Örgütsel Davranış

Bir kamu kurumunda şube müdürü olarak göreve başlayan Tarık Bey, personelinin rutin görevleri yerine getirme konusunda isteksiz davrandığını fark etmiştir. Bu direnci kırmak isteyen Tarık Bey, yüksek performans gösteren ve talimatlara harfiyen uyan personeline kurum içi eğitimlere öncelikli katılım ve esnek çalışma saatleri gibi imkânlar sağlamaya başlamıştır. Buna karşılık, talimatlara uymakta direnen personeli ise görev tanımları kapsamındaki en yorucu ve istenmeyen iş olan arşiv düzenleme görevlerine yönlendirmiştir. Kısa süre sonra personelin tamamının verilen görevleri eksiksiz yerine getirdiği görülmüştür.

Buna göre Tarık Bey'in personeli üzerinde etki sağlamak amacıyla sırasıyla kullandığı güç kaynakları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir üniversitenin teknoloji transfer ofisinde koordinatör olarak çalışan Leyla Hanım, ekibindeki uzmanların resmi sicil amiri konumunda değildir ve onlara doğrudan maddi bir teşvik sunma yetkisi bulunmamaktadır. Buna rağmen çalışma arkadaşları; onun iş ahlakına, vizyonuna ve olaylara yaklaşım tarzına büyük bir hayranlık duymakta, onu kendilerine bir 'rol model' olarak görmektedirler. Bu hayranlık ve takdir duygusu nedeniyle, Leyla Hanım'ın projelerle ilgili ricaları ve yönlendirmeleri ekip üyeleri tarafından ikiletilmeden ve gönüllü olarak yerine getirilmektedir.

French ve Raven'ın güç kaynakları tipolojisine göre, Leyla Hanım'ın ekip üyeleri üzerindeki bu etkisi aşağıdaki güç türlerinden hangisine dayanmaktadır?

Bir kalkınma ajansında proje değerlendirme uzmanı olarak görev yapan Elif Hanım, kurumun bölgesel kalkınma hedeflerini kendi kişisel değerleriyle tam olarak bağdaştırmakta ve ajansın bir parçası olmaktan büyük bir gurur duyduğu için burada çalışmayı gönülden sürdürmektedir. Bununla birlikte Elif Hanım, zaman zaman karşılaşılan teknik altyapı sorunlarını veya iş yoğunluğundan kaynaklanan kaçınılmaz aksaklıkları hiçbir zaman bir şikâyet konusu yapmamakta, bu tür olumsuzlukları büyütmeden kurumun genel menfaatlerine odaklanmaya devam etmektedir.

Örgütsel davranış alanyazınına göre, Elif Hanım’ın kurumda kalma motivasyonunun dayandığı bağlılık türü ve sergilediği örgütsel vatandaşlık davranışı boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı bir müzede uzman olarak görev yapan bir personel, kurumda yeni uygulamaya konulan mesai düzenlemesinin bilimsel çalışmalarını aksattığını düşünmekte ve bu durumdan tatminsizlik duymaktadır. Ancak personel, rahatsızlığını üst yönetime bildirmek, görevlerini aksatmak veya kurumdan ayrılma yolları aramak yerine; yönetimin ilerleyen süreçte bu durumu fark edip düzelteceğine dair iyimser bir beklentiyle beklemede kalmakta ve dış ortamlarda kurumunun menfaatlerini savunmaya devam etmektedir.

Örgütsel davranış literatüründe yer alan tatminsizliğe verilen tepkiler modeline göre, bu personelin sergilediği davranış biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası bir lojistik firmasının tedarikçi ilişkileri biriminde yönetici olarak görev yapan Hakan Bey, çalışma hayatında her zaman işbirliğine yatkın, affedici ve başkalarına güven duyan yapısıyla tanınmaktadır. Ekip içinde tartışma yaratabilecek rekabetçi ortamlardan bilinçli olarak kaçınan Hakan Bey, tedarikçilerle yaşanan uyuşmazlıklarda dahi sert müzakere taktikleri kullanmak yerine empati kurarak iki tarafın da gönlünü yapacak uzlaşmacı yollar aramaktadır.

Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli dikkate alındığında, Hakan Bey'in aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisinde belirgin şekilde yüksek bir eğilime sahip olduğu söylenebilir?

