Examkin

Ses Bilgisi

126 soru

Soru 61Soru →

Bugün karnı ağrıyan çocuk, mutfağa gidip bir bardak su içti. Kendisini çok daha iyi hissetti.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde ünlü daralmasına dair bir örnek bulunmadığı için doğru cevap ünlü daralmasıdır.
Ünlü daralması, Türkçede 'a, e' geniş ünlüleri ile biten bir fiilin '-yor' eki veya bazı durumlarda 'y' kaynaştırma harfi alarak 'ı, i, u, ü' dar ünlülerine dönüşmesidir. Verilen metinde bu kurala uyan bir örnek bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeleri eklerine ayırarak incelemek
"Karnı", "mutfağa", "gidip", "içti" ve "hissetti" kelimelerinde ses değişimleri tespit edildi.
Ses olaylarını bulmak için kelime kökleri ve ekleri arasındaki etkileşimi görmek gerekir.
2
Tespit edilen ses olaylarını sınıflandırmak
Karın-ı (Ünlü düşmesi), mutfak-a (Ünsüz yumuşaması), git-ip (Ünsüz yumuşaması), iç-ti (Ünsüz benzeşmesi), his-s-et-ti (Ünsüz türemesi ve benzeşmesi).
Her kelimedeki değişimin hangi gramer kuralına girdiğini belirlemek şıkları elememizi sağlar.
3
Seçeneklerle karşılaştırarak eksik olanı bulmak
Ünlü daralması (yiyen, bekliyor gibi bir kullanım) metinde bulunmamaktadır.
Soruda 'yoktur' ifadesi geçtiği için metinde karşılığı olmayan ses olayı işaretlenmelidir.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ses Olayları)
Tahmini Süre:45s
Soru 62Soru →

Karnı acıkan küçük çocuk, elindeki oyuncağı yere bıraktı ve ağlıyordu.

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Cümlede ünsüz türemesi (örneğin: hak-kı, his-setmek) olayına örnek olabilecek bir kullanım yoktur.
Verilen cümlede 'karnı' (ünlü düşmesi), 'oyuncağı' (ünsüz yumuşaması), 'bıraktı' (ünsüz benzeşmesi) ve 'ağlıyordu' (ünlü daralması) ses olayları mevcuttur. Ancak 'his', 'zan', 'hak' gibi kelimelere ek gelmesiyle oluşan ünsüz türemesine dair bir örnek bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
"Karnı" sözcüğünü incele.
"Karın + ı" şeklinde ek alırken "ı" ünlüsünün düştüğü görülür.
Ünlü düşmesini tespit etmek için.
2
"Oyuncağı" sözcüğünü incele.
"Oyuncak + ı" ekini alırken "k" sesinin "ğ"ye dönüştüğü görülür.
Ünsüz yumuşamasını (değişimini) tespit etmek için.
3
"Bıraktı" sözcüğünü incele.
"Bırak- + dı" ekindeki yumuşak "d" sesinin sertleşerek "t" olduğu görülür.
Ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) tespit etmek için.
4
"Ağlıyordu" sözcüğünü incele.
"Ağla- + yor" birleşiminde "a" geniş ünlüsünün "ı" dar ünlüsüne dönüştüğü görülür.
Ünlü daralmasını tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Temel Ses Bilgisi Olayları

İpuçları

1
Cümledeki kelimelerin köklerini (karın, oyuncak, bırak, ağla) düşünerek gelen eklerle meydana gelen değişiklikleri inceleyin.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde içinde 'hissetmek' veya 'affetmek' geçen bir cümle kurarak ünsüz türemesini pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 63Soru →

Sessizce uzanan bu dar sokaklarda, ruhunu dinlendiren o derin huzuru keşfetti. Hüznü geride bırakıp hatıraların peşinden giderken neyle karşılaşacağını hiç beklemiyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde 'ünsüz türemesi' ses olayı bulunmamaktadır.
Metindeki sözcükler incelendiğinde 'hüznü' ve 'keşfetti' sözcüklerinde ünlü düşmesi, 'keşfetti'de ünsüz benzeşmesi, 'giderken' ve 'karşılaşacağını' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması, 'beklemiyordu' sözcüğünde ise ünlü daralması bulunmaktadır. Ancak metnin hiçbir yerinde bir ünsüzün ikizleşmesi (türemesi) durumu görülmemektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki 'hüznü' (hüzün-ü) ve 'keşfetti' (keşif-et-ti) sözcüklerini incele.
Bu sözcüklerde orta hecedeki ünlülerin düştüğü görülür (Ünlü Düşmesi).
Kelime kökünde bulunan dar ünlünün, ek alırken veya birleşirken düşmesi kuralıdır.
2
'Keşfetti' sözcüğündeki 'et-' fiiline gelen eki incele.
Görülen geçmiş zaman eki olan '-di', sert ünsüz 't'nin etkisiyle '-ti'ye dönüşmüştür (Ünsüz Benzeşmesi).
Sert ünsüzle biten kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan ek geldiğinde ekteki ünsüzün sertleşmesi kuralıdır.
3
'Giderken' (git-er) ve 'karşılaşacağını' (-acak-ı) sözcüklerini incele.
Sert ünsüzle biten kök veya gövdenin, ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşadığı görülür (Ünsüz Yumuşaması).
p, ç, t, k ünsüzlerinin ünlüyle başlayan ek aldığında b, c, d, g/ğ'ye dönüşmesi kuralıdır.
4
'Beklemiyordu' (bekle-me-yor-du) sözcüğündeki olumsuzluk ekini incele.
Olumsuzluk eki olan '-ma/-me'deki geniş ünlünün 'i'ye daraldığı görülür (Ünlü Daralması).
'-yor' ekinin kendinden önceki geniş ünlüleri daraltma kuralıdır.
5
Metinde 'ünsüz türemesi' (ikizleşme) örneği ara.
Metinde herhangi bir sözcükte kök ve ek birleşirken fazladan bir ünsüz oluşmadığı görülür.
Ünsüz türemesi genelde yabancı asıllı kelimelerde yardımcı fiille birleşme sırasında oluşur (örn: his + etmek = hissetmek).

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının metin üzerinde tespiti ve ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 64Soru →

Gönlümün derinliklerinde yankılanan bu sessiz çığlık,
Gittikçe büyüyen bir hüzne dönüştü bugün.
Sabrıyla ördüğü bu ince hayatı,
Sanki bir rüyaymış gibi hissediyordu.

Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Dizelerde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz türemesi örnekleri bulunurken ünlü daralması bulunmamaktadır.
Dizelerdeki kelimeler incelendiğinde; 'gönül-ümün', 'hüzün-e' ve 'sabır-ıyla' sözcüklerinde ünlü düşmesi; 'git-tik-çe' ve 'dönüş-tü' sözcüklerinde ünsüz benzeşmesi; 'ör-dük-ü' ve 'his-set-iyor' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması; 'his-set-mek' sözcüğünde ise ünsüz türemesi mevcuttur. Ancak herhangi bir kelimede ünlü daralması (a, e -> ı, i, u, ü) gerçekleşmemiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeleri eklerine ve köklerine ayırarak ünlü düşmesini arayın.
Gönül -> gönlümün, hüzün -> hüzne, sabır -> sabrıyla kelimelerinde orta hece ünlüsünün düştüğü saptanır.
Ünlü düşmesi olayının varlığını teyit etmek.
2
Sert ünsüzle biten kelimelerin aldığı ekleri inceleyerek benzeşmeyi kontrol edin.
Git-tik-ce -> gittikçe ve dönüş-dü -> dönüştü kelimelerinde sertleşme olduğu görülür.
Ünsüz benzeşmesi olayının varlığını teyit etmek.
3
Yumuşak ünsüze dönüşen 'p, ç, t, k' harflerini arayın.
Ör-dik-i -> ördüğü (k-ğ) ve hisset-iyor -> hissediyor (t-d) kelimelerinde yumuşama olduğu saptanır.
Ünsüz yumuşaması olayının varlığını teyit etmek.
4
Yardımcı fiille birleşen veya ek alan kelimelerde fazladan ünsüz olup olmadığını inceleyin.
His + etmek -> hissetmek eyleminde fazladan bir 's' türediği görülür.
Ünsüz türemesi olayının varlığını teyit etmek.
5
'-yor' eki alan veya 'de-, ye-' fiillerini içeren kelimelerde daralma olup olmadığını kontrol edin.
Metinde daralmaya uğramış herhangi bir sözcük bulunmamaktadır.
Doğru cevabı belirlemek.

Anahtar Kavram

Türkçede temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz benzeşmesi, yumuşaması ve türemesi) metin üzerinde tespiti.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 65Soru →

"Yalnızlığına çare ararken ufkunu genişleten bu kitabın sayfaları arasında adeta kaybolmuştu. Sessizce akıp giden saatlerin farkına vardığında artık ne yapacağını bilemiyordu."

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde 'Ünsüz türemesi' ses olayı bulunmamaktadır.
Metin detaylı incelendiğinde; 'yalnızlığına', 'ufkunu' ve 'kaybolmuştu' kelimelerinde ünlü düşmesi; 'yalnızlığına', 'kaybolmuştu', 'vardığında' ve 'yapacağını' kelimelerinde ünsüz yumuşaması; 'kaybolmuştu' kelimesinde ünsüz benzeşmesi; 'bilemiyordu' kelimesinde ise ünlü daralması görülmektedir. Ancak kelime kökünde bulunan veya ek ile gelen benzer ünsüzlerin yan yana gelmesi (sessizce örneğindeki gibi) bir türeme değildir. Metinde ünsüz türemesi (his-si, hak-kı gibi) örneğine rastlanmaz.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeleri eklerine ayırarak ünlü düşmesini kontrol et.
'Yalın-ız' > yalnız (ı düştü), 'ufuk-u' > ufku (u düştü), 'kayıp-ol' > kaybol (ı düştü).
Ünlü ile başlayan ek alan bazı kelimelerde veya birleşik kelime oluşumunda orta hece ünlüsü düşer.
2
Ünsüz yumuşaması (p, ç, t, k > b, c, d, g, ğ) olan kelimeleri tespit et.
'Yalnızlık-ı' > yalnızlığı (k>ğ), 'kayıp-ol' > kaybol (p>b), 'vardık-ı' > vardığı (k>ğ).
Sert ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşar.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olan yerleri bul.
'Kaybolmuş-du' > kaybolmuştu (d>t sertleşti).
Sert ünsüzle biten kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan ek gelirse, ekin başındaki ünsüz sertleşir.
4
Fiillerde '-yor' ekiyle oluşan ünlü daralmasını incele.
'Bile-me-yor' > bilemiyordu (e>i daraldı).
'a' veya 'e' ile biten fiil kök/gövdelerine '-yor' eki geldiğinde bu ünlüler 'ı, i, u, ü'ye dönüşür.
5
Ünsüz türemesi (hak-ı > hakkı gibi) olup olmadığını kontrol et.
'Sessizce' kelimesi 'ses' köküne '-siz' eki gelmesiyle oluşmuştur, harf türememiştir.
Bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında veya başka bir kelimeyle birleştiğinde sonundaki ünsüz ikizleşir, ancak burada böyle bir durum yoktur.

Anahtar Kavram

Türkçede Ses Olayları (Düşme, Yumuşama, Benzeşme, Daralma, Türeme)

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralmasının sadece '-yor' ekiyle değil, 'de-', 'ye-' ve 'ne' kelimelerinde de (diye, yiyecek, niye) oluşabileceğini hatırlayın.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 66Soru →

"Ufuktaki bulutlar dağıldıkça çevresini saran o karanlıktan kurtulduğunu hissetti." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması dışındaki tüm ses olayları örneklenmiştir.
Verilen cümlede 'çevresini' kelimesinde ünlü düşmesi, 'kurtulduğunu' kelimesinde ünsüz yumuşaması, 'ufuktaki' ve 'hissetti' kelimelerinde ünsüz benzeşmesi, 'hissetti' kelimesinde ise ünsüz türemesi mevcuttur. Ancak ünlü daralmasını (örneğin: bekliyor, anlıyor gibi) örnekleyen bir kullanım bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcükleri kök ve eklerine ayırarak ses değişimlerini inceleyin.
"Çevresini" (çevir-e-si-n-i), "Ufuktaki" (ufuk-da-ki), "hissetti" (his-et-di), "kurtulduğunu" (kurtul-duk-u-n-u) şeklinde analiz edilir.
Ses olaylarını tespit etmek için sözcüğün orijinal halini görmek gerekir.
2
Tespit edilen ses değişimlerini sınıflandırın.
çevir -> çevre (ünlü düşmesi), his + et -> hisset (ünsüz türemesi), ufuk-da -> ufukta (benzeşme), kurtulduk-u -> kurtulduğunu (yumuşama).
Her değişimin gramer kurallarındaki karşılığını bulmak çözüm için esastır.
3
Ünlü daralması kuralını cümleye uygulayın.
Cümlede "-yor" eki almış bir eylem veya daralmaya uğramış "de-", "ye-" gibi bir kök bulunmamaktadır.
Daralma için -a/-e ile biten bir yapının uygun ekleri alması şarttır.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ses Olayları)

