Uluslararası Uyuşmazlıkların Barışçıl Çözümü

Uluslararası uyuşmazlıkların çözümünde Birleşmiş Milletler (BM) organlarının yetki alanları ve bu organların aldıkları kararların hukuki niteliği, BM Şartı'nın ilgili bölümleri ve yerleşik uluslararası uygulamalarla belirlenmiştir.

Bu bağlamda, Güvenlik Konseyi ve Genel Kurul'un uyuşmazlıklara müdahale biçimleri ve yetki sınırlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi uluslararası hukuk açısından doğrudur?

Alfa ve Beta devletleri arasında, deniz yetki alanlarının sınırlandırılması konusunda ciddi bir diplomatik kriz yaşanmaktadır. Tarafların karşılıklı yürüttükleri görüşmeler sonuçsuz kalmış ve konu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine (BMGK) taşınmıştır. Konsey, durumun devamının uluslararası barış ve güvenliğin korunmasını tehlikeye düşürebileceğini saptamış; ancak henüz barışın bozulması veya bir saldırganlık eylemi gerçekleşmediği için BM Şartı'nın VII. Bölümü altındaki şartların oluşmadığını tespit etmiştir.

Bu durum karşısında, uyuşmazlığın barışçıl çözümü amacıyla BM Şartı'nın VI. Bölümü çerçevesinde hareket eden Güvenlik Konseyinin yetkileri ve kararlarının niteliğiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Okyanusya ve Avrasya devletleri, Okyanusya'nın başkentinde yaşanan toplumsal olaylar sırasında Avrasya diplomatik misyonunun tahrip edilmesi neticesinde doğan tazminat uyuşmazlığını çözmek amacıyla bir 'tahkimname (compromis)' imzalayarak uluslararası hakemliğe başvurmuştur. Tahkimnamede uyuşmazlığın 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) esasına göre çözümlenmesi öngörülmüştür.

Buna göre, işletilecek uyuşmazlık çözüm yöntemi ve süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi uluslararası hukuk kuralları bağlamında doğrudur?

Atlas ve Pasifik devletleri, aralarındaki sınır aşan bir petrol boru hattından kaynaklanan sızıntı nedeniyle oluşan çevresel zararların tazminine ilişkin uyuşmazlığı diplomatik müzakerelerle çözemeyince, kendi belirledikleri üyelerden oluşan uluslararası bir hakem heyetine başvurma kararı almışlardır. İki devlet arasında imzalanan tahkimnamede (compromis), heyetin yetki çerçevesi detaylıca çizilmiş ve uyuşmazlığı yalnızca yürürlükteki uluslararası antlaşmalara göre değil, aynı zamanda 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) temelinde de karara bağlayabileceği açıkça düzenlenmiştir. Yargılama neticesinde heyet, tarafların argümanlarını değerlendirerek nihai bir karar tesis etmiştir.

Bu olay bağlamında, uluslararası tahkim kurumu ve hakem heyetinin yetkileri dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

Novus ve Kaledon devletleri arasında sınır aşan bir çevre kirliliği hususunda çıkan uyuşmazlık, taraflar arasındaki diplomatik görüşmelerle aşılamamıştır. Bunun üzerine iki devlet, aralarında akdettikleri bir 'tahkimname' (compromis) ile uyuşmazlığı kendi seçtikleri üç üyeden oluşan bağımsız bir heyetin önüne götürmüş ve bu heyete, ihtilafı 'hakkaniyet ve nisfet' (ex aequo et bono) kuralları çerçevesinde karara bağlama yetkisi vermiştir. Yargılama sürecini tamamlayan heyet, nihai hükmünü açıklamıştır.

Buna göre, işletilen bu uyuşmazlık çözüm yöntemi ve ortaya çıkan sonuç hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

1899 ve 1907 tarihli Lahey Sözleşmeleri ile uluslararası hukukta kurumsallaşmış bir barışçıl çözüm yolu olan "soruşturma" (tahkik) usulünde, taraflar aksini kararlaştırmadıkça soruşturma komisyonunun hazırladığı raporun hukuki niteliği ve kapsamı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

X ve Y devletleri arasında karşılıklı yatırımların millileştirilmesi ve merkez bankası varlıklarının dondurulması krizinden dolayı diplomatik ilişkiler tamamen kesilmiştir. Krizin bölgesel ticareti ve güvenliği olumsuz etkilemesinden endişe duyan Z devleti, kendi başkentini taraflara güvenli bir görüşme ortamı olarak tahsis etmiş ve iki devletin diplomatları arasında iletişimin yeniden kurulmasını sağlamıştır. Ancak Z devleti yetkilileri, sadece tarafları masaya oturtmakla yetinmiş, müzakerelere doğrudan katılmamış ve uyuşmazlığın esasına ilişkin herhangi bir çözüm önerisi sunmamıştır.

