Örgütsel Davranış

Bir devlet üniversitesinin Teknoloji Transfer Ofisinde (TTO) proje yöneticisi olarak görev yapan ve karakteristik olarak rekabetçi, sabırsız, zamanla yarışan, aynı anda birden fazla işi yapma eğiliminde olan (I) Sinan Bey, son aylarda hem üniversite rektörlüğünün akademik yayın önceliklerini hem de sanayi ortaklarının hızlı ticari ürün geliştirme taleplerini -ki bu iki otoritenin beklentileri birbiriyle sürekli zıtlaşmaktadır- (II) aynı anda yerine getirmeye çalışmaktadır. Başlangıçta bu yoğun baskıya uyum sağlamak için ekstra mesailerle direnen Sinan Bey, uzun süren bu çabanın ardından artık fiziksel ve ruhsal rezervlerinin sıfırlandığını, işine karşı tamamen yabancılaştığını ve kronik yorgunluk yaşadığını (III) hissetmektedir. Bu tabloyu gören TTO Yönetim Kurulu, personelin üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla proje yöneticilerinin görev sınırlarını, raporlama zincirini ve performans kriterlerini iş analizi yaparak yeniden belirlemeye (IV) karar vermiştir.

Buna göre, metindeki numaralandırılmış durumların örgütsel davranış literatüründeki kavramsal karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Bir bakanlığın merkez teşkilatında yer alan bir Genel Müdürlük, 'çevik yönetim ve şeffaflık' vizyonu doğrultusunda fiziki mekanlarını açık ofis sistemine dönüştürmüş ve tüm personelin katılımıyla bir 'Yenilikçi Kamu Hizmeti Bildirgesi' yayımlamıştır. Bu bildirgede, inisiyatif almanın teşvik edildiği ve bürokratik engellerin aşılarak yatay iletişimin benimseneceği vurgulanmıştır. Ancak, acil bir vatandaş mağduriyetini gidermek amacıyla silsileyi atlayarak doğrudan Genel Müdür'e bilgi notu sunan genç bir uzman yardımcısı, kendi birim amiri tarafından 'Devlette usul, esastan önce gelir. Silsile atlanarak iş yapılamaz, bu kurumun yazısız ama en kesin kuralıdır.' denilerek sert bir dille uyarılmıştır.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, bu senaryoda yaşanan durumla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Bağımsız bir idari otoritenin lisanslama ve denetim dairesinde uzman yardımcılığı giriş sınavının mülakat aşaması yürütülmektedir. Sınav komisyonu, art arda dinlediği ilk dört adayın sektörel mevzuat bilgisini son derece zayıf ve yetersiz bulmuştur. Beşinci sırada mülakata alınan aday ise yalnızca asgari yeterlilikleri taşımasına ve genel hatlarıyla vasat bir performans sergilemesine rağmen, komisyon üyeleri tarafından 'öncekilerden sonra adeta kusursuz bir uzman profili' olarak algılanmış ve kendisine en yüksek mülakat puanı verilmiştir. Üstelik komisyon başkanı, 'Aradığımız asgari standartları karşılayan, işimizi görecek yeterlilikte birini nihayet bulduk. Kalan yirmi adayı aynı detayda inceleyip en mükemmelini bulmaya çalışarak vakit kaybetmeyelim, bu adayı asil listeye alalım' diyerek değerlendirme sürecinin kapsamını daraltmıştır.

Bu vakada, sınav komisyonunun beşinci adayı değerlendirirken düştüğü algısal hata ve süreci sonlandırırken başvurduğu karar verme modeli aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir bölge idare mahkemesinde yazı işleri müdürü olarak görev yapan Tarık Bey'in iş yerindeki bazı davranışları şu şekildedir:

I. Kurumun yeni bir hizmet binasına taşınma sürecinde yaşanan geçici fiziki yetersizlikleri ve çalışma ortamındaki küçük aksaklıkları hiçbir şekilde sorun etmemesi, çalışma arkadaşlarına bu konuda şikâyette bulunmayarak olumlu bir iklim yaratması.
II. Kurum yöneticilerinin denetimde olmadığı ve iş yoğunluğunun oldukça az olduğu günlerde dahi mesai başlangıç ve bitiş saatlerine titizlikle uyması, kendisine tanınan mola sürelerini asla aşmaması.

