Tüm alıştırma soruları

Türkiye’nin dış politikasında ve küresel ilişkilerinde yön belirleyici olan jeopolitik konumunun analizi yapılırken kullanılan unsurlar; fiziki coğrafyaya dayalı "statik (değişmeyen) unsurlar" ile beşerî, ekonomik ve siyasi coğrafyaya dayalı "dinamik (değişen) unsurlar" olarak sınıflandırılır. Genellikle statik unsurlar dinamik unsurların gelişmesi için bir zemin hazırlasa da bazı durumlarda dinamik unsurlardaki değişimler statik unsurların önem derecesini doğrudan etkileyebilir.

Buna göre, Türkiye’nin jeopolitiğiyle ilgili aşağıdaki durumlardan hangisi, dinamik unsurların zamanla değişerek ülkenin sahip olduğu statik unsurlardan birinin stratejik değerini doğrudan etkilediğine örnek gösterilebilir?

I. Dünya Sava��ı sürecinde İtilaf Devletleri'nin Osmanlı Devleti topraklarını paylaşmak amacıyla kendi aralarında yaptıkları gizli antlaşmalar ve bu antlaşmaların dünya kamuoyuna duyurulması sürecindeki aşağıdaki gelişmeleri kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralayınız.

İkinci Dünya Savaşı yıllar��nda Cumhurbaşkanı İsmet İnönü ile İngiltere Başbakanı Winston Churchill arasında Ocak 1943'te Adana'da, ardından Aralık 1943'te ise Kahire'de üst düzey diplomatik görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmelerde müttefikler, Türkiye'nin kendi yanlarında savaşa fiilen katılmasını talep etmişlerdir. Türkiye ise ilkesel olarak müttefiklerin yanında savaşa katılmayı kabul etmekle birlikte, fiili katılımı ertelemeyi başarmıştır. Türkiye'nin Adana ve Kahire görüşmelerinde savaşa fiili katılımı geciktirmek adına öne sürdüğü temel gerekçe aşağıdakilerden hangisidir?

İkinci Dünya Savaşı sürecinde Türkiye, savaşın getirdiği yıkımdan korunmak ve toprak bütünlüğünü güvence altına almak amacıyla etkin bir denge politikası yürütmüştür. Hem Müttefik hem de Mihver devletleriyle ilişkilerini diplomatik çerçevede sürdüren Türkiye, savaşın gidişatına göre kararlar almıştır.

Bu politika çerçevesinde Türkiye'nin İkinci Dünya Savaşı yıllarında (1939-1945) gerçekleştirdiği diplomatik girişimler ve imzaladığı antlaşmalar dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu dönemde yaşanan dış politika gelişmelerinden biri olarak gösterilemez?

Aşağıdaki dünya haritasında, Kuzey Yarım Küre'nin yüksek enlemlerinde geniş bir kuşak oluşturan belirli bir karasal biyomun coğrafi dağılışı taranarak gösterilmiştir.

Haritada dağılışı gösterilen bu biyom ve bu biyomdaki ekolojik özellikler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de bir maden arama şirketinin Sivas Divriği yakınlarında keşfettiği yeni bir demir yatağına ait hazırlanan teknik raporda şu bilgilere yer verilmiştir:

* Bölgedeki toplam işletilebilir maden cevheri miktarı oldukça fazladır ve uzun yıllar üretime katkı sağlayacak boyuttadır.
* Ancak çıkarılan cevher içindeki saf demir oranı düşük olduğundan, metalin taş ve topraktan arındırılması yüksek maliyetli tesis yatırımları gerektirmektedir.

Buna göre, raporda belirtilen demir yatağının özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türkiye'de sanayi tesislerinin kuruluş yeri seçiminde ham maddeye yakınlık, enerji kaynağına yakınlık, ulaşım imkânları ve pazar gibi coğrafi faktörler belirleyicidir. Bazı sanayi kolları ham maddenin çabuk bozulabilir olması veya taşıma maliyetinin yüksekliği nedeniyle doğrudan ham madde kaynağı çevresinde kurulurken, bazıları ise ham maddenin ithal edilmesi veya mamul maddenin pazarlanması kolaylığı nedeniyle liman kentlerinde ya da büyük tüketim merkezlerinde yoğunlaşmıştır.

