Tüm alıştırma soruları
324 soru
Soru 1Soru →
Bir bölgede tektonik kökenli bir depremin meydana gelmesi ve yeryüzünde sarsıntı oluşturması sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olayları, ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Tektonik deprem süreci; fay hattında gerilme birikmesi, kırılmanın gerçekleşip deprem odağının oluşması, cisim dalgalarının yerin derinliklerinde yayılması ve son olarak dalgaların yeryüzüne ulaşıp sarsıntı oluşturması sırasıyla gerçekleşir.
Tektonik depremler levha hareketlerinin biriktirdiği gerilme sonucunda fayların kırılmasıyla başlar. Kırılma anında açığa çıkan enerji öncelikle cisim dalgaları (P ve S) olarak yerin derinliklerinden yayılır. Bu dalgalar yeryüzüne (merkez üssüne) ulaştığında yüzey dalgalarını tetikler ve yeryüzünde yıkıcı sarsıntılara yol açar. Dolayısıyla doğru sıralama; gerilme birikmesi, kırılmanın gerçekleşmesi, cisim dalgalarının yayılması ve yüzey dalgalarının sarsıntı oluşturması şeklindedir.
Adım Adım Çözüm
1
Fay hattında stres birikiminin belirlenmesi
Levha hareketlerinin etkisiyle kayaçlarda gerilme birikir.
Depremlerin enerji birikimi bu aşamada başlar.
2
Fay hattının kırılması ve odak noktasının oluşumu
Kayaçlar dayanamayıp kırılır ve hiposantr adı verilen deprem odağı oluşur.
Kırılma anı depremin fiilen başladığı andır.
3
Cisim dalgalarının yerin derinliklerinde yayılması
P ve S dalgaları odaktan çevreye doğru yayılır.
Açığa çıkan enerji yer altında dalgalar hâlinde iletilir.
4
Yüzey dalgalarının oluşması ve sarsıntının hissedilmesi
Dalgalar episantra (merkez üssü) ulaşır ve yüzey dalgaları yeryüzünü sarsar.
Depremin yeryüzündeki en yıkıcı etkisi yüzey dalgaları ulaştığında gerçekleşir.
Anahtar Kavram
Tektonik depremlerin oluşum aşamaları ve sismik dalgaların yayılım sırası
Soru 2Soru →
Aşağıdaki cümleleri anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak biçimde sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Anlamlı ve kurallı bir paragraf oluşturmak için doğru sıralama şu şekilde olmalıdır: Günlük yaşantımızda zamanın akıp giden yapısıyla başlayan cümle ilk sırada, ardından beyindeki işleme sürecini anlatan 'Nitekim' ile başlayan cümle ikinci sırada, bu süreci niteleyen 'Bu inşa süreci' ile başlayan cümle üçüncü sırada, amigdala örneğini sunan 'Söz gelimi' ile başlayan cümle dördüncü sırada ve nihayet algısal sonucu bağlayan 'Sonuç olarak' ile başlayan cümle son sırada yer almalıdır.
Paragrafın anlam bütünlüğü, bağımsız bir genel yargı ile başlanıp (zamanın beynimiz için nesnel olmaktan uzak karmaşık bir yapı olması), bu yapının nasıl kurulduğunun (duyusal verilerin işlenip öznel zaman deneyimi inşa etmesi) açıklanması, bu inşa sürecinin dalgalanma nedenlerinin sıralanması, duruma amigdala ile somut bir örnek verilmesi ve son olarak da bu örneğin bellek üzerindeki sonucunun açıklanmasıyla sağlanır.
Adım Adım Çözüm
1
Giriş cümlesinin belirlenmesi
Kendinden önce bir açıklamaya ihtiyaç duymayan, bağımsız ve genel bir yargı içeren 'Günlük yaşantımızda...' cümlesi birinci cümle olarak belirlenir.
Paragrafın giriş cümleleri bağlayıcı ögeler barındırmaz ve konuyu genel bir çerçevede sunar.
2
Gelişme cümlelerinin birbirine bağlanması
Giriş cümlesindeki savı destekleyen 'Nitekim duyusal organlarımızdan...' cümlesi ikinci sıraya, bu cümledeki 'inşa eder' yüklemine atıfta bulunan 'Bu inşa süreci...' cümlesi ise üçüncü sıraya getirilir.
Düşünce akışının sürekliliği için anahtar kelimeler ve zamirler aracılığıyla cümleler arasında anlamsal köprüler kurulmalıdır.
3
Örnekleme cümlesinin yerleştirilmesi
Üçüncü cümledeki duygu durumu ve uyaran yoğunluğu ifadesine somut bir örnek teşkil eden 'Söz gelimi, tehlike anında...' cümlesi dördüncü sıraya yerleştirilir.
'Söz gelimi' ifadesi bir önceki cümlede kurulan soyut yargıyı somutlaştırmak için kullanılır.
4
Sonuç cümlesinin belirlenmesi
Önceki örnekten çıkan neticeyi ve bellek üzerindeki kalıcı etkiyi özetleyen 'Sonuç olarak...' cümlesi beşinci ve son sıraya yerleştirilir.
'Sonuç olarak' ifadesi paragraftaki düşünce zincirini sonuca bağlar.
Anahtar Kavram
Paragraf oluşturmada cümleler arası anlamsal, mantıksal ve dil bilgisel bağların (bağlayıcı ögeler, zamirler, geçiş ifadeleri) tespiti.
Soru 3Soru →
Aşağıda gerçek sıcaklıkları ve yükseltileri verilen merkezleri, deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık değerlerine göre en sıcaktan en soğuğa doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Merkez II, Merkez I, Merkez III sıralaması do��rudur.
Hesaplanan indirgenmiş sıcaklık değerlerine göre Merkez II 16 °C ile en sıcak, Merkez I 15 °C ile ikinci sırada ve Merkez III 12 °C ile en soğuk merkezdir. Bu nedenle sıcaktan soğuğa doğru doğru sıralama Merkez II, Merkez I, Merkez III şeklinde olmalıdır.
Adım Adım Çözüm
1
Merkezlerin yükseltilerinden kaynaklanan sıcaklık farklarını hesaplamak.
Merkez I için sıcaklık farkı: 600 m/200 m=3 °C. Merkez II için sıcaklık farkı: 1600 m/200 m=8 °C. Merkez III için sıcaklık farkı: 400 m/200 m=2 °C.
Yeryüzünde yükseldikçe her 200 m'de sıcaklık ortalama 1 °C azalmaktadır. Deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklık bulunurken bu fark gerçek sıcaklığa eklenir.
2
Hesaplanan sıcaklık farklarını gerçek sıcaklık değerlerine ekleyerek indirgenmiş sıcaklıkları bulmak.
