Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Soru 5341Soru

Nötr haldeki 12Mg'_{12}\text{Mg}', 13Al'_{13}\text{Al}' ve 14Si'_{14}\text{Si}' elementlerinin temel haldeki elektron dizilimlerini göz önünde bulundurarak, bu atomların birinci iyonlaşma enerjilerini en küçükten en büyüğe do��ru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Elementlerin birinci iyonlaşma enerjilerinin en küçükten en büyüğe doğru sıralanışı Alüminyum, Magnezyum ve Silisyum şeklindedir.
Üç element de 3. periyottadır. Aynı periyotta soldan sağa gidildikçe iyonlaşma enerjisi genellikle artar. Ancak 2A grubundaki magnezyum, son orbitali olan 3s3s'in tam dolu olması nedeniyle küresel simetriktir ve bu durum ona ekstra kararlılık katar. Bu kararlılıktan ötürü magnezyumun birinci iyonlaşma enerjisi, sağında bulunan 3A grubundaki alüminyumdan daha büyüktür. Silisyum ise 4A grubunda yer aldığı için çekirdek yükünün büyüklüğü sebebiyle her ikisinden de daha yüksek iyonlaşma enerjisine sahiptir. Bu durum sıralamayı Alüminyum < Magnezyum < Silisyum yapar.

Adım Adım Çözüm

1
Elementlerin temel hal elektron dizilimlerini yazarak grup ve periyotlarını belirleyin.
12Mg_{12}\text{Mg}: 1s22s22p63s21s^2 2s^2 2p^6 3s^2 (3. periyot, 2A grubu)
13Al_{13}\text{Al}: 1s22s22p63s23p11s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^1 (3. periyot, 3A grubu)
14Si_{14}\text{Si}: 1s22s22p63s23p21s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^2 (3. periyot, 4A grubu)
İyonlaşma enerjilerini karşılaştırmak için elementlerin periyodik sistemdeki konumlarını bilmemiz gerekir.
2
Elementlerin elektron dizilimlerindeki küresel simetri durumunu kontrol edin.
Magnezyumun son orbitali (3s23s^2) tam dolu olduğundan küresel simetriktir. Alüminyum (3p13p^1) ve silisyum (3p23p^2) ise küresel simetri özelliği göstermez.
Küresel simetri, atoma ekstra kararlılık kazandırarak elektron koparılmasını zorlaştırır ve iyonlaşma enerjisinde beklenmedik artışa (istisnaya) yol açar.
3
Aynı periyottaki iyonlaşma enerjisi eğilimini ve küresel simetri istisnasını uygulayarak sıralama yapın.
Aynı periyotta iyonlaşma enerjisi genel olarak sağa doğru artar ancak 2A grubunun iyonlaşma enerjisi küresel simetriden dolayı 3A grubundan büyüktür (3A < 2A < 4A). Buna göre birinci iyonlaşma enerjisi sıralaması Alüminyum < Magnezyum < Silisyum şeklindedir.
2A ve 3A grupları arasındaki küresel simetri istisnası nedeniyle magnezyumun iyonlaşma enerjisi alüminyumunkini geçer.

Anahtar Kavram

Aynı periyottaki elementlerin birinci iyonlaşma enerjileri karşılaştırılırken küresel simetri kararlılığının (özellikle 2A > 3A ve 5A > 6A sapmalarının) dikkate alınması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5342Soru

Bir yıldızın çevresinde eliptik yörüngede dolanmakta olan bir gezegen, yıldıza en yakın olduğu konumdan (günberi) en uzak olduğu konuma (günöte) doğru hareket etmektedir.

Buna göre, bu hareket sürecinde gezegene ait;

I. Yıldızın gezegene uyguladığı kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü,
II. Gezegenin çizgisel hızının büyüklüğü,
III. Gezegenin yıldıza göre açısal momentumunun büyüklüğü

niceliklerinden hangileri azalır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Yıldızın gezegene uyguladığı kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü ve gezegenin çizgisel hızının büyüklüğü azalır.
Gezegen günberiden günöteye doğru hareket ederken yıldıza olan mesafesi artar. Kütle çekim kuvveti uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğundan azalır. Kepler Yasaları ve açısal momentumun korunumu gereğince, gezegen yıldıza en yakın konumda (günberi) en büyük hıza, en uzak konumda (günöte) ise en küçük hıza sahiptir; yani günberiden günöteye giderken çizgisel hızının büyüklüğü azalır. Bu nedenle kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü ve çizgisel hızın büyüklüğü azalmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kütle çekim kuvvetinin uzaklığa bağlı değişimini analiz etme
Gezegen günberiden günöteye giderken yıldıza olan uzaklığı (rr) artar. Yıldızın gezegene uyguladığı kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü F=GMmr2F = G \frac{M \cdot m}{r^2} bağıntısı ile verilir. Uzaklık (rr) arttığı için kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü (FF) azalır. Dolayısıyla I. öncül doğrudur.
Kütle çekim kuvvetinin büyüklüğünün uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğunu kullanmak için.
2
Çizgisel hızın değişimini Kepler'in Alanlar Yasası ile analiz etme
Kepler'in Alanlar Yasası'na göre gezegenler eşit sürelerde eşit alanlar tarar. Bu durum açısal momentumun korunumu ile doğrudan ilişkilidir. Gezegen yıldıza yaklaştıkça çizgisel hızı artar (günberi konumunda maksimumdur), yıldırdan uzaklaştıkça çizgisel hızı azalır (günöte konumunda minimumdur). Günberiden günöteye giderken gezegenin çizgisel hızının büyüklüğü azalır. Dolayısıyla II. öncül doğrudur.
Gezegenin eliptik yörüngede hareket ederken hızının konumuna bağlı değişimini belirlemek için.
3
Açısal momentumun korunup korunmadığını belirleme
Gezegene etki eden tek kuvvet, doğrultusu daima yıldızın merkezinden geçen kütle çekim kuvvetidir. Bu kuvvetin yıldızın merkezine göre torku sıfırdır (tork = 0). Net dış tork sıfır olduğu için gezegenin açısal momentumu (LL) hareket süresince korunur ve büyüklüğü değişmez. Dolayısıyla III. öncül yanlıştır (azalmaz).
Merkezi kuvvetlerin sisteme etki eden dış tork oluşturmadığını ve açısal momentumun korunduğunu göstermek için.

Anahtar Kavram

Eliptik yörüngede hareket eden bir gezegenin hızı, açısal momentumu ve üzerine etki eden kütle çekim kuvvetinin yörünge üzerindeki konuma bağlı değişimi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5343Soru

Öğretici metinler; yazarın amacına, konuyu ele alış biçimine ve dönemin edebi zihniyetine göre şekillenir. Milli Edebiyat Dönemi'nde öğretici metinler, özellikle dilde sadeleşme fikrini yaymak, edebi ilkeleri savunmak ve toplumsal bilinci uyandırmak amacıyla birer mücadele vasıtası olarak kullanılmıştır.

Aşağıdaki parçada bu mücadelenin önemli bir safhası yansıtılmaktadır:

'Siz, Türkçenin edebi, felsefi ve bilimsel kavramları karşılayamayacak kadar yetersiz olduğunu, bu yüzden Arapça ve Farsça kurallara ve kelimelere muhtaç bulunduğumuzu iddia ediyorsunuz. Hatta daha ileri giderek konuşma diliyle edebi dilin her zaman ayrı kalması gerektiğini savunuyorsunuz. Biz ise diyoruz ki: İstanbul halkının, bilhassa İstanbul hanımlarının konuştuğu o tabii ve temiz Türkçe, en derin felsefi düşünceleri de en ince edebi duyguları da ifade etmeye kâfidir. Yabancı dillerden dil bilgisi kuralları ithal ederek edebiyat yapmak, milli bir sanat yaratamaz; aksine dili çıkmaza sürükler.'