Aşağıdaki haritada üç farklı sanayi tesisinin yer aldığı merkezler numaralandırılarak gösterilmiştir.

Bu merkezlerdeki sanayi tesisleri ve kuruluş yeri seçimleriyle ilgili;

$I.$ $I$ numaralı merkezde gübre fabrikasının kurulmasında, bu alanda zengin yerli fosfat yataklarının bulunması belirleyici olmuştur.
$II.$ $II$ numaralı merkezde kâğıt fabrikasının konumlandırılmasında, ham madde kaynağına yakınlık ve üretim sürecinde ihtiyaç duyulan su kaynaklarının bolluğu etkili olmuştur.
$III.$ $III$ numaralı merkezde yer alan gübre fabrikasının kuruluş yeri seçiminde, bölgede çıkarılan yerli ham madde kaynağına yakınlık esas alınmıştır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Azerbaycan'ın bağımsızlık mücadelesinin lideri Ebulfeyz Elçibey, 'Bizim mücadelemiz sadece siyasi bir rejim değişikliği ya da yeni bir devlet kurma arayışı değildir; bu mücadele, on yıllardır maruz kaldığımız kültürel asimilasyona karşı milli kimliğimizi, dilimizi ve tarihimizi koruma davasıdır.' demiştir.

Elçibey'in bu ifadesinden hareketle, SSCB'nin dağılma sürecinde Türk cumhuriyetlerinde ortaya çıkan bağımsızlık hareketleriyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde yaşanan iç isyanlar, askeri ve mali çözülmelerle ilgili;

I. Tımar sisteminin aksaması taşrada güvenlik zafiyetine yol açmış ve Celali İsyanları'nın yayılmasını hızlandırmıştır.
II. Kapıkulu Ocaklarına devşirme kanununa aykırı olarak asker alınması, askeri disiplini bozarken hazine üzerindeki ulufe yükünü artırmıştır.
III. Taşradaki ayaklanmaların temel çıkış noktasını, Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik ve bağımsızlık fikirleri oluşturmuştur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Küresel ölçekte doğal afetlerin coğrafi dağılışı ve bu afetlere karşı alınabilecek önlemler hakkında araştırma yapan bir afet yönetim kuruluşu, hazırladığı raporda bazı bölgelerdeki baskın doğal afet riskini ve bu riski azaltmaya yönelik en öncelikli tedbiri şu şekilde açıklamıştır:

* I. Bölge (Kuzey Amerika'nın güneydoğu kıyıları): Tropikal siklon (kasırga) riskine karşı sığınakların inşa edilmesi ve meteorolojik erken uyarı sistemlerinin entegre edilmesi.
* II. Bölge (Kuzey Afrika'da Sahel kuşağı): Kuraklık ve çölleşme riskine karşı yeşil kuşak projeleri ile kuraklığa dayanıklı bitki türlerinin ekiminin yaygınlaştırılması.
* III. Bölge (İskandinav Yarımadası'nın doğusu): Şiddetli deprem ve tsunami riskine karşı binaların sismik izolatörlerle güçlendirilmesi ve kıyı koruma duvarlarının yapılması.
* IV. Bölge (Güney Asya'da Ganj Havzası): Muson yağmurlarının neden olduğu sel ve taşkın riskine karşı akarsu yataklarının ıslah edilmesi ve taşkın ovalarının yerleşime kapatılması.
* V. Bölge (Güney Amerika'da And Dağları kuşağı): Eğimli ve engebeli yamaçlarda çığ ve kütle hareketleri (heyelan) riskine karşı yamaçların taraçalandırılması ve koruyucu bariyerlerin kurulması.

Buna göre, raporda belirtilen bölgelerin coğrafi özellikleri dikkate alındığında, hangi bölge için öngörülen doğal afet riski ve buna yönelik geliştirilen koruyucu önlem coğrafi gerçeklerle uyuşmaz?