Merkez I indirgenmiş sıcaklığı: 12 °C+3 °C=15 °C. Merkez II indirgenmiş sıcaklığı: 8 °C+8 °C=16 °C. Merkez III indirgenmiş sıcaklığı: 10 °C+2 °C=12 °C.
İndirgenmiş sıcaklık, bir merkezin yükseltisi sıfır metre kabul edilerek hesaplanan sıcaklığıdır.
3
Bulunan indirgenmiş sıcaklık değerlerini en sıcaktan en soğuğa doğru sıralamak.
İndirgenmiş sıcaklıklar 16 °C>15 °C>12 °C şeklinde olduğundan doğru sıralama Merkez II, Merkez I, Merkez III şeklindedir.
Soru yönergesi merkezlerin en sıcaktan en soğuğa doğru sıralanmasını istemektedir.
Anahtar Kavram
Bir yerin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı hesaplanırken yükselti farkı ortadan kaldırılır. Yükseltiden dolayı kaybedilen sıcaklık (her 200 m için 1 °C) gerçek sıcaklığa eklenerek indirgenmiş sıcaklık değeri elde edilir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 4Soru →
Aşağıdaki cümleler anlamlı ve kurallı bir paragraf oluşturacak şekilde sıralandığında doğru sıralama nasıl olmalıdır?
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Doğru sıralama sırasıyla geleneksel yüzey araştırmalarını tanıtan cümle, bu yöntemlerin sınırlılıklarını belirten cümle, Lidar teknolojisini sunan cümle, Lidar'ın çalışma mekanizmasını açıklayan cümle ve son olarak elde edilen haritaların yararlarını gösteren cümle şeklinde olmalıdır.
Cümleler anlam akışı ve zamir/gönderme bağları takip edildiğinde tamamen doğrusal bir neden-sonuç ve tanım-detay ilişkisi kurmaktadır. Geleneksel yüzey araştırmalarından bunların eksikliklerine, oradan Lidar teknolojisine, Lidar'ın çalışma mekanizmasına ve en son bu haritaların faydasına geçiş yapılması mantıksal tek sıralamadır.
Adım Adım Çözüm
1
Giriş cümlesini belirlemek amacıyla zamir, bağlaç veya gönderme ifadesi içermeyen genel yargıyı bulmak.
Arkeologların geleneksel yüzey araştırmalarına güvendiğini belirten cümle giriş cümlesi olarak seçilir.
Paragrafın bağımsız bir düşünceyle başlaması ve sonraki gelişmelere zemin hazırlaması gerekir.
2
Giriş cümlesini takip edecek ve onunla doğrudan bağlantılı olan ifadeyi tespit etmek.
Geleneksel yöntemlerin sınırlarını 'bu klasik yöntemler' ifadesiyle eleştiren cümle ikinci sıraya getirilir.
Giriş cümlesinde geçen 'geleneksel yüzey araştırmaları' kavramı, 'bu klasik yöntemler' ifadesiyle sürdürülmüştür.
3
Klasik yöntemlerin yarattığı olumsuzluğu çözen yeni teknolojiyi tanıtan cümleyi bulmak.
Lidar teknolojisini sunan ve 'bu engeli' tamamen ortadan kaldırdığını belirten cümle üçüncü sıraya yerleştirilir.
Önceki cümlede geçen 'gözden kaçma' olumsuzluğu, bu cümlede 'engel' olarak tanımlanmış ve Lidar'ın bunu çözdüğü ifade edilmiştir.
4
Lidar teknolojisinin nasıl çalıştığını açıklayan cümleyi belirlemek.
Lazer ışınlarının dallar arasından süzülerek topoğrafik harita çıkardığını anlatan cümle dördüncü sıraya getirilir.
Lidar teknolojisinin havadan gönderdiği 'lazer darbeleri' ifadesi, bu cümlede 'Lazer ışınları' şeklinde açıklanarak çalışma mekanizması detaylandırılmıştır.
5
Çıkarılan topoğrafik haritaların sonuçlarını ve faydalarını gösteren cümleyi bulmak.
Elde edilen bu ayrıntılı haritaların araştırmacılara sağladığı kolaylıkları anlatan cümle son sıraya yerleştirilir.
Bir önceki cümlede 'topoğrafik haritası çıkarılıyor' ifadesiyle tamamlanan süreç, bu cümlede 'Elde edilen bu ayrıntılı haritalar' şeklinde sonuçlandırılmıştır.
Anahtar Kavram
Paragrafta anlam akışını takip ederek cümleleri mantıksal, kronolojik ve yapısal yönden sıralama.
Alternatif Yöntem
Cümlelerdeki 'bu klasik yöntemler', 'bu engeli', 'lazer darbeleri / lazer ışınları' ve 'harita çıkarılıyor / elde edilen bu haritalar' gibi anahtar kavram zincirlerini ve zamir göndermelerini eşleştirerek doğrudan bir mantık sırası kurabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5Soru →
Yerçekimi ve gazların yoğunluğu gibi faktörlere bağlı olarak dikey yönde dizilen atmosfer katmanlarını, yeryüzünden (yerden) dış uzaya doğru yükseldikçe karşılaşılan sıraya göre en alttan en üste doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Atmosferin yeryüzünden dış uzaya doğru doğru sıralanışı sırasıyla Troposfer, Stratosfer, Mezosfer ve Termosfer şeklindedir.
Yerçekimi etkisiyle yoğunluğu en fazla olan gazlar yeryüzüne en yakın yerde toplanır. Bu doğrultuda yeryüzünden yukarıya doğru gidildiğinde sırasıyla troposfer, stratosfer, mezosfer ve en son termosfer katmanları ile karşılaşılır.
Adım Adım Çözüm
1
Yerçekiminin en fazla olduğu ve su buharının tamamının yer aldığı, yeryüzüyle doğrudan temas eden en alt katman belirlenir.
Bu katman Troposfer'dir.
Yoğunluğu en fazla olan gazlar yerçekimi etkisiyle yere en yakın katmanda birikir.
2
Troposferin hemen üst sınırından başlayan ve ozon tabakasına ev sahipliği yapan ikinci katman belirlenir.
Bu katman Stratosfer'dir.
Troposferden sonra gelen bu katmanda dikey hava hareketleri bulunmaz ve yatay rüzgarlar etkilidir.
3
Stratosferin üzerinde konumlanan ve Dünya'yı uzaydan gelen gök taşlarından koruyan üçüncü katman belirlenir.
Bu katman Mezosfer'dir.
Sürtünme kuvvetinin etkisiyle meteorların parçalanarak yeryüzüne ulaşmasını engeller.
