Oyun Teorisi Uygulamaları

14 soru

Soru 1Soru

Bir bölgede faaliyet gösteren iki GSM operatörü (Operatör Alfa ve Operatör Beta), altyapı paylaşımı yapma veya yapmama konusunda stratejik bir karar aşamasındadır. Operatörlerin seçecekleri stratejilere göre elde edecekleri yıllık kârlar (milyon TL cinsinden) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir:

Operatör Alfa \ Operatör BetaPaylaşPaylaşma
Paylaş(80,80)(80, 80)(30,100)(30, 100)
Paylaşma(100,30)(100, 30)(50,50)(50, 50)

Bu ödemeler matrisi ve rasyonel davranış varsayımı altında, oyunun dengesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İki operatörün de baskın stratejisi "Paylaşma" kararını almaktır ve oyunun Nash dengesi her iki tarafın 5050 milyon TL kâr elde ettiği noktadır.

Cevap

Her iki operatörün de baskın stratejisi "Paylaşma"dır ve denge (50,50)(50, 50) kâr düzeyinde oluşur.
Doğru seçenek, her iki operatörün de rasyonel bir şekilde kendi kârlarını maksimize etmeye çalıştıklarında baskın stratejilerinin "Paylaşma" olduğunu ve bu durumun tek bir Nash dengesi olan (50,50)(50, 50) sonucuna yol açtığını belirtmektedir. Matris incelendiğinde, Operatör Alfa rakibinin her iki olası hamlesine karşı da "Paylaşma"yı seçerek daha fazla kâr (100>80100 > 80 ve 50>3050 > 30) elde etmektedir. Aynı durum simetrik olarak Operatör Beta için de geçerlidir.

Adım Adım Çözüm

1
Operatör Alfa'nın baskın stratejisini belirleyin.
Beta Paylaşırsa: Alfa için 100>80100 > 80 (Paylaşma seçilir). Beta Paylaşmazsa: Alfa için 50>3050 > 30 (Paylaşma seçilir).
Alfa için rakibi ne yaparsa yapsın "Paylaşma" daha kârlıdır.
2
Operatör Beta'nın baskın stratejisini belirleyin.
Alfa Paylaşırsa: Beta için 100>80100 > 80 (Paylaşma seçilir). Alfa Paylaşmazsa: Beta için 50>3050 > 30 (Paylaşma seçilir).
Beta için rakibi ne yaparsa yapsın "Paylaşma" daha kârlıdır.
3
Nash dengesini tespit edin.
Her iki oyuncu da baskın stratejisi olan "Paylaşma"yı seçerse, oyun (Paylaşma, Paylaşma) noktasında yani (50,50)(50, 50) kâr düzeyinde dengeye gelir.
Nash dengesi, oyuncuların birbirlerinin stratejilerini bildikleri varsayımı altında, hiç kimsenin kendi stratejisini tek taraflı değiştirmek için bir nedeninin olmadığı noktadır.

Anahtar Kavram

Mahkumlar Çıkmazı ve Baskın Strateji Dengesi

İpuçları

1
Bir stratejinin 'baskın' olması için, rakip ne yaparsa yapsın o stratejinin her zaman daha yüksek getiri sağlaması gerekir.
2
Önce Operatör Alfa'nın satırlarını karşılaştırın: Beta 'Paylaş' sütunundayken Alfa hangi satırı seçer? Beta 'Paylaşma' sütunundayken Alfa hangisini seçer?
3
Her iki oyuncu da baskın stratejiye sahipse, Nash dengesi bu iki baskın stratejinin kesiştiği yerdedir. Bu matriste her iki oyuncu için de 'Paylaşma' her zaman daha iyidir.

Daha Fazla Pratik

Eğer bu oyun sonsuz kez tekrarlansaydı, operatörlerin (80, 80) sonucuna ulaşmak için hangi stratejileri (örneğin 'Kısasa Kısas') izleyebileceğini araştırabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Altını çizme yöntemi kullanılabilir: Her sütun için satır oyuncusunun en yüksek değerinin altı çizilir, her satır için sütun oyuncusunun en yüksek değerinin altı çizilir. Her iki değerin de altının çizili olduğu kutu Nash dengesidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 2Soru

İki firmanın (Firma A ve Firma B) stratejik etkileşimini ve üretim kararlarına bağlı kârlarını gösteren ödemeler matrisi aşağıda verilmiştir (Ödemeler milyon TL cinsindendir ve hücre içindeki ilk rakam Firma A'nın, ikinci rakam Firma B'nin kârını ifade etmektedir):

Firma A \ Firma BDüşük ÜretimYüksek Üretim
Düşük Üretim(50,50)(50, 50)(20,70)(20, 70)
Yüksek Üretim(70,20)(70, 20)(30,30)(30, 30)

Yukarıdaki ödemeler matrisine göre, oyunun dengesi ve stratejik özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da baskın stratejisi 'Yüksek Üretim' yapmaktır ve oyunun Nash dengesi (30,30)(30, 30) kâr düzeyinde gerçekleşir.

Cevap

Her iki firmanın da baskın stratejisi 'Yüksek Üretim' yapmaktır ve oyunun Nash dengesi (30, 30) kâr düzeyinde gerçekleşir.
Verilen matriste, Firma A için Firma B'nin seçimi ne olursa olsun 'Yüksek Üretim' daha yüksek kâr getirmektedir (50<7050 < 70 ve 20<3020 < 30). Aynı durum Firma B için de geçerlidir. Her iki tarafın baskın stratejisini oynadığı (Yu¨ksek,Yu¨ksek)(Yüksek, Yüksek) durumu, kimsenin tek başına strateji değiştirerek kârını artıramayacağı bir Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Firma A'nın stratejilerini analiz etme
B 'Düşük' üretirse A 'Yüksek' seçer (70>5070 > 50). B 'Yüksek' üretirse A 'Yüksek' seçer (30>2030 > 20).
Baskın stratejiyi bulmak için rakibin her olası hamlesine karşı en iyi tepkiyi belirlemek gerekir.
2
Firma B'nin stratejilerini analiz etme
A 'Düşük' üretirse B 'Yüksek' seçer (70>5070 > 50). A 'Yüksek' üretirse B 'Yüksek' seçer (30>2030 > 20).
Ödemeler simetrik olduğu için aynı mantık Firma B için de geçerlidir.
3
Nash Dengesi ve Baskın Strateji Dengesi tespiti
Her iki firma da 'Yüksek Üretim' yapacaktır ve denge (30,30)(30, 30) olacaktır.
Her iki oyuncu da baskın stratejisini oynadığında ortaya çıkan durum Nash dengesidir.

