Stok Yönetimi

233 soru

Geniş çaplı üretim yapan bir endüstriyel kablo fabrikası, temel üretim girdisi olan bakırın uluslararası borsalardaki fiyatının, tedarikçi ülkelerde yaşanması beklenen siyasi istikrarsızlıklar nedeniyle önümüzdeki çeyrekte hızla yükseleceğini tahmin etmektedir. Mevcut üretim planlaması doğrultusunda acil bir ham madde ihtiyacı bulunmamasına rağmen, işletme yönetimi gelecekteki maliyet artışlarından korunmak amacıyla cari fiyattan yüklü miktarda bakır satın alarak depolamıştır.

Üretim yönetimi literatürüne göre, işletmenin bu gerekçeyle bulundurduğu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Spekülatif stok

Emniyet stoku

Beklenti stoku

Çevrim stoku

Ayırma stoku

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Spekülatif stok

Cevap

İşletmenin ileride yaşanabilecek fiyat artışlarından korunmak amacıyla tuttuğu bu stok türü spekülatif stoktur.

İşletmelerin enflasyon, grev, hammadde kıtlığı veya siyasi istikrarsızlık gibi nedenlerle ileride gerçekleşmesi muhtemel fiyat artışlarından korunmak (veya kâr sağlamak) amacıyla olağan ihtiyaçlarından fazla aldıkları stoklara spekülatif stok adı verilir. Soruda verilen kablo fabrikası da tam olarak bu finansal koruma stratejisini uyguladığından doğru cevap spekülatif stoktur.

Adım Adım Çözüm

Vakada verilen temel amacın tespit edilmesi

İşletmenin acil ham madde ihtiyacı olmamasına rağmen gelecekteki fiyat artışlarından (maliyet artışı) korunmak amacıyla yüklü miktarda alım yaptığı belirlenir.

Stok türünü belirleyen en önemli faktör, o stoku elde bulundurmaya iten temel işlev ve stratejik gerekçedir.

Stok türlerinin işlevleriyle senaryonun eşleştirilmesi

Gelecekteki fiyat dalgalanmalarından faydalanmak veya korunmak amacıyla normal üretim/kullanım düzeyinin üzerinde tutulan stokların 'spekülatif stok' olduğu sonucuna varılır.

Üretim yönetiminde stoklar fonksiyonlarına göre çevrim, emniyet, ayırma, beklenti ve spekülatif olarak sınıflandırılır ve enflasyon/fiyat dalgalanmalarına karşı alınan önlem spekülatif stok kapsamında değerlendirilir.

Anahtar Kavram

Stok Türleri ve İşlevleri (Spekülatif Stok)

Soru 82Soru →

Bir mobilya üreticisi, her yıl sonbahar aylarında okulların açılması ve tayin dönemleri sebebiyle çalışma masası ve kitaplıklara yönelik talebin, kendi maksimum üretim kapasitesinin çok üzerine çıkacağını geçmiş yıllardaki satış verilerine dayanarak kesin olarak bilmektedir. Bu yoğun dönemde müşteri taleplerini eksiksiz karşılayabilmek ve pazar payı kaybı yaşamamak için işletme, ilkbahar ve yaz aylarındaki durgun dönemlerde de tam kapasiteyle çalışmaya devam etmekte ve satılandan arta kalan ürünleri kiraladığı büyük bir depoda muhafaza etmektedir.

Buna göre işletmenin, gelecekte gerçekleşeceği öngörülen bu talep dalgalanmasını karşılamak ve üretim düzeyini yıl içine dengeli yaymak amacıyla önceden oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Güvenlik stoku

Çevrim stoku

Beklenti stoku

Ayırma stoku

Transit stok

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beklenti stoku

Cevap

İşletmenin gelecekteki bilinen talebi karşılamak için önceden hazırladığı stok türü beklenti stokudur.

Parçada işletmenin gelecekteki bilinen ve öngörülebilir bir talep artışını (mevsimsel dalgalanmayı) karşılamak amacıyla, düşük talepli dönemlerde üretim yaparak stok biriktirmesi anlatılmaktadır. Beklenti (hazırlık) stokları; grev, fiyat artışı beklentisi veya mevsimsel talep sıçramaları gibi gelecekte gerçekleşmesi büyük ölçüde beklenen durumlar için kapasite kısıtlarını aşmak adına önceden oluşturulan stok türüdür. Bu nedenle doğru cevap beklenti stokudur.

Adım Adım Çözüm

Soruda verilen işletme senaryosundaki stok bulundurma amacını belirle.

İşletme, gelecekte kesin olarak artacağını bildiği mevsimsel talebi karşılamak ve sınırlı üretim kapasitesinin yetersiz kalmasını önlemek amacıyla durgun dönemde üretim yaparak stok biriktirmektedir.

Doğru stok türünü bulmak için stoklamanın temel gerekçesini (nedenini) saptamak gerekir.

Seçeneklerdeki stok türlerinin temel işlevlerini senaryodaki durumla karşılaştır.

Senaryodaki durum, bilinen bir talep artışına hazırlık yapmayı ifade eden 'beklenti stoku' kavramı ile birebir örtüşmektedir. Belirsizliğe karşı tutulan güvenlik stoku veya sipariş maliyetlerini optimize eden çevrim stoku bu durumu açıklamaz.

Çeldiricileri eleyerek kavramsal doğruluğu kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Stok Türleri ve İşlevleri

Soru 83Soru →

Bir kamu kurumunun yemekhane işletmesinde kuru gıda stokları yönetilmektedir. Tesis yöneticisi stok uygulamaları hakkında şu bilgiyi vermiştir:

"Temel gıda maddemiz olan pirinç stokumuzu bilgisayar sisteminden anlık olarak takip ediyoruz; miktar 50 kilograma (yeniden sipariş noktası) düştüğü anda tedarikçimizden sabit olarak 200 kilogram sipariş veriyoruz. Çeşitli baharat stoklarımızı ise yalnızca iki haftada bir pazartesi günleri kontrol ediyor ve o anki mevcut miktar ne olursa olsun, hedef stok seviyesi olan 5 kilograma tamamlayacak kadar değişken miktarlarda sipariş veriyoruz."

Buna göre, yemekhane işletmesinin kullandığı stok kontrol sistemleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Pirinç için sipariş miktarının sabit olduğu Sürekli (Q) gözden geçirme, baharatlar için ise sipariş aralığının sabit olduğu Periyodik (P) gözden geçirme sistemi kullanılmaktadır.

Pirinç için sipariş aralığının sabit olduğu Periyodik (P) gözden geçirme, baharatlar için ise sipariş miktarının değişken olduğu Sürekli (Q) gözden geçirme sistemi kullanılmaktadır.

Pirinç bağımlı bir talep olduğu için Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) ile, baharatlar ise bağımsız talep olduğu için Sürekli (Q) sistem ile yönetilmektedir.

Her iki ürün grubu için de elde bulundurma maliyetlerini en aza indirmek amacıyla Periyodik (P) gözden geçirme sistemi uygulanmaktadır.

Pirinç için yeniden sipariş noktası dikkate alınarak Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeli, baharatlar için ise itme (push) tabanlı MRP sistemi kullanılmaktadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Pirinç için sipariş miktarının sabit olduğu Sürekli (Q) gözden geçirme, baharatlar için ise sipariş aralığının sabit olduğu Periyodik (P) gözden geçirme sistemi kullanılmaktadır.

Cevap

İşletmede pirinç için anlık takip ve sabit sipariş miktarına dayanan Sürekli (Q) gözden geçirme sistemi, baharatlar için ise sabit zaman aralıklı kontrole dayanan Periyodik (P) gözden geçirme sistemi kullanılmaktadır.

Doğru ifadede pirinç ve baharatlar için uygulanan sistemler tanımlarına uygun şekilde eşleştirilmiştir. Sürekli (Q) gözden geçirme sisteminde stok seviyesi anlık takip edilir ve belirli bir noktaya (yeniden sipariş noktası) düştüğünde sabit miktarda sipariş verilir (pirinç örneğindeki 50 kg'da 200 kg sipariş verilmesi). Periyodik (P) gözden geçirme sisteminde ise stoklar sabit zaman aralıklarında (baharat örneğindeki iki haftada bir) kontrol edilir ve hedef stok seviyesine tamamlayacak kadar değişken miktarlarda sipariş verilir.

Adım Adım Çözüm

Pirincin stok kontrol yöntemini analiz etme

Pirinç anlık takip ediliyor ve miktar 50 kg'a (yeniden sipariş noktası) düştüğünde sabit olarak 200 kg sipariş veriliyor.

Sürekli (Q) sistemin temel özelliği olan 'anlık kontrol' ve 'sabit sipariş miktarı' koşullarının sağlandığını belirlemek.

Baharatların stok kontrol yöntemini analiz etme

Baharatlar iki haftada bir kontrol ediliyor ve o anki miktar hedef olan 5 kg'a tamamlanacak şekilde değişken miktarda sipariş veriliyor.

Periyodik (P) sistemin temel özelliği olan 'sabit gözden geçirme aralığı' ve 'değişken sipariş miktarı' koşullarının sağlandığını belirlemek.

Elde edilen verileri stok kontrol modelleriyle eşleştirme

Pirinç uygulamasının Q sistemiyle, baharat uygulamasının P sistemiyle tam uyumlu olduğu sonucuna varılır.

Doğru ifadeyi seçenekler arasından tespit etmek.