4
Atmosferin dikey yapısında mezosferden sonra gelen, güneş ışınlarının etkisiyle gazların iyonlarına ayrıştığı en üst katman belirlenir.
Bu katman Termosfer'dir.
Gazlar çok seyrek ve iyonize haldedir, bu sayede radyo dalgaları yansıtılır.
Anahtar Kavram
Atmosferin katmanları ve bu katmanların yeryüzünden yükseldikçe dikey sıralanış düzeni.
Soru 6Soru →
Âl-i İmrân Suresi 159. ayetinde Hz. Muhammed'in karar alma ve yönetim süreçlerinde izlemesi tavsiye edilen ilkeler ve adımlar şu şekilde ifade edilmektedir:
*"...Şu halde onları affet; bağışlanmaları için dua et; iş hakkında onlara danış. Kararını verdiğin zaman da artık Allah'a dayanıp güven..."*
Buna göre, ayette belirtilen karar alma ve uygulama aşamalarını gösteren aşağıdaki uygulamaları, ayetteki akış sırasına göre ilkten sona doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Sıralama şu şekilde olmalıdır: Önce muhataplara yumuşak davranılması (merhamet), ardından onların hatalarının bağışlanması (af), sonrasında iş hakkında onlara danışılması (istişare), istişare neticesinde kararın netleştirilmesi (azim) ve son olarak Allah'a güvenilip dayanılması (tevekkül).
Doğru sıralama Âl-i İmrân Suresi 159. ayetteki sırayla doğrudan örtüşmektedir: İnsan ilişkilerinde şefkatli olunması (merhamet), geçmiş kırgınlıkların aşılması (af), ortak aklın devreye sokulması (istişare), karara varılması (azim) ve sonucun Allah'a havale edilmesidir (tevekkül).
Adım Adım Çözüm
1
Ayetin giriş kısmını incelemek
Ayet 'onlara yumuşak davrandın' şeklinde başlar, bu da insan ilişkilerinde kırıcı olmamayı (merhamet adımını) ilk sıraya koyar.
Toplumsal ve psikolojik zemin hazırlığı yapmak.
2
Ayetin bağışlama kısmını değerlendirmek
Yumuşak davranmanın ardından 'onları affet; bağışlanmaları için dua et' denilerek geçmişteki kusurların silinmesi (af adımı) ikinci sıraya yerleştirilir.
Ortak karar öncesinde karşılıklı güven ortamını tesis etmek.
3
Ayetin danışma kısmını tespit etmek
Affetme aşamasından sonra 'iş hakkında onlara danış' emri verilmektedir, bu da istişare adımını üçüncü sıraya getirir.
Peygamberlik görevine rağmen ortak akla başvurma sorumluluğunu yerine getirmek.
4
Ayetin karar verme kısmını analiz etmek
İstişarenin ardından gelen 'Kararını verdiğin zaman da...' ifadesi, karar sürecinde azim ve irade göstermeyi dördüncü sıraya koyar.
Kararsızlığın ve belirsizliğin önüne geçmek.
5
Ayetin tevekkül kısmını belirlemek
Sürecin en sonunda 'artık Allah'a dayanıp güven' denilmektedir, bu da tevekkül adımını beşinci sıraya yerleştirir.
İnsani sorumluluk bittikten sonra sonucu Allah'a bırakmak.
Anahtar Kavram
Kur'anî Perspektifle İstişare ve Karar Alma Süreci
Soru 7Soru →
Aşağıdaki numaralanmış sözleri anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
geçmişin izlerini sürerken karşılaştığı belgelerin güvenirliğini sorgulamaktan ve olayları kendi döneminin koşullarıyla değerlendirmekten kaçınan bir tarihçi nesnel bir senteze ulaşamaz.
Tüm ögeler dil bilgisi kurallarına ve anlamsal ilişkilere göre bir araya getirildiğinde, zaman bildiren öbeğin başta yer aldığı, eş görevli yan cümleciklerin bağlaçla bağlandığı, niteleyici sıfat-fiilin öznenin önünde yer bulduğu ve yüklemin sonda olduğu 'geçmişin izlerini sürerken karşılaştığı belgelerin güvenirliğini sorgulamaktan ve olayları kendi döneminin koşullarıyla değerlendirmekten kaçınan bir tarihçi nesnel bir senteze ulaşamaz.' cümlesi kurulmaktadır.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemin ve temel yargının belirlenmesi
Cümlenin çekimli eylemi olan 'nesnel bir senteze ulaşamaz' ifadesi yüklemdir ve kurallı cümle yapısında en sonda yer almalıdır.
Türkçe söz diziminde kurallı bir cümlenin kurulabilmesi için yüklemin sonda bulunması zorunludur.
2
Yükleme bağlı öznenin tespit edilmesi
Yükleme sorulan 'Ulaşamayan kimdir?' sorusunun cevabı 'bir tarihçi' öbeğidir. Bu öbek cümlenin öznesidir.
Özne, eylemi gerçekleştiren veya yargıya konu olan temel ögedir.
3
Özneyi niteleyen sıfat-fiil grubunun bulunması
'kaçınan' sıfat-fiili 'bir tarihçi' ismini nitelediği için hemen ondan önce yer almalıdır.
Türkçede sıfatlar ve sıfat-fiiller niteledikleri veya belirttikleri isimlerin önünde bulunur.
4
Sıfat-fiile bağlanan eş görevli ögelerin belirlenmesi
'sorgulamaktan' ve 'değerlendirmekten' eylemsileri, aralarındaki 've' bağlacıyla birbirine bağlanarak 'kaçınan' sıfat-fiilinin dolaylı tümleci olurlar.
Eş görevli ögeler bağlaçlar yardımıyla birbirine bağlanarak ortak bir öge grubu oluştururlar.
5
İlk sıfat-fiil grubunun ilişkili olduğu ismin önüne getirilmesi
'geçmişin izlerini sürerken karşılaştığı' sıfat-fiil grubu 'belgelerin' tamlayanıyla başlayan isim grubunu nitelediği için cümlenin en başına yerleştirilir.
Sıfat-fiil grubu nitelediği isim tamlamasının önüne gelerek anlamca en uygun bağı kurar.
Anahtar Kavram
Cümle Oluşturmada Öge İlişkileri ve Eylemsi Grupları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru →
Modernist edebiyatta zaman algısının dönüşümünü ele alan bu cümlelerin anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturabilmesi için doğru sıralaması nasıl olmalıdır?
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Cümlelerin anlamlı ve kurallı bir paragraf oluşturacak biçimde doğru sıralaması: Geleneksel roman��n doğrusal zaman algısı ile başlanmalı, Bergson'un bu algıya karşı çıkan süre kavramıyla devam edilmeli, ardından bu felsefi dönüşümün edebiyata yansıması aktarılmalı, bu yansımanın modernist yazarlardaki örneği verilmeli ve nihayetinde bu sürecin romandaki genel sonucunu özetleyen cümleyle tamamlanmalıdır.
