Örgütsel Davranış

Bir valilik bünyesinde İl Planlama ve Koordinasyon Müdürü olarak görev yapan Zeynep Hanım, ildeki diğer kamu kurumlarının (tarım, sağlık, eğitim vb.) müdürlerine doğrudan emir verme veya onları cezalandırma gibi resmi bir yetkiye sahip değildir. Bununla birlikte, diğer kurum müdürleri, Zeynep Hanım'ın Avrupa Birliği projeleri, stratejik planlama ve hibe fonları konusundaki derin teknik bilgisine, uluslararası sertifikalarına ve geçmişteki üstün başarılarına büyük güven duymaktadır. Bu nedenle, kendi kurumlarının yatırım planlarını hazırlarken kendiliğinden Zeynep Hanım'ın tavsiyelerine başvurmakta ve onun yönlendirmelerini harfiyen dikkate almaktadırlar.

Buna göre, Zeynep Hanım'ın diğer kurum müdürleri üzerindeki bu etkisinin dayandığı temel güç kaynağı ile örgüt yapısı içindeki konumunun gerektirdiği yetki türü aşağıdakilerin hangisinde birlikte doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumunda uzman olarak görev yapan Kemal, yıl sonu performans değerlendirmesi neticesinde beklediği performans ikramiyesini alamamıştır. Kemal, kurumu tarafından ikramiye dağıtımında kullanılan performans kriterlerinin tüm çalışanlara standart, tarafsız ve tutarlı bir şekilde uygulandığını düşünmektedir. Ayrıca kendi performansının belirlenen hedeflerin altında kaldığının da bilincindedir. Buna rağmen, birim amiri değerlendirme sonucunu Kemal'e bildirirken son derece kaba ve onur kırıcı bir dil kullanmış, ayrıca düşük puanın temel gerekçelerine dair Kemal'in sorularını yanıtsız bırakarak hiçbir açıklama yapmamıştır.

Bu vakadaki adalet algıları ve olası örgütsel tutum sonuçlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir devlet üniversitesinin Bilgi İşlem Daire Başkanlığında görevli Murat Bey, kampüs genelinde kullanılacak yeni bir uzaktan eğitim altyapısı (LMS) satın almakla görevlendirilmiştir. Teorik olarak dünyadaki tüm yazılım sağlayıcılarını araştırması, her birinin maliyet-fayda analizini eksiksiz yapması ve mutlak en iyi (optimum) seçeneği bulması öngörülmektedir. Ancak piyasada sayısız alternatifin bulunması, ihale takviminin sıkışıklığı ve tüm bu veri yığınını işlemenin insan zihni için imkânsız olması nedeniyle Murat Bey; kurumun asgari teknik şartlarını ve bütçe sınırlarını karşılayan ilk yerli yazılım firmasını bulduğunda arayışını sonlandırarak alım sürecini başlatmıştır.

Buna göre Murat Bey'in sergilediği karar verme süreci, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığında görevli Proje Uzmanı Sinem Hanım, kuruma ilk katıldığı dönemde yaşadığı mesleki zorlukları yöneticilerinin ve çalışma arkadaşlarının karşılıksız desteğiyle aşmıştır. İlerleyen yıllarda alanında aranan tecrübeli bir uzman haline gelen Sinem Hanım, özel sektördeki teknoloji firmalarından oldukça yüksek maaşlı iş teklifleri almaktadır. Ancak o, kendisini yetiştiren ve zor zamanlarında arkasında duran bu kurumu bırakıp gitmeyi bir 'vefasızlık' ve 'ahlaki açıdan yanlış bir davranış' olarak değerlendirdiği için tüm teklifleri reddederek mevcut görevine devam etmektedir. Buna göre, Sinem Hanım'ın kurumunda kalma motivasyonu Meyer ve Allen’ın Örgütsel Bağlılık Modeli kapsamında aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Örgütsel davranış ve yönetim disiplininde 'güç' (power) ile 'otorite' (yetki) kavramları günlük dilde sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da, akademik ve yapısal olarak aralarında belirgin farklar bulunmaktadır.

Buna göre, güç ve otorite kavramları arasındaki yapısal farkı en doğru şekilde ifade eden yargı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kalkınma ajansında görev yapan Turizm Projeleri Koordinatörü ile Tarım Projeleri Koordinatörü, ajansın yıllık tanıtım bütçesinin ağırlıklı olarak kendi alanlarına tahsis edilmesi konusunda anlaşmazlık yaşamaktadır. Turizm Koordinatörü, bu bütçe tartışmasının ajans içindeki genel uyumu bozduğunu fark etmiştir. Ayrıca, önümüzdeki ay yapılacak daha kritik bir strateji planlama toplantısında Tarım Koordinatörünün desteğine büyük bir ihtiyaç duyacağını öngörmüştür. Bu nedenle, kendi projelerindeki haklı bütçe taleplerinden kendi isteğiyle vazgeçerek bütçenin Tarım projeleri için kullanılmasına tamamen rıza göstermiş ve aradaki iş ilişkisini korumayı önceliklendirmiştir.

