Examkin

Ses Bilgisi

126 soru

Soru 81Soru →

Türkçede sert ünsüzle (p,c\c,t,kp, ç, t, k) biten bir sözcüğe ünlüyle başlayan bir ek getirildiğinde, sözcük sonundaki sert ünsüz yumuşayarak b,c,d,gb, c, d, g veya g˘ğ ünsüzlerine dönüşür. Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına (ünsüz değişimi) örnek bir kullanım vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Köpeğin havlaması tüm mahalleyi ayağa kaldırdı.

Cevap

Köpeğin havlaması tüm mahalleyi ayağa kaldırdı.
Doğru seçenekte yer alan 'köpeğin' kelimesi 'köpek' kökünden türetilmiştir. Türkçedeki ünsüz yumuşaması kuralına göre, sonu sert ünsüzle (kk) biten bir kelime ünlüyle başlayan bir ek (−in-in) aldığında, bu sert ünsüz yumuşayarak 'g˘ğ' sesine dönüşür. Bu durum 'ünsüz yumuşaması'na net bir örnektir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki sözcükleri tek tek inceleyin.
'Köpeğin' sözcüğü dikkat çekmektedir.
Ses olayı barındırma ihtimali olan sözcükleri belirlemek için.
2
Sözcüğü kök ve eklerine ayırarak asıl halini bulun.
Sözcüğün kökü 'köpek'tir ve '-in' tamlayan ekini almıştır.
Sözcüğün son harfinin değişip değişmediğini kontrol etmek için.
3
Son harfteki değişimi kurala göre kontrol edin.
'Köpek' sözcüğünün sonundaki sert 'k' ünsüzü, ünlüyle başlayan ek gelince yumuşayarak 'ğ' olmuştur.
p,c\c,t,k→b,c,d,g˘p, ç, t, k \rightarrow b, c, d, ğ kuralının (ünsüz yumuşaması) uygulanıp uygulanmadığını teyit etmek için.

Anahtar Kavram

Ünsüz Yumuşaması (Ünsüz Değişimi)

İpuçları

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini düşünün; hangisinin son harfi ünlü bir ek gelince değişmiş?
2
Ünsüz yumuşaması kuralını hatırlayın: k→g˘k \rightarrow ğ, p→bp \rightarrow b, t→dt \rightarrow d, c\c→cç \rightarrow c değişimi arıyoruz.
3
'Köpek' kelimesine gelen tamlayan ekini ve sonundaki 'k' harfinin neye dönüştüğünü inceleyin.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz yumuşamasının istisnası olan tek heceli kelimelere (örneğin: 'top - topu', 'süt - sütü') göz atarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeleri köklerine ayırın. Eğer kök 'k' ile bitiyor ve ek sonrası 'ğ'ye dönüyorsa bu her zaman yumuşamadır.
Tahmini Süre:45s
Soru 82Soru →

"Ayrılığın ardından, her şeyin bittiğini zannettiği bir anda hayatında yeni bir sayfa açıldı." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümledeki sözcükler incelendiğinde ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz türemesi örnekleri bulunurken ünlü daralması örneği bulunmamaktadır.
Verilen cümlede "ünlü daralması" (sözcük sonundaki 'a, e' seslerinin 'ı, i, u, ü'ye dönüşmesi) gerçekleşen bir kullanım yoktur. Diğer ses olaylarının tamamı cümlede örneklendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
"Ayrılığın" sözcüğünü incele.
Ayır−ılık→AyrılıkAyır - ılık \rightarrow Ayrılık (Ünlü düşmesi), Ayrılık−ın→Ayrılıg˘ınAyrılık - ın \rightarrow Ayrılığın (Ünsüz yumuşaması).
Kelime türetilirken orta hecedeki dar ünlü düşmüş, ek alırken sonundaki sert ünsüz yumuşamıştır.
2
"Bittiğini" sözcüğünü incele.
Bit−dik→BittikBit - dik \rightarrow Bittik (Ünsüz benzeşmesi), Bittik−ini→Bittig˘iniBittik - ini \rightarrow Bittiğini (Ünsüz yumuşaması).
Sert ünsüzle biten kelimeye gelen ek sertleşmiş, sonrasında ünlüyle başlayan ek gelince yumuşama olmuştur.
3
"Zannettiği" sözcüğünü incele.
Zan+et→ZannetZan + et \rightarrow Zannet (Ünsüz türemesi), Zannet−dik→ZannettikZannet - dik \rightarrow Zannettik (Ünsüz benzeşmesi), Zannettik−i→Zannettig˘iZannettik - i \rightarrow Zannettiği (Ünsüz yumuşaması).
İki kelime birleşirken ünsüz türemiş, ardından gelen eklerde benzeşme ve yumuşama olayları gerçekleşmiştir.

Anahtar Kavram

Ses Olayları (Karma)

İpuçları

1
Sözcüklerin köklerini ve aldıkları ekleri tek tek ayırarak değişimleri gözlemleyin.
2
"Ayır-", "bit-" ve "zan" sözcüklerinin ek aldıklarında hangi harflerini kaybettiklerini veya hangi yeni harflerin eklendiğini bulun.
3
Ünlü daralması genellikle fiillerin sonundaki 'a, e' seslerinin '-yor' ekiyle etkileşimi sonucu oluşur; cümlede '-yor' eki alan bir kelime var mı?

Daha Fazla Pratik

Benzer bir cümlede 'bekliyor' veya 'oynuyor' gibi daralma içeren sözcükler kullanarak daralmanın farkını pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bulurken önce en belirgin olanlardan (yumuşama ve benzeşme) başlayarak seçenekleri eleyebilir, en sona kalan ve cümlede karşılığı olmayan şıkkı işaretleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 83Soru →

Kamu kurumları arasındaki yetki paylaşımında, sorumlulukların alt birimlere devredilmesi idari işleyişin daha sağlıklı ve hızlı ilerlemesini sağlamaktadır.

Bu cümledeki altı çizili sözcükte gerçekleşen ses olayları aşağıdakilerin hangisinde tam ve doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü düşmesi - Ünsüz yumuşaması

Cevap

Söz konusu sözcükte 'ünlü düşmesi' ve 'ünsüz yumuşaması' ses olayları birlikte görülmektedir.
Sözcüğün kökü 'devir'dir. Bu isim, 'etmek' yardımcı eylemiyle birleşirken 'devretmek' halini alır ve 'i' ünlüsü düşer (ünlü düşmesi). Daha sonra bu yapıya ünlüyle başlayan edilgenlik eki (-il) getirildiğinde 't' ünsüzü yumuşayarak 'd'ye dönüşür (ünsüz yumuşaması).

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğü eklerine ve köklerine ayırın.
devir + et + il + me + si
Ses olaylarını görebilmek için kelimenin orijinal kök halini ve aldığı ekleri belirlemek gerekir.
2
Birinci ses olayını (Ünlü Düşmesi) tespit edin.
devir + et -> devret
'Devir' ismi yardımcı fiille birleşirken ikinci hecedeki dar ünlü (i) düşer. Bu olaya ünlü düşmesi denir.
3
İkinci ses olayını (Ünsüz Yumuşaması) tespit edin.
devret + il -> devredil
'Devret-' fiiline ünlüyle başlayan '-il' eki geldiğinde, 't' sert ünsüzü yumuşayarak 'd' sesine dönüşür. Bu olaya ünsüz yumuşaması (değişimi) denir.