Bir bağımsız idari otorite, piyasa denetimlerinde hız kazanmak amacıyla organizasyonel yapısında değişime gitme kararı almıştır. Bu kapsamda kurumun fiziki çalışma alanları duvarların yıkıldığı açık ofislere dönüştürülmüş ve tüm personele 'İnisiyatif, Hız ve Şeffaflık' başlıklı yeni kurum değerleri bildirgesi tebliğ edilmiştir. Ancak birkaç ay sonra patlak veren ani ve büyük çaplı bir piyasa krizinde, denetim uzmanlarının inisiyatif almaktan kaçındığı, alınması gereken acil önlemler için haftalar süren 'ıslak imzalı üst kurul kararı' sürecini bekledikleri ve bu nedenle krize müdahalede geç kalındığı tespit edilmiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, kurumda hayata geçirilen yeni modelin kriz anında işlevsiz kalmasını en doğru açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Köklü bir geçmişe sahip olan ve enerji sektöründe faaliyet gösteren bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT), piyasa koşullarına daha hızlı uyum sağlayabilmek amacıyla kapsamlı bir dönüşüm projesi başlatmıştır. Yeni atanan genel müdür; unvana dayalı özel otopark ve yönetici yemekhanesi ayrıcalıklarını kaldırmış, tüm birimleri şeffaf camlı açık ofis düzenine geçirmiş ve kurumun her köşesine "Çeviklik, İnovasyon ve İnisiyatif" temalı yeni kurumsal değer bildirgeleri astırmıştır. Ancak aylar sonra karşılaşılan ani bir hammadde tedarik krizinde, orta kademe yöneticilerin inisiyatif almaktan tamamen kaçındığı, "hata yapıp idari soruşturma geçirme" endişesiyle en acil stratejik kararları bile hiyerarşik silsiledeki en üst makamın yazılı ve ıslak imzalı onayına bıraktığı görülmüştür. Bu hantal işleyiş, kurumun krize zamanında müdahale edememesine ve büyük bir mali zarara uğramasına yol açmıştır.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, bu KİT'te planlanan kültürel dönüşümün başarısızlıkla sonuçlanmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanabilir?

Tarım ve Orman Bakanlığı İklim Değişikliği Uyum Koordinatörlüğü'nde yeni göreve başlayan Zeynep Hanım, birimin henüz yeni kurulmuş olması nedeniyle yetki ve sorumluluk sınırlarının tam çizilmemesi sorunuyla karşılaşmaktadır. Aynı zamanda, Avrupa Birliği uyum ofisi ile doğrudan bakanlık makamından eşzamanlı fakat birbiriyle çelişen öncelikli talimatlar almaktadır. Yapısal olarak sürekli zamanla yarışan, aynı anda birçok projeyi üstlenmeye eğilimli, sabırsız ve başarıyı salt nicelikle ölçen bir karaktere sahiptir. Zeynep Hanım, ilk aylarda bu karmaşık idari yapıya uyum sağlamak ve işleri yetiştirmek için mesai saatlerini olağanüstü artırarak yoğun bir çaba sergilemiştir. Ancak son haftalarda kendisinde aşırı kronik yorgunluk, astlarına karşı alaycı ve sinirli tutumlar, sık hastalanma ve stratejik karar alma kalitesinde dramatik bir düşüş gözlemlenmiştir.

Örgütsel stres yönetimi ve Selye’nin Genel Uyum Sendromu (GAS) kuramı çerçevesinde, Zeynep Hanım’ın mevcut durumu ve sorunun kaynağına yönelik en uygun yönetsel müdahale aşağıdakilerin hangisinde doğru bir şekilde sentezlenmiştir?

Bir kamu kurumunun Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığında sistem uzmanı olarak görev yapan personelin, siber güvenlik yamalarını zamanında sisteme entegre etme davranışını kalıcı kılmak isteyen Daire Başkanı birtakım uygulamalar hayata geçirmiştir:

I. Yamaları hatasız ve zamanında entegre eden personelin, haftalık olarak sunmak zorunda oldukları ve angarya olarak görülen 'detaylı sistem log raporu' hazırlama yükümlülüğünü ortadan kaldırmıştır.
II. Rapor muafiyeti uygulamasının zamanla sıradanlaşmasını önlemek amacıyla, bu muafiyeti her başarılı entegrasyonda vermek yerine; bazen iki, bazen de dört başarılı entegrasyon işlemi sonrasında, önceden kestirilemeyen bir kurala bağlı olarak vermeye başlamıştır.
III. Öte yandan, yama entegrasyonlarını mazeretsiz olarak aksatan personelin ise sahip oldukları 'haftada bir gün evden çalışma' hakkını belirli bir süreliğine askıya almıştır.

