Gastrointestinal Sistem Farmakolojisi

$34$ yaşında erkek hasta, gelişmekte olan bir ülkeye yaptığı turistik gezi sırasında karın ağrısı ve günde $5-6$ kez olan sulu diyare şikayetiyle bir ilaç kullanmaya başlamıştır. Hastanın diyare şikayetleri gerilemiş ancak dışkı renginin siyaha dönmesi ve dilinde siyah bir renk değişikliği fark etmesi üzerine endişelenerek doktora başvurmuştur. Yapılan incelemede bu durumun kullanılan ilaca bağlı zararsız bir yan etki olduğu belirtilmiştir. Bu hastanın kullandığı ilacın antidiyareik etkisinden sorumlu olan temel mekanizmalardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

$26$ yaşında kadın hasta, şiddetli bulantı ve kusma şikayetiyle acil serviste tedavi edildikten kısa bir süre sonra boyun kaslarında istemsiz kasılmalar (tortikolis) ve gözlerinin yukarı kayması (okülojirik kriz) gelişmesi üzerine tekrar değerlendiriliyor. Bu hastada kullanılan ve prokinetik özellikleri de olan ilacın etki mekanizmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

42 yaşında kadın hasta, tip 2 diyabet öyküsü ile son 6 aydır devam eden yemek sonrası şişkinlik ve erken doyma şikayetleri nedeniyle başvuruyor. Yapılan mide boşalım sintigrafisinde mide boşalmasının geciktiği (gastroparezi) saptanıyor. Bu hastanın tedavisinde kullanılması planlanan, hem dopamin $D_2$ reseptör antagonizması hem de asetilkolinesteraz inhibisyonu yaparak prokinetik etki gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Peptik ülser semptomlarını gidermek amacıyla sodyum bikarbonat ($NaHCO_3$) içeren bir antasit kullanan hastada, ilaç alımından kısa bir süre sonra midede şişkinlik ve geğirme (erüktasyon) şikayetleri gelişmiştir. Bu klinik durumun ortaya çıkmasından sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Otuz iki yaşında bir kadın hasta, şiddetli migren atağına eşlik eden bulantı ve kusma şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Hastaya intravenöz antiemetik bir ilaç uygulandıktan yaklaşık 30 dakika sonra boyun kaslarında istemsiz kasılma (akut distoni) ve yerinde duramama (akatizi) gelişiyor. Bu hastada gelişen yan etki tablosuna neden olan ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Gastrointestinal sistem hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir ilaç, intestinal epitel hücrelerinin apikal membranında yer alan tip 2 klorür kanallarını ($ClC-2$), hücre içi ikincil habercilerden ($cAMP$ veya $cGMP$) bağımsız bir yolla doğrudan aktive ederek bağırsak lümenine sıvı sekresyonunu artırır. Bu ilacın farmakolojik özellikleri ve klinik kullanımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Akut sulu diyare tedavisinde kullanılan, bağırsak lümenindeki enkefalinaz enzimini selektif olarak inhibe ederek endojen enkefalinlerin antisekretuvar etkisini artıran, ancak bağırsak motilitesini ve geçiş zamanını belirgin şekilde değiştirmeyen antidiyareik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$38$ yaşında bir erkek hastaya gastroözofageal reflü hastalığı tanısıyla lansoprazol reçete edilmiştir. Bu ilacın plazma yarı ömrü yaklaşık $1.5$ saat olmasına rağmen, gastrik asit salgısı üzerindeki inhibitör etkisinin $24$ saatten uzun sürmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik konstipasyon şikayetiyle uzun süredir laksatif ilaç kullanan $45$ yaşında bir kadın hastaya tarama amaçlı yapılan kolonoskopide, kolon mukozasında yaygın koyu renkli pigmentasyon (melanosis coli) saptanmıştır. Bu tablo, hastanın aşağıdaki laksatif ilaç gruplarından hangisini kullandığını en güçlü şekilde destekler?

$70$ yaşında kronik böbrek yetmezliği (Evre $4$) tanısı olan bir hasta, şiddetli konstipasyon nedeniyle magnezyum hidroksit içeren bir süspansiyonu kontrolsüz şekilde yüksek dozda kullanmıştır. Bir hafta sonra hastada belirgin hipotansiyon, bradikardi, derin tendon reflekslerinde kayıp ve solunum depresyonu gelişmiştir. Bu klinik tabloya neden olan ilacın temel laksatif etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$68$ yaşında erkek hasta, uzun süredir devam eden diyabetik gastropareziye bağlı postprandiyal dolgunluk ve mide boşalmasında gecikme şikayetleriyle başvuruyor. Özgeçmişinde Parkinson hastalığı ve geçirilmiş bir miyokard enfarktüsü sonrası saptanan ventriküler aritmi ($QT$ uzaması riski) mevcuttur. Bu hastada motiliteyi artırmak amacıyla tercih edilecek ajanın, Parkinson semptomlarını kötüleştirmemesi ve kardiyak yan etki riskini minimalize etmesi için aşağıdaki farmakolojik özelliklerden hangisine sahip olması en uygundur?