Anahtar Kavram

Bir sözcükte birden fazla ses olayının bir arada bulunması

İpuçları

1
Sözcüğün kökünü (yalın halini) düşünün: 'devir'.
2
'Devir' kelimesi 'etmek' ile birleştiğinde bir sesini kaybediyor mu? Peki 't' harfine ne oluyor?
3
Sözcükte hem bir sesin yok olduğunu (düşme) hem de sert bir sesin yumuşak bir sese (t > d) dönüştüğünü fark edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer şekilde hem ünlü düşmesi hem de yumuşama içeren 'kaybolan', 'sabrediyor' gibi sözcükleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 84Soru →

Türkçede sonu "-a, -e" geniş ünlüleri ile biten fiillere "-yor" şimdiki zaman eki getirildiğinde, bu geniş ünlüler daralarak "ı, i, u, ü" seslerine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" denir. Ayrıca olumsuzluk eki olan "-ma / -me" de "-yor" ekiyle birleştiğinde her zaman daralır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına örnek gösterilebilecek bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınav sonuçlarının ne zaman açıklanacağını henüz bilmiyor.

Cevap

Sınav sonuçlarının ne zaman açıklanacağını henüz bilmiyor.
Doğru cevap olan cümlede geçen "bilmiyor" sözcüğü incelendiğinde; fiilin kökü "bil-", olumsuzluk eki ise "-me"dir. Bu fiile şimdiki zaman eki olan "-yor" getirildiğinde, kural gereği geniş ünlü olan "e" sesi daralarak "i" sesine dönüşmüştür (bil-me-yor > bilmiyor). Bu durum tipik bir ünlü daralması örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki "-yor" eki almış eylemleri tespit et.
bakıyor, bekletiyor, bilmiyor, okuyor, dinleniyor.
Ünlü daralması kuralı bu ekle doğrudan ilişkilidir.
2
Eylemlerin kök veya gövdelerini eklerinden ayırarak son harflerini kontrol et.
bak-ıyor, beklet-iyor, bil-me-yor, oku-yor, dinlen-iyor.
Daralmanın olması için kök veya gövdenin "a" veya "e" ile bitmesi gerekir.
3
Geniş ünlünün dar bir ünlüye (ı, i, u, ü) dönüşüp dönüşmediğini belirle.
bil-me-yor sözcüğündeki olumsuzluk eki "-me", "-mi" şekline dönüşerek daralmıştır.
Olumsuzluk eki "-ma/-me", "-yor" eki geldiğinde her zaman daralmaya uğrar.

Anahtar Kavram

Ünlü Daralması

İpuçları

1
Cümlelerdeki fiillerin olumlu ve olumsuz hallerini düşünerek köklerini bulun.
2
Olumsuzluk eki alan fiillere özellikle dikkat edin; '-ma/-me' ekleri daralmanın en sık görüldüğü yerlerdir.
3
Fiil kökü veya gövdesi 'a' veya 'e' ile bitmiyorsa, '-yor' ekinden önce gelen 'ı, i, u, ü' sesleri sadece yardımcı ünlüdür.

Daha Fazla Pratik

İstisna olarak 'demek' ve 'yemek' fiillerinin de daralmaya uğradığını hatırlayarak bu kelimelerin kullanıldığı örnekleri inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:50s
Soru 85Soru →

"Yalnızlığın ağırlığını ruhunda hisseden genç adam, sokağın köşesindeki ufacık dükkâna sessizce yaklaştı." Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede herhangi bir kelimede ünlü daralması (geniş ünlünün daralması) görülmemektedir.
Verilen cümlede 'yalnızlığın' kelimesinde ünlü düşmesi ve ünsüz yumuşaması, 'hisseden' kelimesinde ünsüz türemesi, 'yaklaştı' kelimesinde ünsüz benzeşmesi ve 'ufacık' kelimesinde ünsüz düşmesi bulunmaktadır. Ancak 'dinliyor, diyor, bekliyor' gibi örneklerde görülen ünlü daralması bu cümlede yer almamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki kelimeleri ses olayları açısından analiz edin.
"Yalnızlığın" (yalın-ız > ünlü düşmesi; yalnızlık-ın > ünsüz yumuşaması), "hisseden" (his-et-en > ünsüz türemesi) tespit edildi.
Kelime kök ve eklerini ayırarak meydana gelen değişimleri saptamak gerekir.
2
Diğer kelimelerdeki ünsüz değişimlerini kontrol edin.
"Sokağın" (sokak-ın > ünsüz yumuşaması), "yaklaştı" (yaklaş-dı > ünsüz benzeşmesi), "ufacık" (ufak-cık > ünsüz düşmesi) saptandı.
Cümledeki tüm ses olaylarını listeleyerek seçeneklerle karşılaştırmak için gereklidir.
3
Seçeneklerde verilen ancak cümlede bulunmayan ses olayını belirleyin.
Ünlü daralması (-yor eki alan veya de-, ye- gibi köklerde daralan bir yapı) cümlede bulunmamaktadır.
Soruda istenen 'olmayan' ses olayını teyit etmek için son kontroldür.

Anahtar Kavram

Ses Bilgisi (Ses Olayları)

İpuçları

1
Cümledeki her kelimeyi kök ve eklerine ayırarak yazın.
2
"Yalnız" ve "ufacık" kelimelerinin köklerini (yalın ve ufak) düşünerek hangi seslerin kaybolduğuna bakın.
3
Ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle veya 'de-', 'ye-' fiillerinde görülür. Cümlede bu yapıları arayın.

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralması ve ünlü türemesi arasındaki farkı örneklerle pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 86Soru →

Sanatçının eserlerinde kullandığı bu seçkin dil, onun kısa sürede geniş bir okur kitlesine ulaşmasını sağlamıştır.

Bu cümledeki altı çizili sözcükte görülen ses olayı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz benzeşmesi

Cevap

Ünsüz benzeşmesi (sertleşmesi)
Doğru cevap olan seçenek, sözcükteki 'ç' ve 'k' ünsüzlerinin yan yana gelme durumunu açıklar. 'Seç-' fiili sert bir ünsüzle bittiği için, ona gelen '-gin' ekinin başındaki 'g' ünsüzünü sertleştirerek 'k' yapmıştır. Bu durum Türkçede ünsüz benzeşmesi veya ünsüz sertleşmesi olarak bilinir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcüğü ekine ve köküne ayırın.
seç- (fiil kökü) + -gin (yapım eki)
Ses olayını tespit edebilmek için kelimenin orijinal halini bilmek gerekir.
2
Kökün son harfini ve ekin ilk harfini kontrol edin.
Kök 'ç' (sert ünsüz) ile bitiyor, ek 'g' (yumuşak ünsüz) ile başlıyor.
Sert ünsüzle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan bir ek geldiğinde benzeşme kuralı devreye girer.
3
Ekin başındaki ünsüzdeki değişimi gözlemleyin.
'g' sesi 'k' sesine dönüşmüştür (seç-gin -> seçkin).
Sertleşme kuralı gereği 'g' ünsüzü 'k'ye dönüşerek yanındaki 'ç' ünsüzüne benzemiştir.

