Örgütsel Davranış

Bir kamu kurumunda proje koordinatörü olarak görev yapan Selim Bey, ekibindeki personeli terfi ettirme veya idari cezaya çarptırma gibi resmi yetkilere sahip değildir. Ayrıca ekibin yürüttüğü teknik istatistiksel analizler konusunda derin bir bilgiye sahip olmadığından, işin teknik boyutuyla ilgili personeli yönlendirememektedir. Buna rağmen ekip üyeleri, Selim Bey'in çalışma prensiplerine ve iş ahlakına büyük bir saygı duymakta, onun dürüst kişiliğini kendilerine örnek almakta ve sırf onun takdirini kazanmak, onunla aynı projede yer almak için gönüllü olarak fazla mesai yapmaktadırlar.

Buna göre Selim Bey'in ekip üzerinde kurduğu etki, French ve Raven'ın güç kaynakları tipolojisine göre aşağıdakilerden hangisine dayanmaktadır?

Bir kamu kurumunda uzman olarak görev yapan Mert Bey, hem kendi daire başkanının hem de yürüttüğü özel projenin yöneticisinin farklı ve eşzamanlı beklentileri arasında kalmaktadır. Uyumlu, esnek ve rekabetten uzak B Tipi bir karaktere sahip olsaydı bu süreci daha rahat atlatabilecekken; işkolik, sabırsız ve her işi kusursuz yapmak isteyen A Tipi doğası gereği bu baskıyı tek başına göğüslemeye çalışmış, aylar boyunca yüksek enerji harcayarak vücudunun savunma mekanizmalarını sonuna kadar kullanmıştır. Ancak gelinen noktada Mert Bey'in fiziksel ve ruhsal rezervleri tamamen bitmiş, işe devamsızlığı artmış ve ağır çöküş belirtileri baş göstermiştir.

Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu modeline göre, Mert Bey'in içinde bulunduğu stres aşaması ve kurumun bu sorunu çözmek için uygulaması gereken örgütsel stres yönetimi tekniği aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir lojistik firmasında filo sorumlusu olarak görev yapan Hakan, teslimat rotalarını gecikmeye mahal vermeyecek şekilde sıfır hatayla planladığında, operasyon müdürü tarafından kendisi için yorucu ve sıkıcı bir görev olan 'araç periyodik bakım formlarını veri tabanına girme' işinden muaf tutulmaktadır. Operasyon müdürü, Hakan'ın bu dikkatli çalışma alışkanlığının kalıcı olmasını sağlamak için söz konusu muafiyeti önceden tahmin edilemeyen sıklıklarda; bazen art arda yaptığı ikinci hatasız planlamada, bazen de beşinci veya altıncı hatasız planlamada uygulamaktadır.

Öğrenme kuramları kapsamında, operasyon müdürünün Hakan'ın istenen davranışını artırmak amacıyla uyguladığı strateji ve pekiştirme tarifesi aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

Sosyal Güvenlik Kurumu'nda (SGK) denetmen olarak görev yapan Ayşe Hanım, mükemmeliyetçi, sabırsız ve zamanla yarışan A Tipi kişilik özelliklerine sahiptir. Mevzuatın sık sık değişmesi ve farklı amirlerinin beklentilerinin birbiriyle çelişmesi (rol çatışması) nedeniyle sürekli baskı altındadır. İlk aylarda bu tempoya ayak uydurmak için büyük bir enerji harcayarak ek mesailer yapan Ayşe Hanım, yaklaşık bir yılın sonunda tamamen tükenmişlik hissi, işe karşı duyarsızlaşma ve fiziksel bitkinlik yaşamaya başlamıştır. Kurumun İnsan Kaynakları Dairesi, Ayşe Hanım'ın yaşadığı bu sorunu yüzeysel değil, kökten çözmek amacıyla 'örgütsel' düzeyde bir müdahale planlamaktadır.

Buna göre, Ayşe Hanım'ın Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) modeline göre içinde bulunduğu aşama ve kurumun uygulaması gereken en uygun örgütsel stres yönetimi stratejisi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumunun halkla ilişkiler biriminde görev yapan personelin, gün içerisinde karşılaştığı tepkili vatandaşlar nedeniyle içsel olarak öfke veya stres hissetmesine rağmen, kurumun hizmet standartları gereği sürekli yapıcı, güler yüzlü ve sabırlı bir tutum sergilemesi beklenmektedir.