Daha Fazla Pratik

İçinde hem ünlü daralması hem de ünsüz türemesi bulunan cümleler kurarak pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 67Soru →

İlçedeki kütüphanenin restorasyon çalışmaları bittiğinde kitaplar titizlikle dizildi. Görevliler, her eserin kaydını yaparken geçmişin kokusunu içine çekiyordu. Bu sessiz mekânda zamanın nasıl geçtiğini kimse anlamıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Parçada ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünlü daralması örnekleri bulunurken ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Doğru seçenek olan ünsüz türemesi metinde yer almamaktadır. Diğer tüm ses olayları metindeki çeşitli kelimelerde (kaydını, bittiğinde, geçtiğini, anlamıyordu) örneklenmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
"bittiğinde" ve "geçtiğini" sözcüklerini incele.
bit-ti (benzeşme), -diğinde (yumuşama); geç-ti (benzeşme), -tiğini (yumuşama) olayları tespit edildi.
Kelime kökü ve ek birleşimlerindeki ses değişimlerini bulmak için.
2
"kaydını" sözcüğünü incele.
kayıt-ı -> kayd-ı (hem ünlü düşmesi hem de t-d yumuşaması) tespit edildi.
İsim köküne gelen ünlü ile başlayan ekteki değişimleri belirlemek için.
3
"anlamıyordu" sözcüğünü incele.
anla-ma-yor-du -> anlamıyordu (ünlü daralması) tespit edildi.
Olumsuzluk ekinin şimdiki zaman ekiyle etkileşimini kontrol etmek için.
4
Metinde ünsüz türemesi olup olmadığını kontrol et.
Metinde "sessiz" (ses+siz) kelimesinde türeme yoktur, diğer kelimelerde de ünsüz ikizleşmesi görülmemiştir.
Seçeneklerdeki tüm olayların varlığını teyit ederek eksik olanı bulmak için.

Anahtar Kavram

Türkçede kelime türetilirken veya çekimlenirken meydana gelen ses olaylarının (benzeşme, yumuşama, düşme, daralma, türeme) metin üzerinde analizi.

İpuçları

1
Metindeki kelimelerin eklerini ve köklerini dikkatlice ayırın.

Daha Fazla Pratik

Benzer metin analizlerinde özellikle 'sessiz', 'hisli' gibi kelimelerin kök-ek ayrımına dikkat ederek ünsüz türemesiyle karıştırmamaya çalışın.

Alternatif Yöntem

Sadece seçeneklerden giderek metinde bulduğunuz her ses olayının üzerini çizin; geriye kalan tek şık doğru cevaptır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 68Soru →

Aklına gelen fikirleri bir kağıda not etti. Kitabın kapağını yavaşça kapattı ve odadan çıktı. Hissettiği bu sevinç onu çok mutlu etmişti.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz türemesi örnekleri bulunurken ünlü daralması örneği yer almamaktadır.
Doğru cevap olan seçenek, metinde örneği bulunmayan 'ünlü daralması' olayını ifade etmektedir. Metindeki fiillerde (not etti, kapattı, çıktı, etmişti) ve fiilimside (gelen, hissettiği) daralma kuralına uyan bir ses değişimi yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcükleri kök ve eklerine ayırarak ünlü düşmesini aramak.
'Akıl' kelimesi 'aklına' şeklinde yazılarak 'ı' harfi düşmüştür.
Ünlü düşmesi olayını doğrulamak için.
2
Sert ünsüzle biten kelimelere gelen ünlü eklerini incelemek.
'Kağıt-a' -> kağıda, 'kitap-ın' -> kitabın, 'kapak-ı' -> kapağını.
Ünsüz yumuşaması örneklerini tespit etmek için.
3
Sert ünsüzle biten kelimelere gelen sertleşmiş ekleri kontrol etmek.
'Yavaş-ca' -> yavaşça, 'kapat-dı' -> kapattı.
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) kuralını doğrulamak için.
4
Yardımcı eylemle birleşen veya türetilen kelimelerde fazladan ünsüz olup olmadığına bakmak.
'His + etmek' birleşirken 's' sesi türeyerek 'hissetmek' olmuştur.
Ünsüz türemesini belirlemek için.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının metin üzerinde tespiti.
Soru 69Soru →

Kucağında kaybolan o masum hayalleri,
Yalnızlığın bağrında saklıyor şimdi.
Dindiği sanılan her sızı, yaptığı hataların
Gecikmiş bir bedeli gibi duruyor önünde.

Bu dizelerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Dizelerde ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır.
Dizeler incelendiğinde; 'kaybolan', 'yalnızlığın' ve 'bağrında' sözcüklerinde ünlü düşmesi; 'kucağında', 'yaptığı', 'dindiği' ve 'gecikmiş' sözcüklerinde ünsüz yumuşaması; 'yaptığı' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi ve 'saklıyor' sözcüğünde ünlü daralması tespit edilmektedir. Ancak metnin hiçbir yerinde ünsüz türemesi (örneğin; reddetmek, zannetmek gibi) bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki kelimeler kök ve eklerine ayrılarak ses olayları taranır.
Sözcük yapısı incelenir.
Ses olaylarını tespit edebilmek için kelimenin orijinal hali ile ek almış hali arasındaki farklar belirlenmelidir.
2
Ünlü düşmesi örnekleri aranır.
'Kayıp + ol-an > kaybolan', 'yalın + -ız > yalnız' ve 'bağır + -ı > bağrı' örnekleri bulunur.
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında veya birleştiklerinde bu ünlüyü kaybederler.
3
Ünsüz yumuşaması ve benzeşmesi örnekleri aranır.
'Kucak > kucağ-', 'geç- > gec-' (yumuşama) ve 'yap-dık > yaptık' (benzeşme) örnekleri bulunur.
Sert ünsüzle biten kelimelerin ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşaması veya sert ünsüzün yanına gelen ekin sertleşmesi kuralıdır.
4
Ünlü daralması kontrol edilir.
'Sakla-yor > saklıyor' örneği bulunur.
'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle biten fiillere '-yor' eki geldiğinde bu ünlüler daralır.