Organ’ın örgütsel vatandaşlık davranışı modeline göre, Tarık Bey’in sergilediği bu davranışlar sırasıyla aşağıdaki boyutlardan hangileriyle ifade edilir?

Ticaret Bakanlığı'na bağlı bir gümrük kapısında muhafaza memuru olarak görev yapan Zeynep Hanım, nihai yaşam hedefi olan 'iç huzur' ve 'güvenli bir toplum' ideallerine ulaşmak için mesleki hayatında 'dürüstlük' ve 'kurallara itaat' ilkelerini rehber edinmiştir. Yoğun bir mesai gününde, uzayan kuyruklar nedeniyle gerginleşen bir yolcu kendisine yüksek sesle hakaret etmiştir. Zeynep Hanım, yolcunun bu tek olumsuz tavrından yola çıkarak onun hayatın her alanında geçimsiz ve kötü biri olduğu yargısına varmış ve o an yolcuya karşı çok şiddetli bir öfke hissetmiştir. Ancak mesleki gereklilikler sebebiyle iç dünyasındaki bu öfkeyi değiştirmeye çalışmadan yalnızca yüz ifadesini kontrol ederek profesyonelce işlem yapmaya devam etmiştir. Olay kapanıp yolcu gittikten sonra ise Zeynep Hanım, doğrudan o yolcuyla ilgili olmamasına rağmen mesaisinin geri kalanını genel bir neşesizlik ve karamsarlık hissiyle geçirmiştir.

Örgütsel davranış disiplinindeki temel kavramlar dikkate alındığında, Zeynep Hanım'ın yaşadığı bu durumla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünde çevre denetçisi olarak görev yapan Murat, hazırladığı saha denetim tutanaklarını sisteme girmekte sürekli gecikmektedir. Bu durumu düzeltmek isteyen Şube Müdürü Leyla Hanım, Murat raporlarını sisteme girene kadar her gün sabah ve akşam masasına giderek sürecin ne aşamada olduğunu sorgulamaya ve ona yakın gözetim uygulamaya başlar. Bu sıkı takipten ve sürekli sorgulanmaktan rahatsız olan Murat, sırf bu durumdan kurtulmak için denetim tutanaklarını saha görevinden döner dönmez aynı gün içinde sisteme girmeye başlar. Murat'ın tutanakları zamanında girmesiyle birlikte Leyla Hanım yakın gözetimi ve sorgulamayı derhal keser.

Öte yandan Leyla Hanım, Murat'ın bu yeni ve olumlu davranışını kalıcı kılmak amacıyla, onun zamanında teslim ettiği rapor sayısını dikkate alarak bazen üçüncü tesliminde bazen de beşinci tesliminde (kaçıncı teslimde olacağı Murat tarafından öngörülemeyecek şekilde) onu birim toplantılarında örnek personel olarak gösterip takdir etmektedir.

Buna göre, Şube Müdürü Leyla Hanım'ın Murat'a istenen davranışı kazandırmak için uyguladığı edimsel koşullanma yöntemi ve bu davranışın devamlılığını sağlamak için kullandığı pekiştirme tarifesi aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünde veri analisti olarak görev yapan Yasemin Hanım, büyük gruplar halinde yapılan koordinasyon toplantılarında genellikle sessiz kalmayı ve arka planda durmayı tercih etmektedir. Günlük mesaisinde, meslektaşlarıyla sürekli etkileşim halinde olmak yerine kendi ofisinde istatistiksel raporlar üzerinde yalnız başına çalışırken çok daha yüksek performans sergilemektedir. Sosyal etkileşimin yoğun olduğu kurumsal etkinlikler enerjisini tüketirken, sakin ve izole çalışma ortamları motivasyonunu artırmaktadır.

Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli dikkate alındığında, Yasemin Hanım'ın sergilediği bu özellikler aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisinin düşük düzeyde olduğuna işaret etmektedir?