Uluslararası hukuka göre, Z devletinin uyuşmazlığın çözümüne yönelik üstlendiği bu işlev aşağıdakilerden hangisidir?

T Devleti, komşusu P Devleti'nin kendisine yönelik haksız ticari ambargo ve gümrük kısıtlamaları uyguladığını iddia ederek, ortaya çıkan uyuşmazlığın çözümü için tek taraflı bir dilekçeyle Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) başvurmuştur. T Devleti başvurusunda, her iki devletin de Birleşmiş Milletler (BM) üyesi olduğunu ve bu sebeple Divan'ın davayı görmeye yetkili olduğunu ileri sürmüştür. Ancak P Devleti, Divan'ın yargı yetkisini kabul ettiğine dair daha önce UAD Statüsü'nün 36. maddesi kapsamında herhangi bir ihtiyari beyanda bulunmamış ve uyuşmazlığa ilişkin özel bir rıza (tahkimname) da göstermemiştir.

Bu hukuki durumla ilgili olarak Uluslararası Adalet Divanı Statüsü çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

X ve Y devletleri arasında, Y devletinin ülkesindeki X devletine ait bazı şirketleri millileştirmesi üzerine ödenecek tazminat miktarı konusunda hukuki ve siyasi bir uyuşmazlık çıkmış, taraflar arasındaki diplomatik görüşmeler tıkanmıştır. Krizin derinleşmesi üzerine Z devleti devreye girmiş; tarafları kendi ülkesinde bir araya getirmekle kalmayıp, müzakerelere aktif olarak katılmış ve uyuşmazlığın esasına yönelik olarak tarafların üzerinde uzlaşabileceği somut bir 'çözüm önerisi paketi' sunmuştur.

Buna göre, Z devletinin uyuşmazlığın barışçıl yollarla çözümü bağlamında yürüttüğü bu diplomatik yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

K ve L devletleri arasında, stratejik siber altyapılara yönelik karşılıklı siber saldırı iddiaları nedeniyle diplomatik ilişkiler tamamen kesilmiş ve doğrudan iletişim kanalları kapanmıştır. Bölgesel istikrarın bozulmasından endişe eden M devleti, tarafları kendi başkentinde diplomatik düzeyde tekrar bir araya getirmek için gizli bir toplantı organize etmiştir. M devleti yetkilileri, taraflar arasındaki ilk teması sağlamış ve müzakerelere ev sahipliği yapmış; ancak toplantıların açılışında uyuşmazlığın esasına müdahale etmeyeceğini, iddiaların doğruluğunu araştırmayacağını ve herhangi bir çözüm taslağı sunmayacağını açıkça beyan etmiştir.

Buna göre, M devletinin üstlendiği bu işlevin uluslararası hukuktaki niteliği ve sınırları bağlamında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

M Devleti ile N Devleti arasında kıta sahanlığının sınırlandırılması konusunda bir uyuşmazlık bulunmaktadır. M Devleti, Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36. maddesinin 2. fıkrasında düzenlenen "ihtiyari yetki şartını" önceden kabul etmiş, ancak bu beyanına "deniz alanlarının sınırlandırılmasından kaynaklanan uyuşmazlıkları" yetki alanı dışında bırakan bir çekince (rezerv) koymuştur. N Devleti ise aynı şartı herhangi bir çekince ileri sürmeksizin kabul etmiştir.

Uyuşmazlığın deniz kuvvetleri arasında sıcak çatışmaya dönüşmesi üzerine, N Devleti tek taraflı olarak M Devleti'ne karşı UAD'de dava açmıştır. Aynı çatışmada açık denizdeki bir petrol platformu zarar gören ve N Devleti vatandaşı olan çok uluslu "Zeta Petrol" şirketi de, maddi zararlarının tazmini talebiyle bu davaya taraf (müdahil) olmak için Divan'a başvurmuştur.

Bu senaryoda ortaya çıkan hukuki durumun Uluslararası Adalet Divanı (UAD) önündeki yargısal süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi uluslararası hukuk kurallarına göre doğrudur?

X Devleti ve Y Devleti, Birleşmiş Milletler (BM) üyesi olan iki egemen devlettir. X Devleti, Uluslararası Adalet Divanı (UAD) Statüsü'nün 36. maddesinin 2. fıkrası uyarınca Divan'ın zorunlu yargı yetkisini önceden kabul ettiğine dair bir tek taraflı bildirimde (ihtiyari yetki şartı) bulunmuştur. Y Devleti'nin ise Divan'ın yetkisini tanıyan böyle bir bildirimi veya bu hususta taraf olduğu herhangi bir uluslararası antlaşma hükmü bulunmamaktadır. İki devlet arasında yaşanan bir sınır ihlali krizinde X Devleti, uyuşmazlığın çözümü için tek taraflı olarak UAD'ye başvurmuştur. Y Devleti ise Divan'ın bu davaya bakmaya yetkili olmadığını ileri sürmüştür.