Edimsel koşullanma kuramına göre, Daire Başkanının I, II ve III numaralı durumlarda başvurduğu yöntemler aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir Bölge Kalkınma Ajansı, kuruluş yıllarında bölgesel dinamiklere hızlı uyum sağlamak ve yenilikçi projeleri desteklemek amacıyla esnek, dışa dönük ve risk almayı teşvik eden bir yapıda kurgulanmıştır. Ancak ilerleyen yıllarda, artan idari denetimler ve sıkılaşan mevzuat baskısı nedeniyle çalışanların zihninde 'kurumda varlığını sürdürmenin ve yasal yaptırımlardan korunmanın tek yolunun kurallara harfiyen uymak olduğu' inancı kök salmıştır. Buna rağmen ajansın resmi belgelerinde, stratejik planında ve modern mimariyle tasarlanmış açık ofislerindeki görsellerde (örn. duvardaki 'yılın en yenilikçi kurumu' tabelaları) hâlâ ilk yıllardaki girişimci kimlik vurgulanmaktadır. Son olarak, bir proje ekibinin sunduğu yenilikçi ancak prosedürel açıdan belirsizlikler taşıyan bir fonlama modeli önerisi, üst yönetim tarafından 'denetim riski' gerekçesiyle reddedilmiş; yönetim bu kararı alırken duvardaki yenilikçilik tabelasını işaret ederek 'biz yeniliğe her zaman açığız, sadece zamanı değil' açıklamasını yapmıştır.

Bu ajansın mevcut durumu, Edgar Schein’ın örgüt kültürü düzeyleri ve Cameron-Quinn’in Rekabetçi Değerler Yaklaşımı bağlamında birlikte değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi en kapsamlı ve doğru analizdir?

Sermaye Piyasası Kurulunda (SPK) Kıdemli Uzman olarak görev yapan Leyla Hanım, özel sektörden gelen oldukça cazip transfer tekliflerini, "Kurumum beni yıllarca eğitti ve en üst düzey uluslararası sertifikasyonlarımı finanse etti. Uzmanlığıma en çok ihtiyaç duyulan bu kritik dönemde, üzerimdeki bu emeği hiçe sayıp ayrılmam etik açıdan son derece yanlış olur." diyerek reddetmektedir.

Öte yandan Leyla Hanım, kendi biriminin hazırladığı yeni bir piyasa düzenleme taslağını incelerken, taslaktaki bir maddenin gelecek ay Bilgi Sistemleri Denetim biriminin iş akışında ciddi aksaklıklara yol açabileceğini fark etmiştir. Kendi görev tanımında olmamasına rağmen, taslak kesinleşmeden önce inisiyatif alarak ilgili birim yöneticilerine detaylı bir bilgi notu göndermiş ve olası bir krizin doğmasını önlemek adına onlarla önceden istişare etmiştir.

Buna göre, Leyla Hanım’ın kurumda kalma motivasyonu (I) ve taslak sürecinde sergilediği örgütsel vatandaşlık davranışı boyutu (II) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu araştırma enstitüsünde başuzman olarak görev yapan Dr. Kerem, son dönemde uygulanan liyakat dışı terfi politikalarının kurumun bilimsel kapasitesine zarar verdiğine kesin olarak inanmakta ve bu durumdan dolayı derin bir üzüntü yaşamaktadır. İnsan Kaynakları biriminin 'İş Boyutlarının Toplamı' (Summation of Job Facets) yöntemiyle gerçekleştirdiği detaylı ölçümlerde, Dr. Kerem'in 'yönetim ve ücret' boyutlarındaki tatmin seviyesi çok düşük, 'işin kendisi ve çalışma arkadaşları' boyutlarındaki tatmin seviyesi ise oldukça yüksek çıkmıştır.

Dr. Kerem kurumdan ayrılmayı düşünmemektedir; çünkü hem yıllardır yürüttüğü ulusal genetik projesini yarıda bırakmanın kendi kariyerine ve emeklerine ciddi zarar vereceğini düşünmekte hem de kendisini yetiştiren bu kuruma karşı güçlü bir vefa borcu hissetmektedir. Yönetimle herhangi bir çatışmaya girmekten kaçınan Dr. Kerem, toplantılarda bu sorunları dile getirmemekte; sadece laboratuvarındaki çalışmalarını eksiksiz yürütmeye devam ederek yönetimin zamanla doğru yolu bulacağını umut etmekte ve dış çevrede kurumun itibarını savunmayı sürdürmektedir.

Bu karmaşık örgütsel davranış vakası değerlendirildiğinde, aşağıdaki analizlerden hangisi modern literatüre göre en doğrudur?

Bir sigorta şirketinin aktüerya departmanında yönetici olan Sinem Hanım, çalışmalarında büyük bir titizlik ve kuralcılık sergilemektedir. Yönetim kurulu, risk hesaplamalarında kullanılmak üzere yenilikçi ve karmaşık teorik temellere dayanan bir yapay zeka sistemine geçilmesini önermiştir. Ancak Sinem Hanım bu öneriyi; mevcut geleneksel yöntemlerin yıllardır sorunsuz çalıştığı, alışılmışın dışındaki bu radikal değişimin işleyişi bozacağı ve somut olmayan soyut algoritmaların gereksiz bir belirsizlik yaratacağı gerekçesiyle kesin bir dille reddetmiştir. Kararlarında her zaman pragmatik ve statükocu bir yaklaşım benimseyen Sinem Hanım, rutin süreçlerin dışına çıkmaktan rahatsızlık duymaktadır.

Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli dikkate alındığında, Sinem Hanım'ın yenilikçi sisteme karşı gösterdiği statükocu tutum ve rutin işleyişe bağlılığı, modeldeki aşağıdaki boyutlardan hangisinin belirgin şekilde düşük seviyede olmasıyla en iyi açıklanır?

Türk Standartları Enstitüsü (TSE) bünyesinde faaliyet gösteren "Belgelendirme Dairesi", ürün onay süreçlerinin sıfır hata prensibiyle detaylı ve uzun bir prosedürle yürütülmesini savunurken; "Sanayi İşbirlikleri Dairesi", yerli üreticilerin ihracat fırsatlarını kaçırmaması için sürecin hızlandırılarak esnekleştirilmesini talep etmektedir.

İki birim arasındaki bu gerilimi çözmek isteyen kurum başkanı, tarafları ortak bir çalışma grubunda bir araya getirmiştir. Süreç sonunda, ne prosedürlerin esnekleştirilerek güvenlikten kısmi bir taviz verilmesi ne de detaylı inceleme nedeniyle üreticilerin bekletilmesi kabul edilmiştir. Bunun yerine, taraflar birbirlerinin altta yatan temel hassasiyetlerini (güvenlik ve hız) derinlemesine analiz ederek, test süreçlerinin eşzamanlı ve otomasyon destekli yürütüldüğü yepyeni bir sistem tasarlamış; böylece her iki tarafın da başlangıçtaki hedefleri eksiksiz şekilde ve tamamen karşılanmıştır.

Thomas-Kilmann'ın çatışma yönetimi stilleri dikkate alındığında, bu vakada sergilenen ve tarafların temel beklentilerini bütünüyle entegre eden yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesinde, akıllı şehir entegrasyon projesini yürütmek üzere ulaşım, altyapı, bilişim ve mali hizmetler gibi farklı birimlerden uzmanların tam zamanlı katılımıyla özel bir çalışma birimi oluşturulmuştur. Bu birim; çalışma takvimini belirleme, görev dağılımı yapma, alt süreçleri yönetme ve kendi performansını denetleme konusunda tamamen serbest bırakılmıştır. İlk haftalarda üyeler arasında gözlemlenen aşırı nezaket ve uyum çabası, zamanla yerini projenin teknik öncelikleri konusunda sert tartışmalara bırakmıştır. Özellikle altyapı ve bilişim uzmanları arasında güç mücadeleleri başlamış, kimin hangi alanda son sözü söyleyeceği konusunda uzlaşılamadığı için karar alma süreçleri durma noktasına gelmiştir. Bazı üyelerin bu kaotik ortamdan rahatsız olarak üst yönetimden süreci yönetecek resmi bir amir atanması talebinde bulunması, birimin kuruluş felsefesiyle çelişen bir durum yaratmıştır.

Buna göre, söz konusu çalışma biriminin yapısal özelliği ve içinde bulunduğu grup dinamikleri evresi hakkında yapılan aşağıdaki tespitlerden hangisi en doğrudur?

Bir Kalkınma Ajansında Yatırım Destek Uzmanı olarak çalışan Zeynep, kuruma yeni entegre edilen 'Performans ve Teşvik Sistemi' sonucunda beklediğinden çok daha düşük bir uzmanlık tazminatı almıştır. Zeynep, teşvik hesaplamasında kullanılan değerlendirme formlarının ve metriklerin şeffaf, standart ve tüm uzmanlara tarafsız bir şekilde uygulandığını kabul etmektedir. Durumu görüşmek üzere birim koordinatörü ile bir araya geldiğinde, koordinatör Zeynep'i çok nazik bir şekilde karşılamış, onun çabalarına değer verdiğini ve saygı duyduğunu hissettirmiştir. Ancak Zeynep, 'Puanımın tam olarak hangi ağırlıklara göre bu kadar düşük hesaplandığını detaylandırabilir misiniz?' diye sorduğunda, koordinatör 'Sistemdeki algoritma böyle bir sonuç üretti, arka plandaki matematiksel ağırlıklandırmanın mantığını ben de tam olarak bilmiyorum, sana detaylı bir gerekçe sunamam.' yanıtını vermiştir. Bu görüşme sonrasında Zeynep'in kurumun misyonuna olan inancı ve kurumsal aidiyeti sürse de, günlük görevlerini yerine getirirken hissettiği mesleki mutluluğunda belirgin bir düşüş yaşanmıştır.

Örgütsel adalet boyutları ve ilişkili örgütsel davranış kavramları dikkate alındığında, Zeynep'in durumuyla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Bir eğitim ve araştırma hastanesinde, Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü ile Dâhili Tıp Bilimleri Bölümü arasında ameliyathane kullanım saatleri ve yoğun bakım yataklarının tahsisi konusunda başlayan süreç odaklı anlaşmazlık, zamanla klinik şefleri arasında şahsi suçlamalar, karşılıklı güvensizlik ve kişisel husumetle karakterize edilen bir aşamaya geçmiştir. Bu durumu çözmek isteyen Başhekim, iki birimin daha fazla iletişim kurarak sorunlarını aşabileceği varsayımıyla, her iki klinik şefinin haftanın üç günü bir araya gelerek yatak ve salon tahsislerini bizzat ortak yönetecekleri bir 'Kapasite Yönetim Kurulu' kurmuştur. Ancak bu müdahale, gerilimi yatıştırmak yerine klinik toplantılarında inatlaşmaların artmasına, sabotajlara ve hastane içi bloklaşmaların derinleşmesine yol açmıştır.

Örgütsel davranış ve çatışma yönetimi yazınına göre, Başhekim'in müdahalesinin beklenen sonucu vermemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu bankasının kredi tahsis biriminde yönetici olarak görev yapan Ozan Bey, sabah saatlerinde son derece neşeli, güler yüzlü ve pozitif bir enerjiyle işe başlamıştır. Gün ilerledikçe Ozan Bey'in bu olumlu ruh halinin, birimdeki diğer çalışanlara da yayıldığı ve ofisteki genel atmosferin belirgin şekilde olumlu bir hale dönüştüğü gözlemlenmiştir.

Örgütsel davranış yazınında, bir kişinin sahip olduğu duygu durumunun diğer kişilere geçmesi ve onları da benzer şekilde etkilemesi durumu aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir bölge kalkınma idaresinde planlama uzmanı olarak görev yapan Ceren Hanım, bölgesel projelere ilişkin raporları incelerken daima 'şimdi ve burada' olan bitene, beş duyuyla doğrulanabilen somut kanıtlara ve detaylı geçmiş verilere odaklanmaktadır. Strateji toplantılarında takım arkadaşları gelecekteki olası senaryoları, yenilikçi vizyonları ve olaylar arasındaki soyut bağlantıları tartışırken; Ceren Hanım ısrarla mevcut durumdaki net istatistiklerin ve pratik gerçeklerin ne olduğunu sorgulamaktadır. Onun için soyut kavramların cazibesinden ziyade, kanıtlanmış olgular temel referans noktasıdır.

Myers-Briggs Tip Belirleyicisi (MBTI) modeline göre, Ceren Hanım'ın bilgiyi toplama sürecindeki bu baskın eğilimi aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisiyle ifade edilir?

Bir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünde, İmar Şube Müdürü ile Çevre Yönetimi Şube Müdürü arasında, ortak denetim ekiplerinin sahadaki görev paylaşımı konusunda bir anlaşmazlık yaşanmaktadır. İmar Şube Müdürü, aralarındaki gerginliğin kurum içi işleyişe zarar vermemesi için ve Bakanlıktan beklenen yeni genelgenin görev tanımlarına netlik kazandıracağını düşünerek, mevcut tartışmayı geçici olarak rafa kaldırmayı ve meslektaşıyla bu konuyu konuşmaktan bilerek uzak durmayı tercih etmiştir.

Buna göre, İmar Şube Müdürünün sergilediği kişiler arası çatışma yönetimi tarzı aşağıdakilerden hangisidir?