Tüm alıştırma soruları

Alevîlik-Bektaşîlik düşünce sisteminde ibadet hayatının merkezinde yer alan cem ritüelinin farklı amaçlarla icra edilen çeşitleri bulunmaktadır. Aşağıda verilen cem türlerini, bu cemlerin icra ediliş amaçlarını ve niteliklerini gösteren tanımlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Bedir Savaşı öncesinde Hz. Muhammed, İslam ordusunu Bedir kuyularına en yakın yerde konuşland��rmıştı. Bunu gören sahabilerden Hubab b. Münzir, Hz. Peygamber’e yaklaşarak, "Ey Allah’ın Resulü! Burayı Allah’ın seni yerleştirdiği ve bizim değiştiremeyeceğimiz bir yer olarak mı seçtin, yoksa bu bir görüş, savaş taktiği ve stratejisi midir?" diye sordu. Hz. Peygamber, "Hayır, bu bir görüş ve savaş taktiğidir." cevabını verdi. Bunun üzerine Hubab, ordunun su kuyularının arkasında konuşlanmasını ve böylece düşmanın susuz bırakılmasını önerdi. Hz. Peygamber bu öneriyi beğenerek ordunun yerini değiştirdi.

Bu olaydan hareketle Hz. Muhammed'in karar alma yöntemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Tasavvufî ekollerin insanı ahlaki olgunluğa ulaştırmak için benimsedikleri seyrüsüluk yöntemleri, zikir usulleri ve temel düsturları kendi içlerinde tutarlı birer yapı oluşturur. Bu ekoller hakkında şu değerlendirmeler yapılmıştır:

I. Ahmet Yesevî'nin öğretilerinde şeriat, tarikat, marifet ve hakikatten oluşan dereceler ahlaki olgunlaşman��n evreleri olarak kabul edilmiş; sade bir Türkçe ile yazılan hikmetler aracılığıyla İslamiyet'in Türkler arasında yayılması ve anlaşılmasında bu ekol öncü bir rol oynamıştır.

II. Mevlevîlikte bireyin manevi olgunlaşma süreci 'çile' olarak adlandırılan bin bir günlük bir nefis terbiyesini içerir; bu süreçte musikinin eşlik ettiği sema ayini, kozmik bir devrin sembolize edildiği ve kalben sessizce yapılan gizli (hafi) zikir esasına dayanan bir ibadet şeklidir.

III. Nakşibendîlikte 'halvet der encümen' ilkesiyle dervişin toplumdan tamamen yalıtılarak inzivaya çekilmesi hedeflenirken, 'hûş der dem' prensibiyle de her nefes alışverişte uyanık ve bilinçli olması amaçlanır.

IV. Kadirîlikte dervişin uyması gereken kurallar ve zikir usulleri Abdülkadir Geylânî tarafından sistemleştirilmiş olup, bu ekolün eğitim metodunda sesli (cehrî) zikir yapılması ve nefis terbiyesinde riyazetin ön planda tutulması kurucu ilkeler arasında yer alır.

Buna göre, yukarıda verilen değerlendirmelerden hangileri doğrudur?

İslam düşüncesindeki tasavvufî yorumlar, kurucuları, temel ilkeleri ve uygulamaları yönünden kendilerine has özelliklere sahiptirler. Buna göre, sol sütunda verilen tasavvufî yorumlar ile sağ sütundaki tanımları ve temel özellikleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Ahzâb suresi 21. ayetinde geçen ve 'en güzel örnek' anlamına gelen üsve-i hasene kavramı, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) Müslümanlar için her alanda model şahsiyet olmasını ifade eder.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 'üsve-i hasene' kavramının kapsamına uygun ve doğru bir açıklamadır?