Anahtar Kavram

Sürekli ve Periyodik Stok Gözden Geçirme Sistemleri Arasındaki Temel Farklar

Soru 84Soru →

Türkiye Elektrik İletim A.Ş. (TEİAŞ), yüksek gerilim hatlarının bakım ve onarımında kullanılmak üzere standart tipte "kompozit silikon izolatör" tedarik etmektedir. Bu malzeme için yıllık talep miktarı $72.000$ adet olarak öngörülmüştür.

TEİAŞ'ın satın alma biriminin verilerine göre;
- Her bir siparişin verilme maliyeti $250 \text{ TL}$ 'dir.
- Bir adet izolatörün birim satın alma fiyatı $400 \text{ TL}$ 'dir.
- İzolatörlerin yıllık elde bulundurma maliyeti oranı, birim satın alma fiyatının $\%25$ 'i olarak belirlenmiştir.

Buna göre, TEİAŞ'ın toplam stok maliyetlerini minimize edebilmesi için her defasında vermesi gereken Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç adettir?

300

600

1.200

6.000

60.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $600$

Cevap

Doğru yanıt

600

adet olmalıdır. Ekonomik sipariş miktarını bulmak için öncelikle birim elde bulundurma maliyeti (

H

) doğru hesaplanmalı, ardından

ESM

formülü uygulanmalıdır.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM),

ESM = \sqrt{(2DS)/H}

formülü ile hesaplanır. Soruda elde bulundurma maliyeti tutar olarak değil oran olarak verilmiştir. Bu nedenle öncelikle

H

değeri,

400 \text{ TL} \times \%25 = 100 \text{ TL}

olarak bulunmalıdır. Formülde veriler yerine konulduğunda;

\sqrt{(2 \times 72.000 \times 250) / 100} = \sqrt{360.000}

işlemi elde edilir. Bu değerin karekökü alındığında optimum sipariş miktarı

600

adet olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

Soruda verilen parametreleri belirleyin.

Yıllık talep (

D

) =

72.000

adet, Sipariş maliyeti (

S

) =

250 \text{ TL}

, Birim fiyat (

P

) =

400 \text{ TL}

, Elde bulundurma oranı (

i

) =

\%25

(

0,25

Modeldeki hesaplamaların yapılabilmesi için değişkenlerin eksiksiz tanımlanması gerekir.

Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetini (

H

) hesaplayın.

H = P \times i \Rightarrow H = 400 \times 0,25 = 100 \text{ TL/adet-yıl}

Elde bulundurma maliyeti doğrudan tutar olarak değil, fiyata bağlı bir yüzde olarak verildiği için formülde kullanılacak reel değerin bulunması zorunludur.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünü uygulayın.

ESM = \sqrt{\frac{2 \times D \times S}{H}} = \sqrt{\frac{2 \times 72.000 \times 250}{100}}

Toplam stok maliyetini (sipariş verme ve elde bulundurma maliyetleri toplamı) minimize eden en uygun sipariş hacmini bulmak için temel ESM eşitliği kullanılır.

Matematiksel işlemi tamamlayarak sonucu bulun.

ESM = \sqrt{\frac{36.000.000}{100}} = \sqrt{360.000} = 600

adet.

Bulunan

600

adetlik miktar, TEİAŞ'ın her siparişte istemesi gereken optimum izolatör sayısıdır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) temel formülü ve fiyata endeksli elde bulundurma maliyeti hesabı.

Soru 85Soru →

Üretim sistemlerinde stok yönetiminin temel işlevlerinden biri de 'bağımsızlaştırma (ayırma)' olarak adlandırılmaktadır. Bağımsızlaştırma stoku, üretim sürecinin farklı bileşenleri arasında esneklik sağlayarak operasyonların birbirinden katı bir şekilde etkilenmeden yürütülmesine olanak tanır.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi stokların bağımsızlaştırma işlevine uygun bir örnektir?

Nihai ürünlere yönelik piyasa talebindeki belirsizliklere ve ani dalgalanmalara karşı, depolarda planlananın üzerinde bitmiş ürün bulundurulması

Gelecek dönemlerde yaşanması muhtemel hammadde fiyat artışlarından korunmak amacıyla, normal ihtiyacın üzerinde yüklü miktarda alım yapılması

Birbirini izleyen iki üretim istasyonu arasında, bir istasyonda yaşanabilecek geçici arızanın diğer istasyonun çalışmasını hemen durdurmaması için yarı mamul bulundurulması

Makine hazırlık ve sipariş verme maliyetlerini minimize etmek amacıyla, ürünlerin günlük ihtiyaçtan daha büyük partiler halinde üretilmesi

Satışların yoğunlaştığı belirli mevsimlerdeki talebi karşılayabilmek için, talebin düşük olduğu dönemlerde üretim yapılıp ürünlerin depolanması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birbirini izleyen iki üretim istasyonu arasında, bir istasyonda yaşanabilecek geçici arızanın diğer istasyonun çalışmasını hemen durdurmaması için yarı mamul bulundurulması

Cevap

Birbirini izleyen iki üretim istasyonu arasında, bir istasyonda yaşanabilecek geçici arızanın diğer istasyonun çalışmasını hemen durdurmaması için yarı mamul bulundurulması

Bağımsızlaştırma (ayırma) stoku, ardışık süreçler veya istasyonlar arasında arabellek (buffer) görevi görerek sistemin esnekliğini artırır. Böylece bir istasyondaki arıza, yavaşlama veya duruşun hemen bir sonraki istasyonu etkilemesi önlenir ve üretim süreci bütünüyle kesintiye uğramadan devam edebilir. Bu durum, stokların operasyonları birbirinden ayırma işlevinin en net örneğidir.

Adım Adım Çözüm

Soru kökünde vurgulanan 'bağımsızlaştırma (ayırma)' stokunun kavramsal tanımının analiz edilmesi.

Bağımsızlaştırma stokunun (decoupling stock), özellikle birbirine bağımlı ardışık üretim (bağımlı talep) aşamaları arasına yerleştirilen ve bir aşamadaki problemin diğerine yansımasını engelleyen yarı mamuller olduğu tespit edilir.

Her bir stok türünün spesifik bir işlevi (güvenlik, maliyet düşürme, spekülasyon vb.) vardır, doğru analiz eşleştirme için şarttır.

Seçeneklerde verilen işletme senaryolarının hangi stok işlevini temsil ettiğinin sınıflandırılması.

Piyasa belirsizliği için tutulanın güvenlik, fiyat dalgalanması için tutulanın spekülatif, büyük parti üretiminin çevrim stoku, mevsimsel dalgalanmalar için tutulanın beklenti stoku olduğu belirlenir.

Yanlış seçeneklerin elenmesi ve doğru kavramsal eşleşmenin teyit edilmesi için tüm şıkların incelenmesi gerekir.

Bağımsızlaştırma stoku tanımıyla örtüşen senaryonun seçilmesi.

Ardışık iki istasyon arasındaki arıza etkisini izole eden yarı mamul bulundurma senaryosunun, operasyonları birbirinden bağımsızlaştırma işlevini yerine getirdiği sonucuna varılır.

Soru kökündeki operasyonları birbirinden bağımsız yürütme (esneklik sağlama) vurgusu doğrudan bu senaryoyla eşleşmektedir.

Anahtar Kavram

Bağımsızlaştırma (Ayırma) Stoku

Soru 86Soru →

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü, ülke genelindeki okulların ihtiyacını karşılamak üzere merkezi olarak standart toner kartuşu tedarik etmektedir. Stok kontrol sürecine ilişkin planlama verileri aşağıda verilmiştir:

- Yıllık toner kartuşu talebi: $80.000$ adet
- Sipariş verme maliyeti: Sipariş başına $900$ TL
- Toner kartuşu birim fiyatı: $100$ TL
- Yıllık elde bulundurma maliyeti: Ürünün birim fiyatının $\%16$ 'sı

Buna göre, kurumun toplam stok maliyetlerini en aza indirecek Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) kaç adettir?
(Not: Kurumun güvenlik stoğu tutmadığı ve talebin yıl içinde sabit hızda gerçekleştiği varsayılacaktır.)

1200

1500

3000

30000

9000000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3000

Cevap

Ekonomik sipariş miktarı 3000 adettir.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelinde kullanılan formül

ESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}}

şeklindedir. Burada

D

yıllık talep (

80.000

adet),

S

sipariş verme maliyeti (

900

TL) ve

H

birim başına yıllık elde bulundurma maliyetidir. Soru kökünde

H

doğrudan parasal bir tutar olarak değil, birim fiyatın (

C = 100

TL) belirli bir yüzdesi (

i = \%16

) olarak verilmiştir. Bu nedenle öncelikle

H = C \times i = 100 \times 0,16 = 16

TL olarak bulunur. Bulunan değerler formüle yerleştirildiğinde

ESM = \sqrt{\frac{2 \times 80.000 \times 900}{16}} = \sqrt{\frac{144.000.000}{16}} = \sqrt{9.000.000} = 3000

adet sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Birim başına yıllık elde bulundurma maliyetinin (H) hesaplanması

H = 100 \times 0,16 = 16

Soruda elde bulundurma maliyeti birim fiyatın %16'sı olarak verilmiştir. ESM formülünde kullanabilmek için bu maliyetin parasal değer (TL) cinsinden bulunması gerekir.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün kurulması

ESM = \sqrt{\frac{2 \times 80.000 \times 900}{16}}

Stok maliyetlerini en aza indiren

\sqrt{\frac{2DS}{H}}

formülünde

D

(talep),

S

(sipariş maliyeti) ve

H

(elde bulundurma maliyeti) değerleri yerine konur.