Doğru sıralamada öncelikle konunun temeli olan geleneksel romandaki zaman anlayışı kurulur; ardından Bergson'un buna karşıt olan süre kavramı getirilir; üçüncü adımda bu felsefi değişimin edebiyattaki karşılığı belirtilir; dördüncü adımda bu karşılığın öncü yazarlardaki örnekleri verilir ve son olarak tüm sürecin vardığı nihai sonuç özetlenir.
Adım Adım Çözüm
1
Giriş cümlesinin belirlenmesi
Geleneksel roman anlayışının zamanı doğrusal ve ölçülebilir bir olgu olarak ele aldığını belirten cümle birinci sıraya yerleştirilir.
Kendinden önceki bir yargıya atıfta bulunan bağlantı ögeleri içermeyen ve konuyu genel hatlarıyla sunan tek bağımsız cümle budur.
2
Karşıt fikre ve teze geçişin yapılması
Henri Bergson'un süre kavramının mekanik zaman bölünmesini reddettiğini belirten cümle ikinci sıraya getirilir.
Bu cümle 'Ancak' karşıtlık bağlacıyla başlayarak ilk cümledeki mekanik/doğrusal zaman algısına doğrudan karşı çıkmaktadır.
3
Fikirsel dönüşümün edebiyata yansımasının tespiti
Felsefi dönüşümün edebiyatta kronolojik zamanın bırakılmasına yol açtığını söyleyen cümle üçüncü sıraya yerleştirilir.
'Bu felsefi dönüşüm' ifadesi kendisinden önceki Bergsoncu zaman kuramına atıfta bulunarak konuyu edebiyat alanına taşımaktadır.
4
Dönüşümün modernist romancılar üzerinden örneklendirilmesi
Virginia Woolf ve Marcel Proust gibi modernist yazarların karakter iç dünyasındaki zaman sıçramalarını eserlerine taşıdıklarını belirten cümle dördüncü sıraya getirilir.
'Nitekim' onaylama ve açıklama bağlacıyla başlayan bu cümle, bir önceki cümledeki edebi değişimi somut örneklerle desteklemektedir.
5
Paragrafın sonuçlandırılması
Öznel zaman deneyiminin romanın temel izleği haline geldiğini vurgulayan cümle son sıraya yerleştirilir.
'Böylece' sonuç bağlacı ile başlayan bu cümle, anlatılan tüm sürecin modernist roman üzerindeki nihai etkisini özetleyerek paragrafı tamamlar.
Anahtar Kavram
Paragrafta Cümle Sıralama ve Mantıksal Akış
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 9Soru →
Emeviler ve Abbasiler dönemlerinde yaşanan ve İslam dünyasının siyasi, askeri ile kültürel yapısını derinden etkileyen aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı: Kerbela Olayı (680), Kadiks Savaşı (711), Talas Savaşı (751) ve Beytü'l-Hikme'nin kurulması (yaklaşık 830) şeklindedir.
Gelişmelerin gerçekleşme yılları sırasıyla 680 (Kerbela), 711 (Kadiks), 751 (Talas) ve yaklaşık 830 (Beytü'l-Hikme) şeklindedir. Dolayısıyla doğru sıralama Kerbela Olayı, Kadiks Savaşı, Talas Savaşı ve Beytü'l-Hikme şeklinde olmalıdır.
Adım Adım Çözüm
1
Kerbela Olayı'nın gerçekleştiği tarih belirlenir.
Bu gelişme Emevilerin ilk yıllarında, 680 yılında yaşanmıştır.
Emevi iktidarının meşruiyet tartışmalarının en erken ve en şiddetli aşamasıdır.
2
Kadiks Savaşı'nın gerçekleştiği tarih belirlenir.
Bu gelişme Emevilerin fetih siyasetinin zirve noktası olarak 711 yılında yaşanmıştır.
Kuzey Afrika'nın fethinin tamamlanmasının ardından İspanya'ya geçilmiştir.
3
Talas Savaşı'nın gerçekleştiği tarih belirlenir.
Bu gelişme Abbasilerin iktidara gelmesinden hemen sonra, 751 yılında yaşanmıştır.
Emevi baskıcı yönetiminin yıkılıp hoşgörülü Abbasi döneminin başlamasıyla Çin tehdidine karşı Türklerle ittifak yapılmıştır.
4
Beytü'l-Hikme'nin kuruluş tarihi belirlenir.
Bu bilim merkezi Abbasi halifesi Memun döneminde, yaklaşık 830 yılında kurulmuştur.
Askeri ve siyasi teşkilatlanmanın tamamlanmasından sonra kültürel ve bilimsel atılımlara odaklanılmıştır.
5
Tespit edilen tarihler geçmişten günümüze doğru sıralanır.
680<711<751<830 sıralaması elde edilir.
Kronolojik gelişim süreci bu matematiksel sıralamaya tam olarak uygundur.
Anahtar Kavram
Emeviler ve Abbasiler dönemlerindeki temel siyasi, askeri ve kültürel dönüm noktalarının kronolojik takvimi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 10Soru →
x=6!⋅7!
y=5!⋅8!
z=4!⋅9!
y=5!⋅8!
z=4!⋅9!
Yukarıda verilen x, y ve z sayılarını küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Sayıların küçükten büyüğe doğru doğru sıralanışı x<y<z şeklindedir.
Verilen x, y ve z sayıları ortak olan 7! çarpanına göre düzenlendiğinde sırasıyla 720⋅7!, 960⋅7! ve 1728⋅7! değerleri elde edilir. Bu değerlerin katsayıları karşılaştırıldığında 720<960<1728 olduğu görülür. Dolayısıyla doğru sıralama x<y<z şeklindedir.
Adım Adım Çözüm
1
Verilen ifadeleri karşılaştırabilmek için hepsini ortak bir faktöriyel çarpanı cinsinden ifade edin.
Tüm ifadeleri en küçük faktöriyel çarpanı olan 7! cinsinden yazmaya karar veriyoruz.
Farklı faktöriyel terimleri içeren çarpımları doğrudan karşılaştırmak zor olduğundan, ortak bir çarpan belirlemek sıralama yapmayı kolaylaştırır.
2
x ifadesini düzenleyin.
x=6!⋅7!=720⋅7!
6!=720 değeri doğrudan yerine yazılır.
3
y ifadesini 7! çarpanına benzeterek düzenleyin.
y=5!⋅8!=120⋅(8⋅7!)=960⋅7!