Bu duruma göre, Uluslararası Adalet Divanı'nın yargı yetkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Uluslararası alanda faaliyet gösteren ve çevre haklarını savunan bir Sivil Toplum Kuruluşu (STK), K Devleti'nin okyanusa nükleer atık boşaltma faaliyetlerinin uluslararası çevre hukukunu ihlal ettiği gerekçesiyle Uluslararası Adalet Divanına (UAD) başvurarak dava açmak istemektedir. Öte yandan, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu da nükleer atıkların okyanuslara dökülmesinin uluslararası hukuktaki durumu hakkında Divan'dan hukuki bir değerlendirme talep etmeyi gündemine almıştır.

Uluslararası Adalet Divanı Statüsü çerçevesinde, bu duruma ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Egemen iki devlet arasında deniz yetki alanlarının sınırlandırılması konusunda ortaya çıkan bir uyuşmazlıkta, taraflar dışarıdan hiçbir devletin, uluslararası örgütün veya bağımsız bir kişi ya da komisyonun sürece müdahil olmasını kabul etmemişlerdir. Bunun yerine, doğrudan kendi diplomatik temsilcileri aracılığıyla masaya oturarak uyuşmazlığın esasına yönelik karşılıklı tavizler verip ortak bir çözüm formülü üretmeye çalışmışlardır.

Uluslararası hukuk bağlamında, sadece uyuşmazlığın taraflarınca yürütülen bu barışçıl çözüm usulü aşağıdakilerden hangisidir?

A ve B devletleri arasında, sınırlarında yer alan tarihi bir kültürel miras alanının yönetimi ve turizm gelirlerinin paylaşımı konusunda ciddi bir uyuşmazlık çıkmış ve iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler kesilmiştir. Bölgesel istikrarın bozulmasından endişe eden C devleti araya girerek, tarafları kendi başkentinde bir araya getirmiş ve görüşmelerin yeniden başlamasını sağlamıştır. Görüşmeler sırasında C devleti yalnızca taraflar arasındaki iletişimi kurmakla kalmamış; aynı zamanda uyuşmazlığın esasına girerek ortak bir yönetim komisyonu kurulmasını ve gelirlerin belirli bir oranda paylaşılmasını öngören, hukuken bağlayıcı olmayan bir çözüm önerisi sunmuştur.

Uluslararası hukuka göre, C devletinin uyuşmazlığın barışçıl çözümü sürecinde üstlendiği bu işlev aşağıdakilerden hangisidir?

Zümrüt Cumhuriyeti, komşu ülkesi Yakutistan ile yaşadığı sınır uyuşmazlığını tek taraflı bir başvuru ile Uluslararası Adalet Divanı'na (UAD) götürmüştür. Yakutistan yetkilileri, Divan'ın zorunlu yargı yetkisini tanıyan herhangi bir ihtiyari beyanda bulunmadıklarını ve iki devlet arasında bu yönde bir tahkimname (özel rıza antlaşması) akdedilmediğini ileri sürerek, Divan'ın uyuşmazlığı esastan inceleme yetkisi olmadığını savunmuştur. Zümrüt Cumhuriyeti ise her iki devletin de Birleşmiş Milletler (BM) üyesi ve dolayısıyla UAD Statüsü'ne taraf olmasının, Divan'ın yargı yetkisinin tesisi için yeterli hukuki zemini sağladığını iddia etmektedir.

Uluslararası hukuk kuralları ve UAD'nin yetki rejimi dikkate alındığında, bu uyuşmazlıkta yargı yetkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Birleşmiş Milletler (BM) Antlaşması’nın 12. maddesine göre, Güvenlik Konseyi herhangi bir uyuşmazlık veya durumla ilgili olarak kendisine bu Antlaşma ile verilen görevleri yerine getirmekte olduğu sürece, Genel Kurul’un söz konusu uyuşmazlık veya durumla ilgili yetkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Birleşmiş Milletler ($BM$) Antlaşması'nın $VI$. Bölümü kapsamında düzenlenen "Uyuşmazlıkların Barışçı Yollarla Çözümü" hükümleri uyarınca, Güvenlik Konseyi'nin uyuşmazlığın taraflarına yönelik aldığı kararların hukuki niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta, uyuşmazlığın esasına veya hukuki çözümüne odaklanmak yerine, taraflar arasındaki uyuşmazlığa neden olan olayların (maddi vakıaların) tarafsız bir komisyon tarafından araştırılmasına dayanan barışçıl çözüm yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

Birleşmiş Milletler Şartı’nın 33. maddesinde barışçıl çözüm yolları arasında ilk sırada sayılan; uyuşmazlık taraflarının herhangi bir üçüncü tarafın (devlet, kişi veya örgüt) katılımı olmaksızın, uyuşmazlık konusunu doğrudan doğruya görüşerek bir çözüme ulaştırmaya çalıştıkları yöntem aşağıdakilerden hangisidir?