Tüm alıştırma soruları

Bir sanat galerisindeki retrospektif sergiyi gezen bir düşünür, felsefe tarihini bir tuvale benzetir: 'Bu tuvalde, geçmiş ressamların fırça darbeleri yeni katmanların altında kaybolup gitmez; aksine, sonraki her sanatçı kendi boyasını bu eski darbelerin üzerine ve onların yarattığı dokuyu bozmadan ekler. Çağdaş bir felsefi tartışmayı incelerken de antik çağın izlerini görmemiz bu yüzdendir. Yeni fikirler, eski soruların zemininde yükselerek düşünce dünyasını zenginleştiren katmanlar oluşturur.'

Buna göre, parçada tasvir edilen felsefe tarihinin yapısı, felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilişkilendirilebilir?

Bir bölgede yetiştirilecek tarım ürünlerinin çeşitliliğinin belirlenmesi ve kurulacak hidroelektrik santrallerinin baraj kapasitelerinin planlanması çalışmalarında, meteoroloji istasyonlarından elde edilen günlük hava durumu raporları yerine, o bölgenin uzun yıllar boyunca kaydedilen iklim verilerinin temel alınması bilimsel açıdan doğru bir yaklaşım mıdır?

Aşağıda verilen soru örneklerini, taşıdıkları niteliklere ve yöneldikleri hedeflere göre en uygun soru türü/özelliği ile eşleştiriniz.

Birey, kendi hayatının yegane sahibi ve karar vericisidir. Ahlaki kararlarını alırken ne toplumsal baskılar ne de devletin otoritesi onun iradesine müdahale etmelidir. Ahlaki sorumluluk, ancak ve ancak bireyin hiçbir dışsal otoritenin dayatması olmadan, kendi seçimlerini yapabildiği geniş bir serbestlik ortamında anlam kazanır. Bu nedenle, devletin bireysel eylemlere ve tercihlere müdahalesi en aza indirgenmelidir.

Bu parçada savunulan görüşler, ahlaki eylemde özgürlük problemiyle ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisiyle ilişkilendirilebilir?

Felsefe tarihi boyunca filozoflar, dış dünyadaki çokluğu tek bir ortak ilkeye indirgeme ya da bu çokluğu birden fazla kurucu unsurla açıklama arasında gidip gelmişlerdir. Örneğin Thales, her şeyin kökeninde 'su' olduğunu öne sürerek varlığın niceliği bakımından monist (tekçi) bir tavır sergilemiştir. Descartes, ruh ve beden gibi birbirine indirgenemeyen iki ayrı tözün varlığını savunarak düalist (ikici) bir model kurmuştur. Empedokles ise doğayı oluşturan kurucu unsurları toprak, hava, ateş ve su olmak üzere dört öğeye çıkartarak plüralist (çokçu) bir yaklaşımla varlığı açıklamaya çalışmıştır. Bu filozofların temel çabası, var olanların çeşitliliğini niceliksel bir temel üzerine oturtmaktır. Buna göre, filozofların varlığın niceliğine (sayısına) yönelik yaklaşımlarıyla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Aşağıda verilen bölge türlerini, sınırlarının değişim hızına göre en hızlı değişenden en yavaş değişene doğru sıralayınız.

Bilim felsefesinde bilimselliğin sınırlar��nı belirleme ve yöntemsel geçerlilik tartışmalarında doğrulanabilirlik ile yanlışlanabilirlik ilkeleri kritik roller üstlenmiştir. Aşağıda bu iki ilkeye ve bunlara dayanan bilimsel yöntem anlayışlarına dair açıklamalar ile ilgili kavramsal yaklaşımlar verilmiştir. Sol sütundaki açıklamaları sağ sütundaki en uygun kavramsal yaklaşım ile eşleştiriniz.

Aşağıda sol sütunda felsefenin toplumsal işlevleri, sağ sütunda ise bu işlevlerin toplumsal yaşamdaki somut yansımaları verilmiştir. Sol sütundaki her bir işlevi, sağ sütundaki uygun yansımayla eşleştiriniz.

Türkiye'deki köy altı yerleşmelerinin ortaya çıkmasında coğrafi şartlar, ekonomik faaliyetler ve arazi yapısı belirleyici olmuştur. Aşağıda verilen köy altı yerleşmesi tanımlarını ilgili oldukları yerleşme tipleriyle eşleştiriniz.

Spinoza'ya göre Tanrı ve doğa aynı özün farklı görünümleridir ve evrende her şey mutlak bir zorunlulukla gerçekleşir. İnsan, kendi kişisel arzularını bir kenara bırakıp bu evrensel ve zorunlu doğa yasalarına uyum sağladığı ölçüde ahlaklı ve bilge bir yaşama ulaşebilir.

Buna göre Spinoza, evrensel ahlak yasasının nesnel temelini aşağıdakilerden hangisinde görmektedir?

Harita çizimlerinde bozulmaların temel nedeni Dünya'nın küresel şeklidir ve bu bozulmalar projeksiyon yöntemleri kullanılarak en aza indirilmeye çalışılır.

Buna göre, $36^\circ - 42^\circ$ Kuzey paralelleri arasında yer alan Türkiye'nin haritası çizilirken bozulmayı en aza indirmek için tercih edilmesi gereken projeksiyon yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Millî Mücadele’nin Batı Cephesi’nde düzenli ordunun Yunan taarruzlarına karşı verdiği mücadeleler hem iç politikada hem de dış politikada önemli gelişmelere zemin hazırlamıştır. Bir tarih öğretmeni, askerî gelişmeler ile bu gelişmelerin siyasi sonuçlarını ve niteliklerini göstermek amacıyla tahtaya aşağıdaki tabloyu çizmiştir:

Tarih öğretmeninin hazırladığı tablonun tamamen doğru olabilmesi için hangi satırdaki eşleştirmenin tablodan çıkarılması ya da değiştirilmesi gerekir?