Anahtar Kavram

Mahkumlar Çıkmazı (Prisoner's Dilemma) ve Nash Dengesi

İpuçları

1
Firma A'nın satırlarına bakın: Firma B sütun 1'i seçerse A hangi satırı seçer? Sütun 2'yi seçerse ne yapar?
2
Eğer bir strateji rakibin tüm hamlelerine karşı daha yüksek kâr sağlıyorsa buna 'baskın strateji' denir.

Daha Fazla Pratik

Ardışık oyunlarda (Sequential Games) Nash dengesinin nasıl değiştiğini incelemek için Stackelberg modeli ile ilişki kurabilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Matris üzerinde kârları yuvarlak içine alarak ilerleyin. Firma B'nin her sütunu için Firma A'nın en yüksek kârını, Firma A'nın her satırı için Firma B'nin en yüksek kârını işaretleyin. İki işaretin aynı hücrede buluştuğu nokta Nash dengesidir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 3Soru

İki büyük lojistik firması olan Lojistik Şirketi X ve Lojistik Şirketi Y, yeni bir bölgeye giriş yaparken "Hızlı Teslimat" veya "Ekonomik Teslimat" stratejilerinden birini seçmeyi planlamaktadır. Şirketlerin stratejik tercihlerine göre elde edecekleri aylık kâr miktarını (milyon TL) gösteren ödemeler matrisi aşağıda sunulmuştur (Parantez içindeki ilk değerler Şirket X'in, ikinci değerler Şirket Y'nin kârını temsil etmektedir):

Şirket X \ Şirket YHızlı TeslimatEkonomik Teslimat
Hızlı Teslimat(320,240)(320, 240)(580,180)(580, 180)
Ekonomik Teslimat(140,160)(140, 160)(460,280)(460, 280)

Buna göre, söz konusu oyunun dengesi ve stratejik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Lojistik Şirketi X'in baskın stratejisi 'Hızlı Teslimat' iken Lojistik Şirketi Y'nin baskın bir stratejisi yoktur ve bu oyunun tek Nash dengesi (320,240)(320, 240) kâr dağılımıdır.

Cevap

Lojistik Şirketi X'in baskın stratejisinin 'Hızlı Teslimat' olduğu, Şirket Y'nin ise baskın bir stratejisinin bulunmadığı ve tek Nash dengesinin (320,240)(320, 240) olduğu ifade doğru olan seçenektir.
Lojistik Şirketi X, rakibinin ne seçtiğine bakılmaksızın her zaman 'Hızlı Teslimat' seçeneği ile daha yüksek kâr elde etmektedir (320>140320>140 ve 580>460580>460). Bu durum X için 'Hızlı Teslimat'ın baskın strateji olduğunu gösterir. Ancak Şirket Y için durum farklıdır; X 'Hızlı' seçtiğinde 'Hızlı'yı (240240), X 'Ekonomik' seçtiğinde ise 'Ekonomik'i (280280) tercih etmektedir. Dolayısıyla Y'nin baskın stratejisi yoktur. Nash dengesi arandığında, X baskın stratejisini seçerken Y'nin buna en iyi tepkisi 'Hızlı' seçmektir, bu da bizi (320,240)(320, 240) dengesine götürür.

Adım Adım Çözüm

1
Şirket X için baskın strateji analizi yapılması
Y 'Hızlı' seçerse X 'Hızlı'yı (320>140320 > 140), Y 'Ekonomik' seçerse X yine 'Hızlı'yı (580>460580 > 460) seçer.
X için her durumda 'Hızlı Teslimat' daha yüksek kâr sağlamaktadır.
2
Şirket Y için baskın strateji analizi yapılması
X 'Hızlı' seçerse Y 'Hızlı'yı (240>180240 > 180), X 'Ekonomik' seçerse Y 'Ekonomik'i (280>160280 > 160) seçer.
Y'nin en iyi tepkisi X'in stratejisine göre değiştiği için baskın stratejisi yoktur.
3
Nash dengesinin belirlenmesi
(Hızlı, Hızlı) strateji çiftinde X'in sapma teşviki yoktur (320>140320 > 140) ve Y'nin sapma teşviki yoktur (240>180240 > 180).
İki oyuncunun da mevcut stratejisinden sapmak için bir nedeni olmadığı tek nokta burasıdır.

Anahtar Kavram

Baskın strateji (Dominant Strategy) ve Nash Dengesi arasındaki farklar.
Soru 4Soru

Bir oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın (FirmaFirma XX ve FirmaFirma YY), reklam kampanyası düzenleyip düzenlememe kararlarına bağlı olarak elde edecekleri kârlar (milyonmilyon TLTL) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir (Ödemeler: FirmaFirma XX, FirmaFirma YY):

Firma X / Firma YReklam VerReklam Verme
Reklam Ver(50,50)(50, 50)(90,10)(90, 10)
Reklam Verme(10,90)(10, 90)(70,70)(70, 70)

Bu ödemeler matrisine göre, her iki firma için de baskın (dominant) strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firma için de 'Reklam Ver' stratejisi

Cevap

Her iki firma için de baskın strateji 'Reklam Ver' stratejisidir.
Baskın strateji analizi yapıldığında; Firma X, Firma Y'nin reklam vermesi durumunda 5050'yi (1010'a karşı), reklam vermemesi durumunda ise 9090'ı (7070'e karşı) tercih eder. Bu durum her iki ihtimalde de 'Reklam Ver' seçeneğinin daha üstün olduğunu gösterir. Oyun simetrik olduğu için aynı mantık Firma Y için de geçerlidir ve her iki firmanın baskın stratejisi 'Reklam Ver' olarak belirlenir.