Anahtar Kavram

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşmesi)

İpuçları

1
Kelimenin kökü olan 'seç-' fiilinin son harfine dikkat edin.
2
'Fıstıkçı Şahap' ünsüzlerini (f, s, t, k, ç, ş, h, p) hatırlayın; bu ünsüzlerden biriyle biten kelimeye gelen ek sertleşebilir.
3
'-gin' eki normalde yumuşak bir 'g' ile başlar (bilgin, gergin gibi), ancak burada neden 'k'ye dönüştüğünü düşünün.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz benzeşmesi konusunu pekiştirmek için 'atkı', 'bitki' ve 'sınıfta' gibi kelimeleri inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimenin ekini (seç-gin) ve kökünü ayırıp orijinal halindeki 'g' harfinin 'k'ye dönüştüğünü görmek en kesin yoldur.
Tahmini Süre:45s
Soru 87Soru →

Disiplin amiri tarafından kendisine emredilen görevleri vakit kaybetmeksizin yerine getiren memur, yaptığı her işin hesabını verebileceğini ve liyakatle yükseleceğini bilmelidir. Kurum kültürüyle bütünleşen personelin başarısı, kamu hizmetlerinin kalitesini artırıyor.

Bu parçadaki altı çizili sözcüklerde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Parçada ünlü daralması (A seçeneği değil, metindeki 'artırıyor' sözcüğünde daralma yoktur) bulunmamaktadır.
Metinde 'artırıyor' sözcüğü geçmektedir; ancak bu sözcüğün kökü 'art-' fiilidir ve geniş ünlüyle bitmediği için '-yor' eki daralmaya yol açmamıştır. Diğer tüm ses olayları (ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi ve ünsüz düşmesi) parçadaki altı çizili kelimelerde en az bir kez örneklendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
'Emredilen' ve 'kaybetmeksizin' sözcüklerini analiz et.
Emir + et > emret (i düştü), Kayıp + et > kaybet (ı düştü).
Birleşik fiil oluşurken ünlü düşmesi meydana gelmiştir.
2
'Yaptığı' sözcüğündeki ses değişimlerini incele.
Yap-dık-ı > yaptığı. 'p' sesi 'd'yi 't' yaptı (benzeşme), 'k' sesi 'ğ' oldu (yumuşama).
Sert ünsüzle biten kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan ek gelince benzeşme, ünlüyle başlayan ek gelince yumuşama olur.
3
'Yükseleceğini' sözcüğündeki kök ve ek ilişkisini çöz.
Yüksek (isim) + -el (yapım eki) > yükselmek.
Kök sonundaki 'k' ünsüzü, yapım eki alırken düşmüştür (ünsüz düşmesi).
4
'Artırıyor' sözcüğündeki '-yor' ekinin etkisini kontrol et.
Art- (kök) + -ır (ek) + -ı (yardımcı ses) + -yor (ek).
Ünlü daralması için fiilin 'a' veya 'e' ile bitmesi gerekir; burada sadece yardımcı ses mevcuttur.

Anahtar Kavram

Ses Olayları ve Kelime Yapısı Analizi

İpuçları

1
Altı çizili kelimelerin köklerini bulmaya çalışın: emir, kayıp, yap-, yüksek, art-.
2
'Yükseleceğini' kelimesine dikkat edin; isimden fiil olurken bir ünsüz kaybolmuş olabilir mi?
3
Ünlü daralması kuralını hatırlayın: Fiil kökü veya gövdesi mutlaka 'a' veya 'e' ile bitmelidir. 'Art-' fiili bu kurala uyar mı?

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesi (hakkını, reddetmek) içeren benzer bir karma ses bilgisi sorusu çözebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri eklerine ayırarak değişimleri bir tabloda eşleştirmek hatayı azaltır.
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 88Soru →

Türkçede sert ünsüzle (f,s,t,k,c\c,s\c,h,pf, s, t, k, ç, ş, h, p) biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c,d,gc, d, g) başlayan bir ek getirildiğinde, ekin başındaki ünsüz sertleşerek c\c,t,kç, t, k seslerine dönüşür. Bu ses olayına ünsüz benzeşmesi (sertleşme) adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz benzeşmesine örnek olabilecek bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sınav görevlisi, sürenin dolduğunu belirterek adayların sınıftan çıkmasını istedi.

Cevap

Sınav görevlisi, sürenin dolduğunu belirterek adayların sınıftan çıkmasını istedi.
Sınıftan çıkılmasını isteyen ifadedeki "sınıftan" kelimesi, ünsüz benzeşmesinin açık bir örneğidir. "Sınıf" kelimesi sert bir ünsüz olan "f" ile bitmektedir. Bu kelimeye getirilen "-dan" eki, kelimenin sonundaki sert ünsüzün etkisiyle sertleşerek "-tan" biçimine dönüşmüştür. Bu durum, soruda verilen tanıma tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Ünsüz benzeşmesi kuralını (Fıstıkçı Şahap) hatırla.
Sert ünsüzler: f,s,t,k,c\c,s\c,h,pf, s, t, k, ç, ş, h, p. Bu harflerden sonra gelen c,d,gc, d, g ekleri c\c,t,kç, t, k olur.
Kuralın temel mantığını doğru uygulamak için harf gruplarını tanımak gerekir.
2
Doğru cevabı içeren cümleyi analiz et.
"Sınıf" sözcüğü sert ünsüz olan "f" ile bitmiştir. Buna gelen ayrılma durumu eki "-dan", sertleşerek "-tan" halini almıştır (Sınıf + dan -> Sınıftan).
Sözcüğün kökünü ve aldığı eki ayırarak ses değişimini tespit etmek gerekir.
3
Diğer seçeneklerdeki ses olaylarını karşılaştır.
"Şehrin" (ünlü düşmesi), "Ağacın" (ünsüz yumuşaması) gibi farklı olaylar elenir.
Çeldiricilerin hangi ses olaylarını içerdiğini belirlemek hatayı önler.

Anahtar Kavram

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)

İpuçları

1
Kelimenin köküne ve ekine odaklanın; özellikle -de, -da veya -den, -dan ekleri alan kelimeleri inceleyin.
2
"Fıstıkçı Şahap" kodlamasındaki harflerle (f,s,t,k,c\c,s\c,h,pf, s, t, k, ç, ş, h, p) biten kelimelere dikkat edin.
3
"Sınıf" kelimesi sert bir ünsüzle biter, ona gelen "-dan" eki neye dönüşmüş olabilir?