Bu parçada dile getirilen görüşler ve savunulan dil anlayışı dikkate alındığında, bu metnin aşağıdaki eserlerin hangisinden alındığı söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Milli Edebiyat Meseleleri ve Cenap Bey'le Münakaşalarımız

Cevap

Milli Edebiyat Meseleleri ve Cenap Bey'le Münakaşalarımız
Parçada savunulan 'İstanbul Türkçesinin esas alınması', 'Arapça ve Farsça dil bilgisi kurallarının atılması' gibi ilkeler Genç Kalemler dergisinde başlayan Yeni Lisan hareketinin temel görüşleridir. Metindeki hitap üslubu ('Siz... iddia ediyorsunuz...') ve dilin sadeleşmesine karşı çıkan muhataba yönelik eleştiriler, Ali Canip Yöntem'in Cenap Şahabettin ile girdiği polemikleri doğrudan yansıtmaktadır. Bu tartışmalar, yazarın eleştiri türündeki 'Milli Edebiyat Meseleleri ve Cenap Bey'le Münakaşalarımız' adlı eserinde toplanmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki temel düşünceyi ve savunulan tezleri analiz etme.
Metinde Arapça ve Farsça kurallar��n dilden atılması gerektiği, İstanbul Türkçesinin edebi dil olması gerektiği savunulmaktadır. Bu görüşler Genç Kalemler dergisinde savunulan 'Yeni Lisan' hareketine aittir.
Metnin hangi edebi dönemin ve hareketin zihniyetini yansıttığını belirlemek.
2
Metindeki üslubu ve muhatabı belirleme.
Metinde doğrudan bir muhataba karşı ('Siz... iddia ediyorsunuz...') tartışmacı/polemikçi bir üslup kullanılmıştır. Muhatabın dilin yetersizliğini ve sanatın şahsi olduğunu savunduğu belirtilmiştir. Bu muhatap Servet-i Fünun dil anlayışının öncüsü Cenap Şahabettin'dir.
Metnin bir edebi eleştiri/münakaşa yazısı olduğunu saptamak.
3
Seçeneklerdeki eserlerin yazarlarını, türlerini ve içeriklerini karşılaştırma.
Yeni Lisan savunucusu Ali Canip Yöntem ile Cenap Şahabettin arasındaki dil ve edebiyat tartışmalarını içeren eleştiri türündeki eser 'Milli Edebiyat Meseleleri ve Cenap Bey'le Münakaşalarımız'dır.
Doğru eser-yazar eşleştirmesini yaparak soruyu çözümlemek.

Anahtar Kavram

Milli Edebiyat Dönemi öğretici metinlerinden eleştiri türünün özellikleri, Yeni Lisan hareketi etrafındaki tartışmalar ve Ali Canip Yöntem'in bu tartışmalardaki rolü.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5344Soru

Periyodik özellikler ile ilgili çalışma yapan bir öğrenci, periyodik sistemde yer alan XX, YY, ZZ ve TT elementleri hakkında şu bilgileri derlemiştir:

* XX: Baş grup elementi olup, elektronegatifliği en yüksek olan elementtir.
* YY: Gaz halindeki nötr bir atomunun bir elektron alması sırasındaki enerji değişimi ekzotermik olup bu değişimdeki enerji miktarı periyodik sistemdeki tüm elementlerinkinden daha fazladır.
* ZZ: Oda koşullarında tek atomlu gaz halinde bulunur; elektronegatiflik ve elektron ilgisi değerleri ihmal edilecek düzeydedir.
* TT: 44. periyot 8B8\text{B} grubunda yer alan ve metalik karakteri yüksek olan bir geçiş metalidir.

Buna göre, bu elementlerin özellikleri ve elektron dizilimleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Gaz halindeki nötr atomların elektron alma eğilimleri (elektron ilgileri) arasındaki ilişki Y>X>T>ZY > X > T > Z şeklindedir.

Cevap

Gaz halindeki nötr atomların elektron alma eğilimleri (elektron ilgileri) arasındaki ilişki Y>X>T>ZY > X > T > Z şeklindedir.
Gaz halindeki nötr bir atomun bir elektron alması sırasındaki enerji değişimi elektron ilgisidir. Periyodik sistemde elektron ilgisi en yüksek olan element klordur (YY). Flor (XX) ise ikinci sıradadır. Metallerin elektron ilgileri ametallere göre çok düşüktür ancak soygazlardan (ZZ) büyüktür. Soygazlar elektron almaya karşı kararlı olduklarından elektron ilgileri yok kabul edilir. Dolayısıyla elektron ilgisi sıralaması Y>X>T>ZY > X > T > Z şeklindeki ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Elementlerin kimliklerini belirleme
XX flor (9F_{9}\text{F}), YY klor (17Cl_{17}\text{Cl}), ZZ bir soygaz (örneğin 18Ar_{18}\text{Ar} veya 10Ne_{10}\text{Ne}), TT ise demir (26Fe_{26}\text{Fe}) geçiş metalidir.
Soruda verilen periyodik özellik tanımlarını kullanarak elementlerin periyodik tablodaki yerlerini ve kimliklerini bulmamız gerekir.
2
Elektron ilgisi değerlerini karşılaştırma
Klorun (YY) elektron ilgisi, florunkinden (XX) daha büyüktür (Y>XY > X). Metallerin elektron ilgisi çok düşüktür (TT), soygazların (ZZ) ise kararlı elektron dizilimleri nedeniyle elektron ilgileri ihmal edilebilir derecede küçüktür (veya endotermiktir).
Elektron ilgisi eğilimini ve gruptaki istisnai durumu (Cl > F) analiz etmek.
3
Doğru sıralamayı oluşturma
Sıralama Y>X>T>ZY > X > T > Z şeklinde olur.
Elde edilen elektron ilgisi bilgilerini büyükten küçüğe doğru sıralayarak doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Periyodik özelliklerden elektron ilgisi, elektronegatiflik ve metalik/ametalik karakterlerin karşılaştırılması ile bu özelliklerdeki istisnalar (Klor-Flor istisnası ve soygazların kararlılığı).
Soru 5345Soru

Aşağıda Yeni Lisan Hareketi'nin kuramsal ilkelerine dair pratik uygulamalar ve bu uygulamaların temelini oluşturan ilkeler karışık olarak verilmiştir. Sol sütundaki örnekleri sağ sütundaki ilgili Yeni Lisan ilkesiyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

"Terkib-i bend", "sefine-i hayal" gibi yapılar yerine "hayal gemisi" ifadesinin veya yalın kelimelerin tercih edilmesi.
"Ulema", "fukara", "kütüb" gibi sözcüklerin yerine "alimler", "fakirler", "kitaplar" kelimelerinin kullanılmasının savunulması.
Halkın diline yerleşmiş olan "salı", "duvar", "pencere" gibi yabancı kökenli kelimelerin dilden atılmasına karşı çıkılması.
Dildeki sadeleşmenin sınırını çizmek amacıyla Orta Asya Türk dünyasında kullanılan "yahşi", "tüzük" gibi sözcüklerin yazı diline doğrudan aktarılmasının reddedilmesi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki dilsel örneklerin Yeni Lisan ilkeleriyle doğru eşleşmesi şu şekildedir: 1 numaralı örnek (tamlamaların reddi) üçüncü ilkeyle (tamlamaların kaldırılması); 2 numaralı örnek (çoğul yapılar) dördüncü ilkeyle (Türkçe çoğul eki kullanımı); 3 numaralı örnek (Türkçeleşmiş kelimeler) birinci ilkeyle (Türkçeleşmiş kelimelerin korunması); 4 numaralı örnek (lehçe kelimeleri) ise ikinci ilkeyle (diğer Türk lehçelerinden kelime alınmaması) eşleşir.
Verilen eşleşmelerde; dil bilgisi kurallarının kaldırılması tamlamaların reddiyle; çoğul çekimleri Türkçe eklerin kullanımıyla; Türkçeleşmiş kelimelerin korunması dildeki yerleşik yabancı sözcüklerin muhafazasıyla; diğer lehçelerden kelime alınmaması kuralı ise Orta Asya lehçelerine ait sözcüklerin elenmesiyle doğrudan örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki her bir örneğin hangi dil bilgisi veya sözcük bilimi olgusuna odaklandığını inceleyin.
İlk örnek Arapça/Farsça tamlama kuralları, ikinci örnek Arapça çoğul çekimleri, üçüncü örnek Türkçe fonetiğe uyum sağlamış yabancı sözcükler, dördüncü örnek ise diğer Türk lehçelerinden kelime aktarımı ile ilgilidir.
Örneklerin dilsel katmanını ve Yeni Lisan'ın hangi alanına müdahale ettiğini netleştirmek için bu adım gereklidir.
2
Sağ sütundaki Yeni Lisan ilkelerini analiz ederek kuramsal karşılıklarını belirleyin.
İlkelerin dildeki yabancı kuralların tasfiyesine, çoğul kurallarına, yerleşmiş yabancı kelimelerin muhafazasına ve lehçeler arası kelime geçişinin sınırlandırılmasına yönelik kuralları içerdiği görülür.
İlkelerin kapsamını belirlemek, sol sütundaki pratik örneklerle aralarında doğru mantıksal bağlar kurmayı sağlar.
3
Pratik örnekler ile teorik ilkeleri eşleştirerek doğrulamasını yapın.
Arapça/Farsça tamlamaların reddi dil bilgisi kurallarının kaldırılmasıyla; Arapça çoğul yerine Türkçe çoğul eki kullanımı morfolojik kuralıyla; halka mal olmuş kelimelerin korunması Türkçe kabul edilmesi kuralıyla; 'yahşi' gibi sözcüklerin reddi ise diğer lehçelerden kelime alınmaması kuralıyla tam olarak örtüşür.
Eşleştirmenin tutarlılığını test etmek ve her bir çiftin doğruluğundan emin olmak için bu adım gerçekleştirilir.

