Kıymetli Evrak Hukuku

Kozmetik üreticisi Ceyda, hammadde tedarikçisi Deniz'den aldığı ürünlerin bedeline karşılık olarak Deniz emrine 100.000 TL bedelli bir bono düzenleyip teslim etmiştir. Deniz, bu bonoyu vadesi gelmeden önce kendi ticari borcuna karşılık nakliyeci Engin'e ciro ve teslim etmiştir. Daha sonra Ceyda, Deniz'in teslim ettiği hammaddelerin sözleşmede kararlaştırılan nitelikleri taşımadığını (ayıplı olduğunu) fark etmiştir. Vade geldiğinde hamil Engin, ödeme talebiyle düzenleyen Ceyda'ya başvurmuştur.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, Ceyda'nın temel ilişkiden (satım sözleşmesinden) doğan "ayıplı mal" defini üçüncü kişi konumundaki hamil Engin'e karşı ileri sürebilmesi aşağıdakilerden hangisine bağlıdır?

Kumaş ticaretiyle iştigal eden (T), tedarikçisi (S)’den satın aldığı malların bedeli olan 200.000 TL karşılığında (S)'nin emrine yazılı bir kıymetli evrak düzenleyerek teslim etmiştir. Vade tarihi geldiğinde (S), senedi ofisinde zayi ettiğini (kaybettiğini) belirterek, aralarındaki onaylı sipariş formları ve ticari faturalara dayanarak (T)’den borcunu ödemesini talep etmiştir. (T) ise senedin fiziken kendisine ibraz edilmediği gerekçesiyle ödeme yapmaktan kaçınmıştır.

Kıymetli evrakın tanımı ve temel nitelikleri göz önüne alındığında, taraflar arasındaki bu hukuki uyuşmazlığın çözümüyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir poliçe ilişkisinde lehtar konumunda bulunan Kemal, elindeki 200.000 TL bedelli senedi, aralarındaki satım sözleşmesine istinaden "malların 15 gün içinde teslim edilmesi şartıyla" ibaresini ekleyerek tacir Hasan'a ciro etmiştir. Hasan ise senet bedelinin 100.000 TL'lik kısmına acil ihtiyaç duyduğu için senedin sadece bu tutarlık kısmını tedarikçisi olan Zeynep'e ciro yoluyla devretmiştir.

Poliçe üzerindeki bu devir işlemlerinin hukuki geçerliliği ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kıymetli evrakta defiler; herkese karşı ileri sürülebilen mutlak defiler ve kural olarak yalnızca doğrudan ilişki içinde bulunulan kişiye karşı ileri sürülebilen nispi (şahsi) defiler olmak üzere ikili bir ayrıma tabi tutulur. Türk Ticaret Kanunu'na göre borçlu, senedi devralırken bile bile kendi zararına hareket etmemiş olan (iyiniyetli) üçüncü kişi konumundaki hamile karşı nispi defileri ileri süremez.

Buna göre, senedin borçlusu tarafından, senedi ciro yoluyla iktisap eden iyiniyetli üçüncü kişi konumundaki hamile karşı ileri sürülebilecek defi (savunma) aşağıdakilerden hangisidir?

Tacir (K), işletmesinin tadilatı için (Y) İnşaat A.Ş. ile bir eser sözleşmesi yapmış ve hizmet bedeli karşılığında (Y)'nin emrine eksiksiz bir bono düzenleyip teslim etmiştir. Ancak (Y) İnşaat A.Ş., sözleşmeden doğan edimlerini yerine getirmekten vazgeçerek sözleşmeyi haksız yere feshetmiştir. Buna rağmen (Y) şirketi, elindeki bonoyu vadesi gelmeden önce, aralarındaki tadilat sözleşmesinin ifa edilmediğini bilmeyen ve bilmesi de gerekmeyen malzeme tedarikçisi (Ü)'ye geçerli bir ciro ile devretmiş ve senedi teslim etmiştir. (Ü), vade gününde senedi (K)'ye ibraz ederek ödeme talep etmiştir.

Kıymetli evrakın tanımı, temel özellikleri ve hukuki niteliği dikkate alındığında, bu olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir kambiyo senedi dolayısıyla kendisine başvurulan borçlu, kural olarak senedi düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defileri, senedi devralan hamile karşı ileri süremez. Ancak hamil senedi iktisap ederken bilerek borçlunun zararına hareket etmişse, bu şahsi (nispi) defiler ona karşı da ileri sürülebilir. Senedin metninden anlaşılan veya senedin bizzat geçerliliğine ilişkin olan mutlak defiler ise hamilin iyiniyetli olup olmadığına bakılmaksızın herkese karşı ileri sürülebilir.

Tacir (K), mal alımı amacıyla (G) emrine bir bono düzenleyip teslim etmiştir. (G) ise bu bonoyu, kendi borcuna karşılık iyiniyetli üçüncü kişi (U)'ya ciro ve teslim yoluyla devretmiştir. Vadesi geldiğinde (U), bononun ödenmesi için (K)'ye başvurmuştur.