Bir kalkınma ajansında proje değerlendirme uzmanı olarak görev yapan Ceyda Hanım, kurumda liyakata aykırı olarak gerçekleştirildiğini düşündüğü son görev değişiklikleri nedeniyle ciddi bir hayal kırıklığı ve öfke yaşamaktadır. Bu durum Ceyda Hanım'ın iş tatminini önemli ölçüde düşürmüştür. Ancak, şu anki pozisyonunun sağladığı yüksek maaş, özel sağlık sigortası ve kıdem tazminatı gibi maddi imkânları başka bir kurumda aynı düzeyde bulamayacağını bildiği için işinden ayrılmamaktadır. Bununla birlikte Ceyda Hanım, yaşanan sorunları üst yönetime bildirmek veya düzeltilmesi için çaba göstermek yerine; işe geç gelmeye, proje raporlarını eksik hazırlamaya ve mesai saatlerinde kişisel işleriyle ilgilenmeye başlamıştır.

Örgütsel davranış kuramlarına göre; Ceyda Hanım'ın iş tatminsizliği karşısında sergilediği tepki türü ile kurumda kalmasını sağlayan örgütsel bağlılık boyutu aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru eşleştirilmiştir?

Bir Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde muayene memuru olarak görev yapan ve karakteristik olarak sabırsız, sürekli zamanla yarışan, aynı anda birden fazla işi kusursuz yapmaya odaklanan bir yapıya sahip olan Levent Bey; son dönemde hem amirlerinin 'işlemleri hızlandırarak bekleme sürelerini minimize etme' talimatı hem de gümrük mevzuatının emrettiği 'eksiksiz ve detaylı fiziki kontrol' zorunluluğu arasında sıkışıp kalmıştır. Başlangıçta bu ikili baskıya uyum sağlamak için ekstra çaba sarf edip fazla mesai yaparak vücudunun direncini korumaya çalışsa da, aylar süren bu temponun ardından artık kronik yorgunluk, uykusuzluk ve işe karşı derin bir isteksizlik yaşamaya başlamıştır.

Buna göre, Levent Bey'in yaşadığı stres süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kamu sermayeli bir bankanın kurumsal şubesinde yeni göreve başlayan Şube Müdürü, resmi hiyerarşide tüm personelin amiri konumundadır ve disiplin işlemlerini başlatma yetkisini elinde bulundurmaktadır. Ancak şubenin günlük operasyonlarında, personelin asıl olarak Şef unvanlı kıdemli bir çalışanın yönlendirmelerine gönüllü olarak uyduğu görülmektedir. Bu Şef'in diğer çalışanlar üzerinde resmi bir terfi ettirme veya cezalandırma yetkisi olmamasına rağmen; çalışanlar onun etik duruşuna büyük bir hayranlık duymakta, onun gibi ilkeli bir profesyonel olmayı rol model olarak benimsemekte ve onun takdirini kazanmayı kendileri için bir gurur kaynağı olarak görmektedir.

Buna göre; Şube Müdürü'nün personeli etkileme potansiyeli ile Şef'in personeli fiilen yönlendirebilmesini sağlayan temel güç kaynakları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir devlet üniversitesinin uluslararası kalite akreditasyon sürecini yürütmek üzere farklı fakülte ve idari birim temsilcilerinin katılımıyla oluşturulan çalışma grubunda, başlangıçtaki yetki sınırlarına dair tartışmalar ve güç mücadeleleri tamamen sona ermiştir. Üyeler arasında güçlü bir 'biz' duygusu gelişmiş, toplantı usulleri ve çalışma normları kesin olarak benimsenmiş, grup içi dayanışma yüksek bir seviyeye ulaşmıştır. Ancak grup, akreditasyon dosyasında yer alacak bazı kritik veri tablolarını onaylamak üzere yaptığı son toplantıda; bazı üyelerin verilerin doğruluğuna dair ciddi şüpheleri olmasına rağmen, yeni tesis edilen bu uyum ortamının bozulmaması ve fikir birliğinin zedelenmemesi adına itirazlarını dile getirmekten kaçındıkları ve hatalı verileri oybirliğiyle onayladıkları gözlemlenmiştir.

Bu senaryoya göre, söz konusu çalışma grubunun Tuckman’ın grup gelişim sürecinde bulunduğu aşama ve karar alma sürecinde sergilediği örgütsel davranış sorunu aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak eşleştirilmiştir?