Anahtar Kavram

Yeni Lisan Hareketi'nin dil bilgisel kuralları ve sadeleşme ilkeleri
Soru 5346Soru

Temel hâlde (taban durumunda) bulunan ZZ atomunun bazı uyarılma enerjileri ile iyonlaşma enerjisi aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Enerji DüzeyiUyarılma Enerjisi (eV\text{eV})
n=1n = 1 (Temel Hâl)00
n=2n = 21801{}80
n=3n = 33203{}20
n=4n = 44504{}50
İyonlaşma5805{}80

Bu atomlarla dolu bir gaz ortamına gönderilen elektron veya fotonlar ile ilgili yapılan gözlemlerde aşağıdakilerden hangisi gerçekleşebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 300 eV3{}00\text{ eV} kinetik enerjili bir elektron, atomu n=2n=2 düzeyine uyararak ortamdan 120 eV1{}20\text{ eV} kinetik enerji ile ayrılabilir.

Cevap

Kinetik enerjisi 300 eV3{}00\text{ eV} olan bir elektronun, atomu n=2n=2 düzeyine uyararak ortamdan 120 eV1{}20\text{ eV} kinetik enerji ile ayrılması
Kinetik enerjisi 300 eV3{}00\text{ eV} olan bir elektron, atomun birinci uyarılma düzeyi (n=2n=2, 180 eV1{}80\text{ eV}) enerjisinden daha büyük bir enerjiye sahip olduğu için bu atomu uyarabilir. Etkileşim sonucunda enerjisinin 180 eV1{}80\text{ eV}'lik kısmını atomu uyarmak için verir ve kendisi kalan 120 eV1{}20\text{ eV} kinetik enerji ile ortamdan saçılır.

Adım Adım Çözüm

1
Fotonların atomu uyarma şartını kontrol etmek.
Fotonun atomu uyarabilmesi için enerjisinin atomun uyarılma enerji düzeylerinden birine (180 eV1{}80\text{ eV}, 320 eV3{}20\text{ eV}, 450 eV4{}50\text{ eV}) tam olarak eşit olması gerekir. Foton enerjisini bölerek kısmi uyarılma yapamaz veya ardışık olarak birden fazla atomu uyaramaz.
Fotonlar atomla etkileşime girdiğinde ya tamamen soğurulur ya da hiç etkileşime girmezler (ya hep ya hiç prensibi).
2
Elektronların atomu uyarma şartını kontrol etmek.
Elektronun atomu uyarabilmesi için kinetik enerjisinin, uyarılmak istenen düzeyin enerjisine eşit veya bu değerden büyük olması yeterlidir. Elektron uyarılmayı gerçekleştirdikten sonra kalan kinetik enerjiyle yoluna devam eder.
Elektronlar kinetik enerjilerinin bir kısmını atomu uyarmak için aktarabilirler.
3
Fiziksel olarak gerçekleşebilecek durumu tespit etmek.
300 eV3{}00\text{ eV} kinetik enerjili bir elektron, uyarılma enerjisi 180 eV1{}80\text{ eV} olan n=2n=2 düzeyini uyarabilir. Bu durumda elektronun kalan kinetik enerjisi 300 eV180 eV=120 eV3{}00\text{ eV} - 1{}80\text{ eV} = 1{}20\text{ eV} olur.
Enerjinin korunumu yasası gereğince, elektronun başlangıçtaki kinetik enerjisi, uyarılma enerjisi ile saçılan elektronun kinetik enerjisinin toplamına eşittir.

Anahtar Kavram

Atomun Elektronlar ve Fotonlarla Uyarılması
Soru 5347Soru

Aşağıda Tanzimat Dönemi Türk edebiyatına ait iki farklı şiir kesiti verilmiştir:

I. Metin:
*Görüp ahkâm-ı asrı ağlarız inşâd-ı hürriyetle*
*Halâs etmek ne müşküldür bu devleti bu milletle*

*Ne efsunkâr imişsin ey didâr-ı hürriyet*
*Esîr-i aşk��n olduk gerçi kurtulduk esâretten*

II. Metin:
*Eyvah! Ne yer, ne yar kaldı,*
*Gönlüm dolu ah ü zar kaldı.*
*Şimdi buradaydı, gitti elden,*
*Gitti ebede gelip ezelden.*

Bu metinler ve temsil ettikleri edebi dönemler/anlayışlar göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. Metin; Tanzimat I. Dönem şiirindeki edebi yeniliğin temelde biçimsel yapıda (nazım şekli, ölçü) gerçekleştiğini, 'hürriyet' ve 'millet' gibi kavramların ise klasik Divan şiiri geleneğinde de aynı siyasi ve sosyal anlamlarıyla yer bulduğunu göstermektedir.

Cevap

Birinci metinden hareketle Tanzimat I. Dönem şiirindeki yeniliğin temelde biçimsel yapıda gerçekleştiği ve hürriyet, millet gibi kavramların klasik Divan şiiri geleneğinde de aynı siyasi ve sosyal anlamlarıyla yer bulduğu söylenemez.
Tanzimat I. Dönem şiirinde yapılan yenilik biçimsel değildir; aksine biçimsel olarak (kaside formu, aruz ölçüsü) tamamen geleneksel Divan şiirine bağlı kalınmıştır. Yenilik doğrudan içerikte (vatan, hürriyet, millet gibi kavramların getirilmesinde) gerçekleşmiştir. Ayrıca 'hürriyet' (özgürlük) ve 'millet' (ulus) kavramları Divan edebiyatında hiçbir zaman modern siyasi ve toplumsal anlamlarıyla kullanılmamıştır. Dolayısıyla bu metinden hareketle yeniliğin biçimde olduğu ve kavramların geçmişte de aynı anlamda bulunduğu iddiası kesinlikle yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Metinlerin ve yazarlarının tespit edilmesi
I. Metin Namık Kemal'in 'Hürriyet Kasidesi' eserinden, II. Metin ise Abdülhak Hamit Tarhan'ın 'Makber' adlı şiirinden alınmıştır.
Sorunun hangi dönemlere ve hangi şairlere ait olduğunu belirlemek doğru analizin ilk adımıdır.
2
Tanzimat I. Dönem şiir anlayışının (I. Metin) biçim-içerik yönünden çözümlenmesi
I. Metin kaside biçiminde yazılmıştır (eski biçim). Ancak vatan, hürriyet ve millet gibi yeni kavramlar işlenmiştir. Dolayısıyla biçim eski, içerik yenidir.
Tanzimat I. Dönem şiirinin en belirgin özelliği olan melez yapıyı (eski biçim - yeni öz) doğrulamak gerekir.
3
Divan şiirindeki kavramların incelenmesi ve karşılaştırılması
Klasik Divan şiirinde 'hürriyet' siyasi özgürlük anlamında, 'millet' ise ulus anlamında kullanılmazdı. Bu kavramlar ilk kez Tanzimat ile birlikte modern siyasi anlamlar kazanmıştır.
Yeniliğin özünde mi yoksa biçiminde mi olduğunu ve kavramların tarihsel gelişimini anlamak seçenekteki yanılgıyı ortaya çıkarır.
4
Tanzimat II. Dönem özelliklerinin (II. Metin) ve dil durumunun analiz edilmesi
II. Metin bireysel bir temayı (ölüm acısını) işler. Her iki metinde de dil Arapça-Farsça tamlamalarla doludur, dolayısıyla dilde sadeleşme teoride kalmıştır.
Tanzimat I ve II. dönemler arasındaki felsefi, tematik farkları ve dilin durumunu teyit ederek diğer seçeneklerin doğruluğunu kanıtlamak gerekir.
5
Yanlış yargıyı içeren seçeneğin belirlenmesi
Yeniliğin biçimde olduğunu ve hürriyet, millet gibi kavramların Divan şiirinde de aynı siyasi anlamda yer aldığını iddia eden yargının söylenemeyeceği belirlenir.
Ende edilen analizlerle sorunun kökündeki yanlış yargı tespit edilir.

