Uluslararası Sorumluluk

$A$ Devleti, $B$ Devleti egemenliğindeki bir bölgeyi geçici olarak kontrolü altına aldığı sırada, mülkiyeti $B$ Devleti'ne ait olan ulusal müzedeki paha biçilemez antik eserlere el koyarak kendi ülkesine nakletmiştir. Nakliye sırasında eserlerin bir kısmı kırılmış, bir kısmı ise $A$ Devleti'ndeki yerel bir müzayede evinde kimliği belirsiz kişilere satılarak kaybolmuştur. Uluslararası Adalet Divanı, $A$ Devleti'nin bu eyleminin uluslararası hukuka aykırı olduğuna ve tam onarım (full reparation) yapılması gerektiğine karar vermiştir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) $2001$ tarihli "Devletlerin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu" metni çerçevesinde, onarım yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM) Roma Statüsü’nün 25. maddesinde düzenlenen "bireysel cezai sorumluluk" halleri ve bu sorumluluğun doğması için aranan zihni (manevi) unsur kriterleri dikkate alındığında; bir kişinin, suç işlemek üzere ortak bir amaçla hareket eden bir grubun bu niyetini bilmesine rağmen, söz konusu suçun işlenmesini kolaylaştırma özel amacı (purpose) gütmeksizin, grubun suç teşkil eden faaliyetine herhangi bir şekilde katkıda bulunması durumunda, Roma Statüsü uyarınca aşağıdaki sorumluluk rejimlerinden hangisinin uygulanması en uygundur?

Uluslararası hukukta bir devletin uluslararası yükümlülüğüne aykırı olan bir fiilinin, "zaruret hali" (necessity) kapsamında değerlendirilerek hukuka aykırılığının ortadan kalkabilmesi için aşağıdaki temel şartlardan hangisinin sağlanması zorunludur?

Devlet A’ya ait bir askeri uçak, uçuş sırasında meydana gelen ani bir teknik arıza ve yakıt sızıntısı sebebiyle, uçaktaki mürettebatın hayatını kurtarabilmek için başka bir makul yol kalmaması üzerine Devlet B’nin hava sahasına izin almaksızın girmiş ve acil iniş yapmıştır. Yapılan tahkikat sonucunda, söz konusu teknik arızanın Devlet A’nın uçağın periyodik bakımlarını uzun süredir ağır ihmal suretiyle aksatmasından kaynaklandığı ve bu durumun arızayı öngörülebilir kıldığı belirlenmiştir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu ($ILC$) tarafından hazırlanan "Devletin Uluslararası Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu" taslak maddeleri çerçevesinde, bu olaydaki hukuka aykırılığı ortadan kaldıran hallere ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

X Devleti, Y Devleti'nde meydana gelen büyük bir doğal afet sonrası insani yardım faaliyetlerine destek olmak amacıyla, kendi ordusuna bağlı uzman bir istihkam birliğini Y Devleti'nin sivil savunma makamlarının münhasır emrine ve kontrolüne vermiştir. Bu birlik, Y Devleti'nin kamu otoritesinin bir unsuru olarak görev icra ederken, Y Devleti'nin sivil savunma makamlarından aldığı talimatların kapsamını açıkça aşarak ($ultra$ $vires$) bölgedeki yabancı bir yatırımcıya ait tesislere ağır zarar vermiştir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) 'Devletin Uluslararası Haksız Fiillerinden Kaynaklanan Sorumluluğuna İlişkin Taslak Maddeleri' (2001) uyarınca, bu olaydaki isnadiyet ve sorumluluk rejimi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$2011$ tarihli Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan "Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları" (DARIO) çerçevesinde; bir uluslararası örgütün, uluslararası hukuka aykırı bir fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmak amacıyla "zaruret haline" (necessity) dayanabilmesi devletlerin bu hakka dayanma şartlarından daha dar ve spesifik koşullara bağlanmıştır.