5!=120 ve 8!=8⋅7! eşitlikleri kullanılarak ortak çarpan elde edilir.
4
z ifadesini 7! çarpanına benzeterek düzenleyin.
z=4!⋅9!=24⋅(9⋅8⋅7!)=24⋅72⋅7!=1728⋅7!
4!=24 ve 9!=9⋅8⋅7! eşitlikleri kullanılarak ortak çarpan elde edilir.
5
Bulunan katsayıları karşılaştırarak sıralamayı tamamlayın.
720⋅7!<960⋅7!<1728⋅7! olduğundan x<y<z sıralaması elde edilir.
720<960<1728 olduğu için katsayısı küçük olan sayı daha küçüktür.
Anahtar Kavram
Faktöriyelli ifadelerin büyüklük sıralaması yapılırken, ifadeler uygun şekilde açılarak ortak bir faktöriyel terimi parantezine veya çarpanına indirgenir ve katsayıları karşılaştırılır.
Soru 11Soru →
Aşağıdaki durumları, gerçekleşebilecekleri farklı dizilim sayılarına göre küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Dizilim sayılarının küçükten büyüğe sıralaması III. Durum < II. Durum < I. Durum şeklindedir.
Her bir durumun farklı dizilim sayıları sırasıyla III. Durum için 8, II. Durum için 10 ve I. Durum için 60 olarak hesaplanır. Bu değerler küçükten büyüğe doğru 8<10<60 şeklinde sıralandığından doğru sıralama III. Durum, II. Durum, I. Durum şeklindedir.
Adım Adım Çözüm
1
MAKAS kelimesinin harfleriyle yazılabilecek kelime sayısını hesaplama
60
5 harfli MAKAS kelimesinde A harfi 2 kez tekrar ettiğinden tekrarlı permütasyon formülü 2!5!=60 olarak uygulanır.
2
(0,0) noktasından (2,3) noktasına giden en kısa yolların sayısını hesaplama
10
2 sağa ve 3 yukarı olmak üzere toplam 5 adım tekrarlı permütasyonla 2!⋅3!5!=10 farklı şekilde sıralanabilir.
3
Mavi, yeşil ve kırmızı bilyelerin verilen koşula göre dizilim sayısını hesaplama
8
Yeşil ve kırmızı tek bir eleman olarak düşünülürse, 3 özdeş mavi ile birlikte 4 eleman olur. Bunlar 3!4!=4 şekilde dizilir. Yeşil ve kırmızının kendi arasındaki yer değişimi (2!) ile çarpıldığında 4⋅2=8 dizilim elde edilir.
4
Hesaplanan değerleri karşılaştırıp küçükten büyüğe sıralama
III < II < I
8<10<60 olduğundan doğru sıralama III, II, I şeklindedir.
Anahtar Kavram
Tekrarlı permütasyon problemlerinde özdeş elemanların tekrarlanma sayılarına bölünmesi ve özel koşulların (yan yana olma, kareli zemin üzerinde yol bulma vb.) uygulanması.
Soru 12Soru →
Bir canlıda gamet oluşumu sırasında gerçekleşen mayoz bölünme evrelerine ait bazı olaylar aşağıda verilmiştir:
I. Homolog kromozomların yan yana gelerek fiziksel olarak birbirine temas etmesi (sinapsis)
II. İğ ipliklerinin kısalmasıyla homolog kromozomların birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekilmesi
III. Sitoplazma bölünmesinin ilk kez gerçekleşmesiyle iki yeni haploit (n) hücrenin oluşması
IV. Sentromer proteinlerinin bölünmesiyle kardeş kromatitlerin zıt kutuplara hareket etmesi
Bu olayların ilk gerçekleşenden son gerçekleşene doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Verilen olayların kronolojik sıralaması sırasıyla: homolog kromozomların sinapsis yapması, homolog kromozomların zıt kutuplara çekilmesi, sitoplazma bölünmesinin ilk kez gerçekleşmesi ve kardeş kromatitlerin zıt kutuplara çekilmesi şeklinde olmalıdır.
Mayoz bölünmede hücre önce Mayoz I (Profaz I, Metafaz I, Anafaz I, Telofaz I ve Sitokinez I), ardından Mayoz II (Profaz II, Metafaz II, Anafaz II, Telofaz II ve Sitokinez II) evrelerini geçirir. Bu kapsamda, sinapsis Profaz I'de, homolog kromozom ayrılması Anafaz I'de, ilk sitoplazma bölünmesi Sitokinez I'de ve kardeş kromatit ayrılması Anafaz II evresinde gerçekleştiğinden doğru sıralama I - II - III - IV şeklindedir.
Adım Adım Çözüm
1
Olayların mayoz bölünmedeki özel evrelerini tespit etme
İlk olay Profaz I, ikinci olay Anafaz I, üçüncü olay Sitokinez I ve dördüncü olay Anafaz II evresine aittir.
Evrelerin doğru şekilde sıralanabilmesi için öncelikle her olayın gerçekleştiği mayoz basamağının belirlenmesi gerekir.
2
Mayoz I ve Mayoz II evrelerini kronolojik sıraya koyma
Sıralama Profaz I -> Anafaz I -> Sitokinez I (Mayoz I) ve ardından Anafaz II (Mayoz II) şeklinde gerçekleşir.
Mayoz bölünme birbirini takip eden Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki aşamalıdır; Mayoz I'de gerçekleşen olaylar Mayoz II'dekilere göre her zaman önceliklidir.
Anahtar Kavram
Mayoz bölünme aşamaları ve evrelerindeki karakteristik hücresel değişimler
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru →
Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılda toprak bütünlüğünü korumak ve dış politikada denge sağlamak amacıyla imzaladığı aşağıdaki antlaşmaları kronolojik olarak en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Kronolojik sıralama en eskiden en yeniye doğru şu şekildedir: Hünkar İskelesi Antlaşması (1833), Balta Limanı Ticaret Antlaşması (1838), Paris Antlaşması (1856) ve Berlin Antla��ması (1878).
Antlaşmaların kronolojik sırası en eskiden en yeniye doğru 1833 (Hünkar İskelesi), 1838 (Balta Limanı), 1856 (Paris) ve 1878 (Berlin) şeklindedir. Bu sıralama, Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıl boyunca karşılaştığı iç ve dış krizlerin (Mısır İsyanı, Kırım Savaşı, 93 Harbi) tarihsel sırasına doğrudan uymaktadır.
Adım Adım Çözüm
1
Hünkar İskelesi Antlaşması'nın imza yılı ve siyasi bağlamı belirlenir.
Antlaşmanın tarihi 1833'tür.
Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanına karşı Rusya'nın askeri desteğini sağlamak amacıyla imzalanmıştır.
2
Balta Limanı Ticaret Antlaşması'nın imza yılı ve siyasi bağlamı belirlenir.
Antlaşmanın tarihi 1838'dir.
Mısır Sorunu'nda İngiltere'nin desteğini kazanmak için Osmanlı iç pazarında İngiliz tüccarlara geniş ayrıcalıklar tanınmıştır.
3
Paris Antlaşması'nın imza yılı ve siyasi bağlamı belirlenir.
Antlaşmanın tarihi 1856'dır.
Kırım Savaşı'nda Rusya'ya karşı İngiltere ve Fransa ile kurulan ittifak sonucunda savaşın galibiyetiyle imzalanmıştır.
4
Berlin Antlaşması'nın imza yılı ve siyasi bağlamı belirlenir.
Antlaşmanın tarihi 1878'dir.
93 Harbi'nde alınan ağır yenilgi sonrası Rusya'nın Balkanlar'da güçlenmesini engellemek isteyen Avrupalı devletlerin müdahalesiyle imzalanmıştır.
Anahtar Kavram
XIX. Yüzyıl Osmanlı Dış Politikasındaki Diplomatik ve Ekonomik Antlaşmaların Kronolojik Gelişimi
Soru 14Soru →
Bir spor salonunda antrenman yapan Arda, Berk ve Can'ın attıkları toplam tur sayıları sırasıyla A, B ve C ile gösterilmektedir. x bir pozitif tam sayı olmak üzere sporcuların antrenman programı şu şekildedir:
* Arda: İlk gün x tur atmış ve takip eden her gün tur sayısını bir önceki güne göre 1 artırarak antrenmanını 6 günde tamamlamıştır.
* Berk: İlk gün x+1 tur atmış ve takip eden her gün tur sayısını bir önceki güne göre 2 artırarak antrenmanını 4 günde tamamlamıştır.
* Can: İlk gün x+2 tur atmış ve takip eden her gün tur sayısını bir önceki güne göre 3 artırarak antrenmanını 3 günde tamamlamıştır.
Buna göre, sporcuların antrenman boyunca attıkları toplam tur sayılarını en az olandan en çok olana doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
En az tur atandan en çok tur atana doğru sıralama Can (C), Berk (B) ve Arda (A) şeklindedir.
Sporcuların her gün attıkları tur sayıları ardışık diziler oluşturur. Bu dizilerin terimleri toplandığında Arda için A=6x+15, Berk için B=4x+16 ve Can için C=3x+15 ifadeleri elde edilir. x sayısının en az 1 olabilen bir pozitif tam sayı olduğu bilgisi kullanılarak bu ifadeler karşılaştırıldığında en küçük toplamın Can'ın (C), en büyük toplamın ise Arda'nın (A) attığı tur sayısı olduğu görülür.
Adım Adım Çözüm
1
Arda'nın toplam tur sayısı olan A değerini x cinsinden hesaplayalım.
A=6x+15
Arda'nın günlük tur sayıları sırasıyla x, x+1, x+2, x+3, x+4 ve x+5 şeklindedir. Bunların toplamı x+(x+1)+(x+2)+(x+3)+(x+4)+(x+5)=6x+15 olur.
2
Berk'in toplam tur sayısı olan B değerini x cinsinden hesaplayalım.
B=4x+16
Berk'in günlük tur sayıları sırasıyla x+1, x+3, x+5 ve x+7 şeklindedir. Bunların toplamı (x+1)+(x+3)+(x+5)+(x+7)=4x+16 olur.
3
Can'ın toplam tur sayısı olan C değerini x cinsinden hesaplayalım.
C=3x+15
Can'ın günlük tur sayıları sırasıyla x+2, x+5 ve x+8 şeklindedir. Bunların toplamı (x+2)+(x+5)+(x+8)=3x+15 olur.
4
x≥1 (pozitif tam sayı) koşulu altında elde edilen A, B ve C değerlerini karşılaştıralım.
C<B<A
B ile C arasındaki fark: B−C=(4x+16)−(3x+15)=x+1'dir. x≥1 olduğundan x+1>0 olur ve B>C elde edilir. A ile B arasındaki fark: A−B=(6x+15)−(4x+16)=2x−1'dir. x≥1 olduğundan 2x−1≥1>0 olur ve A>B elde edilir. Dolayısıyla doğru sıralama C<B<A şeklindedir.
Anahtar Kavram
Ardışık sayı dizilerinde terimlerin aritmetik toplamı ve değişkenli eşitsizliklerin karşılaştırılması.
Alternatif Yöntem
x bir pozitif tam sayı olduğundan ve sıralama her pozitif tam sayı değeri için aynı kalacağından, pratik bir yol olarak x=1 seçilebilir. Bu durumda; A=1+2+3+4+5+6=21, B=2+4+6+8=20 ve C=3+6+9=18 değerleri bulunur. Buradan da C<B<A sıralamasına hızlıca ulaşılabilir.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 15Soru →
Aşağıda tanımlanan K, L ve M değerlerini küçükten büyüğe doğru sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Küçükten büyüğe doğru doğru sıralama L < M < K şeklindedir.
Ortanca terim formülü ve ardışık sayılar arasındaki artış miktarları kullanılarak elde edilen değerler L = 9, M = 15 ve K = 22 şeklindedir. Bu değerlerin küçükten büyüğe sıralanışı L < M < K sırasını verir.
Adım Adım Çözüm
1
K değerini belirlemek için ilgili ardışık sayıların ortanca terimini ve en büyük terimini bulalım.
K=22
Ardışık 5 çift sayının toplamı 90 ise, ortanca terim 90 / 5 = 18 olur. Çift sayılar ikişer ikişer arttığı için en büyük terim ortanca terimden 2 adım ileridedir: 18 + (2 * 2) = 22.
2
L değerini belirlemek için ilgili ardışık sayıların ortanca terimini ve en küçük terimini bulalım.
L=9
Ardışık 7 tek sayının toplamı 105 ise, ortanca terim 105 / 7 = 15 olur. Tek sayılar ikişer ikişer azaldığı için en küçük terim ortanca terimden 3 adım geridedir: 15 - (3 * 2) = 9.
3
M değerini belirlemek için ilgili ardışık sayıların ortanca terimini ve en büyük terimini bulalım.
M=15
Ardışık 15 tam sayının toplamı 120 ise, ortanca terim 120 / 15 = 8 olur. Tam sayılar birer birer arttığı için en büyük terim ortanca terimden 7 adım ileridedir: 8 + (7 * 1) = 15.
4
Elde edilen K, L ve M değerlerini sayı doğrusu üzerindeki büyüklüklerine göre küçükten büyüğe doğru sıralayalım.