Buna göre, Turizm Koordinatörünün sergilediği bu tutum, Thomas-Kilmann'ın çatışma yönetimi tarzlarından hangisiyle ifade edilir?

Yeni kurulan bir ulusal siber güvenlik ajansının resmi web sitesinde ve stratejik planında 'şeffaflık, sürekli öğrenme ve yenilikçilik' ilkelerinin kurumun temel direği olduğu vurgulanmaktadır. Ancak kurum içinde yürütülen operasyonlarda hata yapan personelin dolaylı yollardan dışlandığı ve çalışanların eleştiri almamak için yalnızca başarılı sonuçları üst yönetime raporladığı görülmektedir. Bu durumun temelinde, personelin zihnine yerleşmiş olan 'hata yapmak yetersizliktir ve muhakkak bedeli ödenir' şeklindeki yazılı olmayan inanç yatmaktadır.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre; kurumun resmi belgelerinde beyan edilen bu ilkeler ile personelin asıl davranışlarına yön veren derin inanç, sırasıyla kültürün hangi düzeylerine örnek oluşturmaktadır?

Bir kamu iktisadi teşebbüsüne (KİT) bağlı üretim tesisinde, üretim süreçlerini iyileştirmek ve çalışan motivasyonunu artırmak amacıyla geleneksel hiyerarşik yapı esnetilmiştir. Bu kapsamda, birbiriyle ilişkili işleri yürüten 10-15 kişilik çalışan gruplarına; kendi günlük iş programlarını hazırlama, görev dağılımını yapma, mola zamanlarını planlama ve kalite kontrollerini bizzat gerçekleştirme yetkileri devredilmiştir. Daha önce ilk kademe yöneticilerin (şef, formen vb.) sahip olduğu denetim ve karar alma sorumluluklarını bütünüyle üstlenen bu ekipler sayesinde, üretimde hatalı ürün oranı önemli ölçüde azalmıştır.

Buna göre, sözü edilen üretim tesisinde oluşturulan takım türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesinde 'Akıllı Şehir Uygulamaları' projesini yürütmek amacıyla farklı birimlerden uzmanların katılımıyla yeni bir proje takımı kurulmuştur. Takımın ilk toplantılarında üyelerin birbirlerine karşı oldukça mesafeli ve nazik davrandıkları, karşıt görüş bildirmekten kaçındıkları gözlemlenmiştir. Üyeler ayrıca proje kapsamının sınırları, kendi üstlenecekleri roller ve liderin kendilerinden beklentileri konusunda belirsizlik yaşamakta olup süreci yönlendirmesi için lidere bağımlı hareket etmektedirler.

Bruce Tuckman'ın grup gelişim sürecine ilişkin yaklaşımı dikkate alındığında, bu proje takımı aşağıdaki evrelerin hangisi içerisinde yer almaktadır?

Köklü bir geçmişe sahip Tarımsal Araştırma Enstitüsünde, dışarıdan bakıldığında hiyerarşiyi vurgulayan resmi kılık kıyafet zorunluluğu, düzenli olarak gerçekleştirilen devir teslim törenleri ve detaylı yazılı kurum içi kurallar dikkat çekmektedir. Ancak kurumda uzun yıllardır çalışan personelin kendi aralarında, özellikle kriz anlarında bu yazılı kural setlerinden ziyade "en kıdemli saha uzmanının içgüdülerine ve tecrübesine kayıtsız şartsız güvenme" eğiliminde oldukları görülmektedir. Bu durum kurum içinde kimse tarafından tartışılmayan, doğruluğu peşinen kabul edilmiş ve bilinçaltına yerleşmiş bir olgudur.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, personelin kriz anlarında "en kıdemli saha uzmanının tecrübesine peşinen güvenme" eğilimi kültürün hangi düzeyini ifade etmektedir?