Buna göre, DARIO Madde $25$ uyarınca bir uluslararası örgütün zaruret haline dayanabilmesiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$A$ Devleti’nin güvenlik güçleri, $B$ Devleti’ne ait bir diplomatik kuryeyi haksız yere gözaltına almış, diplomatik çantayı zorla açarak içindeki gizli yazışmaları kamuoyuna ifşa etmiş ve çanta içerisinde bulunan, $B$ Devleti’nin ulusal kütüphanesine ait paha biçilemez ve eşsiz bir el yazması eserin geri dönüşü olmayacak şekilde tahrip edilmesine neden olmuştur. $B$ Devleti; kuryenin gözaltı sırasında yaşadığı psikolojik acı için nakdi ödeme, el yazması eserin kaybı için ekonomik tazminat ve diplomatik dokunulmazlığın ihlaliyle sarsılan devlet onuru için resmî bir özür talep etmektedir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) $2001$ tarihli "Devletlerin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu" metni uyarınca bu taleplerin hukuki niteliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan $2001$ tarihli "Devletin Uluslararası Hukuka Aykırı Fiillerinden Doğan Sorumluluğu Taslak Maddeleri" çerçevesinde, bir davranışın "uluslararası haksız fiil" (internationally wrongful act) olarak tanımlanması ve sorumluluğun kurucu unsurları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

X Devleti sınırları içerisinde faaliyet gösteren 'Z Grubu' adlı silahlı bir yapı, komşu Y Devleti'nin topraklarına girerek bu devlete ait bir kamu binasını ele geçirmiş ve buradaki sivil memurları rehin almıştır. Eylemin gerçekleştiği sırada X Devleti ile Z Grubu arasında herhangi bir organik bağ veya operasyonel emir-komuta zinciri saptanamamıştır. Ancak olayın ardından X Devleti'nin en üst düzey makamları, 'Z Grubu'nun bu eyleminin X Devleti'nin milli politikaları doğrultusunda gerçekleştirilmiş meşru bir adım olduğunu, bu eylemi bütünüyle sahiplendiklerini ve grubun kendi adlarına hareket ettiğini resmen beyan etmiştir.

Uluslararası Hukuk Komisyonu’nun (UHK) 2001 tarihli Taslak Maddeleri çerçevesinde, söz konusu eylemin X Devleti’ne isnat edilebilirliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Devlet $A$'nın stratejik bir nükleer enerji santrali, sofistike bir siber terör saldırısı sonucunda soğutma sistemlerinin devre dışı kalmasıyla bir çekirdek erimesi (meltdown) ve buna bağlı kitlesel radyasyon sızıntısı riskiyle karşı karşıya kalmıştır. Devlet $A$, radyasyonun yayılmasını engellemek amacıyla, komşusu Devlet $B$ ile arasındaki 'Hava Sahası Kullanımına İlişkin Güvenlik Antlaşması'nı ihlal ederek, $B$'nin izni olmaksızın hava sahasına özel donanımlı uçaklar göndermiş ve kimyasal müdahalede bulunmuştur. Operasyon başarılı olmuş ancak Devlet $B$'nin tarım ürünleri ve su kaynakları bu kimyasallardan ciddi zarar görmüştür. Yapılan incelemelerde, Devlet $A$'nın santralin siber güvenlik protokollerini yıllardır güncellemediği ve bu ihmalin saldırının başarısında temel rol oynadığı tespit edilmiştir.

Buna göre, Devlet $A$'nın bu eylemiyle ilgili 'zaruret hali' (necessity) savunmasının uluslararası hukukta geçerliliği ve sonuçları hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Modern uluslararası ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan 'bireysel sorumluluk' ilkesi uyarınca; soykırım veya insanlığa karşı suç işlediği iddia edilen bir kişinin, suçun işlendiği sırada ülkesinde en üst düzey yürütme yetkisine (Devlet Başkanı veya Hükümet Başkanı gibi) sahip olması durumunda, bu kişinin cezai sorumluluğu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletin sorumluluğunu düzenleyen genel rejim (tali kurallar) uyarınca, bir davranışın "uluslararası haksız fiil" teşkil ederek devletin sorumluluğunu doğurması için gereken iki kurucu unsur aşağıdakilerden hangisidir?

