Gastrointestinal Sistem Farmakolojisi

Peptik ülser ve gastroözofageal reflü hastalığı tedavisinde kullanılan mukoza koruyucu ajanlar ve antasitlerin farmakodinamik özellikleri ile klinik kullanım prensipleri dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kronik idiyopatik konstipasyon ve irritabl bağırsak sendromu (konstipasyonun baskın olduğu tip) tedavisinde onaylanmış olan, intestinal epitel hücrelerinin apikal membranındaki tip $2$ klor kanallarını ($ClC-2$) doğrudan aktive ederek bağırsak lümenine klor ve su sekresyonunu artıran ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Sisplatin içeren yüksek emetojenik kemoterapi rejimi uygulanan bir hastada, gecikmiş fazdaki (2-5. günler) kusmaların önlenmesi amacıyla tedaviye bir nörokinin-1 ($NK_1$) reseptör antagonisti eklenmesi planlanmaktadır. Hastanın başka bir hastalık nedeniyle kullandığı ilaçların $CYP3A4$ enzimi tarafından metabolize edildiği ve bu enzim üzerinden gerçekleşebilecek ilaç etkileşimlerinin klinik açıdan riskli olduğu belirlenmiştir.

Bu klinik durumda, $CYP3A4$ enzimini inhibe etmediği için tercih edilmesi gereken ve yaklaşık 180 saatlik eliminasyon yarı ömrü ile bu gruptaki diğer ilaçlardan ayrılan antiemetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Diyabetik gastroparezi şikayeti olan ve eş zamanlı olarak Parkinson hastalığı tanısıyla izlenen bir hastada, mide motilitesini artırmak amacıyla kullanılabilecek, kan-beyin engelini belirgin düzeyde geçmediği için ekstrapiramidal yan etki riski en düşük olan prokinetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$29$ yaşında erkek hasta, $4$ yıldır Crohn hastalığı tanısıyla izlenmektedir. Daha önce kullandığı anti-TNF ajanlara karşı ikincil yanıtsızlık gelişen ve sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirmesi nedeniyle sistemik immünsüpresif etkileri minimal olan bir tedaviye geçilmesi planlanmaktadır. Bu hastada lökositlerin damar endoteline tutunmasını sağlayan $\alpha_4\beta_7$ integrini hedef alarak lökositlerin sadece bağırsak mukozasına migrasyonunu selektif olarak engelleyen ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Klinik kullanımı sırasında antiemetik etkisinin yanı sıra gastrointestinal motiliteyi artırıcı (prokinetik) etkinlik de gösteren bir ilaç; area postrema'daki dopamin $D_2$ reseptörlerini bloke eder, yüksek dozlarda serotonin $5-HT_3$ reseptörlerini antagonize eder ve periferik dokularda $5-HT_4$ reseptörlerini aktive ederek mide boşalmasını hızlandırır. Bu özelliklere sahip olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik idiyopatik dispepsi tanısıyla takip edilen bir hastada, mide boşalmasını hızlandırmak amacıyla prokinetik bir ilaç başlanması planlanmaktadır. Hastaya reçete edilecek ilacın temel farmakolojik özellikleri şunlardır:

• Santral sinir sistemine geçişi minimal olduğundan ekstrapiramidal yan etki riski çok düşüktür.
• Etkisini gastrointestinal sistemde dopamin $D_2$ reseptörlerini antagonize ederek gösterir.
• Eş zamanlı olarak asetilkolinesteraz enzimini inhibe ederek ortamdaki endojen asetilkolin miktarını artırır.

Bu özelliklere sahip prokinetik ajan aşağıdakilerden hangisidir?

$28$ yaşında kadın hasta, son bir aydır devam eden kanlı diyare, karın ağrısı ve tenesmus şikayetleri ile başvuruyor. Yapılan kolonoskopik incelemede rektum ve sigmoid kolonda sınırlı, yaygın mukoza ödemi ve frajilite (ülseratif kolit ile uyumlu) saptanıyor. Bu hastada inflamasyonu baskılamak amacıyla hem indüksiyon hem de idame tedavisinde öncelikle tercih edilmesi gereken ilaç grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser tanısıyla omeprazol kullanan bir hastada, semptomatik rahatlama sağlamak amacıyla tedaviye sukralfat eklenmiştir. Bir hafta sonra hastada gelişen komplike olmayan idrar yolu enfeksiyonu için oral siprofloksasin reçete edilmiştir. Bu hastadaki ilaç etkileşimleri ve tedavi yönetimi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Akut non-enfeksiyöz diyare şikayetiyle başvuran ve loperamid tedavisi başlanan bir hastada, bu ilacın terapötik dozlarda santral sinir sistemi yan etkilerinin ve bağımlılık potansiyelinin görülmemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