Adım Adım Çözüm

1
Firma X'in baskın stratejisini belirle.
Firma Y 'Reklam Ver' derse, X için 50>1050 > 10 (Reklam Ver); Firma Y 'Reklam Verme' derse, X için 90>7090 > 70 (Reklam Ver).
Baskın strateji, rakibin her kararı için en yüksek sonucu veren tercihtir.
2
Firma Y'nin baskın stratejisini belirle.
Firma X 'Reklam Ver' derse, Y için 50>1050 > 10 (Reklam Ver); Firma X 'Reklam Verme' derse, Y için 90>7090 > 70 (Reklam Ver).
Oyun simetrik olduğu için Firma Y için de aynı rasyonel tercih geçerlidir.
3
Sonucu sentezle.
Her iki firma için de 'Reklam Ver' baskın stratejidir.
Her iki oyuncu da kendi kârını maksimize etmeye çalıştığında ortak baskın stratejiye ulaşılır.

Anahtar Kavram

Baskın (Dominant) Strateji: Bir oyuncunun, diğer oyuncuların ne yaptığına bakılmaksızın kendisi için en iyi olan stratejisidir.

İpuçları

1
Baskın strateji bulmak için bir firmanın tercihini, rakibinin her bir stratejisi için ayrı ayrı değerlendirin.
2
Firma X'in üst satırı (Reklam Ver) ile alt satırını (Reklam Verme) karşılaştırırken, Firma Y'nin sütunlarını tek tek sabitleyin.

Daha Fazla Pratik

Bu oyunun aynı zamanda bir 'Mahkumlar Çıkmazı' (Prisoner's Dilemma) örneği olup olmadığını ve Nash dengesinin neresi olduğunu düşününüz.
Tahmini Süre:45s
Soru 5Soru

Oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın (Firma A ve Firma B) fiyatlandırma stratejileri ve bu stratejilere bağlı olarak elde edecekleri kârlar (milyon TL) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir (Ödemeler: [Firma A'nın kârı, Firma B'nin kârı]):

Firma B: Yüksek FiyatFirma B: Düşük Fiyat
Firma A: Yüksek Fiyat(12,12)(12, 12)(4,16)(4, 16)
Firma A: Düşük Fiyat(16,4)(16, 4)(6,6)(6, 6)

Buna göre, her iki firmanın da kendi kârını maksimize etmeye çalıştığı bu oyunun Nash dengesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da "Düşük Fiyat" belirlemesi

Cevap

Her iki firmanın da 'Düşük Fiyat' stratejisini seçtiği durum bu oyunun Nash dengesidir.
Nash dengesi, bir oyuncunun diğerinin stratejisini veri kabul ederek kendi kârını maksimize ettiği ve bu durumdan tek taraflı olarak sapmak için bir teşvike sahip olmadığı durumdur. Bu matriste her iki firma için de 'Düşük Fiyat' belirlemek baskın stratejidir ve ikisi de bu stratejiyi seçtiğinde (6, 6) sonucuna ulaşılır. Bu noktada firmalardan herhangi biri fiyatını tek başına 'Yüksek' yaparsa kârı 6'dan 4'e düşer, dolayısıyla sapma gerçekleşmez.

Adım Adım Çözüm

1
Firma A'nın en iyi tepkilerini belirle.
B 'Yüksek Fiyat' seçerse A için 16>1216 > 12 olduğundan 'Düşük Fiyat' en iyidir. B 'Düşük Fiyat' seçerse A için 6>46 > 4 olduğundan yine 'Düşük Fiyat' en iyidir.
A'nın 'Düşük Fiyat' stratejisi baskın stratejidir.
2
Firma B'nin en iyi tepkilerini belirle.
A 'Yüksek Fiyat' seçerse B için 16>1216 > 12 olduğundan 'Düşük Fiyat' en iyidir. A 'Düşük Fiyat' seçerse B için 6>46 > 4 olduğundan yine 'Düşük Fiyat' en iyidir.
B'nin 'Düşük Fiyat' stratejisi baskın stratejidir.
3
Kesişme noktasını bul.
Her iki firmanın da 'Düşük Fiyat' stratejisi seçtiği (6,6)(6, 6) hücresi Nash dengesidir.
Nash dengesi, her iki tarafın da en iyi tepkisinin çakıştığı noktadır.

Anahtar Kavram

Nash Dengesi
Tahmini Süre:45s
Soru 6Soru

AlphaAlpha ve BetaBeta adlı iki firmanın pazarlama stratejilerine (AgresifAgresif veya PasifPasif) bağlı olarak elde edecekleri kârları gösteren ödemeler matrisi aşağıda verilmiştir (Ödemeler: AlphaAlpha, BetaBeta):

AlphaAlpha \ BetaBetaAgresifAgresifPasifPasif
**AgresifAgresif**(1010, 1212)(2525, 88)
**PasifPasif**(55, 1818)(1515, 2020)

Bu ödemeler matrisine göre, oyunun sonucuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: AlphaAlpha firmasının baskın bir stratejisi vardır ve oyun (AgresifAgresif, AgresifAgresif) dengesinde sonuçlanır.