Anahtar Kavram

Ses Olayları (Düşme, Türeme, Yumuşama, Benzeşme, Daralma)

Daha Fazla Pratik

Ses olaylarını tararken kelimelerin köklerini (özellikle 'yalın', 'bağır', 'geç' gibi) doğru belirlemek hata payını azaltır.
Tahmini Süre:50s
Soru 70Soru →

"Sabrın sonu selamettir diyerek ufka bakıyor, hissettiği huzuru kimseyle paylaşmaktan çekiniyordu." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması (düz-geniş ünlülerin dar ünlülere dönüşmesi) ses olayına rastlanmamaktadır.
Ünlü daralması, Türkçede "a, e" geniş ünlüleriyle biten bir fiilin şimdiki zaman eki (-yor) veya bazı istisnai ekler alarak "ı, i, u, ü" dar ünlülerini almasıdır. Verilen cümlede "bakıyor" (bak-ıyor) ve "çekiniyordu" (çekin-iyordu) kelimelerinde kökler ünsüzle bittiği için daralma yoktur; aradaki ünlüler yardımcı ünlüdür.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesini kontrol et
"Sabrın" (Sabır-ın) ve "ufka" (Ufuk-a) kelimelerinde ünlü düşmesi saptandı.
Kelime kökündeki dar ünlünün ek alırken düşüp düşmediğini belirlemek için.
2
Ünsüz türemesini kontrol et
"Hissettiği" (His + etmek) kelimesinde fazladan bir "s" sesi türediği görüldü.
Yardımcı eylemle birleşen kelimelerde ses türemesi olup olmadığını incelemek için.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) durumlarını belirle
"Hissettiği" (et-ti) ve "paylaşmaktan" (mak-tan) sözcüklerinde benzeşme saptandı.
Sert ünsüzlerin (f, s, t, k, ç, ş, h, p) yanındaki ünsüzleri sertleştirip sertleştirmediğini kontrol etmek için.
4
Ünsüz yumuşamasını belirle
"Hissettiği" (dik-i -> diği) kelimesinde "k" sesinin "ğ"ye dönüştüğü görüldü.
Sert ünsüzle biten kelimenin ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşayıp yumuşamadığını kontrol etmek için.
5
Ünlü daralmasını kontrol et
"Bakıyor" ve "çekiniyordu" sözcüklerinde daralma yoktur; "bak-" ve "çekin-" fiilleri geniş ünlüyle bitmez.
Fiil kökünün "a/e" ile bitip bitmediğini ve "yor" ekinin bu sesleri daraltıp daraltmadığını incelemek için.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması) metin üzerinde tespiti.

İpuçları

1
Cümledeki kelimelerin köklerini (sabır, ufuk, his, paylaşmak vb.) düşünerek aldıkları eklerle olan etkileşimini inceleyin.
2
"Hissettiği" kelimesinde tam üç farklı ses olayı bir arada bulunmaktadır; bu kelimeye dikkat edin.
3
Ünlü daralması için bir fiilin sonunun 'a' veya 'e' ile bitmesi şarttır. 'Bak-' ve 'çekin-' fiilleri nasıl bitiyor?

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması ile yardımcı ünlü (yardımcı ses) arasındaki farkı pekiştirmek için 'başlıyor' ve 'geliyor' kelimelerini karşılaştırın.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bulurken kelimeyi hecelerine ayırmak yerine, kök ve ek ayrımı yaparak aradaki ses değişimlerini gözlemlemek daha garantili bir sonuç verir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 71Soru →

Şehrin ufkunda beliren kızıllık, her geçen dakika biraz daha koyulaşarak ufku kaplıyor; bu eşsiz manzara, izleyenlerin ruhunda tarif edilemez bir duygu hissettiriyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz düşmesi

Cevap

Metinde ünlü düşmesi, ünsüz benzeşmesi, ünsüz yumuşaması ve ünlü daralması gibi ses olayları bulunurken ünsüz düşmesi bulunmamaktadır.
Metin incelendiğinde 'şehrin' ve 'ufkunda' kelimelerinde ünlü düşmesi, 'kaplıyor' kelimesinde ünlü daralması, 'edilemez' kelimesinde ünsüz yumuşaması ve 'hissettiriyordu' kelimesinde hem ünsüz türemesi hem de ünsüz benzeşmesi olduğu görülür. Ancak ünsüz düşmesine (genellikle 'k' ünsüzünün düşmesi gibi) örnek bir kullanım bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kelimelerin kök ve ek analizini yapmak.
Şehir-in > Şehrin (Ünlü Düşmesi), Ufuk-u > Ufku (Ünlü Düşmesi).
Ünlü düşmesini tespit etmek.
2
Eylem köklerindeki değişimleri incelemek.
Kapla-yor > Kaplıyor (Ünlü Daralması).
Ünlü daralmasını tespit etmek.
3
Ünsüz değişimlerini kontrol etmek.
Et-il-e-mez > Edilemez (Ünsüz Yumuşaması); His-et-dir-i-yor-du > Hissettiriyordu (Türeme, Benzeşme).
Ünsüz yumuşaması, benzeşmesi ve türemesini tespit etmek.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ses Olayları)

İpuçları

1
Metindeki kelimelerin ek almadan önceki hallerini (köklerini) düşünerek değişimleri yakalamaya çalışın.
2
'Hissettiriyordu' kelimesi oldukça zengindir; burada hem bir ünsüz türemesi (his-et) hem de bir ünsüz benzeşmesi (et-tir) vardır.
3
Seçeneklerdeki ses olaylarından hangisinin kuralını (örneğin k ünsüzünün düşmesi) metindeki hiçbir kelimede göremediğinize odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesi ve ünsüz yumuşamasının aynı sözcükte görüldüğü 'hakkını', 'reddetti' gibi örnekleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını türlerine göre (ünlüler ve ünsüzler) gruplandırarak metni taramak, karmaşayı önleyebilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 72Soru →

Türkçede sonu aa veya ee geniş ünlüleriyle biten fiillere −yor-yor eki getirildiğinde, fiil sonundaki bu ünlüler daralarak ı,i,u,u¨ı, i, u, ü seslerinden birine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çocuklar okulun geniş bahçesinde neşeyle oynuyor.