9<15<22 olduğundan sıralama L<M<K şeklindedir.
Değerlerin sayısal büyüklükleri karşılaştırıldığında en küçük değerin L, ortanca değerin M ve en büyük değerin K olduğu görülür.
Anahtar Kavram
Ardışık sayı dizilerinde toplamın terim sayısına bölünmesiyle ortanca terimin bulunması ve ardışık terimler arası fark kuralları kullanılarak diğer terimlere ulaşılması.
Soru 16Soru →
Numaralanmış sözleri, anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
modern sanatın geleneksel sınırları aşan yapısı, izleyiciyi yalnızca edilgen bir alıcı konumundan çıkarmakla kalmaz, aynı zamanda onu sanat eserinin anlam üretim sürecine doğrudan dahil eden dinamik bir ortak haline getirir.
Verilen sözler anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak şekilde sıralandığında 'modern sanatın geleneksel sınırları aşan yapısı' ifadesi özne olarak cümlenin başına getirilir. Ardından 'izleyiciyi yalnızca edilgen bir alıcı konumundan çıkarmakla kalmaz' kısmı eklenerek ilk yargı kurulur. Son olarak 'aynı zamanda onu sanat eserinin anlam üretim sürecine doğrudan dahil eden' sıfat-fiil yapısı 'dinamik bir ortak haline getirir' yüklemiyle birleşerek cümlenin sonunu oluşturur.
Adım Adım Çözüm
1
Özne ve yüklem tespiti yapmak
Cümlenin ana ögelerinden yüklem 'dinamik bir ortak haline getirir' ifadesidir ve sonda olmalıdır. Özne ise 'modern sanatın geleneksel sınırları aşan yapısı' öbeğidir ve cümlenin başında yer alır.
Türkçede kurallı bir cümle oluştururken yüklemin sonda, öznenin ise genellikle başta bulunması gerekir.
2
Tamlamaları ve kelime gruplarını birleştirmek
'izleyiciyi yalnızca edilgen bir alıcı' sözü, 'konumundan çıkarmakla kalmaz' ifadesindeki isimle birleşerek 'edilgen bir alıcı konumundan' şeklinde anlamlı bir bütün oluşturur.
Kelime gruplarının ve sıfat tamlamalarının arasına başka ögeler girerek anlamı bölmemelidir.
3
Bağlaç ve tamlama ilgilerini kurmak
'...kalmaz' zarf-fiilinden sonra 'aynı zamanda onu sanat eserinin' ifadesi gelir. 'sanat eserinin' tamlayanı ise 'anlam üretim sürecine doğrudan dahil eden' tamlananı ile birleşerek zincirleme isim tamlamasını tamamlar.
'yalnızca ... kalmaz, aynı zamanda ...' birleşik bağlaç yapısı iki yargı arasında anlamca ortaklık kurar; ilgi eki (-in) ise aitlik ilgisiyle tamlanana bağlanır.
4
Sıfat-fiil öbeğini yükleme bağlamak
'dahil eden' sıfat-fiili, yüklemin parçası olan 'dinamik bir ortak' sıfat tamlamasını niteler ve tüm cümle birleştirilir.
Sıfat-fiil grupları niteledikleri isimlerin hemen önünde yer almalıdır.
Anahtar Kavram
Cümle Oluşturma ve Dil Bilgisi Kuralları
Soru 17Soru →
Aşağıda karışık olarak verilen söz gruplarını anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralayınız.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Söz grupları 'kitaplar, insanlığın ortak kültür mirasını gelecek nesillere taşıyan en önemli köprülerdir.' şeklinde sıralanmalıdır.
Cümlenin kurallı ve anlamlı olabilmesi için yüklem olan 'köprülerdir' sözcüğü en sonda, özne olan 'kitaplar' sözcüğü ise en başta yer almalıdır. Araya gelen kelimeler ise 'insanlığın ortak kültür mirasını gelecek nesillere taşıyan en önemli' şeklinde bir sıfat-fiil grubu oluşturarak yüklemi nitelemelidir. Bu mantıksal ve dil bilgisel dizilim doğru sıralamayı oluşturur.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemi ve özneyi belirleme
'köprülerdir' sözcüğü cümlenin yüklemi, 'kitaplar' sözcüğü ise öznesidir.
Türkçede kurallı cümlelerde yüklem sonda, özne ise genellikle cümlenin başında yer alır.
2
Sıfat-fiil grubunu oluşturma
'insanlığın ortak kültür mirasını gelecek nesillere taşıyan en önemli' söz öbeği bir sıfat-fiil grubu olarak birleştirilir.
Bu öbekteki 'mirasını', 'nesillere' ve 'en önemli' kelimeleri doğrudan 'taşıyan' sıfat-fiiline bağlanmaktadır.
3
Ögeleri birleştirerek anlamlı ve kurallı cümleyi kurma
Özne başa, sıfat-fiil grubu ortaya ve yüklem sona gelecek şekilde birleştirilir.
Sıfat-fiil grubu yüklem olan ismi nitelediği için doğrudan yüklemin önüne yerleştirilerek anlam bütünlüğü sağlanır.
Anahtar Kavram
Kurallı cümle oluşturulurken yüklemin sonda olması, öznenin başta bulunması ve kelime gruplarının (tamlamalar, fiilimsiler) bölünmeden birbirine bağlanması gerekir.
Soru 18Soru →
Anlam ve dil bilgisi yönünden bütünsel ve kurallı bir cümle elde etmek için yukarıdaki söz öbekleri hangi sırayla bir araya getirilmelidir?
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Doğru sıralama: 'toplumsal hafızanın canlı tutulması,' - 'geçmişte yaşanan olayların' - 'sadece kronolojik bir sırayla aktarılmasına değil' - 'onların' - 'günüm��z değerleriyle ilişkilendirilerek yorumlanmasına bağlıdır' şeklindedir.
Doğru sıralamada, cümlenin öznesi en başta, yüklemi en sonda yer almaktadır. 'olayların aktarılmasına' ve 'onların yorumlanmasına' şeklindeki tamlama yapıları ile 'değil' edatının kurduğu karşılaştırma ilişkisi kusursuz bir dil bilgisi ve anlam uyumu sergilemektedir.
Adım Adım Çözüm
1
Cümlenin yüklemini ve öznesini belirlemek.
Yüklem öbeğinin ('günümüz değerleriyle ilişkilendirilerek yorumlanmasına bağlıdır') sonda, özne öbeğinin ('toplumsal hafızanın canlı tutulması,') ise başta olması gerektiği anlaşılır.
Türkçede kurallı cümle yapısında özne başta, yüklem ise en sonda yer alır.