$A$ Devleti'ne ait bir sivil hava aracı, açık deniz üzerindeki uluslararası hava sahasında seyir halindeyken $B$ Devleti'nin icra ettiği bir askeri tatbikat sırasında "hataen" hedef alınarak düşürülmüştür. Olay sonucunda uçaktaki tüm yolcular ($A$ Devleti vatandaşları) hayatını kaybetmiştir. $A$ Devleti, vatandaşlarının uğradığı bu zarar nedeniyle $B$ Devleti'ne karşı diplomatik koruma işletmek istemektedir. $B$ Devleti ise maktullerin yakınlarının öncelikle kendi yerel mahkemelerinde tazminat davası açması gerektiğini, aksi halde talebin kabul edilemez olduğunu savunmaktadır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) "Diplomatik Koruma Üzerine Taslak Maddeleri" (2006) ve uluslararası yargı içtihatları dikkate alındığında, bu olayda "iç hukuk yollarının tüketilmesi" kuralı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta bir devletin haksız bir fiili sebebiyle hukuki sorumluluğunun doğabilmesi için söz konusu fiilin bazı kurucu unsurları taşıması gerekmektedir. Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan 2001 tarihli taslak metne göre, uluslararası haksız bir fiilin iki temel kurucu unsuru aşağıdakilerin hangisinde birlikte ve doğru olarak verilmiştir?

$2011$ tarihli "Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları" (DARIO) uyarınca; bir uluslararası örgüt görevlisinin, kendisine verilen yetkileri aşarak (ultra vires) veya talimatlara aykırı hareket ederek gerçekleştirdiği hukuka aykırı bir fiilin söz konusu örgüte isnat edilebilmesi için aranan temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

2011 tarihli "Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları" (DARIO) çerçevesinde; bir üye devletin, üyesi olduğu uluslararası örgütün uluslararası hukuka aykırı bir fiili nedeniyle doğan sorumluluğu ve bu sorumluluğun hukuki niteliği hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin sorumluluğu kural olarak bir hukuk kuralının ihlali (hukuka aykırı fiil) durumunda doğar. Ancak bazı faaliyetler, uluslararası hukuk tarafından yasaklanmamış olmalarına rağmen taşıdıkları yüksek risk nedeniyle, bir zarar meydana geldiğinde "kusursuz sorumluluk" (strict liability) çerçevesinde tazminat yükümlülüğü doğurur.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi uluslararası hukukta hukuka uygun fiillerden kaynaklanan (kusursuz) sorumluluk rejiminin düzenlendiği faaliyetlere örnek teşkil eder?

Uluslararası hukukta devletlerin sorumluluğu kural olarak bir uluslararası hukuk kuralının ihlaline ($internationally\ wrongful\ act$) dayanmaktadır. Ancak özellikle teknolojik gelişmeler ve çevre hukuku bağlamında, yürütülmesi yasaklanmamış fakat yüksek risk taşıyan faaliyetlerden ($hazardous\ activities$) doğan zararların tazminini öngören "hukuka uygun fiillerden kaynaklanan (kusursuz) sorumluluk" rejimi de gelişmiştir.

Buna göre, kusursuz sorumluluk ($strict/absolute\ liability$) rejimiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A ve B devletlerinin çifte vatandaşı olan Birey X, yaşamının büyük bir kısmını geçirdiği ve tüm ekonomik faaliyetlerinin merkezi olan A devletinden turistik bir gezi amacıyla B devletine gitmiştir. Birey X, bu ziyareti sırasında B devleti adli makamlarının açık bir 'adaletten kaçınma' (denial of justice) teşkil eden hukuka aykırı kararları sonucunda tüm mal varlığını kaybetmiş ve haksız yere hapis cezasına çarptırılmıştır. A devleti, Birey X adına B devletine karşı diplomatik koruma yetkisini kullanmayı planlamaktadır.

Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun (UHK) 2006 tarihli 'Diplomatik Koruma Üzerine Taslak Maddeleri' ve yerleşik uluslararası yargı içtihatları çerçevesinde, bu olaydaki diplomatik koruma süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$2011$ tarihli Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından hazırlanan "Uluslararası Örgütlerin Sorumluluğuna İlişkin Madde Taslakları" (DARIO) uyarınca; bir devletin organı veya bir başka uluslararası örgütün organı ya da görevlisi, bir uluslararası örgütün tasarrufuna ($at$ $disposal$) bırakıldığında, bu organ veya görevlinin fiillerinin tasarrufuna bırakıldığı örgüte atfedilebilmesi (isnadiyet) için aranan temel hukuki kriter aşağıdakilerden hangisidir?