Cevap

Okul bahçesinde neşeyle oynuyor cümlesindeki 'oynuyor' sözcüğü ünlü daralmasına uğramıştır.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'oynuyor' kelimesinin kökü 'oyna-' fiilidir. Bu fiile şimdiki zaman eki olan '-yor' getirildiğinde, fiilin sonundaki geniş 'a' ünlüsü, ekin etkisiyle daralarak 'u' sesine dönüşmüştür (a→ua \rightarrow u).

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki '-yor' eki almış fiillerin köklerini tespit edin.
Sözcüklerin kökleri: oyna-, yağ-, bak-, çalış-, uyu-.
Ünlü daralması kuralının uygulanabilmesi için fiil kök veya gövdesinin 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle bitmesi gerekir.
2
Kök sonundaki ses ile ek arasındaki etkileşimi inceleyin.
oyna- + -yor → oynuyor (a sesi u'ya dönüştü). Diğerlerinde ise ya kök ünsüzle biter (yağ-ı-yor) ya da zaten dar ünlüyle biter (uyu-yor).
Geniş ünlünün daralması, Türkçenin fonetik kuralları gereği '-yor' ekinin daraltıcı etkisinden kaynaklanır.

Anahtar Kavram

Ünlü Daralması (Vowel Narrowing)

İpuçları

1
-yor ekinden hemen önceki ünlünün, fiilin kökünde olup olmadığını kontrol edin.
2
Fiili 'mak/mek' ekiyle mastar haline getirin (oynamak, yağmak gibi) ve son harfine bakın.
3
Kökü 'a' veya 'e' ile biten tek bir seçenek var: 'oyna-'. Bu sesin 'u'ya dönüştüğünü fark edeceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Olumsuzluk eki olan '-ma/-me' ekinin de '-yor' ekiyle her zaman daralmaya uğradığını unutmayın (gelmiyor, bakmıyor gibi).
Tahmini Süre:45s
Soru 73Soru →

Hazırlanan resmi raporda (I) kaydedilen usulsüzlükler, disiplin kuruluna (II) emredilen süre içerisinde sunuldu. Kurum amirinin (III) reddettiği bu durum, soruşturma sürecini (IV) küçümsediği yönündeki iddiaları güçlendirirken personel de savunmasında her şeyi dürüstçe (V) anlıyordu.

Bu parçadaki numaralanmış sözcüklerin hangisinde birden fazla ses olayı yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: V

Cevap

Söylenenleri dürüstçe anladığını ifade eden sözcükte sadece ünlü daralması mevcuttur.
Beş numaralı sözcük olan 'anlıyordu' kelimesinin kökü 'anla-' fiilidir. Şimdiki zaman eki olan '-yor' kendinden önceki geniş ünlüyü (a) daraltarak 'ı' sesine dönüştürmüştür. Bu kelimede ünlü daralması dışında herhangi bir ses olayı (düşme, türeme, benzeşme vb.) bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüklerin kök ve ek tahlilini yapmak.
I. kayıt-et, II. emir-et, III. ret-et-dik, IV. küçük-ümse-dik, V. anla-yor.
Ses olaylarını tespit edebilmek için kelimenin asıl hali ile aldığı ekler arasındaki değişimleri görmek gerekir.
2
Her sözcükteki ses olaylarını tek tek saymak.
I'de 2 (düşme, yumuşama), II'de 2 (düşme, yumuşama), III'te 3 (türeme, benzeşme, yumuşama), IV'te 2 (düşme, yumuşama), V'te ise 1 (daralma) olay vardır.
Soruda istenen 'birden fazla ses olayı olmaması' kriterini doğrulamak için sayısal analiz gereklidir.

Anahtar Kavram

Sözcük yapısında birden fazla ses olayının bir arada bulunabilmesi (Ses Olayı Sentezi)

İpuçları

1
Her sözcüğü eklerine ayırarak köklerindeki değişimlere dikkat edin.
2
Özellikle yardımcı eylemle kurulan birleşik fiillerde (etmek) hem ünlü düşmesi hem ünsüz yumuşaması aranmalıdır.
3
'Küçümsediği' kelimesinin kökünün 'küçük' olduğunu ve '-dik' sıfat-fiil ekinin yumuşamaya uğradığını fark edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde birden fazla ses olayı içeren 'benziyordu' (beniz-e-yor) veya 'besliyor' (besi-le-yor) gibi kelimeleri analiz edebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri tek tek incelemek yerine, seçeneklerdeki kelimelerin kaçar tane ses olayı barındırdığını yanlarına not ederek eleme yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 74Soru →

Türkçede sözcükler türetilirken veya çekimlenirken çeşitli ses olayları meydana gelebilir. Bazı cümlelerde bu ses olaylarının birden fazlası aynı anda veya farklı sözcüklerde karşımıza çıkabilir.

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi olaylarının tamamı örneklendirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gönlündeki sızıyı dindirmek isteyen genç yazar, hissettiği duyguları kâğıda dökerken kelimelerin büyüsünden oldukça etkilenmişti.

Cevap

Doğru cevap, ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi olaylarının hepsini barındıran 'Gönlündeki sızıyı dindirmek isteyen genç yazar, hissettiği duyguları kâğıda dökerken kelimelerin büyüsünden oldukça etkilenmişti.' cümlesidir.
Doğru seçenek olan cümlede: 'Gönül -> Gönlü' (Ünlü Düşmesi), 'His + Et -> Hisset' (Ünsüz Türemesi), 'Hissetti -> Et-ti' (Ünsüz Benzeşmesi), 'Kâğıt -> Kâğıda' ve 'Hissettiği -> dik-i' (Ünsüz Yumuşaması) olaylarının tamamı kusursuz bir şekilde örneklendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki sözcükleri kök ve eklerine ayırarak ses olaylarını tespit edin.
'Gönül' köküne ek geldiğinde 'Gönlü' olmuş, 'ü' düşmüştür (Ünlü Düşmesi).
Ünlü ile başlayan ek alan bazı iki heceli kelimelerde ikinci hecedeki dar ünlü düşer.
2
'Hissettiği' sözcüğünü inceleyin.
his + etmek birleşirken 's' türemiş (Türeme), 'et-di' eki 'etti' olmuş (Benzeşme), 'dik' eki 'diği' olmuştur (Yumuşama).
Tek bir sözcükte birden fazla ses olayı gerçekleşebilir; bu durum sorunun zorluk derecesini belirler.
3
Diğer sözcüklerdeki yardımcı ses olaylarını kontrol edin.
'Kâğıt' -> 'kâğıda' (Yumuşama), 'olduk-ca' -> 'oldukça' (Benzeşme), 'etkilenmiş-di' -> 'etkilenmişti' (Benzeşme).
İstenen tüm ses olaylarının cümlede en az birer kez örneklendiğinden emin olunur.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi: Karma Ses Olayları