Daha Fazla Pratik

Ünsüz benzeşmesi kuralının istisnaları ve birleşik kelimelerdeki durumu üzerine pratik yapabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sertleşmeyi bulmak için kelimedeki eklerin orijinal halini düşünün. Eğer ek normalde yumuşak bir ünsüzle (c,d,gc, d, g) başlıyorsa ama kelimede sertleşmişse (c\c,t,kç, t, k), orada benzeşme vardır.
Tahmini Süre:45s
Soru 89Soru →

Türkçede sert ünsüzlerle (p,c\c,t,kp, ç, t, k) biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek getirildiğinde, bu sert ünsüzler yumuşayarak b,c,d,gb, c, d, g veya g˘ğ seslerine dönüşür. Bu ses olayına ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) adı verilir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşamasına uğramış bir sözcük kullanılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bahçedeki ağacın dalları rüzgarda sallanıyordu.

Cevap

Bahçedeki ağacın dalları rüzgarda sallanıyordu cümlesinde 'ağacın' sözcüğü ünsüz yumuşamasına örnektir.
Doğru cevap olan cümlede geçen 'ağacın' sözcüğü, 'ağaç' köküne ünlüyle başlayan bir ilgi eki getirilmesi sonucu 'ç' sesinin 'c'ye dönüşmesiyle oluşmuştur. Bu durum soruda verilen ünsüz yumuşaması tanımına tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini belirle.
İkinci cümledeki 'ağacın' sözcüğünün kökü 'ağaç' olarak tespit edilir.
Ses olaylarını görebilmek için kelimenin ek almadan önceki halini bilmek gerekir.
2
Kökün son harfini ve gelen eki incele.
'Ağaç' (sert ünsüz 'ç') + '-ın' (ünlüyle başlayan ek).
Yumuşama kuralı, sert ünsüzle biten köke ünlüyle başlayan ek gelmesiyle oluşur.
3
Meydana gelen ses değişimini kontrol et.
'ç' sesinin 'c' sesine dönüştüğü görülür (c\c→cç \rightarrow c).
Tanımda belirtilen p,c\c,t,k→b,c,d,g/g˘p, ç, t, k \rightarrow b, c, d, g/ğ kuralına tam uyum sağlanmıştır.

Anahtar Kavram

Ünsüz Yumuşaması (Değişimi)

İpuçları

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini (asıl hallerini) düşünerek bir harf değişikliği olup olmadığını kontrol edin.
2
Özellikle kelime sonlarında yer alan p,c\c,t,kp, ç, t, k harflerinin ek aldığında b,c,d,g,g˘b, c, d, g, ğ harflerine dönüşüp dönüşmediğine bakın.
3
'Ağaç' kelimesine '-ın' eki getirdiğinizde kelime nasıl telaffuz edilir ve yazılır?

Daha Fazla Pratik

Ünsüz yumuşamasına aykırı olan 'tek heceli kelimeler' veya 'özel isimler' gibi istisnaları inceleyerek konuyu derinleştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sert ünsüzleri 'Fıstıkçı Şahap' (f,s,t,k,c\c,s\c,h,pf, s, t, k, ç, ş, h, p) şeklinde kodlayabilir ve bu seslerle biten kelimelerin ünlüyle başlayan ek aldığında nasıl değiştiğini takip edebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 90Soru →

"Şehrin gürültüsünden uzaklaşan yaşlı adam, hissettiği huzurla göğsünü gere gere yürürken ufacık bir kulübenin önünde durdu ve etrafına baktı."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması ses olayına dair bir örnek bulunmamaktadır.
Doğru seçenek olan ses olayına dair cümlede hiçbir örnek yoktur. Ünlü daralması olması için fiilin sonundaki geniş ünlünün daralması gerekirdi (örneğin 'bekliyor' gibi), ancak cümlede böyle bir yapı yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki kelimelerin kök ve ek tahlilini yap
"Şehir-in" -> Şehrin (Ünlü düşmesi), "His-s-et-tik-i" -> Hissettiği (Ünsüz türemesi, benzeşmesi ve yumuşaması), "Göğüs-ü" -> Göğsünü (Ünlü düşmesi), "Ufak-cık" -> Ufacık (Ünsüz düşmesi), "Bak-tı" -> Baktı (Ünsüz benzeşmesi)
Ses olaylarını tespit edebilmek için kelimenin orijinal yapısı ile ek almış halindeki farkları görmek gerekir.
2
Bulunan ses olaylarını seçeneklerle karşılaştır
Ünlü düşmesi, ünsüz türemesi, ünsüz yumuşaması ve ünsüz benzeşmesi örnekleri cümlede bulunmuştur.
Seçeneklerde verilen olayların metinde karşılığı olup olmadığını doğrulamak için.
3
Ünlü daralması kuralını kontrol et
Cümlede "-yor" eki veya daralmaya uğramış "de-", "ye-" gibi bir kök bulunmadığı için daralma gerçekleşmemiştir.
Soruda olmayan ses olayını kesinleştirmek için.

Anahtar Kavram

Türkçede Ses Olaylarının Metin Üzerinde Tespiti

İpuçları

1
Cümledeki kelimelerin köklerini düşünerek ek aldıklarında uğradıkları değişimleri inceleyin.
2
"Şehrin", "hissettiği" ve "baktı" kelimelerinde birden fazla ses olayı gerçekleşmiş olabilir; her birini ayrı ayrı değerlendirin.
3
"Ünlü daralması" olabilmesi için genellikle "-yor" eki almış bir fiil veya "de-", "ye-" gibi istisna köklerin ünlüyle başlayan ek alması gerekir; cümlede bu tür bir kullanım olup olmadığını kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Cümledeki 'ufacık' kelimesini inceleyerek burada gerçekleşen ses olayını (ünsüz düşmesi) diğer seçeneklerle karşılaştırın.

Alternatif Yöntem

Metinde geçen kelimeleri bir tabloya dökerek hangi ses olaylarını barındırdıklarını işaretlemek, 'yoktur' tarzı sorularda hata payını en aza indirir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 91Soru →

Türkçede Arapça kökenli bazı sözcükler, ünlü ile başlayan bir ek aldıklarında veya "etmek, olmak" gibi yardımcı eylemlerle birleştiklerinde sözcüğün sonundaki ünsüz ikizleşir. Bu ses olayına "ünsüz türemesi" (ünsüz ikizleşmesi) denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz türemesine örnek olabilecek bir kullanım vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Talebimizi yerinde bulmadığı için başvurumuzu reddetti.

Cevap

Başvurunun reddedildiğini belirten seçenekte 'reddetmek' sözcüğü ünsüz türemesine örnektir.
Doğru yanıt olan cümlede geçen 'reddetti' sözcüğü, 'red' kökü ve 'etmek' yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu birleşme sırasında 'red' sözcüğünün sonundaki 'd' ünsüzü ikizleşmiş (türemiş) ve kelime 'reddetti' halini almıştır. Bu, ünsüz türemesinin klasik bir örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki birleşik fiilleri ve ek almış sözcükleri inceleyin.
Seçeneklerde 'destek oldu', 'sabırla', 'reddetti', 'nefes aldı' ve 'çalıştı' yapıları dikkat çekmektedir.
Ünsüz türemesi genellikle bu tür birleşimlerde ortaya çıkar.
2
Seçilen sözcükleri köklerine ayırarak ses değişimini kontrol edin.
'Red + etti' birleşimi incelendiğinde, kökteki 'd' sesinin ikizleşerek 'reddetti' biçimine dönüştüğü görülür.
Tek heceli ve Arapça kökenli bazı kelimeler ünlüyle başlayan unsur aldığında son ünsüz türemeye uğrar.

Anahtar Kavram

Ünsüz türemesi, bir sözcüğün yardımcı fiille birleşmesi veya ek alması sırasında aslen kökte olmayan bir ünsüzün ortaya çıkmasıdır.

İpuçları

1
Cümlelerde 'etmek' veya 'olmak' yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik eylemlere odaklanın.
2
'His, af, zan, red' gibi kelimelerin birleşirken son harflerinin iki defa yazılıp yazılmadığını kontrol edin.
3
'Red' ve 'etmek' kelimeleri birleştiğinde ortaya çıkan yazım şeklini ve oradaki 'd' harfinin durumunu düşünün.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz türemesinin her zaman yardımcı fiillerle olmadığını, 'sırrı', 'hakkı' gibi iyelik eki alan kelimelerde de görülebileceğini hatırlayın.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri 'red-etti' yerine 'ret-etti' şeklinde yazıp yazamayacağınızı kontrol edin. Türkçede bu kelime birleşirken yumuşama ile birlikte bir ünsüz türemesi de (ikizleşme) gerçekleşir.
Tahmini Süre:50s
Soru 92Soru →

Türkçede bazı sözcükler −cik/−cu¨k-cik / -cük küçültme ekini aldıklarında, sözcük kökü ile ek arasında bir ünlü türediği görülür. Bu ses olayına "ünlü türemesi" denir.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü türemesine örnek olabilecek bir kullanım vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: O, bu hayattaki biricik dostumdur.

Cevap

Cümledeki "biricik" sözcüğü, "bir" köküne "-cik" ekinin gelmesiyle oluşmuş ve aradaki "i" sesi türemiştir.
Doğru seçenekte yer alan "biricik" sözcüğü incelendiğinde; sözcüğün kökü "bir", aldığı ek ise küçültme eki olan "-cik"tir. Kelime oluşurken kök ile ek arasında fazladan bir "i" ünlüsü ortaya çıkmıştır. Bu durum, sorunun kökünde verilen ünlü türemesi tanımıyla tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcükleri kök ve eklerine ayırma
bir + cik →\rightarrow biricik
Sözcüğün orijinal yapısını görmek ve ses değişimini saptamak için.
2
Ek ile kök arasındaki ses değişimini kontrol etme
"bir" ve "-cik" arasında fazladan bir "i" ünlüsü belirdiği görülür.
Tanımda belirtilen "ünlü türemesi" kuralının uygulanıp uygulanmadığını anlamak için.
3
Diğer seçeneklerdeki benzer ekli sözcükleri inceleme
Sıcacık (sıca-k-cık), ufacık (ufa-k-cık) kelimelerinde ünsüz kaybı olduğu saptanır.
Aynı ekle yapılan fakat farklı ses olayına (ünsüz düşmesi) uğrayan kelimeleri eleyerek doğru sonuca ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Ünlü Türemesi

İpuçları

1
Cümlelerdeki −cik/−cu¨k-cik / -cük eki almış kelimelere odaklanın.
2
Kelimenin köküne bakın: Kökün sonunda bir harf mi eksilmiş (düşme) yoksa araya yeni bir harf mi gelmiş (türeme)?
3
Bir, az, dar, genç gibi kelimelere −cik-cik eki getirildiğinde ne olduğunu hatırlayın.

Daha Fazla Pratik

Ünlü türemesi sadece küçültme eklerinde değil, 'pekiştirmeli sözcüklerde' (sapasağlam, güpegündüz) de karşımıza çıkabilir. Bu konuya da göz atabilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 93Soru →

Türkçede bazı sözcükler türetilirken veya birleşik fiil oluştururken birden fazla ses olayına (ünlü düşmesi, ünsüz yumuşaması, ünsüz benzeşmesi, ünsüz türemesi vb.) aynı anda uğrayabilir. Bu durum, özellikle yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ve üst üste gelen yapım/çekim eklerinde sıkça görülür.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde, altı çizili sözcükte gerçekleşen toplam ses olayı sayısı diğerlerinden daha fazladır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplantıdaki tüm konuşmaları kaydettirdiği gün herkes çok şaşırdı.

Cevap

Toplantıdaki tüm konuşmaları kaydettirdiği gün herkes çok şaşırdı.
Doğru yanıt olan 'kaydettirdiği' sözcüğü incelendiğinde sırasıyla şu olaylar görülür: 1. Ünlü Düşmesi: 'kayıt' kelimesindeki 'ı' sesi düşmüştür. 2. Ünsüz Yumuşaması: 'kayıt' kelimesinin sonundaki 't' sesi 'd'ye dönüşmüştür. 3. Ünsüz Benzeşmesi: '-dir' eki 'et-' fiiline eklenirken 't' etkisinden dolayı '-tir' olmuştur. 4. Ünsüz Yumuşaması: '-dik' sıfat-fiil ekinin sonundaki 'k' sesi, ünlüyle başlayan iyelik eki aldığında 'ğ'ye dönüşmüştür. Toplam 44 ses olayı ile diğer seçeneklerden daha yoğundur.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki altı çizili sözcüklerin kök ve eklerini analiz etmek.
A: his-et-iyor, B: sabır-et-dik-i, C: kayıt-et-dir-dik-i, D: seyir-et-er-ken, E: red-et-miş-di.
Ses olaylarını doğru saptamak için sözcüğün yalın hali ile ek almış hali arasındaki değişimleri görmek gerekir.
2
Her bir sözcükteki ses olaylarını tek tek belirlemek.
A'da 22 (türeme, yumuşama); B'de 33 (düşme, benzeşme, yumuşama); C'de 44 (düşme, yumuşama, benzeşme, yumuşama); D'de 22 (düşme, yumuşama); E'de 22 (türeme, benzeşme).
Soru kökünde istenen toplam ses olayı sayısını karşılaştırmak için enjektif bir sayım gereklidir.
3
En yüksek ses olayı sayısına sahip sözcüğü seçmek.
C seçeneğindeki 'kaydettirdiği' sözcüğü 44 farklı değişimle en yüksek sayıya sahiptir.
Diğer seçeneklerdeki sözcükler 22 veya 33 ses olayı barındırmaktadır.

Anahtar Kavram

Birden fazla ses olayının aynı sözcükte görülmesi (Ses Bilgisi Sentezi)

İpuçları

1
Özellikle yardımcı fiille kurulan birleşik fiillere (etmek, olmak) odaklanın; bunlar genellikle birden fazla ses olayı barındırır.
2
Bir sözcükte hem kökte hem de ekte değişim olup olmadığını kontrol edin; örneğin '-dik' ekinin '-diğ' olması bir yumuşamadır.
3
Kayıt+et fiilinde hem orta hece ünlüsünün düştüğünü hem de kök sonundaki 't'nin yumuşadığını, ardından gelen ekin de sertleştiğini fark edin.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir analizi 'reddedemeyeceğini' veya 'yükseltmişti' sözcükleri için yaparak ses olayı türlerini pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri eklerine ayırarak yazın (morfolojik analiz). Her bir ek gelme aşamasında seste bir değişim (düşme, türeme, değişme) olup olmadığını kontrol ederek çetele tutun.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 94Soru →

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşaması (ünsüz değişimi) vardır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Otobüs durağında beklerken eski bir dostumu gördüm.

Cevap

Otobüs durağında beklerken eski bir dostumu gördüm.
Doğru cevap olan 'Otobüs durağında beklerken eski bir dostumu gördüm.' cümlesinde yer alan 'durağında' sözcüğü, 'durak' köküne ünlüyle başlayan bir ek gelmesi sonucu sondaki 'k' sesinin 'ğ' sesine dönüşmesiyle oluşmuştur. Bu durum ünsüz yumuşamasının tipik bir örneğidir.

Adım Adım Çözüm

1
Sözcükleri kök ve eklerine ayırarak inceleme
'durağında' sözcüğünün kökü 'durak'tır.
Ses olayını tespit etmek için kelimenin orijinal halini bilmek gerekir.
2
Ek gelen bölgedeki ses değişimini kontrol etme
'durak' + '-ı' (iyelik eki) birleştiğinde 'durağı' oluşmuştur.
Sert ünsüzle (kk) biten bir kelimeye ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde yumuşama gerçekleşir.
3
Ses olayını adlandırma
kk sesinin g˘ğ sesine dönüşmesi ünsüz yumuşamasıdır.
Türkçe dil bilgisi kurallarına göre sert ünsüzlerin yumuşak karşılıklarına dönüşmesi bu şekilde adlandırılır.

Anahtar Kavram

Ünsüz Yumuşaması (Değişimi)

İpuçları

1
Cümlelerdeki kelimelerin köklerini düşünün ve son harflerindeki değişimleri arayın.
2
Sert ünsüzlerden (p,c\c,t,kp, ç, t, k) birinin yumuşayarak (b,c,d,g,g˘b, c, d, g, ğ) hallerine geçtiği bir örnek bulun.
3
'Durak' kelimesinin aldığı eki ve son harfinde meydana gelen değişikliği inceleyin.

Daha Fazla Pratik

Ünsüz yumuşamasına aykırı durumları (tek heceli kelimeler veya yabancı kelimeler gibi) inceleyerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Kelimeyi kök haline getirip son harfine bakın. Eğer kök hali sert bir ünsüzle bitiyorsa ve cümlede o harf yumuşamışsa (örneğin k harfi ğ olmuşsa) orada ünsüz yumuşaması vardır.
Tahmini Süre:45s
Soru 95Soru →

"Gönlündeki sızıyı dindirmek için sabrederek bu daracık odada güneşin ışığını bekliyor; kuşların sesini huzurla dinliyordu."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz benzeşmesi

Cevap

Cümlede ünsüz benzeşmesi (sertleşme) örneği bulunmamaktadır.
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme), sert ünsüzle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle (c, d, g) başlayan bir ek geldiğinde, ekin başındaki ünsüzün sertleşmesidir (ç, t, k). Verilen cümlede bu kuralı örneklendiren "kitap-çı", "sınıf-ta" gibi bir kullanım yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Kelimeleri kök ve eklerine ayırarak incelemek.
Ses olaylarının hangi ekleşme süreçlerinde oluştuğunu belirlemek.
Ses bilgisi sorularında yapısal analiz doğru sonuca ulaştırır.
2
Ünlü düşmesini kontrol etmek.
Gönül-ündeki > Gönlündeki ve Sabır-ederek > Sabrederek örnekleri bulundu.
İki heceli bazı kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında ikinci hecedeki dar ünlü düşer.
3
Ünsüz yumuşamasını kontrol etmek.
Işık-ını > Işığını ve Sabret-erek > Sabrederek örnekleri bulundu.
Sert ünsüzle biten kelimeler ünlüyle başlayan ek aldıklarında p, ç, t, k sesleri b, c, d, g/ğ seslerine dönüşür.
4
Ünlü türemesi ve daralmasını kontrol etmek.
Dar-a-cık (türeme) ve Bekle-yor > Bekliyor (daralma) örnekleri bulundu.
-cık eki alan bazı kelimelerde ünlü türemesi görülür; -yor eki de kendinden önceki geniş ünlüyü daraltır.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının metin üzerinde tespiti.

İpuçları

1
Cümledeki kelimelerin köklerini (Gönül, Sabır, Dar, Işık, Bekle) düşünerek ek aldıklarında ne gibi değişiklikler olduğunu inceleyin.
2
"Sabrederek" kelimesine dikkat edin; bu kelimede hem bir ünlünün kaybolduğunu hem de bir ünsüzün yumuşadığını görebilirsiniz.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) için f, s, t, k, ç, ş, h, p seslerinden sonra ç, t, k seslerinin gelip gelmediğine bakın.

Daha Fazla Pratik

Birleşik kelimelerin oluşumu sırasında (seyretmek, kaybolmak gibi) meydana gelen ses olaylarını tekrar etmek faydalı olacaktır.

Alternatif Yöntem

Şıklardan giderek metinde her bir ses olayını eşleştirebilirsiniz. Bulduğunuz her şıkkı elediğinizde geriye kalan seçenek doğru cevaptır.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 96Soru →

"Aklı karışan küçücük çocuk, kitabın kapağını yavaşça kapattı." cümlesinde aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede 'ünlü daralması' ses olayına örnek olabilecek bir sözcük bulunmamaktadır.
Cümledeki ses olayları şöyledir: 'aklı' kelimesinde ünlü düşmesi, 'küçücük' kelimesinde ünsüz düşmesi, 'kitabın' ve 'kapağını' kelimelerinde ünsüz yumuşaması (değişimi), 'yavaşça' ve 'kapattı' kelimelerinde ise ünsüz benzeşmesi (sertleşme) bulunmaktadır. Ancak geniş ünlülerin daralması olan 'ünlü daralması' olayına dair bir kullanım yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki kelimeleri kök ve eklerine ayırarak inceleyin.
Akıl-ı → Aklı, Küçük-cük → Küçücük, Kitap-ın → Kitabın, Kapak-ı → Kapağı, Yavaş-ca → Yavaşça, Kapat-dı → Kapattı.
Ses olaylarını tespit edebilmek için kelimenin orijinal hali ile ek almış hali arasındaki farkları görmek gerekir.
2
Tespit edilen değişiklikleri ses bilgisi kuralları ile eşleştirin.
Aklı (Ünlü Düşmesi), Küçücük (Ünsüz Düşmesi), Kitabın/Kapağı (Ünsüz Yumuşaması), Yavaşça/Kapattı (Ünsüz Benzeşmesi).
Her bir değişim, Türkçedeki belirli bir ses bilgisi kuralına karşılık gelir.
3
Seçeneklerde verilen ancak cümlede örneği olmayan ses olayını belirleyin.
Ünlü daralması (a/e sesinin ı/i/u/ü olması) örneği bulunamadı.
Soru kökünde 'yoktur' ifadesi geçtiği için dışarıda kalan seçeneği bulmak gerekir.

Anahtar Kavram

Türkçedeki temel ses olaylarının (ünlü düşmesi, ünsüz düşmesi, yumuşama, benzeşme) metin üzerinde ayırt edilmesi.

İpuçları

1
Cümledeki her bir kelimeyi tek tek inceleyerek ek alırken orijinal halinden bir harf kaybedip kaybetmediğine bakın.
2
'Akıl' kelimesine ve 'Küçük' kelimesine gelen eklere dikkat edin; birinde ünlü, diğerinde ünsüz kaybı var.
3
Ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle veya 'de-', 'ye-' fiillerinde görülür. Cümlede bu tür bir kullanım var mı?

Daha Fazla Pratik

İçinde hem ünlü daralması hem de ünsüz türemesi olan bir cümle kurarak bu ses olaylarını pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Ses olaylarını bir tabloya dökerek hangi kelimenin hangi kurala girdiğini işaretleyebilirsiniz. Bu yöntem, karmaşık cümlelerde hiçbir olayı atlamamanızı sağlar.
Tahmini Süre:45s
Soru 97Soru →

Türkçede sözcükler türetilirken veya çekimlenirken çeşitli ses olayları meydana gelebilir. Özellikle yapım eki alarak yeni bir sözcük oluşturulurken yaşanan ünlü kayıpları, dil bilgisinde "türetilirken ünlü düşmesi" olarak adlandırılır.

Buna göre, aşağıdaki cümlelerin hangisinde hem türetilirken ünlü kaybına uğramış bir sözcük hem de ünsüz benzeşmesi kuralına örnek teşkil eden bir kullanım bir arada verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bölge müdürlüğünde çevresine güven veren, yetişkin bir personelin bulunması idari süreçleri kolaylaştıracaktır.

Cevap

İçerisinde 'çevresine' ve 'yetişkin' sözcüklerinin geçtiği seçenek doğru cevaptır.
Doğru yanıt olan cümlede 'çevresine' sözcüğü 'çevir-' fiil kökünden '-e' yapım ekiyle türetilirken ünlü kaybına uğramıştır. Aynı cümlede 'yetişkin' sözcüğü 'yetiş-' fiiline getirilen '-gin' ekinin sertleşmesiyle (s\c+g>s\c+kş+g > ş+k) ve 'kolaylaştıracaktır' sözcüğündeki ekler ünsüz benzeşmesi kuralına tam uyum sağlamaktadır. Bu durum soruda istenen her iki kriteri de karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Cümlelerdeki ünlü düşmesi görülen sözcükleri tespit etme.
'çevresine' (çevir-e), 'kaydını' (kayıt-ı), 'ayrıntılı' (ayır-ıntı) sözcüklerinde düşme saptanmıştır.
Sorunun ilk şartı olan ünlü kaybını belirlemek için kök ve ek analizi yapılır.
2
Düşmenin türünü (türetilirken/çekimlenirken) ayırt etme.
'çevresine' (çevir-e) ve 'ayrıntılı' (ayır-ıntı) sözcükleri yapım eki alırken düştüğü için türetilirken düşmedir; 'kaydını' ise çekim ekiyle düşmüştür.
KPSS'de sıkça sorulan türetilme (yapım eki) ve çekimlenme farkını ortaya koymak gerekir.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olan sözcükleri arama.
'yetişkin' (yetiş-gin > yetişkin) ve 'kolaylaştıracaktır' (laş-tır, acak-tır) sözcüklerinde benzeşme vardır.
Sert ünsüzle biten bir sözcüğe yumuşak ünsüzle (c,d,gc, d, g) başlayan ek geldiğinde ekin sertleşmesi (c\c,t,kç, t, k) kuralı kontrol edilir.
4
İki şartı da sağlayan cümleyi belirleme.
Doğru seçenekte hem türetilirken düşme (çevresine) hem de benzeşme (yetişkin) mevcuttur.
Analiz edilen tüm veriler birleştirilerek doğru yanıta ulaşılır.

Anahtar Kavram

Türetilirken Ünlü Düşmesi ve Ünsüz Benzeşmesi Sentezi

İpuçları

1
Cümlelerdeki 'çevre', 'ayrıntı', 'kayıt' ve 'sabır' gibi sözcüklerin köklerine inerek ünlü düşmesinin nedenini (yapım eki mi çekim eki mi) sorgulayın.
2
Ünsüz benzeşmesini bulmak için 'fıstıkçı şahap' ünsüzleriyle biten kelimelere gelen eklere (c,d,gc, d, g yerine c\c,t,kç, t, k) odaklanın.
3
'Çevir-e > çevre' kelimesindeki düşmenin türetilirken olduğunu, 'kayıt-ı > kaydı' kelimesindeki düşmenin ise çekimlenirken olduğunu fark etmeniz soruyu çözdürecektir.

Daha Fazla Pratik

Ünlü düşmesinin farklı yollarını (birleşik kelime oluşumu, türetilme, çekimlenme) içeren bir tablo hazırlayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Sözcükleri eklerine ayırırken, kelimenin yeni bir anlam kazanıp kazanmadığına bakın. Eğer anlam değişmişse (çevirmekten çevre gibi) bu bir türetilmedir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 98Soru →

Ufuktaki bulutlar dağılırken vaktin nasıl geçtiğini sezmiyor, sararan yaprakların arasından süzülen ışığa bakıyordu. Gönlündeki sızıyı dindirmek için yükseldiği bu yolculukta, karşılaştığı her zorluk ona yeni bir kapı aralıyordu.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünsüz türemesi

Cevap

Metinde ünsüz türemesi ses olayına örnek teşkil edecek bir kullanım bulunmamaktadır.
Verilen metinde ünsüz türemesi (örneğin: şık-ı -> şıkkı, af-etmek -> affetmek) olayına dair bir örnek yer almadığı için doğru cevap budur.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki ünlü düşmelerini belirleme
'vakit -> vaktin', 'sarı -> sararan', 'gönül -> gönlündeki' ve 'ne-asıl -> nasıl' kelimelerinde ünlü düşmesi saptanır.
Kelime kök veya gövdelerindeki ünlülerin ek alırken veya birleşirken düşüp düşmediğini kontrol etmek gerekir.
2
Ünsüz yumuşaması (değişimi) örneklerini bulma
'geçtik-i -> geçtiği', 'ışık-a -> ışığa', 'karşılaştık-ı -> karşılaştığı' kelimelerinde yumuşama görülür.
Sert ünsüzle biten kelimelere ünlüyle başlayan ek geldiğinde p, ç, t, k seslerinin b, c, d, g/ğ seslerine dönüşümü incelenir.
3
Ünsüz benzeşmesi (sertleşme) olan sözcükleri tespit etme
'ufuk-daki -> ufuktaki', 'geç-dik -> geçti', 'karşılaş-dık -> karşılaştı' kelimelerinde benzeşme vardır.
Sert ünsüzle biten bir kelimeye yumuşak ünsüzle başlayan (c, d, g) bir ek geldiğinde ekin sertleşmesi kontrol edilir.
4
Ünlü daralması ve diğer olayları analiz etme
'sez-me-yor -> sezmiyor' (olumsuzluk eki daralmış) ve 'ara-la-yor -> aralıyordu' (gövdedeki geniş ünlü daralmış) örnekleri daralmayı doğrular. Ayrıca 'yüksek-el -> yükseldiği' sözcüğünde de ünsüz düşmesi mevcuttur.
Sonu -a veya -e ile biten fiillerin -yor ekiyle daralması ve türetme esnasındaki ünsüz kayıpları incelenir.