İnsanlar, yaşamlarını sürdürmek ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla doğal çevre üzerinde çeşitli değişiklikler yaparlar. Bu değişikliklerin bir kısmı doğal sistemlerin işleyişine zarar vererek çevre kirliliğine ve çeşitli çevre sorunlarına yol açar.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi doğrudan insan faaliyetlerinin doğal çevre üzerindeki olumsuz etkilerine örnek gösterilemez?

Türkiye ekonomisinde tarım, hayvancılık, sanayi ve ulaşım sektörleri fiziki ve beşerî coğrafya faktörlerinin yakın etkileşimi altında gelişme göstermektedir. Bu etkileşim sürecinin doğru analiz edilmesi, ülke kaynaklarının verimli kullanımı açısından büyük önem taşımaktadır.

Buna göre, Türkiye ekonomisini etkileyen coğrafi faktörlerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Türkiye'de hazırlanan bölgesel kalkınma projelerinin öncelikli hedefleri belirlenirken, o bölgelerin coğrafi özellikleri ve sahip oldukları ekonomik kaynaklar göz önünde bulundurulur. Örneğin; Güneydoğu Anadolu Projesi'nde (GAP) tarımda sulama ve enerji üretimi öncelikliyken, Zonguldak-Bartın-Karabük Projesi'nde (ZBKP) taş kömürü havzası ve demir-çelik sanayisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir.

Bu durum, bölgesel kalkınma projelerinin amaçlarının belirlenmesinde aşağıdakilerden hangisinin temel alındığını gösterir?

Türk kültürü, köklü tarihi boyunca çok geniş bir coğrafyaya yayılmış; yayıldığı bölgelerde derin izler bırakarak diğer kültürlerle etkileşime girmiştir. Aşağıdaki haritada Türk kültürünün tarihsel süreçte yayılış gösterdiği ve çeşitli somut kültürel miras eserleri bıraktığı bazı alanlar numaralandırılarak gösterilmiştir.

[Harita]

Buna g��re, numaralandırılmış alanlar ve Türk kültürü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Mustafa Kemal Atatürk'ün farklı alanlardaki hedefleri ve devlet anlayışını yansıtan aşağıdaki sözlerini, ilgili oldukları temel Atatürk ilkeleriyle eşleştiriniz.

Türkiye'nin jeopolitik önemini ve konumunun unsurlarını inceleyen bir coğrafyacı, ülkenin sahip olduğu çeşitli özellikleri jeopolitiğin statik (değişmeyen) ve dinamik (değişen) bileşenlerine göre sınıflandırmıştır.

Buna göre, sol sütunda verilen Türkiye'ye ait özellikleri sağ sütunda verilen en uygun jeopolitik unsur sınıflandırmasıyla eşleştiriniz.

İkinci Dünya Savaşı sürecinde Türkiye'nin uyguladığı iç ve dış politikalara ilişkin aşağıdaki gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 7. ve 24. maddeleri, Osmanlı topraklarının işgal edilmesine zemin hazırlayan en kritik hükümler arasındadır. Ancak bu iki maddenin hedefleri ve kapsamları birbirinden farklıdır.

Buna göre, antlaşmanın 24. maddesinde yer alan 'Vilayet-i Sitte'de karışıklık çıkması halinde bu bölgelerin işgal edilebileceği' yönündeki hükmün, genel işgal yetkisi veren 7. maddeden farklı olarak hedeflediği özel amaç aşağıdakilerden hangidir?

SSCB'nin (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği) 1991 yılında resmen dağılmasıyla birlikte Kafkasya ve Orta Asya coğrafyasında bağımsızlığını ilan eden Türk Cumhuriyetleri, kendi ulusal kimliklerini inşa etme ve bağımsız devlet yapılarını kurma sürecine girmişlerdir. Bu süre��te her bir cumhuriyetin bağımsızlık mücadelesinde ve kurucu iktidar döneminde ön plana çıkan liderler olmuştur.

Buna göre, sol sütunda verilen bağımsızlığını kazanan Türk Cumhuriyetleri ile sağ sütunda verilen bu cumhuriyetlerin bağımsızlık süreciyle özdeşleşen kurucu/öncü liderlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen Türk kültürünün yay��lış alanları ve kavramları ile bu alanlara ait coğrafi özellikleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.