Matematiksel işlemlerin yapılması ve sonucun bulunması

ESM = \sqrt{\frac{144.000.000}{16}} = \sqrt{9.000.000} = 3000

adet

İç kısımdaki işlemler tamamlanıp karekök alındığında minimum maliyeti sağlayan sipariş miktarına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Modeli

Soru 87Soru →

Bir kamu kurumu, faaliyetlerinde düzenli olarak kullanmak üzere yıllık $2.000$ adet standart ofis malzemesine ihtiyaç duymaktadır. Kurumun her bir sipariş için katlandığı maliyet $100$ TL'dir ve yıllık stokta bulundurma maliyeti oranı, birim fiyatın $\%10$ 'u olarak hesaplanmaktadır.

Tedarikçi firma, alım miktarını teşvik etmek amacıyla kuruma aşağıdaki miktar iskontosu tarifesini sunmuştur:

Sipariş Miktarı (Birim)	Birim Fiyat (TL)
1 - 399	50,0
400 - 799	48,0
800 ve üzeri	47,8

Buna göre, kurumun toplam yıllık stok maliyetini (satın alma, sipariş ve elde bulundurma maliyetlerinin toplamı) minimize eden optimum sipariş miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

283

289

400

800

2000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 400

Cevap

Kurumun toplam yıllık maliyetini minimize eden optimum sipariş miktarı 400 birimdir.

Miktar iskontosu problemlerinde, her fiyat kademesi için bulunan geçerli ESM noktaları ile daha ucuz fiyat kademelerinin alt sınır miktar noktalarının toplam maliyetleri kıyaslanmalıdır. Bu problemde TC(283) = 101.414 TL, TC(400) = 97.460 TL ve TC(800) = 97.762 TL olarak hesaplanmaktadır. 400 birimlik sipariş, 800 birime göre biraz daha yüksek fiyattan alınsa da stokta bulundurma maliyeti tasarrufu sayesinde en düşük toplam yıllık maliyeti sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

En düşük fiyat kademesi (47,8 TL) için Ekonomik Sipariş Miktarını (ESM) hesapla ve aralığa uygunluğunu kontrol et.

H_3 = 47,8 \times 0,10 = 4,78 TL. ESM_3 = \sqrt{\frac{2 \times 2000 \times 100}{4,78}} \approx 289 birim. 289 < 800 olduğu için bu değer aralıkta değildir (uygun değil).

Miktar iskontolu modellerde analize her zaman en düşük birim fiyattan başlanır. Eğer hesaplanan ESM o fiyatın miktar aralığına düşüyorsa optimum noktadır; düşmüyorsa o kademenin alt sınırı (800) aday optimum nokta olarak bekletilir.

Bir üst fiyat kademesi (48,0 TL) için ESM hesapla ve uygunluğunu kontrol et.

H_2 = 48,0 \times 0,10 = 4,80 TL. ESM_2 = \sqrt{\frac{2 \times 2000 \times 100}{4,8}} \approx 288,67 birim. 288,67 < 400 olduğu için bu değer de aralıkta değildir (uygun değil).

Önceki kademenin ESM'si uygun çıkmadığı için bir üst fiyata geçilir. Bu kademenin de ESM'si aralık dışı kaldığı için, kademenin alt sınırı (400) bir diğer aday nokta olur.

İndirimsiz temel fiyat (50,0 TL) için ESM hesapla ve uygunluğunu kontrol et.

H_1 = 50,0 \times 0,10 = 5,00 TL. ESM_1 = \sqrt{\frac{2 \times 2000 \times 100}{5}} \approx 282,8 \approx 283 birim. 283 değeri 1-399 aralığında olduğu için uygundur.

Uygun ESM bulunana kadar işlem tekrarlanır. Bulunan uygun ESM değeri (283) ve daha düşük fiyatlı kademelerin alt sınırları (400 ve 800) toplam maliyet açısından karşılaştırılmalıdır.

Uygun ESM (283) ile üst kademelerin alt sınırları (400 ve 800) için Toplam Maliyetleri (TC) hesapla.

TC(283) = (2000 \times 50) + (2000/283 \times 100) + (283/2 \times 5) = 100.000 + 706,71 + 707,50 = 101.414,21 TL.
TC(400) = (2000 \times 48) + (2000/400 \times 100) + (400/2 \times 4,8) = 96.000 + 500 + 960 = 97.460 TL.
TC(800) = (2000 \times 47,8) + (2000/800 \times 100) + (800/2 \times 4,78) = 95.600 + 250 + 1912 = 97.762 TL.

Toplam Maliyet = (Yıllık Talep \times Birim Fiyat) + (Yıllık Sipariş Sayısı \times Sipariş Maliyeti) + (Ortalama Stok \times Birim Elde Bulundurma Maliyeti). Minimum maliyet optimum noktayı belirler.

Hesaplanan toplam maliyetleri karşılaştır ve en düşük olanı seç.

Minimum toplam maliyet 97.460 TL ile Q = 400 birim sipariş verildiğinde elde edilmektedir.

İskonto nedeniyle düşen malzeme alım maliyeti, 400 birimde stok maliyetlerindeki artışı fazlasıyla karşılamış, ancak 800 birime çıkıldığında artan stok elde bulundurma maliyeti (1912 TL), sağlanan fiyat indirimini geride bırakmıştır.

Anahtar Kavram

Miktar iskontolu stok modellerinde optimum sipariş miktarının belirlenmesi

Soru 88Soru →

Yenilenebilir enerji sektöründe faaliyet gösteren büyük ölçekli bir rüzgâr türbini üreticisi, yıllık $1.440$ adet türbin üretim hedefine sahiptir. Her bir rüzgâr türbini $3$ adet rotor kanadından oluşmakta ve her bir kanadın rotor göbeğine montajında $5$ adet özel üretim 'titanyum saplama' kullanılmaktadır.

İşletme yılda $50$ hafta ve haftada $6$ gün kesintisiz olarak üretim yapmaktadır. Titanyum saplamalar yurt dışındaki bir tedarikçiden sipariş edilmekte olup, tedarik süresi tam olarak $3$ hafta sürmektedir. İşletme yönetimi, tedarik sürecinde yaşanabilecek olası lojistik gecikmelere karşı üretim hattının durmamasını sağlamak amacıyla, $2$ haftalık üretime yetecek miktarda saplamayı güvenlik stoğu olarak bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin titanyum saplamalar için belirlemesi gereken Yeniden Sipariş Noktası (ROP) aşağıdakilerden hangisidir?

1.440

1.296

2.160

1.080

720

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $2.160$

Cevap

İşletmenin titanyum saplamalar için belirlemesi gereken Yeniden Sipariş Noktası (ROP)

2.160

adettir.

Doğru cevap, alt parça (bağımlı talep) ihtiyacının tam hesaplanıp, doğru zaman birimleriyle tedarik süresi ve güvenlik stoğu formülüne oturtulduğu seçenektir. Yıllık

21.600

adet saplama talebi haftalık

432

adede denk gelir.

3

haftalık teslimat süresi için

1.296

adet,

2

haftalık güvenlik stoğu için

864

adet gerekir. Toplam ROP seviyesi bu iki değerin toplamı olan

2.160

adettir.

Adım Adım Çözüm

Yıllık toplam bağımlı talebin hesaplanması.

Yıllık Talep =

1.440 \text{ (türbin)} \times 3 \text{ (kanat/türbin)} \times 5 \text{ (saplama/kanat)} = 21.600

adet.

ROP hesaplamasında kullanılacak olan birim zamanlık talebi bulabilmek için öncelikle nihai üründen alt parçaya doğru toplam ihtiyacın belirlenmesi gerekir.

Haftalık ve günlük talebin bulunması.

Haftalık Talep =

21.600 / 50 = 432

adet/hafta. Günlük Talep =

432 / 6 = 72

adet/gün.

Tedarik süresi ve güvenlik stoğu hafta cinsinden verildiği için işlem kolaylığı açısından haftalık talebin bilinmesi gereklidir.

Tedarik süresi boyunca beklenen talebin hesaplanması.

Tedarik Süresi Talebi =

3 \text{ hafta} \times 432 \text{ adet/hafta} = 1.296

adet.

Sipariş verildiğinde malların depoya ulaşana kadar geçen sürede üretim hattının ihtiyaç duyacağı miktardır.

Güvenlik stoğunun hesaplanması ve ROP'un bulunması.

Güvenlik Stoğu =

2 \text{ hafta} \times 432 \text{ adet/hafta} = 864

adet. ROP =

1.296 + 864 = 2.160

adet.

Yeniden Sipariş Noktası (ROP), tedarik süresi boyunca beklenen talep ile olası gecikmelere karşı ayrılan güvenlik stoğunun toplamıdır.

Anahtar Kavram

Bağımlı Talep Yapılarında Yeniden Sipariş Noktası (ROP) ve Güvenlik Stoğu Hesaplaması

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 89Soru →

Bir kamu kurumunun malzeme yönetim birimi, deposunda bulunan 5 farklı stok kalemini klasik ABC analizine tabi tutarak sınıflandırmak istemektedir. İlgili stok kalemlerine ait veriler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Stok Kodu	Birim Fiyat (₺)	Yıllık Talep (Adet)
M1	20	5.000
M2	400	1.000
M3	10	5.000
M4	100	1.500
M5	250	1.200

Kurumun benimsediği ABC stok sınıflandırma politikasına göre; kümülatif yıllık kullanım değerinin ilk %70'ini oluşturan kalemler A sınıfı, sonraki %15'ini oluşturan kalemler B sınıfı ve kalan %15'ini oluşturan kalemler ise C sınıfı olarak gruplandırılmaktadır.

Bu verilere göre, stok kalemlerinin sınıflandırılması ve uygulanması gereken stok kontrol stratejileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

M2 kodlu malzeme en yüksek birim fiyata sahip olduğu için doğrudan A sınıfında; M1 ve M3 kodlu malzemeler ise en yüksek yıllık talebe sahip oldukları için B sınıfında yer almalı ve düzenli olarak sayımları yapılmalıdır.

Tablodaki kalemler sırasıyla toplandığında kümülatif kullanım değerinin %70'ini oluşturan M1, M2, M3 ve M4 kodlu malzemeler A sınıfına atanmalı ve periyodik sayımları en sık yapılacak grup olarak belirlenmelidir.

Yıllık kullanım değerlerine göre M2 ve M5 malzemeleri A sınıfında yer alırken; C sınıfında yer alan M1 ve M3 malzemeleri için kayıt prosedürlerinin basitleştirilmesi ve alt kademeye yetki devri yapılması rasyonel bir yaklaşımdır.

Yıllık kullanım değeri sıralamasında 150.000 ₺ ile üçüncü sırada yer alan M4 kodlu malzeme C sınıfına girer ve bu malzeme için iki kutu (çift kutu) sistemi gibi görsel ve basit stok kontrol yöntemleri tercih edilmelidir.

Toplam stok miktarının yaklaşık %73'ünü (10.000/13.700 adet) oluşturan M1 ve M3 malzemeleri, miktar bazında en büyük grubu oluşturdukları için stoksuzluk maliyetleri en yüksek kalemlerdir ve mutlak surette A sınıfında izlenmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık kullanım değerlerine göre M2 ve M5 malzemeleri A sınıfında yer alırken; C sınıfında yer alan M1 ve M3 malzemeleri için kayıt prosedürlerinin basitleştirilmesi ve alt kademeye yetki devri yapılması rasyonel bir yaklaşımdır.

Cevap

Doğru cevap, M2 ve M5 malzemelerinin A sınıfında, M1 ve M3 malzemelerinin ise C sınıfında yer aldığını ve C sınıfı için prosedürlerin basitleştirilerek yetki devri yapılması gerektiğini belirten ifadedir.

Doğru ifade, sıralama ve kümülatif yüzde hesaplamalarının hatasız yapıldığını ve yönetim politikalarının sınıflara uygun eşleştirildiğini gösteren seçenektir. Matematiksel olarak M2 (400.000 ₺) ve M5 (300.000 ₺) toplam değerin tam %70'ini oluşturarak A sınıfını belirler. Toplam değerin sadece %15'ini oluşturan M1 (100.000 ₺) ve M3 (50.000 ₺) ise C sınıfındadır. C sınıfı malzemelerin kontrol maliyetlerini düşürmek için sipariş yetkisinin alt kademeye devredilmesi ve esnek prosedürler uygulanması modern üretim yönetiminin temel kurallarındandır.

Adım Adım Çözüm

Her bir kalemin Yıllık Kullanım Değerini (YKD) hesapla (Birim Fiyat × Yıllık Talep).

M1: 100.000 ₺, M2: 400.000 ₺, M3: 50.000 ₺, M4: 150.000 ₺, M5: 300.000 ₺ (Toplam YKD: 1.000.000 ₺).

ABC analizinde temel ölçüt, kalemlerin işletmeye olan toplam maliyet/değer etkisidir.

Kalemleri hesaplanan YKD'ye göre büyükten küçüğe doğru sırala ve yüzdelik paylarını bul.

1. M2 (%40), 2. M5 (%30), 3. M4 (%15), 4. M1 (%10), 5. M3 (%5).

Pareto prensibinin uygulanabilmesi için en yüksek değerli kalemlerin en başa alınması zorunludur.

Kümülatif yüzdeleri hesaplayarak kurumun belirlediği sınırlara (%70, %15, %15) göre A, B ve C sınıflarını belirle.

Kümülatif: M2(%40) + M5(%30) = %70 (A Sınıfı). Sonraki: M4(%15) = %85 (B Sınıfı). Kalan: M1(%10) + M3(%5) = %100 (C Sınıfı).

Sınıflandırma eşikleri kümülatif toplamlar üzerinden tespit edilir.

Belirlenen sınıflar için uygun stok kontrol stratejilerini analiz et.

A sınıfı (M2, M5) sıkı kontrol edilirken; C sınıfı (M1, M3) için kayıtların basitleştirilmesi, iki kutu sistemi gibi görsel kontrollerin kullanılması ve alt kademeye yetki devri yapılması uygundur.

Değeri düşük olan C sınıfı kalemlere aşırı kontrol maliyeti yüklemek verimsizliğe yol açar.

Anahtar Kavram

ABC Analizinde Hesaplama Adımları ve Yönetim Stratejileri

Alternatif Yöntem

Hesaplamaları ₺ üzerinden yapmak yerine, doğrudan milyonlardan sıfır atarak (100, 400, 50, 150, 300 şeklinde) pratik zihinden toplama yapıp toplamın 1.000 birim olduğunu görerek yüzdelikleri saniyeler içinde zihinden bulabilirsiniz.

Soru 90Soru →

İşletmeler, elde bulundurma maliyetlerine katlanmalarına rağmen üretim ve tedarik süreçlerinin kesintisiz ilerleyebilmesi için stok bulundurmak durumundadır.

Stokların üretim sistemindeki temel işlevleri (fonksiyonları) dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi stok bulundurmanın işletmeye sağladığı faydalardan biri değildir?

Birbirini izleyen ardışık üretim aşamalarının farklı hızlarda çalışabilmesine olanak tanımak

Tedarik sürelerindeki belirsizliklere ve ani talep artışlarına karşı müşteri hizmet düzeyini korumak

Ürün tasarımında yapılacak mühendislik değişikliklerinin sisteme hızla entegre edilmesini sağlamak

Sabit üretim hızıyla çalışan tesislerde, yıl içindeki mevsimsel talep dalgalanmalarını karşılayabilmek

Hazırlık (set-up) ve sipariş verme maliyetlerini düşürmek amacıyla büyük partiler hâlinde alım yapabilmek

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ürün tasarımında yapılacak mühendislik değişikliklerinin sisteme hızla entegre edilmesini sağlamak

Cevap

Ürün tasarımında yapılacak mühendislik değişikliklerinin sisteme hızla entegre edilmesini sağlamak, stok bulundurmanın bir faydası değil, aksine stok bulundurmanın yarattığı bir dezavantajdır.

İşletmede yüksek miktarda stok bulunması, ürün üzerinde yapılacak mühendislik veya tasarım değişikliklerinin uygulanmasını zorlaştırır. Çünkü yeni tasarıma geçildiğinde, elde bulunan mevcut stokların satılamama (demode olma) veya hurdaya ayrılma riski doğar. Bu nedenle stok bulundurmak, tasarım esnekliği sağlamaz; aksine değişime karşı direnç yaratan bir hantallıktır.

Adım Adım Çözüm

Stok bulundurmanın temel işlevlerini (bağımsızlaştırma, güvenlik, beklenti, çevrim) hatırlamak.

Stokların işletmelere belirsizlikten korunma, maliyet avantajı sağlama ve süreçleri birbirinden ayırma gibi faydalar sunduğu belirlenir.

Seçeneklerdeki ifadelerin stok işlevleriyle eşleşip eşleşmediğini kontrol etmek.

Seçeneklerdeki ifadeleri stok işlevleriyle eşleştirmek.

Farklı hızlarda çalışabilme (bağımsızlaştırma), belirsizliklere karşı koruma (güvenlik), mevsimsel dalgalanmaları karşılama (beklenti) ve hazırlık maliyetlerini düşürme (çevrim) faydalarının stok işlevleri arasında yer aldığı görülür.

Doğru faydaları eleyerek yanlış ifadeyi bulmak.

Mühendislik değişiklikleri ile yüksek stok seviyesi arasındaki ilişkiyi analiz etmek.

Yüksek stok seviyelerinin, yeni tasarıma geçişte eski stokların hurdaya ayrılmasına veya elde kalmasına neden olacağı için esnekliği azalttığı tespit edilir.

Stok bulundurmanın dezavantajlarını belirlemek.

Anahtar Kavram

Stok İşlevleri ve Stok Bulundurmanın Dezavantajları

Soru 91Soru →

Makine ve Kimya Endüstrisi (MKE) Kurumuna bağlı bir üretim tesisinde, on binlerce farklı üretim girdisi Pareto prensibine ( $80/20$ kuralı) dayanan ABC stok sınıflandırma yöntemiyle analiz edilmiştir. Bu analizin temel amacı, işletmenin kısıtlı stok yönetim mesaisini ve işletme sermayesini, kalemlerin önem derecesine göre en rasyonel şekilde tahsis etmektir.

ABC analizinin yönetimsel doğurguları ve sınıf bazlı stok kontrol politikaları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

A sınıfı kalemler toplam stok miktarının yaklaşık

\%80

'ini oluşturduğundan; bu grupta sipariş verme maliyetlerini minimize etmek amacıyla seyrek aralıklarla ve büyük partiler halinde tedarik yoluna gidilmelidir.

C sınıfı kalemlerin birim değerleri ve toplam stok içindeki sermaye payları çok düşük olduğundan; elde bulundurma maliyetlerinden maksimum tasarruf sağlamak için bu malzemelerin emniyet stokları asgari düzeyde tutulmalıdır.

A sınıfı kalemlerin işletme faaliyetlerinin sürekliliği açısından taşıdığı kritik önem nedeniyle; tedarik sürelerindeki belirsizlikleri tolere edebilmek adına, bu grubun oransal emniyet stok düzeyi C sınıfına kıyasla daha yüksek belirlenmelidir.