$38$ yaşında kadın hasta, yaklaşık $1$ yıldır devam eden karın ağrısı ve şişkinlik ile birlikte haftada en fazla $2$ kez sert dışkılama şikayetiyle başvuruyor. İrritabl bağırsak sendromu - konstipasyon baskın tip (İBS-K) tanısı konulan hastada, yaşam tarzı değişikliği ve ozmotik laksatiflere (polietilen glikol gibi) yeterli yanıt alınamaması üzerine tedavisine linaklotid ekleniyor. Bu ilacın bağırsak lümenine sıvı sekresyonunu artırarak etkisini göstermesinde rol oynayan temel hücre içi sinyal yolağı ve aktive ettiği kanal aşağıdakilerden hangisidir?

Otuz beş yaşında bir kadın hasta, üç gün sürecek bir gemi seyahati planlamaktadır. Şiddetli taşıt tutması (kinetozis) öyküsü olan hasta, seyahat öncesinde korunma amacıyla hekimine başvuruyor. Hekim, hastaya kulak arkasına uygulanmak üzere transdermal yama formunda bir ilaç reçete ediyor.

Buna göre, reçete edilen bu ilacın antiemetik etkisinden sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Kanser kemoterapisi planlanan bir hastada profilaktik amaçla kullanılacak antiemetik ilaçlar değerlendirilmektedir. Bu grup ilaçlardan biri olan ve diğer grup üyelerine göre çok daha uzun yarı ömre ($t_{1/2} \approx 40$ saat) sahip olması nedeniyle hem akut hem de gecikmiş fazdaki emezisi önleyebilen ikinci kuşak $5-HT_3$ reseptör antagonisti aşağıdakilerden hangisidir?

$55$ yaşında erkek hasta, uzun süredir devam eden şiddetli retrosternal yanma ve asit regürjitasyonu şikayetleri ile başvurmuştur. Daha önce antasit ve düşük doz $H_2$ reseptör blokörü kullanmasına rağmen semptomları kontrol altına alınamayan hastaya "eroziv özofajit" tanısıyla omeprazol tedavisi başlanmıştır. Bu ilaç grubunun farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Gastrointestinal sistem motilitesini artırmak amacıyla yaygın olarak kullanılan metoklopramid, hem prokinetik hem de antiemetik özelliklere sahiptir. Bu ilacın, özellikle yüksek dozlarda uygulandığında ortaya çıkan güçlü antiemetik etkisinden sorumlu olan ek mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Kanser kemoterapisine bağlı bulantı ve kusmanın önlenmesinde kullanılan aprepitantın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Crohn hastalığı tanısıyla takip edilen 24 yaşındaki bir kadın hastada yapılan tetkiklerde, inflamasyonun duodenum ve proksimal jejunum segmentlerini de etkilediği saptanmıştır. Hastaya lokal etkili bir antiinflamatuar olan $5-aminosalisilik$ asit ($5-ASA$) tedavisi başlanması planlanmaktadır. Bu hastada aktif ilacın mideden itibaren salınmaya başlayarak proksimal ince bağırsak bölgelerinde de terapötik konsantrasyona ulaşmasını sağlayan, zaman ayarlı (timed-release) mikrogranül formülasyonu aşağıdakilerden hangisidir?

Meme kanseri tanısıyla cerrahi sonrası adjuvan tamoksifen tedavisi alan bir kadın hastaya, eş zamanlı uygulanan kemoterapi rejimine bağlı gelişebilecek şiddetli bulantı ve kusmayı önlemek amacıyla mevcut tedavisine bir nörokinin-1 ($NK_1$) reseptör antagonisti eklenmiştir. Tedavi sürecinde yapılan farmakokinetik değerlendirmede, tamoksifenin en önemli aktif metaboliti olan endoksifenin plazma konsantrasyonlarının beklenenden çok daha düşük olduğu saptanmıştır.

Bu hastada, sitokrom P450 2D6 (CYP2D6) enzimini inhibe ederek tamoksifenin biyotransformasyonunu bozan ve tedavi etkinliğini azaltma riski taşıyan antiemetik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser ve *Helicobacter pylori* enfeksiyonu tanısı konulan bir hastanın tedavi rejimine bizmut subsalisilat eklenmiştir. Bu ilacın farmakolojik özellikleri ve mukoza üzerindeki etkileri göz önüne alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Diyabetik gastropareziye bağlı kronik bulantı ve mide boşalmasında gecikme şikayetleri olan $38$ yaşındaki kadın hastada prokinetik tedavi amacıyla metoklopramid başlanmıştır. Kullanımının üçüncü haftasında hastada iki taraflı galaktore, adet düzensizliği ve ellerde istirahat tremoru gelişmiştir. Bu hastanın klinik tablosu ve kullanılan ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?