Buna göre (K)'nin, iyiniyetli hamil (U)'ya karşı aşağıdaki savunmalardan hangisini ileri sürmesi hukuken mümkündür?

Beyaz eşya ticareti yapan bir tacir, sattığı ürünlerin bedeli olarak aldığı ve henüz vadesi dolmamış bir bonoyu, iş seyahati sırasında konakladığı otelde çaldırmıştır. Tacir, senedin kimin tarafından çalındığını bilmemektedir ve senedin hükümden düşürülmesi için hukuki yollara başvurmak istemektedir.

Bu tacirin başvuracağı hukuki süreç ve senedin iptali usulü dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Emre yazılı bir poliçenin lehtarı olan Aslı, vadesi geldiğinde senet bedelini kendisi adına tahsil etmesi için poliçeyi arkadaşı Burak'a vermek istemiştir. Üçüncü kişilerin Burak'ın yetkisini sorgulamasını istemeyen Aslı, poliçenin üzerine 'bedeli tahsil içindir' veya benzeri bir kayıt düşmek yerine, herhangi bir kayıt koymaksızın tam ciro (temlik cirosu) yaparak senedi Burak'a devretmiştir (inançlı ciro). Daha sonra Burak, Aslı ile aralarındaki bu özel anlaşmaya aykırı hareket ederek, senedi ticari bir borcuna karşılık iyiniyetli üçüncü kişi Cengiz'e ciro ve teslim yoluyla devretmiştir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, bu olayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir makine parçası üreticisi olan (X), fabrikasının yenilenmesi işini üstlenen müteahhit (Y)'ye, yapacağı işlerin avansı niteliğinde 400.000 TL bedelli, emre yazılı bir bono düzenleyip vermiştir. (Y), bu senedi inşaat malzemeleri satın aldığı (Z)'ye ciro ve teslim yoluyla devretmiştir. Ancak (Y) inşaat işine hiç başlamamış ve aralarındaki eser sözleşmesi (X) tarafından haklı nedenle feshedilmiştir. Senedin vadesi geldiğinde (Z), senedi ibraz ederek (X)'ten ödeme talep etmiştir. (X), inşaatın yapılmadığını ve borcunun doğmadığını ileri sürerek ödemeyi reddetmiştir.

Kıymetli evrak hukukuna egemen olan ilkeler çerçevesinde, bu olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bir poliçenin meşru hamili konumundaki (X) Anonim Şirketi, senedi ticari ilişkisi bulunan (Y) Limited Şirketi'ne devrederken ciro şerhine "Sipariş edilen hammaddelerin zamanında teslim edilmesi koşuluyla" ibaresini eklemiş ve senedin arkasını imzalamıştır. Daha sonra (Y) Limited Şirketi ise nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla senedin arkasına "Bu poliçe bedelinin sadece yarısı devredilmiştir" kaydını düşerek senedi (Z) A.Ş.'ye ciro etmiştir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, yapılan bu ciro işlemlerinin hukuki akıbetiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Düzenleyen (D), emre yazılı bir poliçe düzenleyerek lehtar (L)'ye teslim etmiştir. Lehtar (L), poliçenin arka yüzüne sadece imzasını atarak senedi (H1)'e devretmiştir. (H1) ise poliçenin arkasına kendi imzasını atmadan ve (L)'nin imzasının üzerindeki boşluğu da doldurmadan, senedi ticari bir ilişkisi kapsamında sadece elden teslim yoluyla (H2)'ye devretmiştir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, (H1)'in yaptığı bu devir işlemi ve poliçeden doğan sorumluluğu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Mobilya üreticisi Tarık, hammadde alımı amacıyla tedarikçi Veli emrine bir bono düzenleyerek teslim etmiştir. Veli bu bonoyu ticari borçlarına karşılık Yasin'e, Yasin ise Zeynep'e ciro yoluyla devretmiştir. Senedin meşru hamili olan Zeynep, vade gününde ödeme talebiyle Tarık'a başvurmuştur.

Zeynep'in senedi devralırken bilerek Tarık'ın zararına hareket etme kastı (kötüniyeti) bulunmadığı bilindiğine göre, Tarık aşağıdaki defilerden hangisini Zeynep'e karşı ileri süremez?

Tarım ürünleri ihracatı yapan bir anonim şirket, ticari bir ilişkiden doğan alacağına karşılık teslim aldığı emre yazılı bir bonoyu, şirket merkezinde meydana gelen bir su baskını sonucunda zayi etmiştir. Şirket yetkilileri, hak kaybına uğramamak için hukuki yollara başvurmak istemektedir.