C sınıfı kalemler miktar bazında büyük bir yer tutmasına karşın toplam değerdeki payı çok düşük olduğundan; bu grupta çift kutu (two-bin) gibi basit kontrol sistemleri eşliğinde yüksek emniyet stoklarıyla çalışılması optimum bir yaklaşımdır.

B sınıfı kalemler, Pareto prensibinin odak noktasında yer alan ve stok değerinin en büyük kısmını oluşturan grup olduğu için; toleranssız, sürekli gözden geçirmeye dayalı (Q modeli) en sıkı stok takip mekanizmaları bu grupta uygulanmalıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: C sınıfı kalemler miktar bazında büyük bir yer tutmasına karşın toplam değerdeki payı çok düşük olduğundan; bu grupta çift kutu (two-bin) gibi basit kontrol sistemleri eşliğinde yüksek emniyet stoklarıyla çalışılması optimum bir yaklaşımdır.

Cevap

C sınıfı kalemlerde yüksek emniyet stoğu ve çift kutu (two-bin) gibi basit kontrol yöntemlerinin kullanılmasını savunan ifade kesinlikle doğrudur.

C sınıfı kalemler (örneğin standart cıvatalar, somunlar, ambalaj malzemeleri) stok miktarının çok büyük bir kısmını oluşturmasına rağmen, işletme sermayesinin çok küçük bir kısmını bağlar. Bu kalemlerde birim fiyat ve elde bulundurma maliyeti son derece düşüktür. Ancak bu basit malzemelerin yokluğu, tüm üretim hattının durmasına neden olabilecek kadar ağır sonuçlar doğurabilir. Bu sebeple, C sınıfı malzemelerde stok sayımına ve takibine yüksek mesai harcamak yerine; çift kutu (two-bin) gibi görsel, sayım gerektirmeyen basit sistemler kurularak, malzemelerin yüksek emniyet stokları ile yedeklenmesi rasyonel ve maliyet-etkin bir yöntemdir. Böylece hem yönetim eforu maliyeti sıfırlanır hem de yok-satma riski çok ucuza bertaraf edilmiş olur.

Adım Adım Çözüm

ABC analizinde A, B ve C sınıflarının miktar ve değer (Pareto) oranlarını tanımlamak.

A sınıfı miktar olarak az (yaklaşık

\%20

) ancak değer olarak çok yüksek (yaklaşık

\%80

) paya sahiptir. C sınıfı ise tam tersine miktar olarak deponun çoğunluğunu (

\%50

\%60

) oluştururken sermayenin çok azını (

\%5

\%10

) bağlar.

Sınıfların temel karakteristiklerini ters yüz eden çeldirici seçenekleri elemek için.

A ve C sınıfları için 'elde bulundurma maliyeti' ile 'yok-satma (üretim duruşu) riski' arasındaki dengeyi kurarak emniyet stoğu politikalarını karşılaştırmak.

A sınıfı malzemeler çok pahalıdır, dolayısıyla yüksek emniyet stoğu tutmak devasa bir sermaye bağlama maliyeti yaratır. C sınıfı malzemeler ise çok ucuzdur; bolca yedekte tutmak maliyet yaratmazken, eksikliği tüm üretimi durdurabilir. Bu nedenle A sınıfında emniyet stoğu düşük, C sınıfında ise yüksektir.

Önemli kalemin emniyet stoğunun da yüksek olması gerektiği yönündeki yaygın mantıksal hatayı çözümlemek için.

Sınıfların maliyet profillerine uygun fiziksel kontrol ve sipariş sistemlerini belirlemek.

A sınıfında yüksek sermaye bağlamamak için küçük partiler halinde sık sipariş (sürekli gözden geçirme - Q modeli) uygulanır ve kayıtlar titizlikle tutulur. C sınıfında ise kayıt ve takip maliyetini (yönetim eforunu) düşürmek için siparişler büyük partiler halinde verilir ve sayım gerektirmeyen görsel 'çift kutu' (two-bin) sistemi kullanılır.

C sınıfı için önerilen politikanın neden optimum yaklaşım olduğunu teyit etmek için.

Anahtar Kavram

ABC Analizinin Yönetimsel Etkileri ve Sınıf Bazlı Stok Kontrol Politikaları

Soru 92Soru →

Uzay ve havacılık sanayisine yönelik hassas motor parçaları üreten bir işletme, üretim sürecinde kullandığı özel bir titanyum alaşımı için stok kontrol sistemi tasarlamaktadır. İşletmenin bu alaşım için yıllık talebi $12.000$ birimdir. Fabrika, yılda $50$ hafta ve haftada $6$ gün çalışarak üretim yapmaktadır. Titanyum alaşımı için tedarikçi firmanın teslim süresi tam olarak $3$ hafta olarak belirlenmiştir. İşletme yönetimi, uluslararası tedarik zincirinde yaşanabilecek olası gecikmelere karşı, $10$ günlük ortalama tüketim miktarına eşdeğer bir güvenlik stoğu bulundurma kararı almıştır.

Buna göre, işletmenin bu titanyum alaşımı için belirlemesi gereken "Yeniden Sipariş Noktası (ROP)" kaç birimdir?

520

720

730

1.120

1.240

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $1.120$

Cevap

Doğru cevap

1.120

'dir.

Yeniden Sipariş Noktası (ROP), teslim süresi boyunca beklenen talep ile güvenlik stoğunun toplamına eşittir (

ROP = (d \times L) + SS

). İşletme yılda 300 gün (

50 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün}

) çalıştığı için günlük talep 40 birimdir (

12.000 / 300

). Tedarik süresi 3 hafta olup, haftalık 6 iş günü üzerinden 18 iş gününe denk gelir. Bu durumunda teslim süresi içindeki beklenen talep 720 birimdir (

40 \times 18

). Güvenlik stoğu ise 10 günlük talep hacmi olarak belirlenmiştir ve bu değer 400 birimdir (

40 \times 10

). Toplam ROP değeri

720 + 400 = 1.120

birim olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

Yıllık fiili çalışma gün sayısını hesapla.

50 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 300 \text{ gün}

Günlük talebi bulabilmek için işletmenin yılda kaç gün üretim yaptığının bilinmesi gerekir.

Günlük ortalama talebi (d) hesapla.

d = \frac{12.000}{300} = 40 \text{ birim/gün}

Tedarik süresi boyunca her gün tüketilecek miktarı belirlemek için yıllık talep çalışma gününe bölünür.

Tedarik süresini (L) işletmenin çalışma takvimine göre iş gününe çevir.

L = 3 \text{ hafta} \times 6 \text{ gün/hafta} = 18 \text{ gün}

Tedarikçi 3 haftada teslim etmektedir ve fabrikanın üretim günlerine göre bu süre 18 fiili iş gününe denk gelir.

Güvenlik stoğunu (SS) miktar olarak hesapla.

SS = 10 \text{ gün} \times 40 \text{ birim/gün} = 400 \text{ birim}

Yönetim 10 günlük ortalama talebi karşılayacak kadar stok tutulmasını istemiştir.

Yeniden Sipariş Noktası (ROP) formülünü uygula.

ROP = (d \times L) + SS = (40 \times 18) + 400 = 720 + 400 = 1.120 \text{ birim}

Yeni siparişin verilmesi gereken seviye, teslimat gelene kadar kullanılacak miktar ile güvenlik payının toplamıdır.

Anahtar Kavram

Yeniden Sipariş Noktası, teslim süresi ve talep oranının zaman birimlerinin uyumlulaştırılması.

Soru 93Soru →

Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) bünyesinde faaliyet gösteren bir havalimanı teknik hizmetler müdürlüğü, radar ve seyrüsefer sistemlerinin bakımında kullanılan binlerce farklı yedek parçayı etkin yönetebilmek amacıyla Pareto prensibine ( $80/20$ kuralı) dayanan ABC analizi gerçekleştirmiştir.

Yapılan bu analiz sonucunda belirlenen A, B ve C sınıfı stok kalemlerinin yönetimine ilişkin aşağıdaki politikalardan hangisi doğrudur?

A sınıfı kalemler toplam envanterin fiziksel miktar olarak yaklaşık %80'ini oluşturduğundan, depo alanlarının düzenlenmesi ve rutin fiziksel sayımlar öncelikle bu geniş hacimli grup için yapılmalıdır.

A sınıfı kalemlerin tedarikinde olası gecikmelerin maliyeti yüksek olduğundan, elde bulundurma maliyetlerine bakılmaksızın bu grup için her zaman en yüksek düzeyde emniyet stoku tutulması zorunludur.

C sınıfı kalemlerin toplam stok değeri içindeki payı çok düşük olduğu için, sipariş verme maliyetlerinden tasarruf sağlamak amacıyla bu gruptaki malzemeler daha seyrek aralıklarla ve büyük partiler hâlinde tedarik edilmelidir.

C sınıfı kalemlerin envanter kayıtlarındaki küçük sapmalar sistemi hızla bozacağından, bu kalemler çift kutu (two-bin) sistemi yerine sürekli gözden geçirme (Q) modeliyle anlık olarak izlenmelidir.

Stok kalemlerinin önem derecelerini eşitlemek ve verimliliği artırmak için, uzun vadede C sınıfı malzemelerin Tam Zamanında Üretim (JIT) tedarik zincirine dâhil edilip sıfır stokla çalışılması hedeflenmelidir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: C sınıfı kalemlerin toplam stok değeri içindeki payı çok düşük olduğu için, sipariş verme maliyetlerinden tasarruf sağlamak amacıyla bu gruptaki malzemeler daha seyrek aralıklarla ve büyük partiler hâlinde tedarik edilmelidir.

Cevap

C sınıfı kalemlerin toplam değer içindeki payının düşük olması sebebiyle, bürokratik işlem maliyetlerini minimize etmek adına seyrek ve büyük partiler hâlinde tedarik edilmesi gerektiği ifadesi doğrudur.

C sınıfı malzemeler (örneğin somun, cıvata, basit kablolar), toplam stok kalemlerinin sayıca büyük bir kısmını oluştururken bütçe açısından çok düşük bir paya sahiptir. Bu tür ucuz kalemler için her ihtiyaç duyulduğunda sipariş açmak ve sıkı takip yapmak, malzemenin kendi değerinden daha yüksek bir bürokratik (sipariş verme) maliyet yaratır. Bu nedenle rasyonel stok politikası, C sınıfı kalemleri büyük partiler hâlinde almak, böylece sipariş verme maliyetlerini düşürmektir. Bu malzemelerin elde bulundurma maliyetleri zaten düşük olduğu için yüksek miktarda alınmaları işletmeye finansal bir yük getirmez.

Adım Adım Çözüm

Havalimanı yedek parça bağlamında ABC analizinin temel özelliklerini (Pareto prensibi) hatırlamak.

A sınıfının düşük miktar/yüksek değer, C sınıfının ise yüksek miktar/düşük değer özelliğine sahip olduğu belirlenir.

Sınıflandırma oranlarının doğru bilinmesi, yönetim stratejilerinin temelini oluşturur.

Seçeneklerdeki A ve C sınıfı kalemlere yönelik stok yönetim politikalarını maliyet (elde bulundurma vs. sipariş verme) ekseninde değerlendirmek.

A sınıfında sıkı kontrol ve düşük emniyet stoku, C sınıfında ise gevşek kontrol, büyük parti sipariş ve yüksek emniyet stoku mantıklı bulunur.

Birim değeri düşük olan C sınıfı için sürekli sipariş geçmek, sipariş verme (kırtasiye, lojistik) maliyetlerini gereksiz yere artırır.

Maliyet optimizasyonu kuralına uyan ifadeyi tespit etmek.

C sınıfı kalemlerin sipariş maliyetlerinden tasarruf etmek amacıyla seyrek aralıklarla ve büyük partiler hâlinde tedarik edilmesini öneren ifadenin doğru olduğu sonucuna ulaşılır.

Elde bulundurma maliyeti düşük olan malzemelerde, sipariş maliyetini düşürmek için sipariş büyüklüğü (Q) artırılır.

Anahtar Kavram

ABC Stok Sınıflandırması ve Maliyet Odaklı Yönetim Politikaları

Tahmini Süre:1m 15s

Soru 94Soru →

Bir yayınevi, yalnızca yeni yıl dönemi için özel tasarımlı duvar takvimleri bastırmaktadır. Yeni yıl başladıktan sonra elde kalan takvimlerin normal satış imkânı ortadan kalkmakta, ancak bu ürünler geri dönüşüm firmalarına satılarak belirli bir hurda geliri elde edilebilmektedir.

İlgili döneme ait stok yönetimi verileri şu şekildedir:
- Takvimin birim satış fiyatı: $150$ TL
- Takvimin birim baskı maliyeti: $90$ TL
- Dönem sonu birim hurda (geri dönüşüm) değeri: $30$ TL

Takvime olan talebin normal dağılım gösterdiği bilinmektedir.

Buna göre, yayınevinin beklenen kârını maksimize edebilmesi için tek dönemlik (stokastik) stok modeline göre vermesi gereken optimum sipariş (baskı) miktarı aşağıdakilerden hangisine eşit olmalıdır?

Beklenen (ortalama) talep miktarına

Beklenen talep miktarına bir standart sapma değeri eklenerek bulunacak değere

Beklenen talep miktarının hesaplanan kritik oran ile çarpılmasıyla bulunacak değere

Talebin alabileceği maksimum değere

Birim kâr ile aşırı stok maliyeti arasındaki oransal farka

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beklenen (ortalama) talep miktarına

Cevap

Beklenen (ortalama) talep miktarına

Tek dönemlik stok modelinde (Haberci Çocuk modeli) optimum sipariş miktarı, Kritik Oran (

C_u / (C_u + C_o)

) formülüyle bulunur. Bu soruda Yokluk Maliyeti (

C_u

) 150 - 90 = 60 TL ve Aşırı Stok Maliyeti (

C_o

) 90 - 30 = 60 TL'dir. Kritik oran 60 / 120 = 0,50 olarak hesaplanır. Talebin normal dağıldığı bir durumda, %50'lik kümülatif olasılığa (hizmet düzeyine) denk gelen nokta tam olarak dağılımın ortalamasıdır (

Z = 0

). Dolayısıyla kârı maksimize eden sipariş miktarı, beklenen (ortalama) talep miktarına eşit olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

Yokluk Maliyetini (

C_u

) hesaplayın.

C_u = \text{Satış Fiyatı} - \text{Birim Maliyet} = 150 - 90 = 60 \text{ TL}

Bir ürünü satamamanın getirdiği fırsat kaybı (kâr marjı) yokluk maliyetidir.

Aşırı Stok Maliyetini (

C_o

) hesaplayın.

C_o = \text{Birim Maliyet} - \text{Hurda Değeri} = 90 - 30 = 60 \text{ TL}

Satılamayan her bir takvim için işletmenin katlanacağı net zarar aşırı stok maliyetidir.

Kritik Oranı (Optimum Hizmet Düzeyi) hesaplayın.

Kritik Oran = \frac{C_u}{C_u + C_o} = \frac{60}{60 + 60} = \frac{60}{120} = 0,50 \text{ (\%50)}

Haberci Çocuk modelinde kârı maksimize eden hizmet düzeyi bu formülle bulunur.

Normal dağılım eğrisinde

\%50

alanına karşılık gelen sipariş miktarını yorumlayın.

Normal dağılım simetrik olduğundan, eğrinin

\%50

'lik alanını bölen nokta tam merkezdeki ortalama (beklenen değer) noktasıdır. Yani bu alan için standart normal sapma değeri

Z = 0

'dır.

Optimum miktar

Q^* = \mu + Z \cdot \sigma

formülüyle bulunur.

Z=0

olduğunda

Q^* = \mu

(ortalama) olur.

Anahtar Kavram

Haberci Çocuk (Tek Dönemli Stok) Modeli ve Kritik Oran

Soru 95Soru →

Bir beyaz eşya üreticisi, ana montaj hattında kullanılacak robotik sistemlerin yazılım güncellemeleri ve periyodik ağır bakımları için tesisini 15 gün süreyle kapatmayı planlamaktadır. İşletmenin kapalı kalacağı bu dönemde, bayilerden gelecek olan rutin siparişlerin aksamaması ve pazar payı kaybı yaşanmaması amacıyla, bakım periyodu öncesindeki aylarda üretim miktarı artırılarak fazladan ürün üretilmiş ve depolara aktarılmıştır.

Buna göre, işletmenin planlı üretim duruşuna karşı tedbir amacıyla oluşturduğu bu stok türü aşağıdakilerden hangisidir?

Beklenti stoku

Güvenlik stoku

Çevrim stoku

Bağımsızlaştırma stoku

Boru hattı stoku

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beklenti stoku

Cevap

Beklenti stoku

Beklenti stoku; grev ihtimali, planlı bakım-onarım duruşları, beklenen fiyat artışları veya mevsimsel talep dalgalanmaları gibi gelecekte gerçekleşeceği önceden bilinen durumlar için işletmelerin hazırlık yaparak oluşturdukları stok türüdür. Soruda işletmenin 15 günlük planlı bakım duruşunu önceden bilmesi ve pazar payını kaybetmemek adına öncesinde fazladan üretim yapıp depolaması, beklenti stokunun tam tanımını karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

Soru metnindeki stok bulundurma gerekçesi analiz edilir.

Stokun, 15 günlük 'planlı ve bilinen' bir bakım duruşu nedeniyle gelecekteki ihtiyacı karşılamak üzere oluşturulduğu tespit edilir.

Farklı stok türlerini birbirinden ayırmak için işletmenin stoku hangi amaca yönelik tuttuğunun belirlenmesi gerekir.

Planlı duruş, grev veya mevsimsel talep gibi önceden öngörülen durumlara yönelik stok türü eşleştirilir.

Gelecekteki belirli bir kısıta veya olaya hazırlık amacıyla oluşturulan stokun 'beklenti stoku' olduğu sonucuna varılır.

Belirsizliklere karşı tutulan güvenlik stokundan farklı olarak, beklenti stoku tamamen bilinen ve beklenen arz/talep dalgalanmalarını yönetmek için kullanılır.

Anahtar Kavram

Stok Türleri ve İşlevleri (Beklenti Stoku)

Soru 96Soru →

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, pasaport basımında kullandığı yüksek maliyetli ithal güvenlik mürekkeplerinin stok kontrolünde sistemsel bir değişikliğe gitmiştir. Önceden her ayın ilk iş günü stok seviyesi kontrol edilip eksilen miktar kadar sipariş verilirken; yeni kurulan anlık otomasyon sistemiyle birlikte, stok seviyesi önceden belirlenmiş kritik bir eşiğe düştüğünde her defasında standart bir miktarda sipariş verilmesi uygulamasına geçilmiştir.

Buna göre, kurumun Periyodik (P) Gözden Geçirme sisteminden Sürekli (Q) Gözden Geçirme sistemine geçiş yapmasının doğal bir sonucu olarak aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Emniyet stoku ihtiyacının azalması ve siparişler arası geçen sürenin talebe bağlı olarak değişkenlik göstermesi

Sipariş miktarlarının her dönem talebe göre farklılaşması ve anlık takip zorunluluğunun ortadan kalkması

Stoksuzluğa karşı korunması gereken risk süresinin uzaması sebebiyle ortalama elde bulundurma maliyetlerinin artması

Mürekkep tüketiminin bağımlı talep yapısına dönüşmesi sebebiyle siparişlerin Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) üzerinden yönetilmesi

Teslim süresindeki dalgalanmaların önemsizleşmesiyle yeniden sipariş noktası (ROP) hesaplamalarına duyulan ihtiyacın ortadan kalkması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emniyet stoku ihtiyacının azalması ve siparişler arası geçen sürenin talebe bağlı olarak değişkenlik göstermesi

Cevap

Doğru seçenek, emniyet stoku miktarında düşüş yaşanmasını ve sipariş zaman aralıklarının değişken hale gelmesini ifade eden seçenektir.

Sürekli (Q) Gözden Geçirme sisteminde, stok anlık olarak takip edilir ve miktar Yeniden Sipariş Noktasına (ROP) düştüğünde sabit miktarda (genellikle ESM kadar) sipariş verilir. Sipariş miktarı sabit olduğundan, talebin hızına göre sipariş verme aralıkları (süresi) kısalır veya uzar; yani değişkendir. Ayrıca P sisteminde kurum bir sonraki sayım dönemine kadar kördür, bu nedenle risk süresi (Periyot + Tedarik Süresi) uzundur. Q sisteminde ise stok anlık bilindiğinden risk süresi sadece "Tedarik Süresi" (L) kadardır. Risk süresinin bu denli kısalması, ihtiyaç duyulan emniyet stoku seviyesini önemli ölçüde azaltır.

Adım Adım Çözüm

Eski (P) ve yeni (Q) stok kontrol sistemlerinin sipariş karakteristiklerini tanımlamak.

P sisteminde sipariş periyodu sabit, sipariş miktarı değişkendir. Q sisteminde ise sipariş miktarı sabit, siparişler arası geçen süre değişkendir.

Sistem değişikliğinin doğrudan miktar ve süre üzerindeki etkisini tespit etmek.

Her iki sistem için stoksuzluk risk sürelerini (koruma süresi) karşılaştırmak.

P sisteminde kurum, hem gözden geçirme periyodu hem de tedarik süresi boyunca (P+L) stoksuzluk riski taşır. Q sisteminde ise anlık takip yapıldığı için risk süresi sadece tedarik süresi (L) kadardır.

Risk süresindeki değişimin emniyet stokuna olan matematiksel etkisini görmek.

Risk süresindeki azalmanın stok politikasına etkisini değerlendirmek.

Risk süresinin kısalması, olası talep dalgalanmalarına karşı elde tutulması gereken tampon (emniyet) stoku miktarını doğrudan azaltır.

Sistemin maliyet ve fiziksel stok düzeyi üzerindeki nihai sonucunu belirlemek.

Anahtar Kavram

Sürekli (Q) ve Periyodik (P) Stok Sistemlerinin Karşılaştırmalı Özellikleri

Soru 97Soru →

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğüne (TAGEM) bağlı merkez laboratuvarının stoklarında bulunan binlerce çeşit kimyasal reaktif, test kiti ve sarf malzemesi, Pareto prensibi ( $80/20$ kuralı) dikkate alınarak klasik ABC analizi yöntemiyle sınıflandırılmıştır. Yapılan analiz sonucunda;

* X Grubu: Miktar olarak toplam stok kalemlerinin $\%15$ 'ini oluşturmasına rağmen, yıllık toplam kullanım (yatırım) değerinin $\%80$ 'ini kapsayan malzemeler,
* Y Grubu: Miktar olarak toplam stok kalemlerinin $\%30$ 'unu, yıllık kullanım değerinin ise $\%15$ 'ini kapsayan malzemeler,
* Z Grubu: Miktar olarak toplam stok kalemlerinin $\%55$ 'ini oluştururken, yıllık kullanım değerinin yalnızca $\%5$ 'ini kapsayan malzemeler olarak belirlenmiştir.

Buna göre, işletmenin bu stok gruplarını yönetirken izleyeceği politikalardan hangisi ABC analizi ilkelerine uygundur?

X Grubu kalemler için kayıtların sürekli güncel tutulduğu sıkı bir fiziksel kontrol politikası izlenirken, Z Grubu kalemler için daha büyük partiler halinde sipariş verilerek rutin ve periyodik kontrollerle yetinilmelidir.

Z Grubu stoklar miktar olarak en büyük hacmi kapladığından, depo alanının verimli kullanımı için en düşük güvenlik stoğu seviyeleri bu gruptaki malzemeler için tanımlanmalıdır.

X Grubu malzemelerde birim değer çok yüksek olduğundan, elde bulundurma maliyetlerini sıfırlamak amacıyla kesinlikle emniyet stoğu bulundurulmamalı ve tam zamanında (JIT) tedarik ile stoksuz çalışılmalıdır.

Z Grubu malzemelerde sipariş verme maliyetleri, elde bulundurma maliyetlerine göre çok daha yüksek bir etkiye sahip olacağından, bu gruptaki kalemler için çok sık aralıklarla ve küçük partiler halinde sipariş verilmelidir.

Y Grubu stoklar için uygulanacak kontrol politikası ve envanter yönetimi, Z Grubu malzemelere göre daha gevşek, X Grubu malzemelere göre ise daha katı olacak şekilde tasarlanmalıdır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: X Grubu kalemler için kayıtların sürekli güncel tutulduğu sıkı bir fiziksel kontrol politikası izlenirken, Z Grubu kalemler için daha büyük partiler halinde sipariş verilerek rutin ve periyodik kontrollerle yetinilmelidir.

Cevap

X Grubu kalemler için sıkı ve sürekli fiziksel kontrol politikası uygulanmalı, Z Grubu kalemler için ise büyük partilerle sipariş verilerek rutin/gevşek kontroller yapılmalıdır.

ABC analizi, stok kalemlerinin yıllık kullanım değerlerine (birim fiyat

\times

yıllık talep) göre sınıflandırılmasıdır. X Grubu (A Sınıfı) malzemeler, toplam değerin

\%80

'ini oluşturduğu için detaylı sipariş planlaması, sürekli envanter sayımı ve sıkı fiziksel koruma gerektirir. Buna karşılık Z Grubu (C Sınıfı) malzemeler, sermayenin sadece

\%5

'ini bağlar; bu nedenle bu grupta sipariş maliyetlerinden ve idari iş yükünden tasarruf etmek için toplu siparişler verilir, güvenlik stokları daha yüksek tutulabilir ve periyodik (gevşek) kontroller uygulanır. Doğru olan tek yönetim politikası bu ikili yaklaşımı yansıtan ifadedir.

Adım Adım Çözüm

Soruda verilen grupların ABC analizi sınıflarıyla eşleştirilmesi.

X Grubu = A Sınıfı (Yüksek Değer / Düşük Miktar), Y Grubu = B Sınıfı (Orta Değer / Orta Miktar), Z Grubu = C Sınıfı (Düşük Değer / Yüksek Miktar).

Her sınıfın yönetim politikasını belirlemek için temel sınıflandırmanın doğru yapılması gerekir.

A Sınıfı (X Grubu) malzemeler için yönetim politikasının belirlenmesi.

Sermayenin büyük kısmı bu grupta olduğu için çok sıkı kayıt tutulmalı, sürekli gözden geçirme (Q) modeli uygulanmalı, üst düzey yönetim tedarik sürecine dahil olmalı ve siparişler dikkatle planlanmalıdır.

Yüksek değerli kalemlerdeki küçük bir hata veya stok fazlası, toplam maliyetleri çok büyük oranda artırır.

C Sınıfı (Z Grubu) malzemeler için yönetim politikasının belirlenmesi.

Sermaye bağlama oranı çok düşük olduğundan, sipariş ve kontrol maliyetlerini minimuma indirmek için nadir periyotlarla büyük miktarlı (toptan) alımlar yapılmalı, basit/rutin kontrollerle (görsel veya iki kutu sistemi gibi) yönetilmeli ve güvenlik stokları yüksek tutulmalıdır.

Değersiz ürünler için detaylı kontrol mekanizması kurmanın maliyeti, ürünün kendi değerinden fazla olabilir (kontrol maliyeti > stok maliyeti).

Anahtar Kavram

ABC Analizinde Sınıflara Göre Stok Kontrol Politikaları

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 98Soru →

Bir medikal teknoloji firması, yalnızca kısa süreli bir salgın döneminde kullanılabilen ve sonrasında raf ömrünü tamamlayarak standart bir laboratuvar malzemesine dönüştürülen özel bir test kiti ithal etmektedir. Test kitlerine ilişkin maliyet ve fiyatlandırma verileri aşağıda verilmiştir:

- Birim satış fiyatı: $12.000$ TL
- Birim satın alma maliyeti: $5.000$ TL
- Satılamayan her bir kitin salgın sonrası hurda (geri dönüşüm) değeri: $3.000$ TL
- Karşılanamayan her bir birim talebin yaratacağı müşteri memnuniyetsizliği (şerefiye/iyi niyet kaybı) maliyeti: $1.000$ TL

Test kitlerine olan talebin normal dağılım gösterdiği, beklenen ortalama talebin $1.000$ adet ve standart sapmanın $200$ adet olduğu bilinmektedir.

*(Standart normal dağılım tablosu kritik değerleri: $Z_{0.20} = -0.84$ , $Z_{0.615} = 0.29$ , $Z_{0.777} = 0.76$ , $Z_{0.80} = 0.84$ )*

Buna göre, firmanın kârını maksimize etmesi için (Tek Dönemli Stokastik / Haberci Çocuk Modeli yaklaşımıyla) sipariş vermesi gereken optimum test kiti miktarı aşağıdakilerden hangisidir?

832

1000

1058

1152

1168

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1168

Cevap

Doğru cevap, hurda değeri ve şerefiye kaybının maliyetlere tam olarak yansıtılmasıyla hesaplanan 1168 adetlik sipariş miktarıdır.

Doğru seçenek; işletmenin karşılanamayan talepten doğacak kâr ve itibar kaybı (

8.000

TL) ile elde kalan stokun net maliyetinin (

2.000

TL) rasyonel bir dengesini kuran %80 hizmet seviyesine dayalı olan 1168 adetlik sipariş miktarıdır.

Adım Adım Çözüm

Elde kalma (Aşırı Stok -

C_o

) maliyetini hesaplama

C_o = 5.000 - 3.000 = 2.000

Elde kalan her bir birimin maliyeti, satın alma maliyetinden hurda değerinin çıkarılmasıyla bulunur.

Yokluk (Stoksuzluk -

C_s

) maliyetini hesaplama

C_s = (12.000 - 5.000) + 1.000 = 8.000

Yokluk maliyeti, kaçırılan fırsat maliyetine (kâr marjı) şerefiye/müşteri memnuniyetsizliği maliyetinin eklenmesiyle elde edilir.

Kritik oran (Hizmet Seviyesi) değerini hesaplama

CR = \frac{8.000}{8.000 + 2.000} = \frac{8.000}{10.000} = 0.80

Optimum sipariş miktarını belirlemek için kârı maksimize edecek hizmet seviyesinin (kritik oran) bulunması gerekir.

Optimum sipariş miktarını (

Q^*

) belirleme

Q^* = 1.000 + (0.84 \times 200) = 1.000 + 168 = 1.168

adet

0.80

olasılığına karşılık gelen

Z

değeri

0.84

'tür. Normal dağılım formülü (

Q = \mu + Z \cdot \sigma

) kullanılarak nihai miktar hesaplanır.

Anahtar Kavram

Haberci Çocuk Modeli (Newsboy Model) - Kritik Oran Yaklaşımı

Soru 99Soru →

Bir havacılık şirketi, ürettiği jet motorlarında kullanılan özel bir titanyum bağlantı elemanından yılda $18.000$ adet tüketmektedir. Bu bağlantı elemanının birim satın alma maliyeti $400$ TL olup, işletmenin yıllık elde bulundurma maliyeti oranı $\%20$ 'dir. Her bir siparişin verilmesi, nakliyesi ve kalite kontrolü süreci işletmeye sabit $800$ TL'ye mal olmaktadır. İşletme mevcut tedarik politikası gereği, bu parçayı her ayın başında eşit miktarlarda ( $1.500$ adet) sipariş etmektedir.

İşletme yönetiminin, stok maliyetlerini minimize etmek amacıyla mevcut sipariş politikasını terk edip Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeline geçmeye karar vermesi durumunda, işletmenin yıllık toplam stok maliyetinde (sipariş verme ve elde bulundurma maliyetleri toplamı) nasıl bir değişim gerçekleşir?

21.600

TL azalır

9.600

TL azalır

48.000

TL azalır

14.400

TL artar

172.800

TL artar

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $21.600$ TL azalır

Cevap

İşletmenin yıllık toplam stok maliyeti

21.600

TL azalır.

Mevcut durumda ayda bir

1.500

'er adetlik siparişlerle oluşan toplam yıllık stok maliyeti

69.600

TL'dir. H =

80

TL üzerinden ESM formülü

\sqrt{2DS/H}

işletildiğinde optimum sipariş miktarı

600

adet olarak bulunur. İşletme sipariş miktarını

600

adete düşürdüğünde katlanacağı yeni toplam maliyet (sipariş ve elde bulundurma eşitlenecek şekilde)

48.000

TL olur. İki durum arasındaki fark alındığında stok maliyetlerinde

21.600

TL'lik bir azalma gerçekleştiği görülür.

Adım Adım Çözüm

Verilerin standart sembollerle ifade edilmesi.

D =

18.000

adet/yıl, C =

400

TL, i =

\%20

, S =

800

TL, Mevcut Q =

1.500

adet.

Maliyet formüllerinde kullanmak üzere değişkenlerin netleştirilmesi.

Birim elde bulundurma maliyetinin (H) hesaplanması.

H = C \times i = 400 \times 0,20 =

80

TL/adet-yıl.

Elde bulundurma maliyeti bir yüzde olarak verildiği için birim fiyat üzerinden parasal değere çevrilmelidir.

Mevcut durumdaki toplam stok maliyetinin hesaplanması.

Sipariş Maliyeti =

(18.000 / 1.500) \times 800 = 9.600

TL. Elde Bulundurma Maliyeti =

(1.500 / 2) \times 80 = 60.000

TL. Mevcut Toplam Maliyet =

69.600

TL.

Maliyet farkını bulabilmek için mevcut uygulamanın maliyet profili çıkarılmalıdır.

Ekonomik Sipariş Miktarı'nın (ESM) hesaplanması.

ESM =

\sqrt{\frac{2DS}{H}} = \sqrt{\frac{2 \times 18.000 \times 800}{80}} = \sqrt{360.000} = 600

adet.

Optimum sipariş miktarının bulunması.

ESM durumundaki yeni toplam stok maliyetinin hesaplanması.

Sipariş =

(18.000 / 600) \times 800 = 24.000

TL. Elde Bulundurma =

(600 / 2) \times 80 = 24.000

TL. Yeni Toplam Maliyet =

48.000

TL.

Optimum seviyedeki minimum maliyetin tespiti.

İki durum arasındaki maliyet farkının hesaplanması.

69.600 - 48.000 = 21.600

TL azalır.

Soruda istenen net değişimin bulunması.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Maliyet Analizi

Soru 100Soru →

Yenilenebilir enerji sektöründe faaliyet gösteren ve rüzgâr türbinleri için özel yalıtım panelleri üreten RüzgarGülü A.Ş., üretim sürecinde kullandığı bu panelleri dışarıdan tedarik etmek yerine kendi tesislerinde üretmektedir. İşletmenin stok ve üretim kapasite verileri şu şekildedir:

- İşletme yılda $250$ gün faaliyet göstermektedir.
- Yalıtım panellerine olan günlük ortalama talep $120$ adettir.
- Üretim hattı devreye alındığında günlük $160$ adet panel üretebilme kapasitesine sahiptir.
- Üretim hattının her bir parti üretime hazırlanması (setup) için katlanılan maliyet $5.400$ TL'dir.
- Bir adet panelin standart üretim maliyeti $80$ TL olup, işletmenin yıllık elde bulundurma maliyet oranı ürün maliyetinin $\%20$ 'si olarak belirlenmiştir.

Buna göre, işletmenin stok maliyetlerini minimize etmeyi hedeflediği göz önüne alındığında, Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modeli kullanılarak hesaplanan optimum üretim parti büyüklüğü kaç adettir?

1.125

2.250

4.500

9.000

18.000

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $9.000$

Cevap

Optimum üretim parti büyüklüğü

9.000

adettir.

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) modeli, işletmenin ihtiyacı olan ürünleri parti parti kendi ürettiği durumlarda stok maliyetlerini minimize etmek için kullanılır. Optimum miktar hesaplanırken

EÜM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H \cdot (1 - \frac{d}{p})}}

formülü uygulanır. Verilenlerden hareketle öncelikle yıllık talep (

D = 120 \times 250 = 30.000

) ve birim elde bulundurma maliyeti (

H = 80 \times 0,20 = 16

TL) bulunur. Formüldeki yerine koyulduğunda:

\sqrt{\frac{2 \times 30.000 \times 5.400}{16 \times (1 - 120/160)}} = \sqrt{\frac{324.000.000}{4}} = \sqrt{81.000.000} = 9.000

adet sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

Yıllık toplam talebin ve birim elde bulundurma maliyetinin hesaplanması.

D = 120 \times 250 = 30.000

adet.

H = 80 \times 0,20 = 16

TL.

EÜM formülünde kullanılacak parametrelerin yıllık bazda standartlaştırılması gerekir.

Üretim ve tüketim hızlarına dayalı düzeltme faktörünün hesaplanması.

Düzeltme Faktörü:

(1 - \frac{d}{p}) = (1 - \frac{120}{160}) = (1 - 0,75) = 0,25

İşletme kendi üretimini yaptığı için, üretim devam ederken eş zamanlı bir tüketim olmaktadır. Bu durum stok birikim hızını yavaşlatır.

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) formülünün uygulanması.

EÜM = \sqrt{\frac{2 \times 30.000 \times 5.400}{16 \times 0,25}} = \sqrt{\frac{324.000.000}{4}} = \sqrt{81.000.000} = 9.000

adet.

Toplam stok maliyetini (hazırlık ve elde bulundurma) minimize eden optimum parti üretim miktarının nihai hesabıdır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Üretim Miktarı (EÜM) Modeli ile Optimum Parti Büyüklüğü Hesaplama

Tahmini Süre:2m 0s

ÖncekiSayfa 5 / 12Sonraki

Stok Yönetimi

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm