Yönetim Fonksiyonları

Bir Karayolları Bölge Müdürlüğünde göreve başlayan yönetici Leyla Hanım, personelinin sıklıkla şikayet ettiği çalışma ortamını iyileştirmek amacıyla eski donanımları yenilemiş, ofis aydınlatma ve ısıtma sistemlerini modernize etmiş ve ast-üst ilişkilerini düzenleyen daha adil bir mesai çizelgesi uygulamaya koymuştur. Bu idari adımlar sonrasında personelin şikayetlerinin bıçak gibi kesildiğini ancak çalışanların işe yönelik içsel motivasyonlarında ve gayretlerinde (performanslarında) beklediği kalıcı artışın gerçekleşmediğini şaşkınlıkla gözlemlemiştir.

Frederick Herzberg'in Çift Faktör (Motivasyon-Hijyen) Kuramı dikkate alındığında, Leyla Hanım'ın yaptığı bu iyileştirmelerin yüksek bir motivasyon artışı sağlamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığında, "Tarımsal Desteklemeler" ile "Kırsal Turizm" şube müdürlükleri aynı hedef kitleye yönelik benzer projeler yürütmektedir. Son dönemde her iki şubenin saha ziyaret programlarının çakışması ve kurumun kısıtlı araç filosunun paylaşımında yaşanan anlaşmazlıklar, işlerin aksamasına yol açmıştır. Bu durumu fark eden Kurum Başkanı, şube müdürlerinin kendi aralarında anlaşıp sorunu çözmelerini beklemek yerine, araç tahsisi ve saha ziyaret tarihlerini belirleme yetkisini tamamen kendi üzerine almıştır. Bundan böyle her iki şube de çalışma programlarını faaliyete geçmeden önce doğrudan başkana onaylatmak zorundadır.

Buna göre Kurum Başkanı, şubeler arasında yaşanan sorunu çözmek ve birliği sağlamak amacıyla aşağıdaki yönetim araçlarından hangisine başvurmuştur?

Bir il sağlık müdürlüğünde yönetici olarak atanan Ayşe Hanım, kurumun stratejik hedeflerinin önceden belirlendiğini ve personelin görev tanımlarının net bir şekilde yapıldığını görmüştür. Ancak çalışanların günlük işleyişte isteksiz olduklarını, işe odaklanmakta zorlandıklarını ve hedeflere ulaşmak için yeterli çabayı göstermediklerini fark etmiştir. Bunun üzerine Ayşe Hanım, personeliyle düzenli olarak yüz yüze iletişim kurmaya, başarılı çalışmaları takdir ederek onları motive etmeye ve karşılaştıkları zorluklarda onlara liderlik ederek rehberlik yapmaya başlamıştır.

Buna göre Ayşe Hanım'ın çalışanları motive etme, onlara rehberlik yapma ve etkili iletişim kurma çabaları, yönetim sürecinin aşağıdaki fonksiyonlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?

Yeni kurulan bir kamu araştırma enstitüsünün müdürü, bütçe yılı kapanmadan önce acilen temel laboratuvar altyapısını kurmak zorundadır. Müdür, dünyadaki tüm donanım tedarikçilerini, olası alternatif teknolojik kombinasyonları ve uzun vadeli maliyet-fayda analizlerini eksiksiz bir şekilde incelemenin mevcut zaman kısıtında imkânsız olduğunu fark eder. Bu nedenle tüm seçenekleri değerlendirmek yerine; şartnamede belirtilen asgari teknik standartları sağlayan ve istenen tarihte teslimat yapabileceğini taahhüt eden ilk tedarikçiyle anlaşmaya karar verir.

Yöneticinin bu süreçte sergilediği yaklaşım, karar verme modelleri ve kavramlarından hangisiyle doğrudan örtüşmektedir?

Bir kamu üniversitesinin araştırma merkezinde görev yapan Merkez Müdürü Prof. Dr. Hasan Bey ve Laboratuvar Koordinatörü Doç. Dr. Ayşe Hanım'ın çalışanlar üzerindeki etkileri şu şekildedir:

• Araştırmacılar, Hasan Bey'in verdiği proje görevlerini; sözleşme yenileme dönemlerinde olumsuz bir sicil raporu almamak ve laboratuvar kullanım ödeneklerinin kesilmesi gibi idari yaptırımlara maruz kalmamak için zamanında tamamlamaktadır.
• Öte yandan araştırmacılar, karşılaştıkları karmaşık deneysel krizlerde veya veri analizindeki tıkanıklıklarda, Ayşe Hanım'ın resmi bir talimatı olmamasına rağmen doğrudan onun yanına gitmekte; onun istatistiksel modelleme konusundaki derin bilgisine ve saha tecrübesine güvenerek önerdiği yöntemleri harfiyen uygulamaktadır.

French ve Raven'ın güç kaynakları sınıflandırmasına göre, Hasan Bey ve Ayşe Hanım'ın araştırmacılar üzerinde sırasıyla hangi örgütsel güç türlerini kullandıkları söylenebilir?

Bir Vergi Dairesi Başkanlığında, aynı hiyerarşik düzeyde görev yapan Gelir Vergisi Grup Müdürü ile Kurumlar Vergisi Grup Müdürü, mükelleflerin beyanname dönemlerinde yaşadığı yığılmaları önlemek ve personel iş yükünü dengelemek amacıyla üst yönetime başvurmaksızın doğrudan bir araya gelmiş ve ortak bir çalışma takvimi oluşturmuşlardır.

Aynı örgütsel kademede yer alan yöneticilerin veya birimlerin, ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere faaliyetlerini karşılıklı iletişimle uyumlaştırmasını ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Kamuya ait ulusal bir demiryolu taşımacılık işletmesinde, farklı coğrafi bölgelerdeki müdürlükler arasında tren seferlerinin çakışmaması ve hatların verimli kullanılması hayati önem taşımaktadır. İşletme genel müdürlüğü, her bir sefer için bölge müdürlerinin kendi aralarında anlık iletişim kurarak anlaşmaya varmalarının ciddi bir zaman kaybı ve güvenlik riski yaratacağını tespit etmiştir. Bu sorunu çözmek amacıyla, tüm hatların kullanım sürelerini, öncelik haklarını ve acil durum yönlendirmelerini içeren detaylı "Merkezi Sinyalizasyon ve Sefer Yönergeleri" hazırlanmış ve tüm birimlerin kullanımına sunulmuştur. Artık bölgeler arası yoğun haberleşmeye gerek kalmaksızın faaliyetler bu standart çerçevesinde yürütülmektedir.

Buna göre, işletmenin bölgeler arası faaliyetleri sorunsuz uyumlaştırmak için kullandığı temel koordinasyon (eşgüdümleme) aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bünyesinde yürütülen kapsamlı bir sayım projesinde, 'Veri Toplama Dairesi' ile 'Veri Analizi Dairesi' arasında veri formatı ve süreçlerin zamanlaması konusunda sıklıkla uyumsuzluklar yaşanmaktadır. Bu aksaklıkları gidermek ve iki bağımsız daire arasındaki bilgi akışını kesintisiz hâle getirmek amacıyla özel bir uzman görevlendirilmiştir. Görevlendirilen bu uzmanın, her iki birim üzerinde de emir-komuta yetkisi bulunmamakta; temel görevi departmanlar arası iletişimi ve çalışma senkronizasyonunu sağlamaktır.

Bu durum, yönetim sürecinde koordinasyonu (eşgüdümlemeyi) sağlamak için aşağıdaki araç veya yöntemlerden hangisinin kullanıldığına örnek oluşturur?

Ulusal çapta taşımacılık hizmeti sunan bir lojistik firması, dağıtım operasyonlarını hızlandırmak ve yerel koşullara daha uygun stratejiler geliştirebilmek için organizasyonunu "Marmara Bölge Müdürlüğü", "Ege Bölge Müdürlüğü" ve "İç Anadolu Bölge Müdürlüğü" şeklinde yeniden yapılandırmıştır. Her bir müdürlük, kendi sınırları içerisindeki depo yönetimi, personel ve araç filosundan sorumlu tutulmuştur.

Buna göre, işletmenin uyguladığı bölümlere ayırma ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?

Sağlık Bakanlığına bağlı büyük ölçekli bir şehir hastanesinde, laboratuvar sonuçlarını acil servise ileten bilgi yönetim sisteminde ani bir arıza meydana gelmiştir. Sorunun hasta sağlığını doğrudan etkileyebilecek kritik bir nitelik taşıması nedeniyle, Bilgi İşlem Biriminde görevli bir sistem uzmanı, kendi birim amirine durumu raporlayıp resmi hiyerarşik kanalların işlemesini beklemek yerine, doğrudan Acil Servis Sorumlu Hekimi ile iletişime geçerek geçici bir veri akış süreci planlamıştır.

Bu vakada sistem uzmanı ile acil servis sorumlu hekimi arasında kurulan ilişki, organizasyonlarda görülen hangi koordinasyon türüne örnek oluşturur?

Bir teknoloji firmasında yazılım geliştirme ekibinin yöneticisi olan Zeynep Hanım, karşılaşılan karmaşık sistem hatalarının çözümünde sahip olduğu derin mühendislik bilgisi ve yılların getirdiği teknik tecrübesiyle öne çıkmaktadır. Ekip üyeleri, aşamadıkları bir problem yaşadıklarında doğrudan onun tavsiyelerine başvurmakta ve çözüm konusundaki yönlendirmelerini tereddütsüz biçimde uygulamaktadır. Buna göre, Zeynep Hanım'ın astları üzerindeki bu etkileme yeteneği aşağıdaki örgütsel güç kaynaklarından hangisiyle açıklanır?

Bir il sağlık müdürlüğünde oluşturulan "Halk Sağlığı Danışma Kurulu", doğrudan il sağlık müdürüne bağlı olarak faaliyet göstermektedir. Bu kurul, bulaşıcı hastalıklarla mücadele konusunda saha araştırmaları yapmakta, elde ettiği bulgular doğrultusunda alınması gereken önlemleri bir rapor hâlinde müdüre ve ilçe sağlık grup başkanlarına tavsiye niteliğinde sunmaktadır. Ancak kurul üyelerinin, ilçe sağlık grup başkanlıklarında görevli filyasyon ekiplerine veya hemşirelere doğrudan talimat verme, onları görevlendirme veya cezalandırma hakkı bulunmamaktadır.

Buna göre, Halk Sağlığı Danışma Kurulunun il sağlık müdürlüğü örgüt yapısı içerisindeki konumuna ve işleyişine uygun düşen yetki türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT) Kalite Kontrol Başdenetçisi olarak görev yapan Sinan Bey, üretim bantlarındaki iş süreçlerini denetleyip fabrika müdürüne rapor hazırlamakla yükümlüdür. Sinan Bey'in üretim hattındaki işçilere doğrudan talimat verme yetkisi yoktur; üretimdeki değişiklikler doğrudan fabrika müdürü tarafından uygulanır. Bununla birlikte fabrika işçileri, endüstri mühendisliği alanındaki uluslararası sertifikaları ve proses iyileştirme konusundaki derin tecrübesi nedeniyle Sinan Bey'in tavsiyelerini resmi bir emir beklemeden gönüllü olarak uygulamaktadır.

Buna göre, Kalite Kontrol Başdenetçisi Sinan Bey'in organizasyon yapısındaki konumu gereği sahip olduğu yetki türü ile işçiler üzerinde fiilen uyguladığı güç kaynağı sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Büyük veri analitiği üzerine çalışan bir bilişim teknolojileri şirketinde veri bilimciler, bir yandan uzmanlık alanları gereği 'Veri Analizi Departmanı' müdürüne bağlı çalışırken, diğer yandan görevlendirildikleri 'Akıllı Şehir Projesi'nin yöneticisine rapor vermektedir. Son dönemde departman müdürü veri bilimcilerden yeni bir yazılım dilinin Ar-Ge eğitimlerine ağırlık vermelerini isterken, proje yöneticisi yaklaşan teslim tarihi nedeniyle tüm mesainin proje raporlamalarına harcanmasını talep etmiştir. Yaşanan bu çift yönlü talep, çalışanlarda ciddi bir rol çatışmasına, strese ve verimsizliğe yol açmıştır. Buna göre, işletmenin mevcut örgüt yapısı ve bu yapının doğası gereği ihlal ettiği klasik yönetim ilkesi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Ticaret Bakanlığına bağlı bir Gümrük Bölge Müdürlüğünde, sınır kapılarındaki araç geçişlerini hızlandırmak amacıyla yeni bir 'Akıllı Geçiş Sistemi' projesi başlatılmıştır. Bölge Müdürü, geçmişte yaşanan uyumsuzluk sorunlarının tekrarlanmaması için bilgi işlem, saha operasyonları ve mevzuat birimlerinin temsilcilerini projenin henüz planlama ve tasarım fikirleri ortaya atılırken bir araya getirmiş; kararların ve eylem planlarının bu ortak çalışma sonucunda şekillenmesini istemiştir.

Mary Parker Follett'in koordinasyon (eşgüdümleme) ilkeleri dikkate alındığında, Bölge Müdürünün bu uygulaması aşağıdaki ilkelerden hangisini vurgulamaktadır?

Türk Standardları Enstitüsü (TSE), ürün belgelendirme süreçlerinde yaşanabilecek zaman kayıplarını ve hataları asgariye indirmek için yeni bir otomasyon sistemine geçmiştir. Bu süreçte öncelikle her bir ürün grubu için uluslararası normlara uygun kalite kriterleri tanımlanmış (standartların belirlenmesi), ardından üretici firmalardan gelen teknik dosya verileri sisteme girilerek mevcut durum tespit edilmiş (ölçme) ve bu veriler tanımlı normlarla kıyaslanmıştır (karşılaştırma). Sistem, üretim süreci henüz başlamadan önce teknik dosyası normlara uymayan başvuruları otomatik olarak reddedip firmalardan eksikliklerin giderilmesini talep etmiştir (düzeltme).

Süreç adımlarının literatüre uygun sırayla işletildiği bu senaryoda, hatalı üretimin daha başlamadan teknik dosya üzerinden engellenmesi yaklaşımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu iştiraki olan enerji şirketinde, doğrudan genel müdüre bağlı olarak görev yapan 'Strateji Geliştirme Danışmanı', şirketin gelecekteki yatırımları konusunda analizler yapmakta ve raporlar hazırlayarak üst yönetime sunmaktadır. Ancak bu danışmanın, hazırladığı yatırım planlarının uygulanması aşamasında saha operasyon birimlerine doğrudan iş yaptırma, onlara talimat verme veya performanslarını değerlendirip cezalandırma hakkı bulunmamaktadır.

Buna göre, Strateji Geliştirme Danışmanı'nın sahip olduğu yetki türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yeni kurulan Denetim Hizmetleri Başkanlığına atanan Murat Bey, henüz personeliyle yakın ilişkiler kuramamış ve sahadaki spesifik denetim teknikleri konusunda personeli kadar derin bir tecrübeye sahip olmamasına rağmen, yöneltme işlevini yerine getirirken kurumun teşkilat kanununun kendisine verdiği yetkilere sıkı sıkıya bağlı kalmaktadır. Murat Bey astlarına verdiği talimatlarda ve iş dağıtımında sürekli olarak "Başkanlık makamının takdiri", "ilgili yönetmeliğin 4. maddesi uyarınca" gibi ifadelere yer vermekte ve hiyerarşik pozisyonunun getirdiği resmi hakları kullanarak personelin görevleri yerine getirmesini sağlamaktadır.

Buna göre Murat Bey'in, yöneltme (yürütme) fonksiyonunu gerçekleştirirken ağırlıklı olarak başvurduğu güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bölgesel kalkınma ajansı genel sekreteri, yıllık hibe programı bütçesini projelere tahsis etmek için bir karar süreci yürütmektedir. Sürecin ilk aşamasında bölgesel kalkınma hedeflerini (amaçları) belirlemiş, ardından mevcut bütçe ve yasal kısıtları (varsayımları) ortaya koymuştur. Ancak çok sayıda proje başvurusunu değerlendirmek için kısıtlı bir zamanı ve gelecekteki ekonomik dalgalanmalara dair eksik bilgisi bulunmaktadır. Bu nedenle genel sekreter, projeleri tek tek inceleyip teorik olarak en yüksek geri dönüşü sağlayacak 'optimum' proje portföyünü bulmaya çalışmak yerine, ajansın asgari istihdam ve büyüme hedeflerini karşılayan ilk proje grubunu onaylayarak karar sürecini tamamlamıştır.

Buna göre, genel sekreterin yürüttüğü karar verme süreci ve benimsediği karar modeli ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünde yürütülen projelerde üst yönetime danışmanlık yapmak üzere 'Proje Müşaviri' olarak atanan Kemal Bey, baraj inşaat planlarının çevresel etki değerlendirme süreçlerinde idareye teknik uzman görüşü bildirmekle görevlidir. Ancak Kemal Bey, saha mühendislerinin raporlarında kendi önerdiği teknikleri kullanmadığını fark edince, ilgili mühendislere doğrudan 'Eğer proje tasarımlarını belirttiğim standartlarda revize etmezseniz, yıl sonu performans değerlendirme puanlarınızı düşüreceğim.' şeklinde yazılı bir talimat göndermiştir.

Yönetim ve organizasyon kuramları dikkate alındığında, Kemal Bey'in organizasyon içindeki konumu ve sergilediği tutum ile ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?