Cevap

Alpha firmasının baskın bir stratejisi vardır ve oyun (Agresif, Agresif) dengesinde sonuçlanır.
Alpha firması için 'Agresif' stratejisi her koşulda 'Pasif' stratejisinden daha yüksek kâr sağladığı için baskın stratejidir. Alpha'nın 'Agresif' oynayacağını bilen Beta firması, kendi kârını 88 yerine 1212 yapan 'Agresif' stratejiyi seçer. Böylece (AgresifAgresif, AgresifAgresif) strateji çifti oyunun Nash dengesi olur.

Adım Adım Çözüm

1
AlphaAlpha firmasının baskın stratejisi olup olmadığını kontrol et.
BetaBeta 'Agresif' seçerse AlphaAlpha 10>510 > 5 (Agresif); BetaBeta 'Pasif' seçerse AlphaAlpha 25>1525 > 15 (Agresif).
AlphaAlpha firması her iki durumda da 'Agresif' strateji ile daha yüksek kâr elde ettiği için bu onun baskın stratejisidir.
2
BetaBeta firmasının AlphaAlpha'nın baskın stratejisine vereceği en iyi tepkiyi bul.
AlphaAlpha 'Agresif' seçtiğinde BetaBeta için 12>812 > 8 olduğu için 'Agresif' strateji en iyisidir.
Rasyonel bir firma, rakibinin baskın stratejisini bildiğinde kendi kârını maksimize eden seçeneğe yönelir.
3
Nash dengesini belirle.
Denge (AgresifAgresif, AgresifAgresif) noktasında oluşur.
Bu noktada hiçbir oyuncu tek taraflı bir değişiklikle durumunu iyileştiremez (AlphaAlpha değiştirirse 1010'dan 55'e düşer, BetaBeta değiştirirse 1212'den 88'e düşer).

Anahtar Kavram

Baskın Strateji ve Nash Dengesi

İpuçları

1
Önce Alpha firmasının satır bazında kazançlarını karşılaştırarak her durumda daha iyi olan bir seçeneği olup olmadığına bakın.
2
Alpha için 'Agresif' seçeneği her zaman daha kazançlıdır. Şimdi Beta'nın, Alpha 'Agresif' oynadığında hangi sütunu tercih edeceğine odaklanın.

Daha Fazla Pratik

Mahkumlar Çıkmazı (Prisoner's Dilemma) oyunlarında baskın stratejilerin neden her zaman toplumsal optimuma ulaşmadığını inceleyin.

Alternatif Yöntem

Matriste her hücre için oyuncuların tek taraflı sapma isteğini kontrol edin. Sadece (10,1210, 12) hücresinde her iki oyuncu da mevcut durumundan memnundur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 7Soru

Aşağıdaki ödemeler matrisi, iki komşu ülkenin (Ülke A ve Ülke B) sınır ötesi kirliliği önlemek amacıyla "Emisyon Kısıtlaması" yapıp yapmama kararlarına bağlı olarak elde edecekleri refah düzeylerini göstermektedir (Ödemeler: Ülke A, Ülke B):

Ülke A / Ülke BKısıtlaKısıtlama
Kısıtla(10,10)(10, 10)(2,14)(2, 14)
Kısıtlama(14,2)(14, 2)(6,6)(6, 6)

Buna göre, bu oyunun dengesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Oyunun tek bir Nash dengesi vardır ve bu dengede her iki ülke de emisyonu kısıtlamama kararı alır.

Cevap

Oyunun tek bir Nash dengesi vardır ve bu dengede her iki ülke de baskın stratejilerini kullanarak emisyonu kısıtlamaz.
Bu oyun klasik bir 'Mahkumlar Açmazı' örneğidir. Her iki ülke için de rakibinin hamlesinden bağımsız olarak 'Emisyonu Kısıtlama' (Kısıtlama) stratejisi daha yüksek getiri (14>1014 > 10 ve 6>26 > 2) sağladığı için bu bir baskın stratejidir. Her iki oyuncunun baskın stratejilerini oynaması sonucunda ulaşılan (Kısıtlama, Kısıtlama) hücresi, oyunun tek Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Ülke A için en iyi tepki stratejilerini belirleyin.
Ülke B 'Kısıtla' seçerse A için 14>1014 > 10 (Kısıtlama); Ülke B 'Kısıtlama' seçerse A için 6>26 > 2 (Kısıtlama).
Ülke A'nın baskın stratejisi, rakibinin kararı ne olursa olsun 'Kısıtlama' yapmaktır.
2
Ülke B için en iyi tepki stratejilerini belirleyin.
Ülke A 'Kısıtla' seçerse B için 14>1014 > 10 (Kısıtlama); Ülke A 'Kısıtlama' seçerse B için 6>26 > 2 (Kısıtlama).
Ülke B'nin baskın stratejisi de rakibinden bağımsız olarak 'Kısıtlama' yapmaktır.
3
Nash dengesini ve Pareto optimal noktayı tespit edin.
Nash Dengesi: (Kısıtlama, Kısıtlama) (6,6)\rightarrow (6, 6). Pareto Optimal: (Kısıtla, Kısıtla) (10,10)\rightarrow (10, 10).
Nash dengesi, oyuncuların birbirlerinin stratejilerini bildiklerinde stratejilerini değiştirmek için teşviklerinin olmadığı noktadır.

Anahtar Kavram

Mahkumlar Açmazı (Prisoner's Dilemma) ve Nash Dengesi

Daha Fazla Pratik

İş birliğinin mümkün olduğu tekrarlı oyunlarda (repeated games) dengenin Pareto optimal noktaya doğru kayıp kaymayacağını analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 8Soru

Bir oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın (FirmaFirma XX ve FirmaFirma YY), yeni bir teknoloji için Ar-Ge yatırımı yapıp yapmama kararlarına bağlı olarak elde edecekleri kârları (milyon TL) gösteren ödemeler matrisi aşağıda verilmiştir. Parantez içindeki ilk rakam FirmaFirma XX'in, ikinci rakam ise FirmaFirma YY'nin kârını ifade etmektedir.

Firma Y: Ar-Ge YapFirma Y: Ar-Ge Yapma
Firma X: Ar-Ge Yap(40, 40)(100, 10)
Firma X: Ar-Ge Yapma(10, 100)(70, 70)

Bu ödemeler matrisine göre, oyunun dengesiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da 'Ar-Ge Yap' stratejisi baskın stratejidir ve oyun (40, 40) kâr düzeyinde Nash dengesine ulaşır.

Cevap

Her iki firmanın da 'Ar-Ge Yap' stratejisinin baskın strateji olduğu ve dengenin (40, 40) noktasında oluştuğu ifade doğrudur.
Verilen matriste her iki oyuncu için de 'Ar-Ge Yap' stratejisi, rakibin hamlesinden bağımsız olarak daha yüksek kâr getirmektedir (40>1040 > 10 ve 100>70100 > 70). Bu durum, 'Ar-Ge Yap' hamlesini her iki firma için de baskın strateji yapar. İki oyuncunun da baskın stratejisini kullandığı (Ar-Ge Yap, Ar-Ge Yap) sonucu, tek taraflı sapma motivasyonu içermediği için aynı zamanda bir Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Firma X için baskın strateji kontrolü yapılır.
Firma Y 'Ar-Ge Yap' seçerse, X için 40 > 10; Firma Y 'Ar-Ge Yapma' seçerse, X için 100 > 70. Dolayısıyla X'in baskın stratejisi 'Ar-Ge Yap'tır.
Baskın strateji, diğer oyuncunun kararından bağımsız olarak seçilen en iyi hamledir.
2
Firma Y için baskın strateji kontrolü yapılır.
Firma X 'Ar-Ge Yap' seçerse, Y için 40 > 10; Firma X 'Ar-Ge Yapma' seçerse, Y için 100 > 70. Dolayısıyla Y'nin baskın stratejisi de 'Ar-Ge Yap'tır.
Oyun simetrik yapıdadır.
3
Nash dengesi belirlenir.
Her iki firma da baskın stratejisini (Ar-Ge Yap) oynadığında, hiçbirinin bu stratejiden tek taraflı sapma eğilimi kalmaz. Denge (40, 40) olur.
Karşılıklı en iyi tepkilerin çakıştığı nokta Nash dengesidir.

Anahtar Kavram

Mahkumlar Çıkmazı ve Baskın Strateji Dengesi

Daha Fazla Pratik

Oyunun 'Mahkumlar Çıkmazı' (Prisoner's Dilemma) yapısında olup olmadığını ve işbirliğinin neden zor olduğunu analiz ediniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 9Soru

Bir yerel piyasada faaliyet gösteren iki ekmek fırınının (FırınFırın AA ve FırınFırın BB), üretim kapasitelerini artırma veya mevcut kapasiteyi koruma kararlarına bağlı olarak elde edecekleri kârları (ödemeler matrisi) aşağıda verilmiştir. Matristeki ilk rakamlar FırınFırın AA'nın, ikinci rakamlar ise FırınFırın BB'nin kârlarını ifade etmektedir:

FırınFırın AA / FırınFırın BBKapasiteyi ArtırKapasiteyi Koru
Kapasiteyi Artır(10,10)(10, 10)(25,5)(25, 5)
Kapasiteyi Koru(5,25)(5, 25)(15,15)(15, 15)

Buna göre, bu oyunun Nash dengesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki fırının da kapasitesini artırması

Cevap

Her iki fırının da kapasitesini artırması durumu bu oyunun Nash dengesidir.
Nash dengesi, rakibin stratejisi verildiğinde hiçbir oyuncunun kendi stratejisini değiştirerek daha yüksek kâr elde edemediği durumdur. Matrise bakıldığında, Fırın B kapasitesini artırırsa Fırın A için 10 kâr (Artır) 5 kârdan (Koru) büyüktür. Fırın B kapasitesini korursa Fırın A için 25 kâr (Artır) 15 kârdan (Koru) büyüktür. Simetrik olarak aynı durum Fırın B için de geçerlidir. Sonuçta her iki tarafın da 'Kapasiteyi Artır' stratejisini seçtiği durum Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Fırın A'nın en iyi tepkilerini belirle
Fırın B kapasite artırırsa A için 10 > 5 (Artır); Fırın B kapasite korursa A için 25 > 15 (Artır).
Fırın A için kapasite artırmak baskın stratejidir.
2
Fırın B'nin en iyi tepkilerini belirle
Fırın A kapasite artırırsa B için 10 > 5 (Artır); Fırın A kapasite korursa B için 25 > 15 (Artır).
Fırın B için de kapasite artırmak baskın stratejidir.
3
Her iki oyuncunun en iyi tepkilerinin çakıştığı noktayı bul
(Kapasiteyi Artır, Kapasiteyi Artır) hücresi olan (10, 10) noktası.
Nash dengesi, oyuncuların tek taraflı sapma yapmaya teşvik edilmediği noktadır.

Anahtar Kavram

Nash Dengesi ve Baskın Strateji

Daha Fazla Pratik

Mahkumlar çıkmazı (Prisoner's Dilemma) oyununda neden bireysel rasyonalitenin kolektif rasyonaliteye (Pareto optimal) ulaşamadığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 10Soru

Birbirine rakip olan iki teknoloji mağazası (Mag˘azaMağaza 11 ve Mag˘azaMağaza 22), yeni bir bölgede açacakları şubeler için "Şehir Merkezi" veya "AVM İçi" lokasyonlarından birini seçecektir. Firmaların bu seçimlerine bağlı olarak elde edecekleri yıllık kârlar (milyonmilyon TLTL) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir:

Mağaza 1 \ Mağaza 2Şehir MerkeziAVM İçi
Şehir Merkezi(25,25)(25, 25)(90,60)(90, 60)
AVM İçi(60,90)(60, 90)(35,35)(35, 35)

Buna göre, bu oyunun Nash dengesi ve stratejik yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki mağazanın da baskın (dominant) stratejisi yoktur ve oyunun iki farklı Nash dengesi bulunmaktadır.