Anahtar Kavram

Tanzimat I. Dönem şiirinin geleneksel biçimsel yapıyı korurken vatan, hürriyet, adalet gibi yeni kavramlarla içerik yönünden yenilenmesi ve Tanzimat II. Dönem ile arasındaki temel sanatsal ayrışmalar.
Soru 5348Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde 10 cm10\text{ cm} genlikle basit harmonik hareket yapan 05 kg0{}5\text{ kg} kütleli bir cismin, denge konumundan 6 cm6\text{ cm} uzaktayken hızının büyüklüğü 08 m/s0{}8\text{ m/s}'dir.

Buna göre, cisim denge konumundan 8 cm8\text{ cm} uzaktayken cisme etki eden geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü kaç N\text{N}'dur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4

Cevap

Cisim denge konumundan 8 cm8\text{ cm} uzaktayken cisme etki eden geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü 4 N4\text{ N}'dur.
Verilen ilk konum ve hız değerleri kullanılarak sistemin açısal frekansı ω=10 rad/s\omega = 10\text{ rad/s} olarak hesaplanır. Ardından, cismin x2=8 cm=008 mx_2 = 8\text{ cm} = 0{}08\text{ m} konumundaki geri çağırıcı kuvvet büyüklüğü F=mω2x2F = m\omega^2 x_2 bağıntısından 4 N4\text{ N} olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen genlik (r=01 mr = 0{}1\text{ m}), konum (x1=006 mx_1 = 0{}06\text{ m}) ve hız (v1=08 m/sv_1 = 0{}8\text{ m/s}) değerlerini kullanarak basit harmonik hareketin açısal frekansının (ω\omega) hesaplanması.
ω=10 rad/s\omega = 10\text{ rad/s}
Basit harmonik harekette konum ile hız arasındaki ilişki v=ωr2x2v = \omega \sqrt{r^2 - x^2} formülü ile ifade edilir.
2
Bulunan açısal frekans değeri, cismin kütlesi (m=05 kgm = 0{}5\text{ kg}) ve yeni konumu (x2=008 mx_2 = 0{}08\text{ m}) kullanılarak cisme etki eden geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğünün hesaplanması.
F=4 NF = 4\text{ N}
Uzanım xx iken cisme etki eden geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü F=mω2xF = m\omega^2 x bağıntısı ile bulunur.

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvet, cismin denge konumuna olan uzaklığı (uzanım) ile doğru orantılıdır ve yönü her zaman denge konumuna doğrudur. Büyüklüğü ise F=mω2xF = m\omega^2 x formülüyle belirlenir.
Soru 5349Soru

Su yüksekliği kabın her yerinde eşit olan bir düzenekte, aynı anda çalıştırılan özdeş iki noktasal kaynak ff frekanslı dalgalar yaymaktadır. Bu dalgaların oluşturduğu girişim desenindeki bir PP noktası 1. düğüm çizgisi üzerindedir.

**Kaynakların titreşim frekansı 2f2f değerine çıkarılırsa,**

I. Dalgaların yayılma hızı iki katına çıkar.
II. PP noktası 1. dalga katarı (karın çizgisi) üzerinde yer alır.
III. Oluşan girişim desenindeki toplam çizgi sayıs�� artar.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

II ve III
Doğru olan seçenek, II ve III. ifadeleri içeren seçenektir. Çünkü su yüksekliği sabit olduğundan dalga hızı değişmez. Frekans iki katına çıktığında dalga boyu yarıya iner, bu da P noktasının yol farkının yeni dalga boyunun tam katı (1 katı) olmasına neden olarak noktayı 1. dalga katarı yapar. Ayrıca dalga boyu küçüldüğü için kaynaklar arasına daha fazla girişim çizgisi sığar ve toplam çizgi sayısı artar.

Adım Adım Çözüm

1
Dalga hızının bağlı olduğu değişkenleri analiz etmek.
Dalgaların yayılma hızı yalnızca ortamın derinliğine bağlıdır. Ortam derinliği sabit olduğundan, kaynakların frekansı değişse bile dalga hızı değişmez. Bu nedenle I. yargı yanlıştır.
Dalgaların hızının ortama bağlı olduğu temel ilkesini uygulamak.
2
Frekans değişimi sonrasında P noktasının girişim çizgisini belirlemek.
Başlangıçta P noktası 1. düğüm çizgisi üzerinde olduğundan yol farkı ΔS=(10.5)λ=0.5λ\Delta S = (1 - 0.5)\lambda = 0.5\lambda olur. Frekans 2f2f yapıldığında dalga boyu λ=λ/2\lambda' = \lambda/2 olur. Yol farkı sabit kalacağından ΔS=0.5λ=λ\Delta S = 0.5\lambda = \lambda' yazılır. Yol farkı yeni dalga boyunun tam katı olduğundan (ΔS=1λ\Delta S = 1 \cdot \lambda'), P noktası 1. dalga katarı üzerinde yer alır. Bu nedenle II. yargı doğrudur.
Yol farkı formüllerini kullanarak noktanın yeni girişim desenindeki yerini matematiksel olarak hesaplamak.
3
Frekans değişiminin toplam çizgi sayısına etkisini belirlemek.
Frekans arttığında dalga boyu küçülür. Girişim çizgileri arasındaki mesafe dalga boyu ile doğru orantılıdır (ardışık çizgiler arası uzaklık λ/4\lambda/4 kadardır). Dalga boyu küçüldüğünde çizgiler birbirine yaklaşır ve kaynaklar arasına daha fazla çizgi sığabilir. Dolayısıyla toplam çizgi sayısı artar. Bu nedenle III. yargı doğrudur.
Dalga boyu ile girişim deseni çizgilerinin sıklığı arasındaki ilişkiyi kurmak.

Anahtar Kavram

Su dalgalarında girişim deseni özellikleri ve frekans değişiminin etkisi

Alternatif Yöntem

Matematiksel formüller yerine şematik çizimler yardımıyla dalga boyunun ardışık dalga tepeleri ve çukurları arasındaki mesafe olarak yarıya indiğini çizerek P noktasının yeni düğüm/katar çizgileri üzerindeki yeri doğrudan tespit edilebilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5350Soru

Bir gezegenin çevresinde kararlı dairesel yörüngelerde dolanan mm kütleli XX uydusu ile 2m2m kütleli YY uydusunun dolanma yarıçapları sırasıyla rr ve 2r2r'dir.

Buna göre,
I. XX uydusunun bağlanma enerjisi, YY uydusunun kinetik enerjisine eşittir.
II. YY uydusunun kurtulma enerjisi, XX uydusunun kurtulma enerjisine eşittir.
III. Uyduların a��ısal momentum büyüklükleri eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II yargıları doğrudur.
Yapılan hesaplamalar sonucunda XX uydusunun bağlanma enerjisi ile YY uydusunun kinetik enerjisinin eşit büyüklükte (GMm2r\frac{GMm}{2r}) olduğu görülür. Aynı zamanda, her iki uydunun çekim alanından kurtulması için gereken minimum kurtulma enerjileri de eşit ve GMmr\frac{GMm}{r} kadardır. Dolayısıyla birinci ve ikinci öncüller doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Uyduların dolanma hızlarını belirlemek.
Gezegenin kütlesine MM denilirse, kütle çekim kuvveti merkezcil kuvvete eşitlenerek çizgisel hız ifadeleri vX=GMrv_X = \sqrt{\frac{GM}{r}} ve vY=GM2rv_Y = \sqrt{\frac{GM}{2r}} olarak bulunur.
Kinetik enerji ve açısal momentum büyüklüklerini hesaplamak için çizgisel dolanma hızlarının bulunması gerekir.
2
Uyduların kinetik enerjilerini hesaplamak.
Ek,X=12mvX2=GMm2rE_{k,X} = \frac{1}{2} m v_X^2 = \frac{GMm}{2r} ve Ek,Y=12(2m)vY2=12(2m)GM2r=GMm2rE_{k,Y} = \frac{1}{2} (2m) v_Y^2 = \frac{1}{2} (2m) \frac{GM}{2r} = \frac{GMm}{2r} bulunur.
Birinci öncüldeki kinetik enerji eşitliğini doğrulamak amacıyla hesaplanır.
3
Bağlanma enerjilerini bulmak ve birinci öncülü değerlendirmek.
XX uydusunun bağlanma enerjisi, uydunun toplam enerjisinin mutlak değerine eşittir: Ebag,X=Etop,X=Ek,X=GMm2rE_{bag,X} = -E_{top,X} = E_{k,X} = \frac{GMm}{2r} olur. Bu değer, YY uydusunun kinetik enerjisi olan Ek,Y=GMm2rE_{k,Y} = \frac{GMm}{2r} değerine eşittir. Dolayısıyla I. öncül doğrudur.
Bağlanma enerjisinin mekanik enerjiyle olan ilişkisini kurarak birinci öncülü test etmek.
4
Uyduların kurtulma enerjilerini hesaplamak ve ikinci öncülü değerlendirmek.
Uyduların bulundukları konumlardaki kurtulma enerjileri potansiyel enerjilerinin ters işaretlisine eşittir: Ekurt,X=Ep,X=GMmrE_{kurt,X} = -E_{p,X} = \frac{GMm}{r} ve Ekurt,Y=Ep,Y=GM(2m)2r=GMmrE_{kurt,Y} = -E_{p,Y} = \frac{GM(2m)}{2r} = \frac{GMm}{r} olur. Değerler birbirine eşittir. Dolayısıyla II. öncül doğrudur.
Kurtulma enerjisinin potansiyel enerjiyle olan ilişkisini kullanarak ikinci öncülü test etmek.
5
Açısal momentum büyüklüklerini hesaplamak ve üçüncü öncülü değerlendirmek.
LX=mvXr=mGMrr=mGMrL_X = m v_X r = m \sqrt{\frac{GM}{r}} r = m \sqrt{GMr} ve LY=2mvY(2r)=4mGM2rr=22mGMrL_Y = 2m v_Y (2r) = 4m \sqrt{\frac{GM}{2r}} r = 2\sqrt{2} m \sqrt{GMr} bulunur. Açısal momentum büyüklükleri eşit değildir (LY=22LXL_Y = 2\sqrt{2} L_X). Dolayısıyla III. öncül yanlıştır.
Açısal momentumun kütle, hız ve yarıçap bağlılığını inceleyerek üçüncü öncülü test etmek.