İpuçları

1
Özellikle birleşik fiillere (etmek/olmak) dikkat edin; buralarda genellikle birden fazla ses olayı gizlidir.
2
'Hissettiği' sözcüğü hem türeme hem benzeşme hem de yumuşama içermektedir.
3
Cevap seçeneğinde 'gönül' kelimesindeki ünlü değişimini ve 'kâğıt' kelimesindeki yumuşamayı da bulmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması (demek, yemek, -yor eki) ve ünlü türemesi (az-ı-cık, bir-i-cik) içeren karma sorularla pratiğinizi derinleştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 75Soru →

"Yalnızlığın kör kuyusunda, kaybolan umutlarını sabırla bekleyen ihtiyar; gönlündeki sızıyı kimseyle paylaşmıyordu."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz benzeşmesi

Cevap

Verilen cümlede ünsüz benzeşmesi (sertleşme) ses olayı bulunmamaktadır.
Cümledeki tüm sözcükler ek ve köklerine ayrıldığında; ünlü düşmesi (yalnız, kaybolan, gönlü), ünsüz yumuşaması (yalnızlığın, kaybolan), ünlü daralması (paylaşmıyordu) ve kaynaştırma ünsüzleri (kuyusunda, sızıyı) net bir şekilde görülmektedir. Ancak, 'fıstıkçı şahap' ünsüzlerinden biriyle biten bir kelimenin ardından gelen ekin sertleşmesi (benzeşme) durumuna örnek teşkil eden bir sözcük bulunmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki sözcükleri tek tek inceleyerek ünlü düşmelerini tespit et.
Yalın-ız (Yalnız), Kayıp-ol (Kaybol), Gönül-ü (Gönlü) sözcüklerinde ünlü düşmesi vardır.
Ünlü ile başlayan ek alan veya birleşen bazı sözcüklerde orta hece ünlüsü düşer.
2
Sözcük sonlarındaki ünsüz değişimlerini (yumuşama) kontrol et.
Yalnızlık-ın (Yalnızlığın) ve Kayıp-ol (Kaybolan) sözcüklerinde k>ğ ve p>b yumuşamaları mevcuttur.
Sert ünsüzle biten sözcükler ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşar.
3
Eklere gelen yardımcı sesleri (kaynaştırma) ve fiillerdeki daralmaları belirle.
Kuyu-s-u, sızı-y-ı sözcüklerinde kaynaştırma; paylaş-ma-yor (paylaşmıyor) sözcüğünde daralma vardır.
Türkçede iki ünlü yan yana gelemez, araya kaynaştırma girer; -yor eki de kendinden önceki geniş ünlüleri daraltır.
4
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) kuralını cümle genelinde ara.
Cümlede sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) bitip yumuşak ünsüzle başlayan ek alan ve bu eki sertleştiren bir durum yoktur.
Ünsüz benzeşmesi için sert ünsüzden sonra c, d, g ile başlayan bir ek gelmelidir.

Anahtar Kavram

Ses Olayları Analizi

İpuçları

1
Cümledeki 'yalnız' ve 'kaybolan' gibi birleşik veya türemiş sözcüklerin köklerini düşünün.
2
-yor eki alan fiillerde genellikle ünlü daralması aranır; 'paylaşmıyordu' kelimesini bu açıdan inceleyin.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olması için 'f, s, t, k, ç, ş, h, p' harfleriyle biten bir kelimeye 'c, d, g' ile başlayan bir ek gelmelidir (Örn: kitap-çı).

Daha Fazla Pratik

Karma ses bilgisi sorularında başarılı olmak için sözcükleri her zaman ek-kök ayrımına tabi tutarak inceleyin.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 76Soru →

Kamu personeli görevini ifa ederken dil bilgisi kurallarına, özellikle de resmi yazışmalarda ses olaylarına dikkat etmelidir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesi, ünlü düşmesi ve ünsüz yumuşaması ses olaylarının tamamı bir arada örneklendirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Vatandaşın yasal hakkını ararken sabrını zorlayan bürokratik engeller, toplumun gelişmişliğini olumsuz yönde etkilemektedir.

Cevap

İçinde 'hakkını', 'sabrını' ve 'gelişmişliğini' sözcüklerini barındıran cümle, istenen üç ses olayını da içermektedir.
Doğru cümlede üç temel ses olayı da mevcuttur: 'hakkını' kelimesinde 'k' ünsüzü türemiş, 'sabrını' kelimesinde 'ı' ünlüsü düşmüş, 'gelişmişliğini' kelimesinde ise 'k' ünsüzü 'ğ'ye dönüşerek yumuşamıştır. Ayrıca cümlede 'etkilemektedir' (et-gi -> etki) kelimesinde ünsüz benzeşmesi de bulunmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Ünsüz türemesi olan sözcüğü tespit etme
hak+ı+n+ı→hakkınıhak + ı + n + ı \rightarrow hakkını (k türemesi)
Tek heceli bazı Arapça kökenli kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında sonundaki ünsüz ikizleşir.
2
Ünlü düşmesi olan sözcüğü tespit etme
sabır+ı+n+ı→sabrınısabır + ı + n + ı \rightarrow sabrını (ı düşmesi)
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecedeki dar ünlü düşer.
3
Ünsüz yumuşaması olan sözcüğü tespit etme
gelis\cmis\clik+i+n+i→gelis\cmis\clig˘inigelişmişlik + i + n + i \rightarrow gelişmişliğini (k \rightarrow ğ değişimi)
Sert ünsüzle biten bir kelime ünlüyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert ünsüz yumuşar.