Bir dış temsilcilikte vize mülakat uzmanı olarak görev yapan Levent Bey, yaşam felsefesi olarak 'dürüstlük ve şeffaflığı' benimsemiş olup, nihai gayesi olan 'huzurlu bir vicdan' hedefine ulaşmak için çabalamaktadır. Görevi gereği, vize reddi alan ve öfkelenen başvuru sahiplerine karşı içsel olarak hiçbir suçluluk veya üzüntü hissetmemesine rağmen, kurumun 'vatandaş odaklı hizmet' politikası gereği onlara karşı mahcubiyet ve üzüntü hissediyormuş gibi mimiklerini ve ses tonunu ayarlamak zorundadır. Zamanla, kendi benimsediği şeffaflık ilkesi ile sergilemek zorunda kaldığı bu yapay tavır arasındaki çelişki onu yıpratmış; iş ortamında belirli bir nedene bağlanamayan, günlerce süren genel bir çökkünlük ve karamsarlık haline girmesine yol açmıştır.

Buna göre, Levent Bey'in yaşadığı bu durumla ilgili örgütsel davranış disiplini kavramları bağlamında yapılan aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Bir sosyal güvenlik il müdürlüğünde denetmen olarak görev yapan Zeynep Hanım, işyeri denetimleri sırasında 'inşaat sektöründe faaliyet gösteren firmaların genellikle iş sağlığı ve güvenliği kurallarını ihlal etmeye eğilimli olduğu' şeklindeki ön kabulüyle hareket etmektedir. Bu nedenle, daha önce hiçbir ihlali bulunmayan ve iş güvenliği standartlarını en üst düzeyde uygulayan bir inşaat firmasını denetlerken dahi, firmanın her an bir kural ihlali yapacağı beklentisiyle diğer sektörlerdeki firmalara kıyasla çok daha şüpheci ve katı bir tutum sergilemektedir.

Zeynep Hanım'ın belirli bir gruba ait özellikleri o grubun tüm üyelerine genellemesi ve değerlendirmelerini bu doğrultuda yapması, örgütsel davranış yazınında aşağıdaki algısal sapmalardan hangisi ile açıklanır?

Bir kamu kurumu olan Devlet Demiryolları (TCDD) çağrı merkezinde görevli bir müşteri temsilcisi, rötar yapan trenlerle ilgili aramalarda öfkeli yolcuların bağırmalarına maruz kalmakta ve stres yaşamaktadır. Temsilci, çağrının ilk on saniyesinde yolculara gecikme nedenini proaktif olarak açıklayıp alternatif güzergâhlar sunduğunda yolcuların bağırmayı kestiğini fark eder. Temsilci, yolcuların agresif tepkilerinden ve yüksek sesten kurtulmak amacıyla her rötar çağrısında bu proaktif bilgilendirme davranışını sürekli olarak uygulamaya başlar.

Buna göre, müşteri temsilcisinin proaktif bilgilendirme davranışını kalıcı hâle getirmesi edimsel koşullanma kuramına göre aşağıdakilerden hangisi ile açıklanır?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) denetmeni olarak görev yapan Kerem Bey, sabah uyandığında görünürde belirgin bir neden olmamasına rağmen güne genel bir keyifsizlik, isteksizlik ve durgunluk haliyle başlamış; bu genel his durumu günün büyük bir bölümünde devam etmiştir. Ancak öğleden sonra gerçekleştirdiği bir işyeri denetimi sırasında, işverenin denetimi engellemek amacıyla kasıtlı olarak sahte evrak sunduğunu fark etmiş ve bu spesifik olaya karşı anında oldukça yoğun bir öfke hissetmiştir.

Örgütsel davranış literatürü dikkate alındığında, Kerem Bey’in sabah saatlerinde yaşadığı uzun süreli ve genel his hali ile öğleden sonra belirli bir olaya karşı gösterdiği anlık ve yoğun tepki, sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangileriyle ifade edilir?

Gıda ambalajı üreten bir fabrikada kalite güvence yöneticisi olarak görev yapan Ozan Bey, iş hayatında belirsizlikten hiç hoşlanmamakta ve tüm test süreçlerinin katı bir takvime bağlanmasını istemektedir. Toplantılara daima net bir gündemle giren, alınan kararların hızla sonuçlandırılıp konuların kapatılmasını tercih eden ve esnek çalışma saatleri yerine sınırları kesin olarak çizilmiş mesai düzenini savunan Ozan Bey, son dakika gelişen plansız durumlardan büyük rahatsızlık duymaktadır.