Anahtar Kavram

Kararlı dairesel yörüngelerde dolanan uyduların kinetik, potansiyel, toplam mekanik, bağlanma ve kurtulma enerjilerinin kütle ve yörünge yarıçapına bağlılığı.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5351Soru

Aşağıda verilen katyonlar ile bu katyonların temel hal elektron dizilimlerinin en yüksek enerjili son orbitallerini doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Fe3+ (Z = 26)\text{Fe}^{3+} \text{ (Z = 26)}
Cr3+ (Z = 24)\text{Cr}^{3+} \text{ (Z = 24)}
Ga3+ (Z = 31)\text{Ga}^{3+} \text{ (Z = 31)}
Ti2+ (Z = 22)\text{Ti}^{2+} \text{ (Z = 22)}

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Demir (III) iyonu 3d53d^5, Krom (III) iyonu 3d33d^3, Galyum (III) iyonu 3d103d^{10} ve Titanyum (II) iyonu 3d23d^2 son terimleri ile eşleşmektedir.
İyonlaşma sırasında nötr atomun elektron diziliminde baş kuantum sayısı en büyük olan orbitalden elektronların koparılması gerekir. Bu doğrultuda yapılan hesaplamalarda demir (III) iyonunun en yüksek enerjili son orbitali 3d53d^5, krom (III) iyonunun 3d33d^3, galyum (III) iyonunun 3d103d^{10} ve titanyum (II) iyonunun 3d23d^2 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Demir iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Fe3+\text{Fe}^{3+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d5[Ar] 3d^5 şeklindedir ve 3d53d^5 terimi ile biter.
Katyonlar oluşurken elektronlar öncelikle baş kuantum sayısı en büyük olan en dış yörüngedeki (n=4n=4) orbitalden (4s4s'den) koparılır.
2
Krom iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Cr3+\text{Cr}^{3+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d3[Ar] 3d^3 şeklindedir ve 3d33d^3 terimi ile biter.
Nötr Cr\text{Cr} atomunun kararlı elektron dizilimi uyarılmamış halde 4s13d54s^1 3d^5 biçimindedir. Kopan üç elektronun biri 4s4s'den, ikisi ise 3d3d'den ayrılır.
3
Galyum iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Ga3+\text{Ga}^{3+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d10[Ar] 3d^{10} şeklindedir ve 3d103d^{10} terimi ile biter.
Nötr Ga\text{Ga} atomu [Ar]4s23d104p1[Ar] 4s^2 3d^{10} 4p^1 dizilimine sahiptir. En dış katmandaki 4p4p ve 4s4s elektronları koparılırken, tamamen dolu olan 3d3d orbitaline dokunulmaz.
4
Titanyum iyonunun elektron dizilimini bulmak.
Ti2+\text{Ti}^{2+} iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d2[Ar] 3d^2 şeklindedir ve 3d23d^2 terimi ile biter.
Nötr Ti\text{Ti} atomunun elektron dizilimi [Ar]4s23d2[Ar] 4s^2 3d^2 şeklindedir. İki elektron koparıldığında öncelikle en dıştaki 4s4s orbitalindeki elektronlar gider.

Anahtar Kavram

İyonların Elektron Dizilimleri
Soru 5352Soru

Bir çift yarıkta girişim (Young) deneyi düzeneğinde, λ1=6000 A˚\lambda_1 = 6000\text{ \AA} dalga boylu ışık kullanıldığında ekran üzerindeki bir PP noktasında nn. aydınlık saçak oluşmaktadır. Aynı deney düzeneğinde başka hiçbir değişiklik yapılmadan λ2=4000 A˚\lambda_2 = 4000\text{ \AA} dalga boylu ışık kullanıldığında ise aynı PP noktasında (n+2)(n+2). karanlık saçak oluşmaktadır. Buna göre, nn sayısı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 3

Cevap

P noktasındaki saçakların üst üste binme koşulundan elde edilen denklem çözüldüğünde n sayısı 3 olarak bulunur.
Deney düzeneğinde P noktasının yarıklara olan yol farkı sabit olduğundan, her iki dalga boyu için yazılan yol farkı bağıntıları birbirine eşittir. Aydınlık saçak için yazılan n katlı bağıntı ile karanlık saçak için yazılan buçuklu kat bağıntısı eşitlenip çözüldüğünde n = 3 elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk ışık kaynağı için yol farkı ifadesinin yazılması
ΔS=nλ1=n6000 A˚\Delta S = n \cdot \lambda_1 = n \cdot 6000\text{ \AA}
Aydınlık saçaklar için yol farkı dalga boyunun tam katlarına eşittir: ΔS=nλ\Delta S = n\lambda.
2
İkinci ışık kaynağı için yol farkı ifadesinin yazılması
ΔS=[(n+2)12]λ2=(n+32)4000 A˚\Delta S = \left[(n + 2) - \frac{1}{2}\right] \cdot \lambda_2 = \left(n + \frac{3}{2}\right) \cdot 4000\text{ \AA}
Karanlık saçaklar için yol farkı formülü ΔS=(m12)λ\Delta S = \left(m - \frac{1}{2}\right)\lambda şeklindedir. Burada m=n+2m = n + 2 olarak verilmiştir.
3
Yol farklarının birbirine eşitlenmesi ve denklemin çözülmesi
6000n=4000(n+32)    3n=2(n+32)    3n=2n+3    n=36000 \cdot n = 4000 \cdot \left(n + \frac{3}{2}\right) \implies 3n = 2\left(n + \frac{3}{2}\right) \implies 3n = 2n + 3 \implies n = 3
PP noktası her iki durumda da aynı konumda olduğundan, yarık kaynaklarına olan geometrik yol farkı değişmez.

