Bağırsak ve Ürogenital Protozoonlar

$45$ yaşında erkek hasta, iki haftadır devam eden sağ üst kadran ağrısı ve yüksek ateş şikayetiyle başvuruyor. Fizik muayenede hepatomegali ve sağ interkostal aralıkta hassasiyet saptanıyor. Ultrasonografide karaciğer sağ lobunda tek ve büyük bir apse odağı saptanıyor. Yapılan apse aspirasyonunda tipik "ançuez ezmesi" (anchovy paste) görünümünde materyal elde ediliyor ancak materyalde bakteri üremiyor. Bu klinik tabloya neden olan paraziter etkenle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Apicomplexa (Sporozoa) şubesinde yer alan intestinal protozoonların biyolojik özellikleri incelendiğinde; çoğunun apikoplast adı verilen, endosimbiyotik kökenli olan ve yağ asidi sentezi gibi kritik metabolik süreçlerden sorumlu bir organele sahip olduğu görülür. Ancak, bu şubede yer alan bir parazit, evrimsel süreçte hem apikoplastını hem de mitokondriyal genomunu ($mtDNA$) kaybetmiş olmasıyla diğerlerinden belirgin şekilde ayrılır.

Bu biyolojik özelliklere sahip olan ve insanda özellikle immün yetmezlik durumlarında şiddetli ishallere yol açan parazit aşağıdakilerden hangisidir?

Kanlı-mukuslu diyare şikayeti ile başvuran bir hastanın taze dışkı örneğinin direkt mikroskobik incelemesinde, sitoplazması içerisinde yutulmuş eritrositler (eritrofagositoz) barındıran hareketli trofozoitlerin görülmesi aşağıdaki mikroorganizmalardan hangisi için karakteristiktir?

Kreşe giden $5$ yaşındaki bir çocukta yaklaşık bir haftadır devam eden karın ağrısı ve bol sulu ishal şikayetleri üzerine dışkı incelemesi yapılıyor. Dışkının modifiye asit-fast (Kinyoun) boyamasında $4-6 \mu m$ çapında, yuvarlak ve parlak kırmızı boyanmış ookistler görülüyor. Laboratuvar personeline, bu örneklerle çalışırken bulaş riskine karşı azami dikkat göstermeleri, çünkü bu parazitin dışkı ile atıldığı anda enfektif olduğu hatırlatılıyor. Bu paraziti, benzer boyanma özelliği gösteren diğer bağırsak koksidiyenlerinden ($Cyclospora$ ve $Cystoisospora$) ayıran en temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

28 yaşında erkek hasta, yaklaşık bir haftadır devam eden kanlı-mukuslu ishal, karın ağrısı ve tenesmus şikayetleriyle polikliniğe başvuruyor. Yapılan kolonoskopik incelemede çekum ve çıkan kolonda karakteristik "matara şeklinde" (flask-shaped) ülserler saptanıyor. Gaitanın direkt mikroskobik incelemesinde hızlı ve tek yönlü hareket eden trofozoitler görülüyor. Bu hastada etkenin *Entamoeba histolytica* olduğunu ve patojeniteyi kesin olarak gösteren mikroskobik bulgu aşağıdakilerden hangisidir?

Özellikle immün yetmezliği olan hastalarda şiddetli diyareye yol açan, dışkı örneğinin modifiye asit-fast (Erbil-Kinyoun) yöntemiyle boyanması sonucunda pembe-kırmızı renkli ookistlerin görülmesiyle tanısı konulan protozoon aşağıdakilerden hangisidir?

İnvaziv amebiyazis tanısı ile takip edilen bir hastada, *Entamoeba histolytica* trofozoitlerinin konak savunma sisteminden korunarak derin dokularda hayatta kalabildiği saptanmıştır. Yapılan moleküler analizlerde, parazitin kompleman aracılı lizise karşı direnç geliştirmek için; insan lökosit yüzeyinde bulunan ve membran atak kompleksi ($MAC$) oluşumunu inhibe eden **$CD59$ (protektin)** molekülü ile hem yapısal hem de fonksiyonel benzerlik gösteren bir yüzey molekülü kullandığı belirlenmiştir.

Bu parazit molekülü aynı zamanda konak hücrelerine tutunmada (adezyon) primer rol oynadığına göre, sözü edilen temel virülans faktörü aşağıdakilerden hangisidir?

Dışkının direkt mikroskobik incelemesinde, kendi ekseni etrafında dönerek karakteristik "yaprak düşmesi" (falling leaf) tarzında hareket eden kamçılı trofozoitlerin görülmesi, aşağıdaki protozoonlardan hangisi için tipiktir?

Perianal kaşıntı ve aralıklı yumuşak dışkılama şikayeti olan $8$ yaşındaki bir çocukta selofon bant yöntemiyle *Enterobius vermicularis* yumurtaları saptanmıştır. Bu hastada gastrointestinal semptomlardan sorumlu olabilecek, yaşam döngüsünde kist formu bulunmayan ve *Enterobius* yumurtaları aracılığıyla bulaşabildiği düşünülen protozoon aşağıdakilerden hangisidir?

Hayvancılıkla uğraşan ve özellikle domuz yetiştiriciliği yapılan bir bölgede yaşayan $32$ yaşındaki bir hasta; karın ağrısı, tenesmus ve kanlı-mukuslu ishal şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan dışkı incelemesinde; yaklaşık $50-100$ $\mu m$ boyutlarında, yüzeyi sillerle kaplı, karakteristik bir sitostomu ve böbrek şeklinde makronükleusu olan hareketli trofozoitler saptanıyor. Bu klinik ve laboratuvar bulgularına göre, hastada enfeksiyona neden olan en olası parazit aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik ishal şikayeti olan ve $CD4+$ lenfosit sayısı $< 50/mm^3$ olan HIV pozitif bir hastada, dışkı örneğinin modifiye trikrom (Weber) yöntemi ile boyanması sonucunda yaklaşık $1-2 \mu m$ büyüklüğünde, oval, parlak pembe-kırmızı renkli sporlar saptanmıştır. Bazı sporların tam ortasında enine uzanan ve "ekvatoryal kuşak" olarak tanımlanan bir hat izlenmektedir. Bu mikroorganizmaların kesin tanısında altın standart kabul edilen karakteristik ultrastrüktürel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Özellikle kontamine suların içilmesi sonrası gelişen, kötü kokulu ve yağlı dışkılama (steatore) ile karakterize enfeksiyon tablosunda; dışkı örneğinin mikroskobik incelemesinde armut biçimli, çift nükleuslu ve kamçılı trofozoitlerin görülmesiyle tanısı konulan parazit aşağıdakilerden hangisidir?

İthal dondurulmuş meyvelerin tüketimiyle ilişkili bir gıda salgını sonrasında, yaklaşık iki hafta süren bol sulu ishal ve karın ağrısı şikayeti olan hastaların dışkı incelemesinde; modifiye asit-fast boyası ile değişken boyanma özelliği gösteren, $8-10$ $\mu m$ çapında küresel ookistler saptanmıştır. Bu mikroorganizmanın tanısında kullanılan ve onu *Cryptosporidium* türlerinden ayıran en tipik özellik aşağıdakilerden hangisidir?

24 yaşında kadın hasta, kötü kokulu yeşilimsi vajinal akıntı ve yoğun kaşıntı şikayetiyle jinekoloji polikliniğine başvuruyor. Yapılan pelvik muayenede vajinal mukozada ve servikste punktat kanamalar (çilek serviks) saptanıyor. Vajinal akıntının salinle hazırlanan direkt mikroskobik incelemesinde armut biçimli, aktif hareketli trofozoitler izleniyor. Bu klinik tabloya neden olan etken için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Yaz aylarında ithal meyve (ahududu, böğürtlen vb.) tüketimi ile ilişkili bir gastrointestinal salgın sırasında, hastaların dışkı örneklerinin modifiye asit-fast boyamasında yaklaşık $8-10 \mu m$ çapında, yuvarlak oosistler saptanmıştır. Bu oosistlerin ultraviyole (UV) ışık mikroskobunda mavi-yeşil floresan vermesi (otofloresans) tanısal bir ipucu olarak bildirilmiştir.

Bu bulgulara dayanarak, enfeksiyona yol açan en olası protozoon aşağıdakilerden hangisidir?

$25$ yaşında erkek hasta, bir dağ yürüyüşü ve kamp gezisinden döndükten sonra yaklaşık $2$ haftadır devam eden bol miktarda, kötü kokulu ve yağlı dışkılama, karın bölgesinde şişkinlik ve aşırı gaz şikayetiyle başvuruyor. Hastanın fizik muayenesinde hafif epigastrik hassasiyet saptanırken, dışkı incelemesinde kan veya mukus görülmüyor. Bu klinik tabloya neden olan en olası etken ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kırsal bölge ziyareti sonrası kronik ishal, karın ağrısı ve aşırı gaz şikayeti ile başvuran bir hastanın dışkı incelemesinde parazit saptanamamıştır. Şüphelenilen $Giardia$ $lamblia$ tanısını kesinleştirmek için oniki parmak bağırsağı içeriğinin incelenmesini sağlayan 'Entero-test' (ip testi) yöntemi uygulanmasına karar verilmiştir. Bu parazitin duodenum mukozasına yapışmasını ve malabsorpsiyona yol açmasını sağlayan temel morfolojik yapı aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşında, domuz besiciliği yapan bir erkek hasta; ani başlayan karın ağrısı, tenesmus ve günde $10-12$ kez tekrarlanan kanlı-mukuslu ishal şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Yapılan dışkı incelemesinde; oldukça büyük ($60-100 \mu m$), tüm yüzeyi sillerle kaplı, aktif hareketli ve sitoplazmasında belirgin böbrek şeklinde bir makronukleus içeren trofozoitler saptanıyor. Bu hastada klinik tabloya neden olan en olası parazit aşağıdakilerden hangisidir?

Vajinal akıntı ve kaşıntı şikayetiyle başvuran bir hastanın jinekolojik muayenesinde servikste peteşiyal kanamalar (çilek serviks) saptanmıştır. Bu klinik tabloya neden olan en olası protozoonun biyolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Domuz çiftliği çalışanı olan $45$ yaşında bir erkek hasta, bir haftadır devam eden karın ağrısı ve kanlı-mukuslu ishal şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Yapılan dışkı incelemesinde; yüzeyi sillerle kaplı, böbrek şeklinde karakteristik bir makronukleusa sahip, yaklaşık $70 \mu m$ büyüklüğünde trofozoitler görülüyor. Bu hastada klinik tabloya neden olan en olası etken aşağıdakilerden hangisidir?