Hazine ve Maliye Bakanlığına bağlı bir denetim biriminde görev yapan Başmüfettiş Selim Bey; zamanla yarışan, sabırsız, rekabetçi ve aynı anda birkaç işi yapmaya çabalayan bir karakterdir. Son yürütülen kapsamlı soruşturmada, hem kendi daire başkanından hem de ortak çalışılan hukuk kurulundan birbiriyle tamamen zıt talimatlar alması Selim Bey'i zor durumda bırakmıştır. Mevcut durumda Selim Bey'in organizması ilk şoku atlatmış, stres faktörlerine karşı koyabilmek ve vücut dengesini yeniden kurabilmek için savunma mekanizmalarını aktif şekilde kullanmaya başlamıştır. Bu durumu fark eden İnsan Kaynakları departmanı, Selim Bey'in stresini azaltmak amacıyla ona zaman yönetimi ve gevşeme egzersizleri gibi eğitimler aldırmayı planlamaktadır.

Örgütsel stres yönetimi kavramları dikkate alındığında, bu vakayla ilgili aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bir il müdürlüğünde görev yapan bir memurun, üst yönetimin dikkatini çekmek ve yaklaşan görevde yükselme değerlendirmesi öncesinde amirlerinde olumlu bir kanaat oluşturmak amacıyla sergilediği bazı davranışlar şunlardır:

• Mesai saatleri dışında veya hafta sonları dahi kurumsal e-postalar göndererek "gece gündüz kurum için fedakârca çalıştığı" imajını yaratmak,
• Kurum içi toplantılarda, il müdürünün sunduğu fikirlere abartılı bir övgüyle yaklaşarak onunla sürekli aynı görüşte olduğunu vurgulamak,
• Ortak yürütülen çalışmalardaki başarılarda ön plana çıkıp kendi katkısını övmek, yaşanan aksaklıklarda ise sorumluluğu hızla diğer şubelere veya dış faktörlere atmak.

Bu personelin, yöneticilerinin kendisi hakkındaki algı ve değerlendirmelerini bilinçli olarak şekillendirmeye ve kendi lehine yönlendirmeye yönelik bu stratejik çabası, örgütsel davranış disiplininde aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Büyükşehir belediyesine bağlı bir toplu taşıma işletmesinde, yönetimin astırdığı afişlerde 'Yolcu memnuniyeti ve güler yüzlü hizmet en büyük önceliğimizdir.' sloganı öne çıkarılmaktadır. Ayrıca personelin tek tip ve düzenli üniformalar giymesi sağlanarak kurumsal bir imaj sergilenmektedir. Ancak gündelik operasyonlarda ve olası arıza durumlarında, personelin kendi arasındaki yazılı olmayan kurallara göre 'asıl önemli olanın araçların garaja masrafsız ve hasarsız dönmesi olduğu, yolcu şikayetlerinin yönetim nezdinde fiiliyatta ikinci planda kaldığı' yönünde herkes tarafından sorgusuz sualsiz kabul gören derin bir inancın hakim olduğu saptanmıştır.

Edgar Schein'ın Örgüt Kültürü Modeli dikkate alındığında, bu işletmedeki personelin zihnine yerleşmiş olan 'asıl önemli olanın araçların hasarsız dönmesi olduğu' yönündeki tartışılmaz inanç, örgüt kültürünün hangi düzeyi ile açıklanır?

Bir bakanlığın merkez teşkilatında uzman yardımcılığı mülakatlarını yürüten komisyon, art arda üç adayın mesleki alan bilgisi sorularına oldukça yetersiz, eksik ve tatmin edici olmayan cevaplar verdiğini gözlemlemiştir. Mülakata dördüncü sırada giren aday ise komisyonun sorularına yalnızca asgari düzeyde ve tam anlamıyla ortalama cevaplar vermiştir. Ancak komisyon üyeleri değerlendirme formunda bu adayı "olağanüstü donanımlı, analitik zekası çok yüksek ve parlak bir yetenek" olarak tanımlamış ve adaya o günün en yüksek mülakat puanını vermiştir.

Bu komisyonun dördüncü adayın performansını değerlendirirken düştüğü algısal yanılgı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunun farklı coğrafi bölgelerdeki taşra teşkilatlarında görev yapan, çeşitli uzmanlık alanlarına sahip denetçiler, ulusal düzeyde yürütülecek yeni bir mevzuat hazırlık çalışması için görevlendirilmiştir. Bu görev gücü üyeleri, aralarındaki fiziksel uzaklık nedeniyle proje süresince yüz yüze hiç bir araya gelmemiş; tüm veri analizlerini, beyin fırtınası oturumlarını ve raporlama süreçlerini kurumsal ağlar, telekonferans sistemleri ve bulut tabanlı ortak çalışma platformları üzerinden yürütmüşlerdir.

Bu senaryoda temel özellikleri vurgulanan çalışma grubu, takım türleri sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bakanlığın strateji geliştirme başkanlığında görevli uzman Hakan Bey, kuruma yeni entegre edilen performans takip yazılımının adil ölçüm yapmadığına ve çalışanları gereksiz bir denetim baskısı altına soktuğuna dair bir inanç geliştirmiştir. Bu düşüncesinden ötürü sistemi her kullanması gerektiğinde yoğun bir gerginlik ve öfke hissetmekte; bu sebeple de sistemin kullanımına ilişkin düzenlenen geri bildirim toplantılarını sürekli olarak boykot etmektedir.

Tutumların üç bileşenli (ABC) modeli dikkate alındığında, Hakan Bey'in bu yazılıma yönelik tutumunun bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir kamu kurumunun ihale ve satın alma biriminde görev yapan uzmanlar; üst yönetimden gelen 'işleri hızlandırma' baskısı ile mevzuatın gerektirdiği 'detaylı ve hatasız inceleme' zorunluluğu arasında kalarak yoğun bir rol çatışması yaşamaktadır. Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) modeline göre başlangıçtaki 'alarm' aşamasını geride bırakan uzmanlar, şu anda süreci yönetebilmek için sabırsız, sürekli saatle yarışan ve aşırı rekabetçi A tipi kişilik özellikleri sergileyerek 'direnme' aşamasında ayakta kalmaya çalışmaktadır.

Uzmanların kısa bir süre sonra fiziksel ve ruhsal çöküntünün yaşanacağı 'tükenme' aşamasına girmesini engellemek isteyen kurum yönetiminin, stresin temel kaynağını ortadan kaldırmak için uygulaması gereken en uygun örgütsel stres yönetimi stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devlet hastanesinde görev yapan başhekim, kalite standartlarını yükseltmek amacıyla oluşturulacak stratejik planlama komisyonuna mühendis ve tekniker kadrolarındaki personeli dahil etmemiştir. Başhekim bu kararını, 'Teknik kadrolardaki çalışanların yalnızca cihazlar, rakamlar ve somut işlemlerle ilgilendiği, insan ilişkileri ve geniş çaplı yönetsel vizyon gerektiren konularda yetersiz oldukları' düşüncesine dayandırmıştır. Oysa dışlanan personelin özlük dosyalarında, birçoğunun daha önce kalite yönetimi ve süreç iyileştirme projilerinde üstün başarı belgeleri aldığı açıkça görülmektedir.

Buna göre, başhekimin komisyon üyelerini belirlerken düştüğü algısal yanılgı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yatırım projeleri koordinatörü olarak atanan Hakan Bey, yürüttüğü ilk altyapı projesi planlanandan erken ve düşük maliyetle tamamlandığında bu başarıyı tamamen kendi üstün analitik becerilerine, stratejik vizyonuna ve liderlik vasıflarına bağlamıştır. Ancak bir sonraki yıl sorumluluğunu üstlendiği tesis yenileme projesi bütçeyi aşıp aylarca geciktiğinde, Hakan Bey bu başarısızlığın tek nedeninin piyasadaki ani fiyat dalgalanmaları ve ihaleyi kazanan taşeron firmanın yetersizliği olduğunu iddia etmiş, kendi planlama ve risk yönetimi eksikliklerini tamamen göz ardı etmiştir.

Buna göre, Hakan Bey'in başarılarını içsel özelliklerine, başarısızlıklarını ise tamamen dışsal faktörlere bağlama eğilimi, örgütsel davranış literatüründe yer alan algı ve atıf hatalarından hangisiyle ifade edilir?

Bir gümrük müdürlüğünde bölge amiri olan Kemal Bey, sahada görev yapan muhafaza memurlarının nöbet noktalarında dikkatli ve uyanık olmalarını sağlamak istemektedir. Kemal Bey, ne zaman denetime çıkacağı belli olmayan (bazen haftada iki kez, bazen iki haftada bir) habersiz saha ziyaretleri yapmaktadır. Bu ziyaretlerde nöbet yerinde dikkatli ve kurallara uygun şekilde görev yaptığı tespit edilen memurlar, o hafta sonu yapılması zorunlu olan ve memurlar tarafından pek sevilmeyen 'teçhizat bakım ve temizlik' nöbetinden muaf tutulmaktadır. Bu uygulamanın ardından memurların nöbet esnasındaki dikkat seviyelerinde ve kurallara uyumlarında kalıcı bir artış gözlemlenmiştir.

Örgütsel davranış disiplininde yer alan öğrenme kuramlarına göre, Kemal Bey'in uyguladığı bu yöntem ve pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?