Ahzâb Suresi 21. ayetinde zikredilen 'üsve-i hasene' (en güzel örnek) nitelendirmesinin, Hendek Savaşı'nın (Ahzâb) inananların büyük bir korku ve sarsıntı yaşadığı askeri kriz ortamında nazil olması oldukça anlamlıdır. Bu bağlamda ayet, Hz. Peygamber’in örnekliğini salt bireysel ibadet ritüelleri veya mistik hallerle sınırlamayıp; hayatın bizzat içinde, kriz anlarında gösterilen direnç, adalet, istişare ve toplumsal liderlik pratikleriyle ilişkilendirir. İslam düşüncesinde bu örnekliğin doğru kavranması, peygamberin tarihsel ve yöresel düzeydeki beşerî davranışları ile evrensel ahlaki ilkeleri arasındaki ayrımı doğru yapmayı gerektirir. Aksi takdirde, üsve-i hasene kavramı donuk bir taklitçiliğe dönüşme riski taşır.

Bu parçadaki analizden hareketle, Ahzâb Suresi 21. ayetinin ruhuna ve 'üsve-i hasene' kavramının temsil ettiği peygamberlik örnekliğine dair aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam ahlakının kaynakları ve bu kaynakların ahlak sisteminin inşasındaki rolleri dikkate alındığında, solda verilen kavramlar ile sağda verilen işlevsel açıklamaların doğru eşleştirmesi nasıl olmalıdır?

Gazzâlî, evrendeki düzenin gözlemlenmesinin insana yaratıcı hakkında bilgi vereceğini, ancak bu gözlemlerin doğru sonuçlar doğurabilmesi için zihnin önyargı ve kişisel arzulardan arınmış olması gerektiğini belirtir. Ayrıca o, duyuların bazen yanıltıcı olabilse de aklın denetimi altında güvenilir veriler sunacağını, aklın ve duyuların doğrudan ulaşamadığı metafizik alanda ise peygamberler aracılığıyla iletilen ilahi bildirimlerin kesin ve şüphe götürmez bilgi sağladığını savunur.

Buna göre, parçada anlatılanlardan hareketle İslam epistemolojisindeki bilgi kaynakları ile ilgili;

I. Salim duyularla elde edilen veriler, selim aklın denetimi ve süzgecinden geçerek güvenilir bilgiye dönüşür.
II. Sadık haber, insan aklının ve duyularının sınırlarını aşan metafizik/gaybî alanda kesin bilgi sağlar.
III. Selim akıl, önyargı ve nefsi arzulardan uzak kaldığ�� sürece evrendeki işaretleri doğru değerlendirme yetisine sahiptir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Hz. Muhammed'in hayatından ve Kur'an-ı Kerim'den alınan bazı tarihî olaylar/metinler ile bu olayların onun doğrulu��u ve güvenilirliğini (sıdk ve emanet) yansıtan ahlaki boyutları aşağıda verilmiştir.

Buna göre, solda verilen tarihî olay ve metinleri sağda belirtilen ahlaki boyutlarla doğru şekilde e��leştiriniz.

Platon'a göre duyusal dünya sürekli bir değişim içindedir ve bu dünyada mutlak, kalıcı değerlerden söz edilemez. Gerçek ahlaki değerler ancak akılla kavranabilen aşkın İdealar dünyasında, tüm ideaların kaynağı olan 'İyi İdeası'nda yer alır. İnsanın kişisel istekleri, hazları veya toplumsal beklentileri ahlakın ölçütü olamaz. Ahlaki eylem, insanın kendi öznel arzularından sıyrılarak bu nesnel İyi İdeası'na yönelmesiyle gerçekleşir.

Bu parçaya göre Platon'un ahlak felsefesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İslam kelamında iman; tasdik, ikrar ve amel boyutlarıyla ele alınır. Bilgi, insanın aklıyla doğruyu yanlıştan ayırt edip imana ulaşmasını sağlarken; amel ise kalpte karar kılan bu inancın hayata yansımasıdır. Ehl-i Sünnet âlimleri, ameli imanın kurucu bir cüzü (rükün) saymamış, ancak iman ile amel arasında kopmaz bir bağ olduğunu savunmuşlardır. Buna göre, iman ile amel birbirini tamamlayan unsurlardır ve amelsiz bir iman zayıflamaya mahkûmdur.