Bu olayda kıymetli evrakın zayi olması ve iptal davası süreciyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir anonim şirketi kambiyo taahhüdünde bulunma konusunda temsile yetkili olmayan yönetim kurulu üyesi Bay (A), şirket kaşesini kullanarak şirket adına bir poliçe keşide etmiş ve lehtar Bay (B)'ye teslim etmiştir. Bay (B), poliçeyi ayırt etme gücünden tamamen yoksun olan Bayan (C)'ye ciro etmiştir. Bayan (C) ise senedi Bay (D)'ye ciro ederek devretmiştir. Son olarak Bay (D), senedi ciro yoluyla Bay (E)'ye aktarmıştır.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, bu poliçedeki taahhütler ve sorumluluk ilişkileri hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir beyaz eşya mağazası işleten Kemal, tedarikçisi Lale'den aldığı mallara karşılık kendi düzenlediği bir poliçeyi ona teslim etmiştir. Lale, ticari ilişkisi bulunan Metin'e poliçeyi tam ciro ile devretmiştir. Ancak daha sonra Metin'in, senedi ciro ettiği tarihte ayırt etme gücünden tamamen yoksun olduğu anlaşılmıştır. Senedi Metin'den fiziken devralan Nuri, kendisini patronu Orhan'ın ticari vekili gibi tanıtarak poliçenin arka yüzüne "Orhan adına vekili Nuri" yazıp imzalayarak senedi Polat'a ciro etmiştir. Gerçekte ise Nuri'nin Orhan'ı kambiyo taahhüdü altına sokma konusunda hiçbir temsil yetkisi bulunmamaktadır. Polat da senedi son olarak vadesinden önce Rıza'ya devretmiştir.

Vadesinde ödenmeyen bu poliçeyle ilgili kambiyo hukuku ilkeleri dikkate alındığında, hamil Rıza'nın müracaat hakları ve senedin geçerliliği hakkında aşağıdakilerden hangisi hukuken doğrudur?

Bir lojistik firmasının sahibi olan (L), ticari bir faaliyeti kapsamında kendisine ciro edilmiş olan emre yazılı bir bonoyu ofisinde çıkan yangın sebebiyle zayi etmiştir. Durumu derhal fark eden (L), hak kaybına uğramamak için yasal yollara başvurmak istemektedir.

Buna göre, senedin iptali süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

İhracatçı (A) A.Ş., ticari ilişkisi kapsamında ithalatçı (B) Limited Şirketi üzerine bir poliçe keşide ederek alacaklısına teslim etmiştir. Poliçenin incelenmesinde senedin üzerinde birtakım ihtiyari kayıtların yer aldığı ve bazı şekil unsurlarında tartışmalı durumlar bulunduğu görülmüştür.

Kıymetli evrak hukukunda poliçeye eklenecek bazı kayıtların yasaya aykırı olması sadece o kaydın "yazılmamış sayılması" yaptırımına tabi tutulurken, senedin kurucu unsurlarında yer alan eksiklikler senedin poliçe vasfını tamamen ortadan kaldırır.

Türk Ticaret Kanunu hükümleri dikkate alındığında, bu poliçedeki kayıtlar ve eksikliklerin senedin geçerliliğine olan etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Bir holdingin hazine departmanında uzman yardımcısı olarak göreve başlayan Can, piyasada işlem gören farklı nitelikteki kıymetli evrakların hukuki yapısını incelemektedir. Can, özellikle senetlerin piyasadaki el değiştirme kolaylığı (tedavül kabiliyeti) ile senet bedelini ödeyecek borçlunun hukuki durumunu koruyan kurallar (teşhis fonksiyonu) arasındaki ilişkiyi araştırmaktadır.

Buna göre, kıymetli evrakın sınıflandırılması ve devir rejimlerine ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Geçerli bir poliçeyi elinde bulunduran lehtar Ahmet, senedi tam ciro ile Banu'ya devretmiştir. Banu, poliçeyi Cem'e ciro ederken senet üzerine 'tekrar ciro edilemez' ibaresini yazmış ve altını imzalamıştır. Cem ise bu kayda rağmen senedi ciro ve teslim yoluyla Deniz'e devretmiştir. Senedin vadesinde muhatap tarafından ödenmemesi üzerine meşru hamil Deniz, kanuni süreler içinde ödememe protestosu çekmiştir.

Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre, poliçedeki bu kayıt ve devir işlemleri dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Matbaa işletmecisi Koray, kağıt tedarikçisi olan bir şirkete borcuna karşılık kendi kabul ettiği bir poliçeyi teslim etmiştir. Vade tarihi geldiğinde Koray, borcunun tamamını ilgili şirketin banka hesabına havale ederek ödemiştir. Ancak Koray, ödeme esnasında poliçeyi fiziken geri almayı unutmuş ve senet üzerine ödendiğine dair herhangi bir kayıt (şerh) düşülmesini de talep etmemiştir. Tedarikçi şirket, elinde kalan bu poliçeyi daha sonra kendi ticari borcuna karşılık, aralarındaki temel ilişkiden ve yapılan ödemeden tamamen habersiz olan iyiniyetli üçüncü kişi Nermin'e ciro ve teslim suretiyle devretmiştir.

Vade sonrasında Nermin'in ödeme talebiyle başvurması üzerine Koray'ın hukuki durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?