Anahtar Kavram

Young deneyinde saçakların oluşum şartı ve yol farkı bağıntısı
Soru 5353Soru

Sodyum dikromat (Na2Cr2O7\text{Na}_2\text{Cr}_2\text{O}_7) bileşiğindeki krom (24Cr_{24}\text{Cr}) atomunun y��kseltgenme basamağı ile aynı yükseltgenme basamağına sahip olan mangan (25Mn_{25}\text{Mn}) iyonunun temel hâl elektron dizilimi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: [Ar]3d1[\text{Ar}] 3d^1

Cevap

[Ar]3d1[\text{Ar}] 3d^1 elektron dizilimine sahip olan seçenektir.
Sodyum dikromat bileşiğinde kromun yükseltgenme basamağı +6+6'dır. Aynı yükseltgenme basamağına sahip olan Mn6+\text{Mn}^{6+} iyonunun elektron dizilimi yazılırken, nötr manganın ([Ar]4s23d5[\text{Ar}] 4s^2 3d^5) en dış kabuğundaki 4s4s orbitalinden 2 elektron, kalan 4 elektron ise 3d3d orbitalinden koparılarak [Ar]3d1[\text{Ar}] 3d^1 dizilimi elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Sodyum dikromat (Na2Cr2O7\text{Na}_2\text{Cr}_2\text{O}_7) bileşiğindeki krom atomunun yükseltgenme basamağını hesaplayınız.
Kromun yükseltgenme basamağı +6+6'dır.
Bileşikteki atomların yükseltgenme basamakları toplamı sıfırdır. Sodyum +1+1, oksijen 2-2 yükseltgenme basamağındadır: 2×(+1)+2x+7×(2)=02x=12x=+62 \times (+1) + 2x + 7 \times (-2) = 0 \Rightarrow 2x = 12 \Rightarrow x = +6 bulunur.
2
Ayn�� yükseltgenme basamağına (+6+6) sahip mangan (25Mn_{25}\text{Mn}) iyonunun formülünü belirleyiniz.
Mangan iyonu Mn6+\text{Mn}^{6+} şeklindedir.
Kromun yükseltgenme basamağı ile aynı değere sahip olduğu belirtildiğinden mangan atomu 6 elektron vererek +6+6 yüklü katyon oluşturmalıdır.
3
Nötr mangan (25Mn_{25}\text{Mn}) atomunun temel hâl elektron dizilimini yazınız.
Manganın temel hâl elektron dizilimi [Ar]4s23d5[\text{Ar}] 4s^2 3d^5 şeklindedir.
İyonlaşma dizilimini doğru yapabilmek için öncelikle nötr atomun temel hâl dizilimi yazılmalıdır.
4
Mn6+\text{Mn}^{6+} katyonunu oluşturmak için gerekli elektronları kopararak elektron dizilimini tamamlayınız.
Elektron dizilimi [Ar]3d1[\text{Ar}] 3d^1 olur.
Katyonlardan elektron koparılırken öncelikle baş kuantum sayısı en büyük olan en dış yörüngedeki 4s4s orbitalinden 2 elektron, ardından kalan 4 elektron 3d3d orbitalinden koparılır.

Anahtar Kavram

Geçiş metallerinin bileşiklerindeki yükseltgenme basamaklarının hesaplanması ve katyonlarının elektron dizilimlerinin yazılması.
Soru 5354Soru

Şekildeki çift yarıkta girişim (Young) deneyi düzeneğinde, noktasal bir ışık kaynağından çıkan tek renkli dalgaların ekran üzerinde oluşturduğu desende ardışık iki aydınlık saçak arasındaki mesafe Δx\Delta x, merkezi aydınlık saçak ise A0A_0 konumundadır. Bu deney düzeneğinde, saçak genişliği Δx\Delta x'i küçültmek ve aynı zamanda A0A_0 saçacağının düşey doğrultuda yukarı doğru (ok yönünde) yer değiştirmesini sağlamak istenmektedir.

Buna göre, bu hedeflere ulaşmak amacıyla;

I. Kaynağı yarık düzlemine paralel olacak biçimde düşeyde aşağı yönde hareket ettirmek ve fant ile perde arasına kırıcılık indisi havadan daha büyük olan saydam bir akışkan koymak,
II. Üst kısımda bulunan S1S_1 yarığının önüne ışık geçişini geciktirecek ince bir cam plaka yerleştirmek ve yarıkların merkezleri arasındaki dd mesafesini artırmak,
III. Perdeyi yarık düzlemine doğru yaklaştırmak ve alt kısımda bulunan S2S_2 yarığının önüne ince bir cam plaka yerleştirmek

işlemlerinden hangileri tek başına uygulanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II nolu öncüllerdeki işlemler hedefleri tek başına sağlar.
Hem birinci öncüldeki (kaynağın aşağı kaydırılması ve ortam indisinin artırılması) hem de ikinci öncüldeki (üst yarığa cam levha konulması ve yarıklar arası mesafenin artırılması) işlemler, saçak genişliğini azaltırken merkezi aydınlık saçağın yukarı doğru kaymasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Saçak genişliği bağıntısını yazıp parametreleri incelemek
Saçak genişliği Δx=λLdn\Delta x = \frac{\lambda L}{d \cdot n} formülüyle bulunur. Δx\Delta x'in küçülmesi için fant-perde uzaklığı (LL) azaltılmalı, yarıklar arası uzaklık (dd) artırılmalı veya ortamın kırıcılık indisi (nn) artırılmalıdır.
Saçak genişliğini küçülten fiziksel şartları belirlemek amacıyla bu adım uygulanır.
2
Birinci öncüldeki işlemlerin etkisini analiz etmek
Kaynağın aşağı kaydırılması durumunda, ��şık alt yarığa daha önce ulaşır ve üst yarık (S1S_1) geciken kaynak haline gelir. Girişim deseni geciken kaynak tarafına, yani yukarı yönde kayar. Fant-perde arasına sıvı doldurulması kırıcılık indisini (nn) artırarak Δx\Delta x'i küçültür. Her iki hedef de sağlanır.
Birinci öncülün hedeflerle uyumunu test etmek için bu analiz yapılır.
3
İkinci öncüldeki işlemlerin etkisini analiz etmek
Üstteki S1S_1 yarığının önüne cam plaka konulması, bu yarıktaki ışık fazını geciktirerek A0A_0'ın yukarı kaymasını sağlar. Yarıklar arası mesafe (dd) artırıldığında ise Δx=λLdn\Delta x = \frac{\lambda L}{d \cdot n} formülü gereğince saçak genişliği küçülür. Her iki hedef de sağlanır.
İkinci öncülün doğruluğunu test etmek amacıyla bu analiz gerçekleştirilir.
4
Üçüncü öncüldeki işlemlerin etkisini analiz etmek
Perdenin fanta yaklaştırılması (LL'nin azaltılması) Δx\Delta x'i küçültür ancak alt yarık S2S_2'nin önüne cam plaka konulması alt yarıktan çıkan ışığı geciktirerek A0A_0'ın aşağı yönde kaymasına yol açar. Bu durum yukarı kayma hedefiyle çelişir.
Üçüncü öncülün hedefleri sağlayamadığını göstermek için bu analiz yapılır.

Anahtar Kavram

Işığın çift yarıkta girişiminde saçak genişliği parametreleri ile faz farkı oluşturan durumların saçak kaymasına etkisi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5355Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde basit harmonik hareket yapan bir cismin denge konumu OO noktasıdır. Cismin hareketi sırasında, denge konumuna göre konum vektörlerinin sırasıyla x1\vec{x}_1 ve x2\vec{x}_2 olduğu anlarda cisme etki eden net geri çağırıcı kuvvet vektörleri sırasıyla F1\vec{F}_1 ve F2\vec{F}_2 olmaktadır.

x1=2x2\vec{x}_1 = -2\vec{x}_2 olduğuna göre;

I. F1=2F2\vec{F}_1 = 2\vec{F}_2 dir.

II. F1\vec{F}_1 ve x1\vec{x}_1 vektörleri zıt yönlüdür.

III. F2\vec{F}_2 ve x1\vec{x}_1 vektörleri aynı yönlüdür.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

II ve III ifadelerini içeren seçenek doğrudur.
İkinci öncülde belirtildiği gibi geri çağırıcı kuvvet daima uzanım vektörüne zıt yönlüdür (F1=kx1\vec{F}_1 = -k\vec{x}_1). Üçüncü öncülde ise x2\vec{x}_2 konumundaki cismin geri çağırıcı kuvveti F2\vec{F}_2 denge konumuna (sola) doğrudur. x1\vec{x}_1 konum vektörü de denge konumunun solunu gösterdiğinden (sola doğru), F2\vec{F}_2 ile x1\vec{x}_1 vektörleri aynı yönlüdür. Bu sebeple ikinci ve üçüncü öncülleri içeren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Geri çağırıcı kuvvetin uzanıma (konum vektörüne) bağlı genel vektörel denklemini yazmak.
F=kx\vec{F} = -k\vec{x} (Burada k>0k > 0 olup sistemin kuvvet sabitidir. Eksi işareti kuvvetin her zaman denge konumuna yönelik ve uzanım vektörüne zıt yönlü olduğunu gösterir.)
Cisme etki eden kuvvetlerin büyüklük ve yön ilişkisini belirlemek.
2
Verilen x1=2x2\vec{x}_1 = -2\vec{x}_2 ilişkisini kuvvet denkleminde yerine koyarak F1\vec{F}_1 ve F2\vec{F}_2 arasındaki ilişkiyi bulmak.
F1=kx1=k(2x2)=2kx2=2(kx2)=2F2\vec{F}_1 = -k\vec{x}_1 = -k(-2\vec{x}_2) = 2k\vec{x}_2 = -2(-k\vec{x}_2) = -2\vec{F}_2 elde edilir. Buradan F1=2F2\vec{F}_1 = 2\vec{F}_2 ifadesinin yanlış olduğu (yönlerinin zıt olduğu) görülür. I. öncül yanlıştır.
Birinci öncülün doğruluğunu test etmek.
3
İkinci öncüldeki F1\vec{F}_1 ve x1\vec{x}_1 vektörlerinin yönlerini karşılaştırmak.
F1=kx1\vec{F}_1 = -k\vec{x}_1 bağıntısına göre F1\vec{F}_1 ile x1\vec{x}_1 yönleri daima zıttır. II. öncül doğrudur.
İkinci önc��lün doğruluğunu test etmek.
4
Üçüncü öncüldeki F2\vec{F}_2 ve x1\vec{x}_1 vektörlerinin yönlerini karşılaştırmak.
F2=kx2\vec{F}_2 = -k\vec{x}_2 dir. x1=2x2\vec{x}_1 = -2\vec{x}_2 eşitliğinden x2=0,5x1\vec{x}_2 = -0,5\vec{x}_1 yazılırsa; F2=k(0,5x1)=0,5kx1\vec{F}_2 = -k(-0,5\vec{x}_1) = 0,5k\vec{x}_1 bulunur. Katsayı pozitif (0,5k>00,5k > 0) olduğu için F2\vec{F}_2 ve x1\vec{x}_1 vektörleri aynı yönlüdür. III. öncül doğrudur.
Üçüncü öncülün doğruluğunu test etmek.