Anahtar Kavram

Ses Olayları (Karma)

İpuçları

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini ve aldıkları ekleri tek tek inceleyin.
2
Arapça kökenli 'hak' ve 'sabır' gibi kelimelerin ek aldıklarında geçirdikleri değişimlere odaklanın.
3
'Hakkını' kelimesindeki ikizleşme ve 'sabrını' kelimesindeki hece kaybı aradığınız ipuçlarıdır.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesinin 'hissetmek', 'affetmek' gibi birleşik fiillerdeki kullanımını da tekrar etmeniz faydalı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Tablo yöntemiyle her cümleyi 'Türeme - Düşme - Yumuşama' sütunlarına göre kontrol ederek eksik olanları hızlıca eleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 77Soru →

Ünlü ressam, tablosundaki renklerin parlaklığını korumak amacıyla fırçasını büyük bir ustalıkla kullanıyor; her dokunuşta doğanın eşsizliğini tuvale yansıtıyor, aklındaki imgeleri betimlerken zamanın nasıl geçtiğini anlamıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde 'aklındaki' kelimesinde ünlü düşmesi, 'dokunuşta' ve 'geçtiğini' kelimelerinde ünsüz benzeşmesi, 'parlaklığını', 'eşsizliğini' ve 'geçtiğini' kelimelerinde ünsüz yumuşaması, 'anlamıyordu' kelimesinde ise ünlü daralması bulunmaktadır; ancak ünsüz türemesine dair bir örnek yoktur.
Verilen parçada 'aklındaki' (akıl) kelimesinde ünlü düşmesi, 'dokunuşta' (ş-t) ve 'geçtiğini' (ç-t) kelimelerinde ünsüz benzeşmesi, 'parlaklığını', 'eşsizliğini' ve 'geçtiğini' (k-ğ) kelimelerinde ünsüz yumuşaması, 'anlamıyordu' (anla-ma-yor) kelimesinde ise ünlü daralması örneklenmiştir. Ancak bir ünsüzün ikizleşmesiyle oluşan ünsüz türemesi (örneğin: hissetmek, reddetmek, sırrı) metinde yer almamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki sözcükleri eklerine ayırarak ses olaylarını tespit etmek.
Birden fazla sözcükte farklı ses olayları belirlendi.
Parçada hangi ses olaylarının yer aldığını netleştirmek gerekir.
2
'Aklındaki' sözcüğünü incelemek.
Akıl + ın + daki -> Aklındaki (ı düşmüş).
Ünlü düşmesi örneğini doğrulamak.
3
'Dokunuşta' ve 'Geçtiğini' sözcüklerini incelemek.
Dokunuş-da -> Dokunuşta; Geç-dik -> Geçtik.
Sert ünsüzlerin yan yana gelmesiyle oluşan ünsüz benzeşmesini bulmak.
4
'Parlaklığını', 'Eşsizliğini' ve 'Geçtiğini' sözcüklerini incelemek.
Parlaklık-ı -> Parlaklığı; Eşsizlik-i -> Eşsizliği; Geçtik-i -> Geçtiği.
Sert ünsüzün (k) ünlüyle başlayan ek aldığında yumuşadığını (ğ) görmek.
5
'Anlamıyordu' sözcüğünü incelemek.
Anla-ma-yor -> Anlamıyor.
Olumsuzluk ekinin '-yor' etkisiyle daralmasını (daralma) tespit etmek.

Anahtar Kavram

Ses olaylarının metin üzerinde tespiti ve ayırt edilmesi.

İpuçları

1
Önce fiillerdeki şimdiki zaman ekine (-yor) bakarak daralma olup olmadığını kontrol edin.
2
'Geçtiğini' kelimesine dikkat edin; bu kelimede iki farklı ses olayı bir arada bulunmaktadır.
3
Metinde 'akıl' kelimesinin nasıl yazıldığına odaklanmak sizi ünlü düşmesine götürecektir.

Daha Fazla Pratik

Benzer metinlerde ünsüz türemesi ve ünlü türemesi arasındaki farkı pekiştirmek için 'biricik' ve 'hissiyat' gibi örnekleri inceleyin.

Alternatif Yöntem

Sözcüklerin kök hallerini düşünerek gelen eklerin kökte veya ekte ne gibi değişikliklere yol açtığını tek tek not edebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 78Soru →

Ses bilgisi kuralları, Türkçenin fonetik yapısını ve kelime türetme mantığını kavramak açısından temel bir role sahiptir. Özellikle karma yapılı sözcüklerde veya yoğun içerikli cümlelerde birden fazla ses olayının aynı anda gerçekleşmesi, dikkatli bir dil bilgisi analizi gerektirir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması (değişimi) ve ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olaylarının tamamı örneklenmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Arşivdeki tozlu dosyalar arasında keşfettiği önemli ipuçları, soruşturmanın gidişatını tamamen değiştirdi.

Cevap

Arşivdeki belgelerle ilgili olan ve 'keşfettiği' sözcüğünü içeren cümle doğru cevaptır.
Doğru seçenekte yer alan 'keşfettiği' sözcüğünde; 'keşif' kelimesindeki 'i' ünlüsünün düşmesiyle ünlü düşmesi, 'et-' eyleminin 'd' sesini 't'ye dönüştürmesiyle ünsüz benzeşmesi ve '-dik' ekinin sonundaki 'k' sesinin 'ğ'ye dönüşmesiyle ünsüz yumuşaması gerçekleşmiştir. Tek bir sözcükte her üç olay da mevcuttur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki anahtar sözcüğü kök ve eklerine ayırın.
keşfettiği -> keşif + et + dik + i
Ses olaylarını net görebilmek için sözcüğün orijinal halini belirlemek gerekir.
2
Ünlü düşmesini tespit edin.
keşif -> keşf
'Keşif' sözcüğüne ünlü ile başlayan bir ek (etmek yardımcı eylemi) geldiğinde ikinci hecedeki 'i' ünlüsü düşer.
3
Ünsüz benzeşmesini tespit edin.
et + dik -> et-ti-
'Et-' eylemi sert bir ünsüzle (t) biter. Yanına gelen yumuşak ünsüzle (d) başlayan ek, sertleşerek 't' sesine dönüşür.
4
Ünsüz yumuşamasını tespit edin.
tik + i -> tiği
Sıfat-fiil eki olan '-dik', ünlü ile başlayan bir ek aldığında sonundaki sert 'k' sesi yumuşayarak 'ğ' sesine dönüşür.

Anahtar Kavram

Birden Fazla Ses Olayı İçeren Karma Yapılı Sözcükler

İpuçları

1
Cümlelerdeki birleşik yapılı sözcüklere (isim + yardımcı eylem) odaklanın.
2
'Keşif' ve 'etmek' kelimeleri yan yana geldiğinde hangi değişimlerin yaşandığını analiz edin.
3
'Keşfettiği' kelimesini eklerine ayırın: keşif + et + dik + i. Burada üç farklı değişim göreceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde 'kaybettiği' veya 'kaydedildiği' gibi birden fazla ses olayı içeren kelimeleri içeren cümleler kurarak pratik yapın.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 79Soru →

Türkçede bazı sözcükler türetilirken veya çekimlenirken birden fazla ses olayına uğrayabilir. Bu durum, sözcüğün yapısının dikkatli incelenmesini gerektirir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem ünsüz düşmesi hem de ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi) görülen bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şehir merkezindeki kalabalık, mesai saatinin bitmesiyle birlikte iyice seyrelmişti.