Anahtar Kavram

Metin üzerinden karma ses bilgisi analizi yapabilme.

İpuçları

1
Kelime köklerine inerek ek almadan önceki hallerini (vakit, sarı, gönül gibi) düşünün.
2
-yor eki alan fiillere ve 'geçtiğini' gibi birden fazla ses olayı barındıran kelimelere odaklanın.
3
Metinde 'f, s, t, k, ç, ş, h, p' seslerinin yan yana geldiği yerleri (benzeşme) ve 'k' harfinin 'ğ'ye dönüştüğü yerleri (yumuşama) listeleyin; hangisinin örneğinin kalmadığını göreceksiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer metin tarama sorularında ünsüz düşmesini (yüksel-mek, küçül-mek) de göz önünde bulundurmak analitik beceriyi artırır.

Alternatif Yöntem

Metindeki her kelimeyi ayrı ayrı ses bilgisi açısından inceleyip bulduğunuz olayların yanına tik atarak eleme yöntemiyle sonuca ulaşabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 99Soru →

Kamu hizmetlerinde liyakatin esas alınması, mevcut sorunların halli için proje ayrıntılarının titizlikle incelenmesini gerektirir. Bu süreçte personelin sergilediği özverili yaklaşım, vatandaşın kurumlara duyduğu güveni yükseltmektedir.

Bu parçada aşağıdaki ses olaylarından hangisinin örneği yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Metinde 'ayrıntı' sözcüğünde ünlü düşmesi, 'sergilediği' sözcüğünde ünsüz yumuşaması, 'süreçte' sözcüğünde ünsüz benzeşmesi ve 'halli' sözcüğünde ünsüz türemesi örnekleri bulunurken, ünlü daralması örneğine rastlanmamaktadır.
Ünlü daralması, Türkçede sonu 'a' veya 'e' geniş ünlüleriyle biten bir fiile '-yor' eki geldiğinde veya 'de-', 'ye-' gibi bazı özel fiil köklerine belirli ekler geldiğinde görülür. Metindeki hiçbir sözcükte (örneğin 'yükseltmektedir' sözcüğü '-yor' değil, '-mekte' eki almıştır) bu koşullar oluşmadığı için ünlü daralması yoktur.

Adım Adım Çözüm

1
Metindeki sözcüklerin kök ve ek analizini yaparak ses olaylarını tespit et.
'ayır-ıntı' →\rightarrow ayrıntı (ünlü düşmesi), 'hal-i' →\rightarrow halli (ünsüz türemesi), 'süreç-de' →\rightarrow süreçte (ünsüz benzeşmesi).
Sözcüklerin yalın halleri ile ek almış halleri arasındaki farklar ses olaylarını belirlememizi sağlar.
2
Fiil köklü ve ekli diğer sözcükleri incele.
'sergile-dik-i' →\rightarrow sergilediği (ünsüz yumuşaması), 'gerek-dir-ir' →\rightarrow gerektirir (ünsüz benzeşmesi), 'yüksek-el-t-mek-de-dir' →\rightarrow yükseltmektedir (ünsüz düşmesi ve benzeşmesi).
Ünsüz yumuşaması ve benzeşmesi genellikle eklerin başındaki veya sözcük sonundaki ünsüzlerin etkileşimiyle oluşur.
3
Ünlü daralması kuralını metne uygula.
Metinde şimdiki zaman eki olan '-yor' veya 'de-', 'ye-', 'ne' gibi daralmaya müsait kökler bulunmamaktadır.
Ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle veya belirli özel köklerle (demek, yemek) gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Türkçede ses olayları, sözcüklerin türetilmesi veya çekimlenmesi sırasında meydana gelen fonetik değişimlerdir; bir sözcükte birden fazla ses olayı bir arada bulunabilir.

İpuçları

1
Metindeki sözcükleri köklerine ayırarak ek alırken uğradıkları değişimlere odaklanın.
2
'Ayır-' fiilinden 'ayrıntı', 'hal' isminden 'halli' ve 'yüksek' isminden 'yüksel-' kelimelerinin nasıl türediğini inceleyin.
3
Ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle belirginleşir; parçada bu eki alan bir sözcük olup olmadığını kontrol edin.

Daha Fazla Pratik

Bir sözcükte birden fazla ses olayının gerçekleştiği (örneğin 'kaybolduğunu') karmaşık yapıları inceleyerek pratik yapabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 100Soru →

"Kıvrılan yolların sonunda, bitkin bir halde ağacın altına uzandı."

Bu cümlede aşağıdaki ses olaylarından hangisi yoktur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ünlü daralması

Cevap

Cümlede ünlü daralması (D seçeneği) bulunmamaktadır.
Cümlede 'ünlü daralması' (örneğin: başlıyor, demiyor) görülmemektedir. Diğer seçeneklerdeki tüm ses olayları cümlede örneklendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Cümledeki kelimelerin köklerini ve aldıkları ekleri analiz edelim.
"Kıvrılan", "sonunda", "bitkin", "ağacın" ve "altına" kelimelerinde ses değişimleri görülmektedir.
Ses olaylarını tespit etmek için kelimenin orijinal kök halini bilmek gerekir.
2
"Kıvrılan" kelimesini inceleyelim.
Kıvır - ılan -> Kıvrılan (Ünlü Düşmesi).
İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kelimeler ünlüyle başlayan ek aldığında bu ünlü düşer.
3
"Ağacın" ve "Bitkin" kelimelerini inceleyelim.
Ağaç + ın -> Ağacın (Yumuşama); Bit + gin -> Bitkin (Benzeşme).
Sert ünsüzle biten kelimelerin yumuşaması veya ekleri sertleştirmesi kuralıdır.
4
"Ünlü daralması" kuralını kontrol edelim.
Cümlede daralmaya uğramış bir sözcük (örn. bekliyor, demiyor, yiyecek) yoktur.
Soruda olmayan ses olayı istendiği için bu sonuç cevaba götürür.

Anahtar Kavram

Türkçede temel ses olaylarının (düşme, türeme, benzeşme, yumuşama, daralma) metin üzerinde ayırt edilmesi.

İpuçları

1
Cümledeki 'kıvrılan' ve 'ağacın' kelimelerinin köklerine odaklanın.
2
'Bitkin' kelimesindeki ekin orijinal halinin '-gin' olduğunu ve neden '-kin'e dönüştüğünü hatırlayın.
3
Ünlü daralması genellikle '-yor' ekiyle ya da 'de-' ve 'ye-' fiillerinde görülür; cümlede bu tarz bir kullanım var mı?

Daha Fazla Pratik

Ünlü daralmasının sadece '-yor' ekiyle değil, 'niye, diye, yiyecek' gibi kelimelerde de olabileceğini unutmayın.
Tahmini Süre:45s
ÖncekiSayfa 5 / 7Sonraki
Ses Bilgisi — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 5 | Examkin