Bireyin hissettiği gerçek duygular ile örgütün ondan sergilemesini talep ettiği duygular arasındaki bu uyumsuzluğu yönetmek ve işin gerektirdiği davranışları göstermek için harcadığı çaba, örgütsel davranış disiplininde aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir devlet hastanesinde strateji geliştirme uzmanı olarak görev yapan Elif Hanım, mevcut verileri ve istatistikleri detaylı şekilde incelemekten ziyade, gelecekteki eğilimlere ve kurumun vizyonuna odaklanmayı tercih etmektedir. Rutin ve standartlaştırılmış işlerden çabuk sıkılan, karmaşık sorunları çözerken genellikle içgüdülerine ve altıncı hissine güvenen Elif Hanım, detaylar yerine bütünü görmeye çalışmaktadır.

Myers-Briggs Tip Göstergesi (MBTI) yaklaşımına göre, Elif Hanım'ın bilgi toplama ve işleme sürecinde sergilediği bu baskın boyut aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT) yeni atanan genel müdür, kurumun hantal yapısını değiştirmek amacıyla açık ofis sistemine geçmiş, personelin kılık kıyafet serbestisini genişletmiş ve kurumun misyon bildirgesine "çeviklik ve yenilikçilik" kavramlarını ekletmiştir. Ancak aradan geçen bir yıla rağmen, alt kademe yöneticilerin inisiyatif almaktan kaçındığı, tüm yetki ve kararların yine silsile yoluyla en üste bırakıldığı ve hata yapma korkusunun çalışan davranışlarını derinden yönlendirmeye devam ettiği görülmüştür.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, genel müdürün yaptığı değişikliklerin kurumun işleyişinde kalıcı bir etki yaratamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?

Bir kamu hastanesinde idari personel olarak çalışan Ozan, mesai saatleri içerisinde sıklıkla kişisel telefon görüşmeleri yaparak iş akışını yavaşlatmaktadır. Bu durumu tespit eden hastane müdürü, Ozan'ın her ay düzenli olarak faydalandığı "erken çıkma izni" ayrıcalığını iptal etmiştir. Bu müdahalenin ardından Ozan'ın mesai saatleri içindeki kişisel telefon görüşmelerinin belirgin şekilde azaldığı gözlemlenmiştir.

Buna göre, hastane müdürünün uyguladığı müdahale ve sonucunda istenmeyen davranışın azalması, edimsel koşullanma kuramına göre aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu kurumunun İnsan Kaynakları Dairesi, personelinin iş tatminini ölçmek için iki farklı yaklaşımı değerlendirmektedir. Birinci yaklaşım, işin doğası, ücret, terfi olanakları, çalışma arkadaşları ve nezaretçiler (yöneticiler) gibi işin temel unsurlarının ayrı ayrı puanlanıp toplanmasına dayanan 'işin boyutlarının toplamı' yöntemidir. İkinci yaklaşım ise personele sadece 'Tüm unsurları göz önünde bulundurduğunuzda işinizden genel olarak ne kadar memnunsunuz?' sorusunun yöneltildiği 'tek genel dereceleme' yöntemidir.

Örgütsel davranış literatüründe iş tatmini ölçüm yaklaşımlarına ilişkin yapılan araştırmalar dikkate alındığında, bu iki yöntemle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir bakanlığın strateji geliştirme kurulunda, üyeler uzun yıllardır birlikte çalışmakta ve aralarında yüksek düzeyde bir sargınlık (kohezyon) bulunmaktadır. Kurul, yeni bir eylem planını değerlendirirken bazı üyeler planın uygulanabilirliği konusunda ciddi riskler görmesine rağmen, gruptaki ahengi bozmamak ve 'uyumsuz üye' olarak etiketlenmemek için sessiz kalmayı tercih etmiştir. Dışarıdan gelen uzman uyarılarının da grubun ortak inancıyla uyuşmadığı için dikkate alınmadığı bu süreçte, alternatifler yeterince tartışılmadan hatalı bir eylem planı oybirliğiyle kabul edilmiştir.

Bu vakada ifade edilen ve grup üyelerinin fikir birliği sağlama arzusunun rasyonel karar verme süreçlerini bozmasıyla ortaya çıkan grup dinamiği sorunu aşağıdakilerden hangisidir?

Bir il müdürlüğünde veri hazırlama ve kontrol işletmeni olarak görev yapan bir personel, rutin ofis işlerinden sıkıldığını ve yaptığı işten keyif almadığını sıkça dile getirmektedir. Ancak özel sektörden gelen daha yenilikçi bir iş teklifini; 'Mevcut kurumumda geçirdiğim yıllar sonucunda elde ettiğim kıdemimi, emeklilik haklarımı ve sahip olduğum iş güvencesini kaybetmeyi göze alamam. Yeni bir yere geçmenin ekonomik maliyeti benim için çok yüksek olur.' gerekçesiyle reddetmiştir.