Buna göre bilgi, iman ve amel ilişkisi göz önünde bulundurulduğunda aşağıdaki yargılardan hangisi doğrudur?

Aşağıda verilen yağış oluşum türlerini, bu yağışların meydana gelmesini sağlayan temel mekanizma ve Türkiye'deki yaygın coğrafi dağılış özellikleriyle eşleştiriniz.

İslam ahlakında insanın hem kendine hem de çevresine karşı dürüst, güvenilir ve tutarlı bir duruş sergilemesi beklenir. Bireyin verdiği sözleri tutması, yaptığı anlaşmalara bağlı kalması ve kendisine duyulan güveni boşa çıkarmaması bu duruşun en temel göstergelerindendir. Kur'an-ı Kerim'de yer alan 'Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü söz veren, sözünden sorumludur.' (İsrâ suresi, 34. ayet) ifadesi de bu ahlaki tutumu desteklemektedir.

Buna göre, metinde ve ayette bahsedilen ahlaki erdem aşağıdakilerden hangisidir?

Hz. Muhammed'in (s.a.v.) hayatındaki bazı davranışlar, Ahzâb suresi 21. ayetinde ifade edilen 'üsve-i hasene' (en güzel örnek) kavramının farklı alanlardaki yansımalarıdır. Aşağıda verilen örnek alanları, Hz. Muhammed'in bu alanlardaki örnek davranışlarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda Hz. Muhammed'in ahlak anlayışını ve insan ilişkilerindeki temel yaklaşımını ele alan metinde boş bırakılan yerleri, ilgili hadis-i şerifin aslına ve bağlamına uygun olacak şekilde doldurunuz.

Hinduizm inancında yer alan temel dini kavramlar ile bu kavramların açıklamaları aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütunda yer alan kavramları sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

kümesi veriliyor. Buna göre, bu kümenin elemanlarından kaç tanesi hem bir tam sayı hem de pozitif olmayan bir sayıdır?

Aşağıda verilen insan etkinliklerini ve bilgi üretme süreçlerini, temsil ettikleri bilgi türleri ile eşleştiriniz.

Din ve ahlak, tarih boyunca insan davranışlarını düzenleyen, birbirini besleyen ve tamamlayan iki önemli kurum olmuştur. Ahlak, bireyin yapması ve yapmaması gereken davranışları belirleyen kurallar bütünüyken; din bu kurallara aşkın bir boyut kazandırarak onlara kutsallık, sorumluluk duygusu ve nihai bir anlam yükler. Örneğin, dürüstlük ahlaki bir erdemdir ancak din bu erdeme riayet etmeyi Allah'ın rızasını kazanma ve ahiret sorumluluğu ile ilişkilendirerek insana daha güçlü bir içsel motivasyon kazandırır. Bu bağlamda din, ahlaki kuralların uygulanmasında salt vicdani bir denetimden öte, ilahi bir gözetime dayalı otokontrol mekanizması geliştirir.

Bu parçadan hareketle din ve ahlak ilişkisine dair aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

İslam ahlak felsefesinde doğru bilgiye ulaşma sorumluluğu ile birey ve toplum ilişkilerini koruma ilkeleri iç içe geçmiştir. Kur'an-ı Kerim'de ve hadis-i şeriflerde bilgi ahlakını ihlal eden zihinsel ve davranışsal sapmalar yasaklanırken, bilginin kaynağını doğrulama ve insan ilişkilerinde iyi niyeti koruma yolları gösterilmiştir. Buna göre, aşağıda verilen kavramlar ile bu kavramların İslam ahlakındaki karşılığı olan açıklamaları doğru şekilde eşleştiriniz.