Cevap

Her iki mağazanın da baskın stratejisi yoktur ve oyunun iki farklı Nash dengesi bulunmaktadır.
Doğru yanıt olan seçenek, oyunun temel stratejik karakteristiğini yansıtmaktadır. Mağaza 1'in en iyi seçimi Mağaza 2'nin hamlesine göre değiştiği için (25'e karşı 60, 35'e karşı 90) bir baskın strateji mevcut değildir. Karşılıklı en iyi tepkilerin kesiştiği (Şehir Merkezi, AVM İçi) ve (AVM İçi, Şehir Merkezi) noktaları, oyuncuların bu stratejilerden tek başlarına sapmak istemeyecekleri Nash dengeleridir.

Adım Adım Çözüm

1
Mağaza 1'in en iyi tepkilerini (best response) belirle.
Eğer Mağaza 2 Şehir Merkezi'ni seçerse, Mağaza 1 AVM İçi'ni (60>2560 > 25) seçer. Eğer Mağaza 2 AVM İçi'ni seçerse, Mağaza 1 Şehir Merkezi'ni (90>3590 > 35) seçer.
Oyuncular her zaman kendi kârlarını maksimize eden seçeneği tercih ederler.
2
Mağaza 2'nin en iyi tepkilerini belirle.
Eğer Mağaza 1 Şehir Merkezi'ni seçerse, Mağaza 2 AVM İçi'ni (60>2560 > 25) seçer. Eğer Mağaza 1 AVM İçi'ni seçerse, Mağaza 2 Şehir Merkezi'ni (90>3590 > 35) seçer.
Simetrik bir yapı olduğu için Mağaza 2 de rakibine zıt lokasyonu tercih etmektedir.
3
Nash dengesi noktalarını tespit et.
(Şehir Merkezi, AVM İçi) ve (AVM İçi, Şehir Merkezi) noktaları.
Bu iki noktada her iki oyuncu da rakibinin seçimine karşı kendi en iyi tepkisini vermektedir ve tek taraflı sapma kârı düşürür.
4
Baskın strateji varlığını kontrol et.
Baskın strateji yoktur.
Bir stratejinin baskın olması için rakibin her iki seçimine karşı da üstün olması gerekir; burada tercihler rakibin seçimine göre değişmektedir.

Anahtar Kavram

Nash Dengesi ve Baskın Strateji Ayrımı

İpuçları

1
Baskın stratejiyi bulmak için, bir oyuncunun rakibinin her iki hamlesine karşı da aynı stratejiyi seçip seçmediğine bakın.
2
Mağaza 1 için satırları karşılaştırın: Mağaza 2 sütun 1'deyken 60 > 25, sütun 2'deyken 90 > 35. Kararlar farklı mı?
3
Eğer kararlar rakibe göre değişiyorsa baskın strateji yoktur. Karşılıklı en iyi tepkilerin olduğu hücreleri (altını çizerek) işaretleyin.

Daha Fazla Pratik

Nash dengesinin birden fazla olduğu durumlarda 'focal point' (odak noktası) kavramını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 11Soru

Mobilya sektöründe faaliyet gösteren iki büyük firma (MobilyaMobilya PP ve MobilyaMobilya SS), gelecek sezon için "Lüks Tasarım" veya "Ekonomik Tasarım" stratejilerinden birini seçecektir. Firmaların bu strateji kombinasyonlarından elde edecekleri beklenen kârlar (milyonmilyon TLTL) aşağıdaki ödemeler matrisinde sunulmuştur:

Mobilya P / Mobilya SLüks TasarımEkonomik Tasarım
Lüks Tasarım(60,45)(60, 45)(90,40)(90, 40)
Ekonomik Tasarım(50,70)(50, 70)(100,55)(100, 55)

(Not: Parantez içindeki ilk değerler Mobilya P'nin, ikinci değerler Mobilya S'nin kârını göstermektedir.)

Bu oyunun stratejik yapısı ve dengesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sadece Mobilya S firması baskın stratejiye sahiptir ve oyunun tek Nash dengesi (Lüks Tasarım, Lüks Tasarım) sonucunda gerçekleşir.

Cevap

Sadece Mobilya S firmasının baskın stratejiye sahip olduğu ve oyunun tek Nash dengesinin (Lüks Tasarım, Lüks Tasarım) olduğu ifade doğrudur.
Yapılan analizde Mobilya S firmasının, Mobilya P'nin her iki hamlesine karşılık daima "Lüks Tasarım"ı seçerek daha fazla kâr elde ettiği (45>4045>40 ve 70>5570>55) görülmektedir; bu durum Mobilya S'nin baskın stratejiye sahip olduğunu gösterir. Mobilya P'nin ise sabit bir baskın stratejisi yoktur, ancak rakibi baskın stratejisini oynadığında en iyi tepkisi "Lüks Tasarım" (60>5060>50) olduğu için oyun (Lüks Tasarım, Lüks Tasarım) noktasında Nash dengesine ulaşır.

Adım Adım Çözüm

1
Mobilya P firmasının stratejilerini analiz et.
Mobilya S "Lüks" seçerse P, 60>5060 > 50 olduğu için "Lüks"ü; S "Ekonomik" seçerse P, 100>90100 > 90 olduğu için "Ekonomik"i seçer. P'nin baskın stratejisi yoktur.
Baskın strateji, rakibin hamlesinden bağımsız olarak her zaman en iyi sonucu veren stratejidir.
2
Mobilya S firmasının stratejilerini analiz et.
Mobilya P "Lüks" seçerse S, 45>4045 > 40 olduğu için "Lüks"ü; P "Ekonomik" seçerse S, 70>5570 > 55 olduğu için yine "Lüks"ü seçer. S'nin baskın stratejisi "Lüks Tasarım"dır.
Mobilya S, rakibi ne yaparsa yapsın "Lüks Tasarım" seçerek kârını maksimize etmektedir.
3
Nash dengesini belirle.
Mobilya S dominant stratejisi olan "Lüks Tasarım"ı oynayacaktır. Bu durumda Mobilya P için en iyi tepki 6060 kâr getiren "Lüks Tasarım"dır. (Lüks, Lüks) dengedir.
Nash dengesinde taraflardan hiçbiri, diğerinin stratejisi sabitken tek taraflı olarak kendi stratejisini değiştirerek kârını artıramaz.

Anahtar Kavram

Baskın strateji ve Nash dengesi arasındaki ayrım, oligopol piyasalarında firmaların stratejik etkileşimini anlamak için temeldir.
Soru 12Soru

Bir oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın (FirmaFirma KK ve FirmaFirma LL) izleyebilecekleri stratejilere (StratejiStrateji XX ve StratejiStrateji YY) ilişkin kazanç matrisi aşağıda verilmiştir (Parantez içindeki ilk değerler FirmaFirma KK'nın, ikinci değerler FirmaFirma LL'nin kazancını temsil etmektedir):

Firma K \ Firma LStrateji XStrateji Y
Strateji X(50,40)(50, 40)(30,20)(30, 20)
Strateji Y(40,30)(40, 30)(20,60)(20, 60)

Bu oyunun dengesi ve stratejik yapısı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sadece Firma K'nın baskın stratejisi vardır ve Nash dengesi (Strateji(Strateji X,StratejiX, Strateji X)X) bileşiminde gerçekleşir.

Cevap

Sadece Firma K'nın baskın stratejisi vardır ve Nash dengesi (Strateji X, Strateji X) bileşiminde gerçekleşir.
Kazanç matrisi incelendiğinde, Firma K rakibi hangi stratejiyi seçerse seçsin Strateji X ile daha yüksek kazanç elde etmektedir (50>4050 > 40 ve 30>2030 > 20), bu durum Strateji X'i Firma K için baskın strateji yapar. Firma L için ise sabit bir baskın strateji yoktur; ancak rasyonel bir oyuncu olarak Firma K'nın baskın stratejisi olan X'i seçeceğini öngörür ve buna en iyi tepki olarak 40>2040 > 20 olduğu için Strateji X'i seçer. Karşılıklı en iyi tepkilerin çakıştığı bu nokta Nash dengesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Firma K'nın baskın stratejisinin olup olmadığını kontrol et.
Firma L, X seçerse K için 50>4050 > 40 (X tercih edilir). L, Y seçerse K için 30>2030 > 20 (X tercih edilir). Firma K için Strateji X baskındır.
Baskın strateji, rakibin ne seçtiğinden bağımsız olarak her zaman daha yüksek kazanç sağlayan stratejidir.
2
Firma L'nin baskın stratejisinin olup olmadığını kontrol et.
Firma K, X seçerse L için 40>2040 > 20 (X tercih edilir). K, Y seçerse L için 60>3060 > 30 (Y tercih edilir).
Firma L'nin en iyi kararı rakibinin kararına göre değiştiği için bir baskın stratejisi yoktur.
3
Nash dengesini belirle.
Firma K baskın stratejisi olan X'i seçecektir. Bu durumda Firma L, 40>2040 > 20 olduğu için X'i seçecektir. (X,X)(X, X) dengesi oluşur.
Nash dengesi, hiçbir oyuncunun tek taraflı karar değiştirerek kazancını artıramadığı durumdur.

Anahtar Kavram

Baskın Strateji ve Nash Dengesi

Daha Fazla Pratik

İki oyuncunun da baskın stratejisinin olduğu ve bu stratejilerin Pareto optimal olmayan bir sonuç doğurduğu 'Mahkumlar Açmazı' senaryolarını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 13Soru

Bir oligopol piyasasında faaliyet gösteren iki rakip firmanın (FirmaFirma AA ve FirmaFirma BB) fiyatlandırma stratejilerine (Yu¨ksekYüksek FiyatFiyat veya Du¨s\cu¨kDüşük FiyatFiyat) bağlı olarak elde edecekleri kârlar (FirmaFirma AA kârı, FirmaFirma BB kârı) aşağıdaki ödemeler matrisinde verilmiştir:

Firma B: Yüksek FiyatFirma B: Düşük Fiyat
Firma A: Yüksek Fiyat(10, 10)(2, 12)
Firma A: Düşük Fiyat(12, 2)(5, 5)

Bu verilere göre, oyunun Nash dengesi ve bu dengede firmaların elde edeceği kârlar aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Her iki firmanın da düşük fiyat uygulaması; (5, 5)

Cevap

Her iki firmanın da düşük fiyat uygulaması ve (5, 5) kâr elde etmesi Nash dengesidir.
Nash dengesi, oyuncuların rakibinin stratejisini veri alarak seçebileceği en iyi stratejiyi belirlemesiyle oluşur. Bu oyunda her iki firmanın da düşük fiyat stratejisi uygulaması durumunda, ne Firma A ne de Firma B tek başına stratejisini değiştirerek daha yüksek bir kâra ulaşamaz (5'ten 2'ye düşer). Dolayısıyla her iki tarafın düşük fiyat seçtiği ve 5'er birim kâr elde ettiği durum dengedir.

Adım Adım Çözüm

1
Firma A'nın en iyi tepkilerini belirle.
B yüksek fiyat seçerse A düşük fiyatı (12>1012 > 10), B düşük fiyat seçerse A yine düşük fiyatı (5>25 > 2) seçer.
Rasyonel firmalar kârlarını maksimize eden stratejiyi seçer.
2
Firma B'nin en iyi tepkilerini belirle.
A yüksek fiyat seçerse B düşük fiyatı (12>1012 > 10), A düşük fiyat seçerse B yine düşük fiyatı (5>25 > 2) seçer.
Oyun simetrik olduğu için her iki firma da aynı mantıkla hareket eder.
3
En iyi tepkilerin kesiştiği noktayı bul.
Her iki firmanın da düşük fiyat stratejisini seçtiği (5, 5) noktası dengedir.
Hiçbir firma tek başına stratejisini değiştirerek kârını artıramadığı için bu bir Nash dengesidir.