Bir tarım uzmanı, İç Anadolu Bölgesi'nde yeni bir tarım ürünü yetiştirmeyi planlayan yatırımcılar için bir rapor hazırlamaktadır. Raporda şu maddeler yer almaktadır:

I. Bölgede ilkbahar aylarında görülen don olayları, meyve ağaçlarının çiçek açma döneminde ciddi risk oluşturmaktadır.
II. Geçen hafta sonu meydana gelen aşırı sıcaklar, ekili alanlarda lokal kurumalara neden olmuştur.
III. Son 40 yıllık rasat verilerine göre yaz aylarındaki buharlaşma şiddeti oldukça yüksektir.
IV. Yarın öğle saatlerinde beklenen sağanak yağış nedeniyle ilaçlama faaliyetlerinin ertelenmesi önerilmektedir.

Rapordaki bu maddelerden hangileri, bölgenin 'iklim' özelliklerini yansıttığı için uzun vadeli tarımsal planlamalarda temel veri olarak kullanılmalıdır?

Nietzsche’ye göre geleneksel ahlak, zayıf insanların güçlüleri dizginlemek amacıyla uydurduğu bir aldatmacadır. 'Sürü ahlakı' olarak nitelendirdiği bu hazır şablonlar, yaşamı olumlayan ve insanı kendi değerlerini yaratmaya çağıran 'efendi ahlakı'nın önünü keser. İnsanın yapması gereken, kendisine dayatılan bu dışsal kuralları reddederek kendi değer biçme gücünü eline almasıdır. Çünkü insan üzerinde önceden belirlenmiş aşkın ya da rasyonel hiçbir ahlaki yasa yoktur; ahlak ancak bireyin kendi özgür istencini ortaya koyma sürecidir.

Bu parçadan hareketle Nietzsche’nin ahlak görüşüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi savunulabilir?

Bir ülkede yürürlükte olan hukuk kuralları (yasallık), siyasal iktidarın kararlarına biçimsel bir geçerlilik kazandırabilir. Ancak bu kurallar, toplumun ortak iradesiyle kurduğu etik-politik uzlaşıya dayanmadığında, vatandaşlar için yalnızca dışsal bir zorlama olarak kalır. Gerçek bir siyasal düzen, emirlerin sadece 'yasal' olduğu için değil, aynı zamanda yönetilenler tarafından içselleştirilmiş bir 'haklılık' inancıyla kabul edildiği oranda istikrar kazanır. Dolayısıyla, iktidarın gücü fiziksel yaptırımdan veya yazılı normlardan değil; bu normların kaynağındaki ahlaki ve toplumsal kabul edilebilirlikten beslenir.

Bu parçadan hareketle, siyasal iktidarın varlığını sürdürebilmesinin koşulu aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Büyük iklim tiplerinin sıcaklık özellikleri üzerinde enlem, karasallık ve nemlilik gibi faktörler etkilidir. Buna bağlı olarak iklim tiplerinin yıllık sıcaklık farkları belirgin değişiklikler gösterir.

Buna göre, aşağıda verilen iklim tiplerini yıllık sıcaklık farkı en az olandan en fazla olana doğru sıralayınız.

"Haz, mutlu bir yaşamın başlangıcı ve amacıdır. Her seçiş ve kaçınışımızı ona dayandırırız; çünkü bizim için ilk ve doğuştan gelen iyi odur. Ancak her haz seçilmeye değer olmadığı gibi, her acıdan da kaçınılması gerekmez. Önemli olan, akıllıca bir ölçüp tartma (kalkülasyon) ile uzun vadede ruhsal dinginliği (ataraxia) ve bedensel acısızlığı (aponia) sağlayacak eylemlere yönelmektir. Bu nedenle ahlaki eylemin değeri, anlık hazların peşinde kontrolsüzce koşmakta değil, bilgeliğin rehberliğinde acıdan uzaklaşmaktadır."

Bu parçadan hareketle ahlaki eylemin amacı ve niteliği hakkında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Doğal (fiziki) şekilsel bölgelerin sınırları beşerî ve ekonomik bölgelere kıyasla çok daha yavaş değişir ve bu sınırlar siyasi sınırlar gibi keskin olmayıp kademeli (geçişli) bir özellik gösterir.

Buna göre, aşa��ıdaki bölge türlerinden hangisinin sınırlarının diğerlerine göre çok daha yavaş değişmesi ve sınırlarında kademeli bir geçiş özelliği görülmesi beklenir?

Aşağıdaki sol sütunda farklı hava kütlelerinin hareket durumları, sağ sütunda ise bu hareketlerin sonucunda meydana gelen nem ve yağış koşullarındaki değişimler verilmiştir. Sol sütundaki her bir hava kütlesi hareketini, sağ sütundaki en uygun nem ve yağış değişimi açıklamasıyla eşleştiriniz.

Yüksek dağlık bir alanda, buzulun doğduğu kaynak bölgesinden (zirveden) başlayarak eriyip sonlandığı dağ eteğine doğru hareket ettiği düşünüldüğünde, bu süreçte etkili olan aşınım ve birikim şekillerinin yukarıdan aşağıya doğru karşılaşılma sırasını düzenleyiniz.