Cevap

Şehir merkezindeki kalabalık, mesai saatinin bitmesiyle birlikte iyice seyrelmişti.
Doğru yanıt olan seçenekteki 'seyrelmişti' sözcüğü, 'seyrek' isminden fiil türetilirken 'kk' ünsüzünü kaybetmiş (ünsüz düşmesi), ardından aldığı ek fiil eki olan '-di' ise 'tt'ye dönüşerek sertleşmiştir (ünsüz benzeşmesi). Bu iki olay aynı kelime gövdesinde birleşmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Doğru yanıt olan cümledeki 'seyrelmişti' sözcüğünün kökünü belirleyin.
Sözcüğün kökü 'seyrek' kelimesidir.
Ses olaylarını saptamak için kelimenin orijinal (kök) halini bilmek gerekir.
2
Sözcüğün aldığı yapım ekini ve bu sırada meydana gelen değişimi analiz edin.
seyrek+−el→seyrel\text{seyrek} + -el \rightarrow \text{seyrel} yapısında sonradan eklenen '-el' eki, kök sonundaki 'kk' ünsüzünün düşmesine neden olmuştur.
Türkçede sonu 'kk' ile biten bazı sıfatlar '-el, -l' eklerini aldıklarında ünsüz düşmesi yaşarlar.
3
Sözcüğe gelen çekim eklerindeki değişimleri inceleyin.
seyrel-mis¸+−di→seyrelmis¸ti\text{seyrel-miş} + -di \rightarrow \text{seyrelmişti} yapısında, sert bir ünsüz olan 's\cş' sesinden sonra gelen 'dd' sesi, 'tt'ye dönüşmüştür.
Sert ünsüzle (f, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde ünsüz benzeşmesi oluşur.

Anahtar Kavram

Aynı sözcükte birden fazla ses olayının (Ünsüz Düşmesi + Ünsüz Benzeşmesi) gerçekleşmesi.

İpuçları

1
Cümlelerdeki fiillerin köklerini tek tek inceleyerek kökte bir harf eksilmesi olup olmadığını kontrol edin.
2
'Seyrek', 'yüksek', 'küçük' gibi kelimelerin fiil olurken ('seyrel-', 'yüksel-', 'küçül-') uğradığı değişimi hatırlayın.
3
'Seyrelmişti' kelimesini seyrek-el-mis¸-ti\text{seyrek-el-miş-ti} şeklinde eklerine ayırdığınızda hem kökteki 'kk' kaybını hem de sondaki sertleşmeyi göreceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesi ve ünlü düşmesinin bir arada olduğu 'kayboldu' veya 'hissolunur' gibi sözcükleri inceleyerek bilginizi pekiştirin.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bir denklem gibi düşünün: Ko¨k (Seyrek)+Yapım Eki (-el)=Seyrel (U¨nsu¨z Du¨s¸mesi)\text{Kök (Seyrek)} + \text{Yapım Eki (-el)} = \text{Seyrel (Ünsüz Düşmesi)}. Ardından Go¨vde (Seyrelmis¸)+Ek (-di)=Seyrelmis¸ti (Benzes¸me)\text{Gövde (Seyrelmiş)} + \text{Ek (-di)} = \text{Seyrelmişti (Benzeşme)}.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 80Soru →

"Yalnızlığın soğuk nefesi ufkunu iyice daraltmıştı; o ise çaresizce bir umudun doğmasını bekliyordu."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Cümle içerisinde ünsüz türemesi örneği bulunmamaktadır; diğer tüm ses olayları farklı sözcüklerde temsil edilmiştir.
Verilen cümlede 'yalnızlığın' sözcüğünde ünlü düşmesi ve ünsüz yumuşaması, 'ufkunu' sözcüğünde ünlü düşmesi, 'daraltmıştı' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi, 'umudun' sözcüğünde ünsüz yumuşaması ve 'bekliyordu' sözcüğünde ünlü daralması bulunmaktadır. Ancak 'hissetmek', 'zan', 'ret' gibi kelimelerde görülen ünsüz türemesine dair bir örnek yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Ünlü düşmesini kontrol et
Yalın-ız (Yalnız) ve Ufuk-u (Ufku) sözcüklerinde orta hecedeki ünlüler düşmüştür.
İki heceli bazı sözcükler ünlü ile başlayan ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlülerini kaybederler.
2
Ünsüz yumuşamasını (değişimini) tespit et
Yalnızlık-ın (Yalnızlığın) ve Umut-un (Umudun) sözcüklerinde 'k' ve 't' ünsüzleri yumuşamıştır.
Sert ünsüzle (p, ç, t, k) biten sözcükler ünlü ile başlayan ek aldıklarında bu sesler yumuşayarak b, c, d, g/ğ'ye dönüşür.
3
Ünsüz benzeşmesini (sertleşmesini) ara
Daraltmış-dı (Daraltmıştı) kelimesinde ekteki 'd' sesi 't'ye dönüşmüştür.
Sert ünsüzle biten bir sözcüğe 'c, d, g' ile başlayan ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüz sertleşir.
4
Ünlü daralmasını incele
Bekle-yor (Bekliyor) fiilinde 'e' sesi 'i' olmuştur.
Sonu 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle biten fiillere '-yor' eki geldiğinde bu ünlüler daralarak ı, i, u, ü seslerinden birine dönüşür.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Karma Analiz)

İpuçları

1
Cümledeki 'yalnızlık', 'ufuk' ve 'umut' gibi sözcüklerin kök hallerini ve ek alırken uğradıkları değişimleri düşünün.
2
'-yor' eki alan fiillerde genellikle ünlü daralması aranır. 'Beklemek' fiiline dikkat edin.
3
'Fıstıkçı Şahap' ünsüzlerinden biriyle biten 'daraltmış' sözcüğüne gelen ekteki değişimi ve 'yalın' kelimesinden türeyen 'yalnız' kelimesini inceleyin.

Daha Fazla Pratik

Bir sözcükte birden fazla ses olayı olabileceğini unutmayın (Örn: 'kaybettiği' sözcüğü hem ünlü düşmesi hem benzeşme hem yumuşama içerir).
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 4 / 7Sonraki
Ses Bilgisi Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 4 | Examkin