2
İlgi ve iyelik eki bağlarını kurmak.
'geçmişte yaşanan olayların' öbeğindeki ilgi eki (-ın), kendisinden sonra iyelik eki alan 'sadece kronolojik bir sırayla aktarılmasına değil' öbeğindeki 'aktarılmasına' kelimesine bağlanır.
Böylece 'olayların aktarılmasına' tamlaması oluşur ve bu iki öbeğin ardışık sırası kesinleşir.
3
Karşılaştırma edatı ve zamir bağını kurarak cümleyi tamamlamak.
'sadece kronolojik bir sırayla aktarılmasına değil' ifadesindeki 'değil' edatı, karşılaştırma işleviyle 'onların' zamiri üzerinden yükleme bağlanır.
'onların' zamiri daha önce geçen 'olayların' kelimesine gönderme yaparak 'onların yorumlanmasına' tamlamasını kurmaktadır. Bu durum anlamlı ve kurallı bütünü tamamlar.
Anahtar Kavram
Cümle oluşturmada dil bilgisi kurallarına (öğe dizilişi, tamlama bağları, fiilimsi uyumu) ve anlam bütünlüğüne dikkat etme.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 19Soru →
Yukarıda karışık olarak verilen söz gruplarının, anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturacak biçimde sıralanışını belirleyiniz.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Doğru sıralama yazar (III) - dilin sunduğu imkânları (I) - en verimli şekilde kullanarak (IV) - özgün bir üslup (II) - oluşturmaya çalışır (V) şeklinde olmalıdır. Bu sıralama birleştirildiğinde 'Yazar, dilin sunduğu imkânları en verimli şekilde kullanarak özgün bir üslup oluşturmaya çalışır.' şeklinde kurallı ve anlamlı bir cümle oluşur.
Cümle oluşturulurken öncelikle yüklem belirlenerek sona yerleştirilir. Ardından işi gerçekleştiren özne başa getirilir. Diğer ögeler ise eklerin yönlendirmesiyle (belirtme durumu eki alan söz grubunun zarf-fiile bağlanması gibi) anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde sıralanır. Bu doğrultuda oluşan cümle: 'Yazar, dilin sunduğu imkânları en verimli şekilde kullanarak özgün bir üslup oluşturmaya çalışır.' biçimindedir.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemin belirlenmesi
Cümlenin yargı bildiren çekimli fiil grubu 'oluşturmaya çalışır' ifadesidir. Kurallı cümle yapısı gereği bu ifade cümlenin en sonunda yer alır.
Türkçede kurallı cümlelerin yüklemi cümlenin sonunda bulunur.
2
Öznenin belirlenmesi
Cümlede işi yapan öge olan ve virgülle ayrılan 'yazar,' sözcüğü belirlenir. Bu sözcük cümlenin başında yer alır.
Kurallı cümlelerde özne genellikle cümlenin başında bulunur.
3
Söz öbeklerinin bağlanması
'dilin sunduğu imkânları' belirtili nesne grubu, 'en verimli şekilde kullanarak' zarf-fiil grubuna bağlanır. 'özgün bir üslup' ise yüklemdeki 'oluşturmaya' fiilimsisine bağlanarak cümlenin nesnesi olur.
Dil bilgisel uyum ve anlam bütünlüğü açısından söz öbekleri birbiriyle ilişkilendirilmelidir.
Anahtar Kavram
Kurallı ve anlamlı cümle oluştururken özne, nesne, tümleç ve yüklem ilişkilerini dil bilgisi kurallarına uygun biçimde kurma.
Soru 20Soru →
Yukarıda kar��şık olarak verilen söz gruplarının anlamlı ve kurallı bir bütün oluşturacak şekilde doğru sıralanışını bulunuz.
Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin
Cevabı ve açıklamayı göster
Cevap
Söz gruplarının anlamlı ve kurallı sıralanışı şu şekildedir: 'bilimsel araştırmalar��n güvenirliği' ile başlanır, ardından 'sadece araştırma sürecinde elde edilen verilerin nesnelliğine değil' karşılaştırma grubu getirilir, sonrasında 'bu verilerin hangi yöntemlerle' tamlaması eklenir ve 'analiz edildiğine ve nasıl yorumlandığına da bağlıdır' yüklem grubu ile cümle tamamlanır.
Kurallı ve anlamlı bir cümle oluşturulurken cümlenin öznesi olan 'bilimsel araştırmaların güvenirliği' en başa getirilir. Cümledeki karşılaştırma öbeği 'sadece' edatı ile başlatılır ve arkasından sıfat-fiil grubunu barındıran 'araştırma sürecinde elde edilen verilerin nesnelliğine değil' kısmı getirilir. Noktalı virgül ile ayrılan bu ilk yargıdan sonra, önceki verilere atıfta bulunan 'bu verilerin hangi yöntemlerle' ifadesi gelir ve nihayetinde yüklemi içeren 'analiz edildiğine ve nasıl yorumlandığına da bağlıdır' grubu sona yerleştirilerek anlamlı bütünlük sağlanır.
Adım Adım Çözüm
1
Yüklemin belirlenmesi
Cümlenin yüklemini içeren 'analiz edildiğine ve nasıl yorumlandığına da bağlıdır' grubu tespit edilir ve en sona yerleştirilir.
Türkçe kurallı cümle yapısında yüklemin sonda bulunması zorunludur.
2
Öznenin belirlenmesi ve başlangıç ögesinin tespiti
Cümlenin öznesi konumundaki 'bilimsel araştırmaların güvenirliği,' grubu belirlenerek cümlenin başına yerleştirilir.
Kurallı cümlelerde özne genellikle cümlenin başında yer alır ve cümlenin odağını belirler.
3
Anlamsal ilişkiler üzerinden karşılaştırma öbeğinin kurulması
'sadece', 'araştırma sürecinde elde edilen' ve 'verilerin nesnelliğine değil;' grupları anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde birleştirilir.
'sadece ... değil' yapısı bir karşılaştırma öbeğidir ve sıfat-fiil grubu nitelediği 'veriler' isminin hemen solunda yer almalıdır.
4
İkinci yargının yükleme bağlanması
Noktalı virgülden sonra gelen 'bu verilerin hangi yöntemlerle' grubu, 'veriler' kelimesine işaret ederek yüklemle birleşir.
'bu' işaret sıfatı önceki cümle bölümünde geçen verilere gönderme yaparak metin içi bağdaşıklığı sağlar.
Anahtar Kavram
Dil bilgisi kurallarına uyum, öge dizilimi, sıfat-fiil gruplarının kullanımı ve bağdaşıklık ilkeleri doğrultusunda kurallı cümle oluşturma.
Sayfa 1 / 17Sonraki