Örgütsel davranış literatüründeki temel tutumlar dikkate alındığında, bu personelin durumuyla ilgili aşağıdaki tespitlerden hangisi doğrudur?

Bir il özel idaresinde daire başkanı olarak görev yapan Cemil Bey, kurumsal hedeflere ulaşmak ve biriminin kaynaklarını artırmak için her türlü yöntemin mubah olduğuna inanmaktadır. Çalışma arkadaşlarıyla arasına duygusal bir mesafe koyan ve insanları kendi amaçları doğrultusunda ustalıkla yönlendirebilen Cemil Bey, pragmatik kararlar alırken zaman zaman etik sınırları esnetmekten de çekinmemektedir.

Buna göre, Cemil Bey'in sergilediği bu tutum örgütsel davranış literatüründeki hangi kişilik özelliği ile en iyi açıklanır?

Bir il özel idaresinde altyapı projeleri birim sorumlusu olan Hakan, çalışma ortamındaki bütçe kısıtlamaları ve üst yönetimin ani plan değişiklikleri nedeniyle günlük olarak çeşitli zorluklarla karşılaşmaktadır. Hakan'ın maruz kaldığı bu anlık ve günlük 'iş olayları', onda çoğu zaman öfke, kaygı veya hayal kırıklığı gibi hisler uyandırmaktadır. Zamanla biriken bu olumsuz duygusal deneyimler, Hakan'ın genel iş tatminini düşürmüş ve kuruma olan bağlılığını zayıflatarak istifa düşüncelerini artırmıştır.

Örgütlerde çalışma ortamı özelliklerinin belirli iş olaylarına zemin hazırladığını, bu olayların çalışanlarda anlık duygusal tepkiler (duygu ve duygudurumu) yarattığını ve nihayetinde bu tepkilerin iş tatmini ile örgütsel davranışları şekillendirdiğini savunan kuramsal yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Bölge Kalkınma Ajansı'nda proje koordinatörü olarak görevine yeni başlayan Levent Bey, doğası gereği rekabetten uzak duran, esnek çalışan ve zaman baskısı hissetmeyen bir yapıya sahiptir. Ancak yeni pozisyonunda, bir yanda yerel yönetimlerin esnek ve hızlı proje onay beklentileriyle, diğer yanda ajansın tavizsiz ve katı mevzuat kuralları arasında sıkışıp kalmıştır. Bu zıt talepler onda yoğun bir baskı yaratmış; başlangıçtaki şaşkınlık durumunu atlatarak sürekli fazla mesai yapmaya başlamış ve vücudu bu yüksek taleplere ayak uydurmak adına kapasitesini zorlayarak geçici bir fizyolojik denge kurmuştur.

Buna göre, Levent Bey’in yaşadığı stres süreci ve uygulanabilecek başa çıkma stratejileriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

İl Sağlık Müdürlüğü koordinasyon biriminde idari ve klinik hedeflerin çakıştığı bir pozisyonda çalışan yönetici Aslı Hanım, sürekli bir zaman kısıtı algısıyla hareket etmekte ve her işi kusursuz yapma çabasıyla (A Tipi Kişilik) ön plana çıkmaktadır. Bir yandan bakanlığın acil raporlama taleplerini yetiştirmeye çalışırken, diğer yandan sahada bekleyen sağlık ekiplerinin operasyonel ihtiyaçlarını karşılamak zorundadır ve bu zıt beklentiler kendisinde ciddi bir rol çatışması yaratmıştır. Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) modeline göre; ilk karşılaştığı şok durumunu atlatarak (Alarm aşaması) organizmasının tüm enerjisiyle duruma adapte olmaya çalışan (Direnç aşaması) Aslı Hanım, aradan geçen aylar sonrasında stres kaynağının ortadan kalkmaması sebebiyle baş ağrıları, uykusuzluk ve karar almada zorluk gibi belirtiler göstermeye başlamıştır (Tükenme aşaması).

Bu senaryoda, Aslı Hanım'ın içinde bulunduğu durumu sürdürülebilir bir şekilde çözebilmek için uygulanması gereken en uygun 'örgütsel' stres yönetimi stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Dışişleri Bakanlığında görevli bir diplomat olan Tarık Bey, çalıştığı kurumun üstlendiği ulusal çıkarları koruma misyonunu kendi kişisel değerleriyle birebir örtüştürmektedir. Kurumun elde ettiği başarıları kendi kişisel başarısı gibi algılayan ve örgütün hedeflerini içselleştiren Tarık Bey, dışarıdan gelebilecek daha yüksek maaşlı teklifleri hiç düşünmeden reddetmektedir. Onun için bu kurumda çalışmak, maddi bir gereklilik veya ahlaki bir mecburiyetten ziyade güçlü bir aidiyet ve gönülden gelen bir istek meselesidir.

Buna göre Meyer ve Allen'ın Üç Bileşenli Bağlılık Modeli dikkate alındığında, Tarık Bey'in kurumuna karşı geliştirdiği bu tutum aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesinin Ulaşım Koordinasyon Merkezi'nde kıdemli mühendis olarak çalışan Tarık Bey; doğası gereği rekabetçi, sabırsız ve sürekli zaman baskısı altında olduğunu hisseden bir yapıya sahiptir. Atandığı yeni metro hattı projesinde, hem idari amiri olan daire başkanının hem de finansmanı sağlayan uluslararası kredi kuruluşunun birbirinden tamamen farklı, çelişen ve aynı anda yerine getirilmesi imkânsız olan taleplerine maruz kalmıştır. Bu yoğun baskı altında Tarık Bey, ilk günlerde yaşadığı şok ve bedensel tepkileri geride bırakmış, organizmasının savunma mekanizmalarını aktif tutarak yüksek bir çabayla mevcut duruma uyum sağlamaya ve görevlerini sürdürmeye çalıştığı bir fizyolojik evreye geçmiştir.

Hans Selye’nin Genel Uyum Sendromu (GAS) modeli ve örgütsel stres yönetimi kavramları dikkate alındığında, Tarık Bey’in mevcut durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumunun vatandaş iletişim merkezinde (CİMER) takım lideri olarak görev yapan Yalçın Bey, personelin gelen talepleri zamanında yanıtlama hızını artırmak istemektedir. Bu amaçla, her 100 talebi eksiksiz ve zamanında sonuçlandıran personelini, herkesin kaçınmaya çalıştığı ve yorucu bulduğu "haftalık çağrı döküm raporu hazırlama" görevinden o hafta için muaf tutacağını açıklamıştır. Bu uygulamanın ardından personelin talepleri sonuçlandırma hızında belirgin bir artış gözlemlenmiştir.

Buna göre, Yalçın Bey'in çalışanların istenen davranışını artırmak için kullandığı edimsel koşullanma stratejisi ve bu stratejinin uygulanma tarifesi aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?

Bölgesel kalkınma odaklı projeler yürüten bir devlet kurumunda, ofis tasarımları yenilenerek duvarlar kaldırılmış ve şeffaf çalışma alanları oluşturulmuştur. Kurumun yayımladığı stratejik hedefler raporunda "proaktif problem çözme, inisiyatif alma ve yenilikçilik" kavramları kurumun temel prensipleri olarak vurgulanmıştır. Ancak kurum içindeki gayriresmî sohbetlerde ve günlük işleyişte, personelin zihninde "statükoyu bozan ve risk alan kişilerin ilk krizde günah keçisi ilan edileceği" yönünde doğruluğu asla tartışılmayan, köklü ve yazılı olmayan bir inanç hâkimdir. Bu nedenle hiçbir çalışan kendisine verilen standart görev tanımlarının dışına çıkmamaktadır.

Edgar Schein’ın örgüt kültürü modeline göre, personelin davranışlarına asıl yön veren, doğruluğu tartışılmayan bu yazılı olmayan derin inanç aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Bir üniversite hastanesinde, poliklinik hizmetlerindeki hasta memnuniyetsizliği ve artan şikayetler üzerine yeni bir süreç tasarımı yapılmasına karar verilmiştir. Bu amaçla; başhekimlikten bir yönetici, bilgi işlem departmanından bir yazılım uzmanı, insan kaynaklarından bir temsilci ve halkla ilişkiler biriminden bir uzman geçici olarak bir araya getirilerek özel bir ekip oluşturulmuştur. Bu ekip, farklı uzmanlık alanlarındaki bilgi birikimlerini birleştirerek entegre bir hasta kayıt ve yönlendirme sistemi geliştirmekle görevlendirilmiştir.

Örgütsel davranış literatürüne göre, aynı hiyerarşik düzeydeki farklı iş alanlarından gelen çalışanların ortak bir görevi başarmak için bir araya geldiği bu yapı aşağıdakilerden hangisidir?