Myers-Briggs Tip Göstergesi (MBTI) modeline göre, Ozan Bey'in bu baskın davranış kalıbı aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisiyle en iyi açıklanır?

Bir devlet hastanesinde hemşire olarak görev yapan Ayşe Hanım, özel hastanelerden daha yüksek maaş teklifleri almasına rağmen kurumundan ayrılmamaktadır. Bu durumun nedenini soran iş arkadaşlarına, 'Ben bu hastaneyi kendi ailem gibi görüyorum, buranın amaçlarını kendi amaçlarım gibi benimsiyorum ve burada çalışmaktan büyük bir mutluluk duyuyorum.' şeklinde cevap vermiştir.

Meyer ve Allen'ın üç boyutlu bağlılık modeline göre, Ayşe Hanım'ın kurumuna karşı hissettiği bu bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda uzman mühendis olarak görev yapan Cihan, kurumun sınırlı kontenjanı olan "İleri Düzey Veri Analitiği" eğitim programına başvurmuştur. Değerlendirme neticesinde programa seçilemediğini öğrenen Cihan, seçilen adayları incelediğinde kendisinden daha düşük kıdeme ve liyakata sahip kişilerin tercih edildiğini fark etmiş ve sonucun hakkaniyetli olmadığına kanaat getirmiştir. Durumu görüşmek için Daire Başkanı'nın yanına gittiğinde, yöneticisi onu son derece nazik bir şekilde karşılamış, sözünü kesmeden dinlemiş ve ona değer verdiğini hissettirmiştir. Buna rağmen Cihan, seçim sürecinde hangi ölçütlerin kullanıldığı ve kendisinin elenme nedeninin somut olarak ne olduğu konusunda yöneticisinden açıklayıcı, mantıklı ve şeffaf bir bilgi alamamıştır.

Bu senaryoda Cihan'ın algıladığı örgütsel adalet boyutları ve ilişkili örgütsel davranış kavramları değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bağımsız bir idari otoritede Kurul Danışmanı olarak görev yapan Ferit Bey, kurumun hem siyasi karar alıcılarla hem de sektör temsilcileriyle yürüttüğü zorlu müzakerelerde kilit bir rol oynamaktadır. Ferit Bey, bulunduğu ortamın sosyal ipuçlarına karşı son derece duyarlıdır. Karşısındaki grubun değer yargılarını, beklentilerini ve yazılı olmayan kurallarını hızla analiz ederek kendi duruşunu, konuşma üslubunu ve hatta savunduğu argümanların sunuş biçimini bu beklentilere tam olarak uyacak şekilde anında değiştirebilmektedir. Farklı çevrelerde tamamen farklı ve ortama uyumlu profiller çizebildiği için, bazı mesai arkadaşları onun gerçekte hangi ilkelere inandığını ve 'gerçek Ferit Bey'in' nasıl biri olduğunu kestirmekte zorlanmaktadır.

Örgütsel davranış disiplininde bireysel farklılıkları açıklayan kavramlar dikkate alındığında, Ferit Bey'in çevresel ipuçlarına göre davranışlarını ayarlayabilme ve farklı durumlarda farklı kimlikler yansıtabilme kapasitesi aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisiyle en doğru şekilde ifade edilir?

Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) bünyesinde havalimanı nöbetçi müdürü olarak görev yapan Turgut Bey, mesaisi sırasında karşılaştığı kriz durumlarında ve operasyonel aksaklıklarda, yaşanan sorunları olumsuz hava koşullarına, taşeron firmaların yetersizliğine veya şanssızlığa bağlamaktan kaçınmaktadır. Bunun yerine, kendi aldığı önlemlerin eksikliğini sorgulamakta ve olayların gidişatını kendi çabası ve vereceği kararlarla değiştirebileceğine inanmaktadır.

Buna göre Turgut Bey'in bu tutumu, örgütsel davranış disiplininde yer alan aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisiyle en doğru şekilde ifade edilir?