Anahtar Kavram

Geri çağırıcı kuvvetin konuma bağlılığı, vektörel yönü ve büyüklük değişimi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5356Soru

Homojen su derinliğine sahip bir leğende, aynı fazda çalışan özdeş iki noktasal kaynağın ürettiği dairesel dalgaların girişim deseninde, kaynakların periyodu azaltıldığında kaynaklar arasında gözlenebilecek toplam dalga katarı sayısı artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Kaynakların periyodunun azaltılması dalga boyunu küçülteceğinden, kaynaklar arasında oluşabilecek dalga katarı sayısı artar. Bu nedenle ifade doğrudur.
Derinliği sabit olan ortamda hız sabit kalır. Periyot azaltıldığında λ=vT\lambda = v \cdot T bağıntısına göre dalga boyu küçülür. Dalga boyunun küçülmesi girişim çizgilerini sıklaştırarak kaynaklar arasına daha fazla sayıda dalga katarının sığmasını sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Dalga boyu, hız ve periyot arasındaki ilişkiyi belirlemek.
Sabit derinlikte dalga hızı (vv) değişmez. Dalga boyu formülü λ=vT\lambda = v \cdot T şeklindedir. Periyot (TT) azaltıldığında, dalga boyu (λ\lambda) da azalır.
Fiziksel parametrelerin dalga boyu üzerindeki etkisini analiz etmek için.
2
Girişim çizgileri arasındaki mesafe ile dalga boyu ilişkisini kurmak.
Ardışık dalga katarları arasındaki mesafe λ2\frac{\lambda}{2} kadardır. Dalga boyu (λ\lambda) küçüldükçe çizgiler arasındaki mesafe de azalır ve çizgiler sıklaşır.
Çizgilerin dağılımının dalga boyuna bağlılığını göstermek için.
3
Çizgi sayısındaki değişimi yorumlamak.
Kaynaklar arasındaki mesafe (dd) sabit olduğundan, çizgilerin sıklaşması bu aralığa daha fazla dalga katarının sığmasını sağlar. Dolayısıyla toplam dalga katarı sayısı artar.
Soru önermesinin doğruluk değerine ulaşmak ve sonucu doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Su dalgalarında girişim deseni parametrelerinin (periyot, dalga boyu) çizgi sayısına etkisi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5357Soru

Modern tıpta hastalıkların teşhis edilmesinde Manyetik Rezonans (MR) ve Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) gibi ileri görüntüleme teknolojilerinden yararlanılmaktadır.

Bu cihazların çalışma mekanizmaları ve güvenlik özellikleri ile ilgili,

I. MR cihazında, güçlü bir dış manyetik alan yardımıyla vücuttaki hidrojen çekirdekleri (protonlar) belirli bir doğrultuda hizalanır ve gönderilen radyo dalgaları ile bu çekirdeklerin rezonansa girmesi sağlanarak görüntü elde edilir.
II. PET cihazında, hastaya enjekte edilen radyoaktif çekirdeklerin saldığı pozitronların vücuttaki elektronlarla yok olma tepkimesi yapması sonucu oluşan zıt yönlü çift gama ışınları saptanarak görüntüleme gerçekleştirilir.
III. Her iki cihazın da görüntüleme s��recinde yüksek enerjili ve iyonlaştırıcı X ya da gama ışınları kullanıldığı için hastaların radyasyon güvenliği açısından benzer risk profilleri bulunur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II ifadeleri doğrudur. MR cihazı radyo dalgaları ve manyetik alan kullanarak çalışır, iyonlaştırıcı radyasyon içermez. PET cihazı ise pozitron emisyonu ve yok olma tepkimesi sonucu oluşan gama ışınlarını algılayarak çalışır, iyonlaştırıcı radyasyon içerir.
MR cihazı güçlü manyetik alan altında radyo dalgaları kullanarak hidrojen çekirdeklerini uyarır ve rezonans sağlar. PET cihazı ise radyoaktif maddelerin saldığı pozitronların elektronlarla yok olma tepkimesi sonucu ürettiği zıt yönlü çift gama ışınlarını dedekte ederek görüntü oluşturur. Bu iki ifade fiziksel olarak doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
MR cihazının temel fiziksel prensibinin analiz edilmesi.
MR, güçlü manyetik alanlar ve radyo dalgaları ile vücuttaki hidrojen çekirdeklerinin (protonların) rezonansını kullanarak çalışır. Bu nedenle birinci öncül doğrudur.
MR cihazının çalışmasında radyo dalgaları ve güçlü manyetik alanların rolünü belirlemek için.
2
PET cihazının temel fiziksel prensibinin analiz edilmesi.
PET cihazında radyoaktif çekirdeklerin yaydığı pozitronlar ile dokulardaki elektronların yok olma tepkimesi sonucu oluşan zıt yönlü gama ışınları dedekte edilir. Bu nedenle ikinci öncül doğrudur.
PET cihazının pozitron emisyonu ve yok olma tepkimesine dayalı çalışma ilkesini belirlemek için.
3
Radyasyon güvenliği yönünden karşılaştırma yapılması.
MR cihazında kullanılan radyo dalgaları iyonlaştırıcı olmayan radyasyondur ve sağlığa X-ışını veya gama ışını düzeyinde bir iyonlaştırıcı zararı yoktur. PET cihazı ise gama ışınlarını (iyonlaştırıcı radyasyon) kullanır. Bu nedenle üçüncü öncül yanlıştır.
Her iki cihazın radyasyon risk düzeylerini ve iyonlaştırıcı radyasyon içerip içermediklerini değerlendirmek için.

Anahtar Kavram

Manyetik Rezonans (MR) ve Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) cihazlarının çalışma prensipleri ile iyonlaştırıcı/iyonlaştırıcı olmayan radyasyon özellikleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5358Soru

Millî Edebiyat Dönemi'nin iki büyük bağımsız ismi Yahya Kemal Beyatlı ile Mehmet Âkif Ersoy’un tarih ve toplum tasavvurlarını karşılaştıran edebiyat tarihçileri, her iki sanatçının da geçmişe yöneldiğini ancak bu yönelişin niteliği bakımından ayrıştıklarını belirtirler. Yahya Kemal için tarih; estetik bir süreklilik, coğrafya ile bütünleşmiş bir millî kimlik ve "kökü mazide olan bir ati" terkibiyken; Mehmet Âkif için tarih; ibret alınması gereken bir levha, toplumsal çöküşün nedenlerini barındıran didaktik bir tecrübe alanı ve İslami uyanışın dinamiklerini taşıyan bir hafızadır.

Bu iki şairin poetikaları ve eserleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi onların tarih ve toplum anlayışlarının şiirlerine yansımasını doğru bir şekilde açıklamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yahya Kemal, Süleymaniye'de Bayram Sabahı gibi şiirlerinde Osmanlı tarihini estetik bir dekor ve "deruni ahenk" eşliğinde ebedileştirirken; Mehmet Âkif, Süleymaniye Kürsüsünde gibi eserlerinde camiyi ve tarihi mekânı, toplumsal dertlerin konuşulduğu, dinî-ahlaki uyanışın öğütlendiği realist bir kürsü olarak kullanmıştır.