Anahtar Kavram

Nash Dengesi ve Baskın Strateji

İpuçları

1
Firma A'nın, Firma B'nin her bir hamlesine karşılık vereceği en kârlı cevabı bulun.
2
Bir stratejinin 'baskın' olması için, rakip ne yaparsa yapsın o stratejinin her zaman daha yüksek kâr sağlaması gerekir.

Daha Fazla Pratik

Bu oyunun Mahkumlar Açmazı (Prisoner's Dilemma) ile olan benzerliğini ve neden işbirliğinin rasyonel bireyler tarafından kendiliğinden sağlanamadığını inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 14Soru

Sonsuz kez tekrarlanan bir oligopol oyununda, iki rakip firma (FirmaFirma 11 ve FirmaFirma 22) arasındaki ödemeler yapısı aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Firma 2: AnlaşmaFirma 2: Hile
Firma 1: Anlaşma(100100, 100100)(2020, 160160)
Firma 1: Hile(160160, 2020)(4040, 4040)

Firmaların her ikisinin de rakibinin geçmişteki bir hilesine karşılık sonsuza kadar rekabet etme (tek dönemlik Nash dengesi kârına dönme) tehdidini içeren "Acımasız Tetik" (GrimGrim TriggerTrigger) stratejisini benimsediği varsayıldığında, bu piyasada kartel anlaşmasının sürdürülebilir olması için piyasa faiz oranı (rr) en fazla yüzde kaç olmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: %100

Cevap

Kartel anlaşmasının sürdürülebilir olması için piyasa faiz oranı en fazla %100 olmalıdır.
Kartel anlaşmasının sürdürülebilirliği için gereken temel şart, anlaşmanın devam etmesinden elde edilecek faydanın, hile yapıp ardından sonsuza kadar cezalandırılmaktan (Nash dengesine dönmekten) elde edilecek faydadan yüksek olmasıdır. Verilen değerlere göre kritik iskonto faktörü 0,50,5 olarak hesaplanır. δ=1/(1+r)\delta = 1/(1+r) denkleminde δ0,5\delta \geq 0,5 şartı sağlandığında r1r \leq 1 sonucu elde edilir, bu da %100\%100 faiz oranına tekabül eder.

Adım Adım Çözüm

1
Acımasız Tetik stratejisi için kritik iskonto faktörünü (δ\delta) belirleyin.
δπHileπAnlas\cmaπHileπNash=16010016040=60120=0,5\delta \geq \frac{\pi_{Hile} - \pi_{Anlaşma}}{\pi_{Hile} - \pi_{Nash}} = \frac{160 - 100}{160 - 40} = \frac{60}{120} = 0,5
Anlaşmanın sürdürülebilmesi için gelecekteki kayıpların bugünkü değerinin, hileden elde edilen anlık kazançtan büyük veya eşit olması gerekir.
2
İskonto faktörü ile faiz oranı arasındaki ilişkiyi kurun.
δ=11+r\delta = \frac{1}{1+r}
İktisadi analizlerde gelecekteki değerlerin bugüne indirgenmesinde kullanılan iskonto faktörü, piyasa faiz oranının bir fonksiyonudur.
3
Elde edilen eşitsizlikte faiz oranını (rr) yalnız bırakın.
11+r0,510,5(1+r)10,5+0,5r0,50,5rr1\frac{1}{1+r} \geq 0,5 \Rightarrow 1 \geq 0,5(1+r) \Rightarrow 1 \geq 0,5 + 0,5r \Rightarrow 0,5 \geq 0,5r \Rightarrow r \leq 1
İskonto faktörünün alt sınırı, faiz oranının üst sınırını belirler.
4
Sonucu yüzde cinsinden ifade edin.
r1r \leq 1 ise %100\%100
Soru sonucu yüzde olarak talep etmektedir.

Anahtar Kavram

Tekrarlanan Oyunlar ve Acımasız Tetik (Grim Trigger) Stratejisi

İpuçları

1
Anlaşmanın sürdürülebilirliği için gerekli olan kritik iskonto faktörü (δ\delta) formülünü hatırlayın.
2
Kritik iskonto faktörü formülü şöyledir: δ(Hile Ka^rıAnlas¸ma Ka^rı)/(Hile Ka^rıNash Ka^rı)\delta \geq (Hile\ K\hat{a}rı - Anla\text{ş}ma\ K\hat{a}rı) / (Hile\ K\hat{a}rı - Nash\ K\hat{a}rı).
3
Hesapladığınız δ\delta değerini 1/(1+r)1/(1+r) ifadesine eşitleyerek rr (faiz oranı) için çözün. Unutmayın, faiz arttıkça gelecek değerlerin bugünkü karşılığı azalır.

Daha Fazla Pratik

İskonto faktörünün 1'e çok yakın olması (çok düşük faiz oranları), hile yapmanın maliyetini gelecekteki kayıplar nedeniyle nasıl artırır?

Alternatif Yöntem

Sonsuz geometrik seriler yardımıyla her iki durumun toplam kâr akışını karşılaştırabilirsiniz: 100+100δ+100δ2+...160+40δ+40δ2+...100 + 100\delta + 100\delta^2 + ... \geq 160 + 40\delta + 40\delta^2 + .... Bu ifade 100/(1δ)160+40δ/(1δ)100 / (1-\delta) \geq 160 + 40\delta / (1-\delta) haline dönüşür.
Tahmini Süre:3m 0s
Oyun Teorisi Uygulamaları Alıştırma Soruları — KPSS İktisat | Examkin