Diyare tedavisinde yaygın olarak kullanılan loperamid, bağırsak motilitesini ve salgısını aşağıdaki reseptörlerden hangisini doğrudan uyararak azaltır?

İritabl bağırsak sendromu-diyare ($İBS-D$) tanısı alan ve loperamid tedavisine dirençli olan $42$ yaşında bir erkek hastaya yeni bir tedavi başlanması planlanmaktadır. Planlanan bu ilacın etki mekanizması; $\mu$ ve $\kappa$ opioid reseptör agonisti olmasının yanı sıra $\delta$ opioid reseptör antagonisti olarak tanımlanmaktadır. Bu spesifik reseptör profilinin, saf $\mu$ agonistlerine kıyasla iatrojenik kabızlık riskini azalttığı ve viseral aşırı duyarlılığı modüle ettiği bilinmektedir. Ancak ilacın Oddi sfinkterinde spazma yol açabilmesi nedeniyle, kolesistektomi öyküsü olan hastalarda pankreatit riski açısından dikkatli olunması gerektiği vurgulanmaktadır.

Bahsedilen özelliklere sahip olan antidiyareik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$45$ yaşında erkek hasta, $10$ yıldır ülseratif kolit tanısıyla takip edilmektedir. Konvansiyonel tedavilere ($5$-ASA, azatioprin) ve sonrasında uygulanan anti-TNF (infliksimab) tedavisine yanıtsız kalan hastada; lenfositlerin sekonder lenfoid organlardan (lenf düğümleri) sistemik dolaşıma çıkışını sağlayan sinyalleri engelleyen bir S1P reseptör modülatörü kullanılması planlanmaktadır.

Bu ilacın farmakolojik özellikleri ve kontrendikasyonları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

İleri evre diyabetik nöropatisi olan $50$ yaşındaki erkek hastada, diyet ve standart medikal tedavilere dirençli, şiddetli mide boşalma gecikmesi (gastroparezi) saptanıyor. Hastaya, mide boşalımını hızlandırmak amacıyla 'off-label' (endikasyon dışı) olarak makrolid grubu bir antibiyotik intravenöz yoldan uygulanmaya başlanıyor. Tedavinin ilk günlerinde belirgin klinik düzelme gözlenmesine rağmen, dozaj aynı kalmasına karşın ilacın mide boşaltıcı etkisinin birkaç gün içinde hızla ortadan kalktığı (taşifilaksi) fark ediliyor.

Bu hastada gözlenen klinik tablonun (etkinlik kaybının) altında yatan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$30$ yaşında erkek hasta, Crohn hastalığı tanısıyla idame tedavisi olarak azatioprin kullanmaktadır. Azatioprin tedavisi alan hastalarda, ilacın en önemli doz kısıtlayıcı yan etkisi olan kemik iliği süpresyonunu takip etmek amacıyla düzenli olarak yapılması gereken tetkik aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik gastroparezi şikayetleri nedeniyle uzun süredir domperidon kullanan $62$ yaşındaki erkek hastada, eşlik eden bir sistemik fungal enfeksiyon için oral ketokonazol tedavisi başlanmıştır. Tedavinin 5. gününde hastada ani gelişen çarpıntı ve bayılma (senkop) atağı gözlenmiş; çekilen EKG'de $QT$ mesafesinin belirgin şekilde uzadığı ve polimorfik ventriküler taşikardi ($Torsades$ $de$ $Pointes$) tablosunun geliştiği saptanmıştır.

Bu hastada gözlenen hayatı tehdit edici kardiyak tablonun gelişmesindeki temel farmakolojik mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

Bağırsak motilitesini azaltmak amacıyla kullanılan bir opioid türevinin, yüksek dozlarda santral sinir sistemi etkileri oluşturmasını önlemek ve suistimal (rehabilitasyon dışı kullanım) potansiyelini kısıtlamak amacıyla formülasyonuna düşük dozda atropin sülfat eklenmiştir. Bahsedilen bu antidiyareik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Akut miyokard enfarktüsü geçiren $58$ yaşında bir erkek hastaya, iyileşme sürecinde defekasyon sırasında ıkınmasını (Valsalva manevrası) önlemek amacıyla bir ilaç başlanması planlanmaktadır. Bu ilacın temel etki mekanizması, dışkının yüzey gerilimini azaltarak su ve yağların dışkı içeriğine girmesini sağlamak ve böylece dışkıyı yumuşatmaktır. Sözü edilen bu laksatif aşağıdakilerden hangisidir?

$68$ yaşında, evre $4$ kronik böbrek hastalığı ($KBH$) tanısı ile takip edilen bir hasta, son bir haftadır devam eden konstipasyon şikayeti için reçetesiz satılan bir laksatif kullanmıştır. Hastada gelişen derin tendon reflekslerinde azalma (hiporefleksi), somnolans ve hipotansiyon tablosunun, kullanılan ilacın içeriğindeki katyonun vücutta birikmesine bağlı geliştiği saptanmıştır. Bu klinik tabloya neden olan ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?