Cevap

Yahya Kemal'in Osmanlı tarihini ve mimarisini estetik bir ahenkle işlemesi ile Mehmet Âkif'in tarihi mekânları toplumsal sorunların konuşulduğu gerçekçi birer kürsüye dönüştürmesini karşılaştıran seçenek doğrudur.
Doğru seçenek, Yahya Kemal Beyatlı'nın "öz şiir" ve "neo-klasik" çizgide tarihi ve mimariyi estetik bir duyarlıkla, musikiyle ("deruni ahenk") işlemesini; Mehmet Âkif Ersoy'un ise "manzum hikâye" geleneğine uygun olarak tarihi mekânı (Süleymaniye Kürsüsü) toplumsal ve dinî sorunların tartışıldığı realist bir zemin olarak kurgulamasını tam olarak ifade etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sanatçıların edebi kimliklerini ve temel yönelimlerini belirleme
Yahya Kemal'in estetikçi, "öz şiir" yanlısı ve neo-klasik yönü; Mehmet Âkif'in ise toplumcu-gerçekçi, didaktik ve İslamcı kimliği tespit edilir.
İki sanatçının şiir anlayışlarındaki temel farkları saptamak doğru seçeneğe ulaşmanın ilk adımıdır.
2
Eserler bazında karşılaştırma yapılması
Yahya Kemal'in "Süleymaniye'de Bayram Sabahı" şiiri ile Mehmet Âkif'in "Süleymaniye Kürsüsünde" (Safahat'ın ikinci kitabı) eseri karşılaştırılır.
Tarih ve toplum tasavvurunun somut eserlere nasıl yansıdığını görmek, soyut kavramları somutlaştırmayı sağlar.
3
Seçeneklerdeki yanlış yönlendirmeleri ve bilgi hatalarını eleme
Yahya Kemal'in sadece hece ölçüsü kullandığı iddiası, Mehmet Âkif'in sokaktan uzak ağır bir saray dili kullandığı veya toplumsal gerçeklikten uzak kaldığı yönündeki ifadeler elenir.
İki şairin aruz ölçüsünü kullanma biçimleri, dil anlayışları ve edebiyat akımlarıyla ilişkileri konusundaki yanlış bilgileri tespit etmek çeldiricileri eler.

Anahtar Kavram

Milli Edebiyat Dönemi bağımsız sanatçılarının (Mehmet Âkif Ersoy ve Yahya Kemal Beyatlı) şiir anlayışları, estetik ilkeleri, dil ve tarih tasavvurları.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5359Soru

Aşağıda verilen geçiş metali bileşiklerini, bu bileşiklerdeki merkez metal atomlarının yükseltgenme basamakları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7 bileşiğindeki krom (CrCr) atomu
KMnO4KMnO_4 bileşiğindeki mangan (MnMn) atomu
Cu2OCu_2O bileşiğindeki bakır (CuCu) atomu
FeSO4FeSO_4 bileşiğindeki demir (FeFe) atomu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirme sonucunda: Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7 bileşiğindeki krom +6+6, KMnO4KMnO_4 bileşiğindeki mangan +7+7, Cu2OCu_2O bileşiğindeki bakır +1+1 ve FeSO4FeSO_4 bileşiğindeki demir +2+2 yükseltgenme basamağı ile eşleşir.
Her bir geçiş metali içeren bileşikte, bileşiğin toplam yükünün sıfır olması kuralı uygulanarak merkez atomların yükseltgenme basamakları doğru şekilde belirlenmiştir. Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7'deki krom +6+6, KMnO4KMnO_4'deki mangan +7+7, Cu2OCu_2O'deki bakır +1+1 ve FeSO4FeSO_4'deki demir +2+2 yükseltgenme basamağına sahiptir.

Adım Adım Çözüm

1
Na2Cr2O7Na_2Cr_2O_7 bileşiğindeki krom (CrCr) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Cr=+6Cr = +6
Sodyum (NaNa) alkali metal olup +1+1, oksijen (OO) ise 2-2 değerlik alır. Toplam yük sıfıra eşitlenerek 2(+1)+2(Cr)+7(2)=02(+1) + 2(Cr) + 7(-2) = 0 denkleminden krom atomunun yükseltgenme basamağı +6+6 olarak bulunur.
2
KMnO4KMnO_4 bileşiğindeki mangan (MnMn) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Mn=+7Mn = +7
Potasyum (KK) alkali metal olup +1+1, oksijen (OO) ise 2-2 değerlik alır. Toplam yük sıfıra eşitlenerek +1+Mn+4(2)=0+1 + Mn + 4(-2) = 0 denkleminden mangan atomunun yükseltgenme basamağı +7+7 olarak bulunur.
3
Cu2OCu_2O bileşiğindeki bakır (CuCu) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Cu=+1Cu = +1
Oksijen (OO) 2-2 değerlik alır. Toplam yük sıfıra eşitlenerek 2(Cu)+(2)=02(Cu) + (-2) = 0 denkleminden bakır atomunun yükseltgenme basamağı +1+1 olarak bulunur.
4
FeSO4FeSO_4 bileşiğindeki demir (FeFe) atomunun yükseltgenme basamağının hesaplanması.
Fe=+2Fe = +2
Sülfat (SO42SO_4^{2-}) kök iyonunun yükü 2-2 olduğundan, bileşikteki toplam yükün sıfır olması için demir (FeFe) atomunun yükseltgenme basamağı +2+2 olmalıdır.

Anahtar Kavram

Bileşiklerdeki atomların yükseltgenme basamaklarının toplamının sıfıra eşit olması ve çok atomlu iyon içeren bileşiklerde kök iyonunun toplam yükü kullanılarak metalin değerliğinin bulunması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5360Soru

Aşağıda temel hal elektron dizilimleriyle ilgili özellikleri verilen nötr atomları, periyodik sistemdeki grup, periyot ve blok bilgileriyle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Temel hal elektron dizilimindeki en yüksek baş kuantum sayısı 4 olan ve 4s13d104s^1 3d^{10} orbital dağılımına sahip nötr element
Temel hal elektron diziliminde açısal momentum kuantum sayısı l=1l=1 olan orbitallerinde toplam 12 elektron bulunduran nötr element
+3+3 yüklü iyonunun elektron dizilimi [Ar]3d2[Ar] 3d^2 şeklinde olan nötr element

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Temel hal elektron dizilimi 4s13d104s^1 3d^{10} olan element 4. periyot, 11. grup (1B grubu), d bloğu ile; p orbitallerinde toplam 12 elektron bulunduran element 3. periyot, 18. grup (8A grubu), p bloğu ile; +3+3 yüklü iyonu [Ar]3d2[Ar] 3d^2 olan element ise 4. periyot, 5. grup (5B grubu), d bloğu ile eşleşir.
Nötr elementlerin temel hal elektron dizilimleri doğru şekilde yazılarak periyot (en yüksek baş kuantum sayısı), grup (değerlik elektronları sayısı ve kuralları) ve blok (dizilimin bittiği orbital türü) özellikleri eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci elementin periyot, grup ve bloğunu saptamak.
4s13d104s^1 3d^{10} ile biten dizilim 4. periyot, 11. grup (1B) ve d bloğunu gösterir.
En yüksek baş kuantum sayısı periyodu, s ve d orbitallerindeki elektron toplamı grubu, son orbital türü ise bloğu belirler.
2
İkinci elementin p orbitallerindeki elektron sayısından yola çıkarak elektron dizilimini yazmak.
p orbitallerinde (l=1l=1) 12 elektron bulunması, 2p62p^6 ve 3p63p^6 orbitallerinin dolu olduğunu gösterir. Bu dizilim (1s22s22p63s23p61s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6) 3. periyot, 18. grup (8A) ve p bloğuna aittir.
Açısal momentum kuantum sayısı l=1l=1 olan orbitaller p orbitalleridir.
3
Üçüncü elementin katyon diziliminden nötr hal dizilimine geçmek.
[Ar]3d2[Ar] 3d^2 iyonuna 3 elektron geri eklenirken öncelikle 4s4s orbitali doldurulur. Elde edilen [Ar]4s23d3[Ar] 4s^2 3d^3 dizilimi 4. periyot, 5. grup (5B) ve d bloğuna aittir.
Katyonlardan elektron koparılırken öncelikle baş kuantum sayısı en büyük olan orbitaldeki elektronlar gider.

Anahtar Kavram

Periyodik sistemde elementlerin temel hal elektron dizilimlerinden yararlanılarak periyot, grup ve bloklarının belirlenmesi, katyonların elektron diziliminden nötr atomun konumuna geçiş yapılması.
ÖncekiSayfa 268 / 437Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin