Tüm alıştırma soruları

İbadetlerin kabul edilmesi ve uygulanmasında belli başlı kurallar ve amaçlar gözetilir. İslam dininde ibadetlerin geçerli olması ve hedefine ulaşması için riayet edilmesi gereken bazı temel ilkeler belirlenmiştir.

Buna göre;
I. Yolculuk, hastalık veya yaşlılık gibi zorlayıcı durumlarda ibadetlerin uygulanışında esneklik tanınması (ruhsat), dinin genel yapısına uygun bir yaklaşımdır.
II. İbadetin dış dünyadaki yansımasının veya toplumsal takdirinin bir amaç hâline getirilmemesi, amelde yalnızca Allah'ın hoşnutluğunun aranmasıdır.
III. İbadetlerin yapılış biçiminde, zamanında ve miktarında şahsi görüşlerle veya aşırı dindarlık saikiyle yeni yöntemler (bid'at) ihdas etmekten kaçınılması gerekir.

hususları sırasıyla ibadetlerde gözetilen hangi temel ilkelerle doğrudan ilişkilidir?

Din felsefesinde yaratıcı gücün varlığını kabul eden düşünceler, yalnızca Tanrı'nın var olup olmadığı sorusuyla yetinmez; aynı zamanda O’nun evren ve insanla olan ilişkisinin niteliğini de temellendirmeye çalışır. Bu bağlamda şekillenen yaklaşımlardan ilki, aşkın bir Tanrı'nın evreni yarattıktan sonra mucizeler ve vahiyler aracılığıyla tarihsel akışa müdahale etmeye devam ettiğini savunur. İkinci yaklaşım ise yaratıcı ile yaratılanı tek bir tözde birleştirerek doğayı Tanrı'nın kendisi olarak ilan eder. Üçüncü yaklaşım ise bu iki görüş arasında bir köprü kurarak, evrenin Tanrı'nın içinde yer aldığını fakat Tanrı'nın evrenden daha b��yük ve onu aşan bir aşkınlığa sahip olduğunu öne sürer.

Buna göre, parçada açıklamalarına yer verilen görüşler sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Aşağıda ahlak felsefesinin temel kavramları ve bu kavramların felsefe tarihindeki farklı filozoflarca ele alınış biçimlerine dair açıklamalar verilmiştir. Kavramları uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Materyalizm (maddeci felsefe) akımının tarihsel süreçte ortaya çıkan farklı biçimlerini, varlığı açıklama tarzlarıyla eşleştiriniz.

İnsanların hiçbir ortak otoritenin bulunmadığı bir ortamda, sürekli bir çatışma ve ölüm korkusu içinde yaşaması sürdürülebilir değildir. Bu güvensizlik ortamından kurtulmak isteyen bireyler, kendi aralarında anlaşarak haklarını ve güçlerini ortak bir egemene devretmişlerdir. Böylece herkesin can güvenliğini garanti altına alan devlet kurulmuştur.

Bu parçaya göre, birey-devlet ilişkisinin kurulmasında aşağıdakilerden hangisi temel amaçtır?

Ahmet, günlük ibadetlerini yerine getirirken sadece Allah'ın sevgisini ve hoşnutluğunu kazanmayı hedeflemekte; insanların kendisini övmesinden veya dindar biri olarak görmesinden özellikle kaçınmaktadır.

Buna göre Ahmet'in bu tutumu, ibadetlerin geçerliliğiyle ilgili aşağıdaki temel ilkelerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

İslam epistemolojisinde doğru bilgiye ulaşma yolları olarak kabul edilen kavramlar ile bu kavramların özellikleri ve işlevlerine dair açıklamalar aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki açıklamaları sağ sütundaki doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Bilimi bir 'ürün' olarak ele alan yaklaşım (Neopozitivizm / Mantıkçı Pozitivizm), bilimi tamamlanmış bir önermeler sistemi olarak görür ve onun mantıksal yapısını analiz etmeye odaklanır.

Buna göre, aşağıda verilen 'ürün olarak bilim' yaklaşımına ait kavramları, bu yaklaşımdaki tanımlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

David Hume'a göre zihnin tüm içerikleri en nihayetinde dış dünyadan edindiğimiz duyusal verilere dayanır. Bir elmayı gördüğümüzde, kokladığımızda veya ona dokunduğumuzda zihnimizde oluşan canlı durumlar 'izlenimler'dir. Bu elmayı odadan çıktıktan sonra zihnimizde canlandırdığımızda ya da hatırladığımızda oluşan daha soluk kopyalar ise 'ideler' (düşünceler) olarak adlandır��lır. Hume'a göre zihnimizde izlenimi bulunmayan hiçbir ide var olamaz.

Buna göre, David Hume'un bu yaklaşımından hareketle empirist (deneyci) bilgi felsefesinin temel iddiası aşağıdakilerden hangisidir?

Dış dünyada insan zihninden bağımsız, kendi başına var olan nesnelerin mevcudiyetini kabul eden ve insan bilgisinin bu nesnel gerçekliğe yönelebileceğini savunan görüş ile; dış dünyada hiçbir nesnel gerçekliğin bulunmadığını, zihinden bağımsız bir varlığın var olamayacağını ileri süren görüş felsefe tarihi boyunca tartışılmıştır. İlk görüş dış dünyanın nesnel varoluşuna kesin bir vurgu yaparken, ikinci görüş her türlü nesnel varoluş iddiasını kökten reddederek hiçliğe ulaşır.

Bu parçada özetlenen iki karşıt görüş, sırasıyla varlık felsefesinin hangi temel akımlarını temsil etmektedir?

Taftazânî, bilgi edinme yollarını açıklarken duyuların dış dünyayı algılamadaki önemine değinir. Ancak duyuların tek başına yanılmasına karşı aklın hakemliğine ihtiyaç olduğunu vurgular. Örneğin, uzaktaki büyük bir cismin göz tarafından küçük algılanması duyusal bir yanılsamadır; akıl ise muhakeme yoluyla onun gerçek büyüklüğünü ortaya koyar. Bununla birlikte akıl da sınırsız değildir; yaratılışın amacı, ibadetlerin yapılış şekli ve ahiret hayatı gibi aklın sınırlarını aşan alanlarda peygamberlerin getirdiği haberin (sadık haber) kılavuzluğu zorunludur.

Buna göre, İslam epistemolojisinde bilginin kaynakları ve aralarındaki ilişki ile ilgili;

I. Salim duyular, tek başına hatadan arınmış ve kesin bilgi sağlama hususunda yeterli değildir.
II. Sadık haber, selim aklın ve salim duyuların ötesindeki aşkın (transandantal) gerçeklikleri bildirir.
III. Sadık haberin doğruluğu ve bilgi değeri, salim duyularla deneyimlenebilir olmasına bağlıdır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Hz. Muhammed'in kararlarında ortak akla ve başkalarının görüşlerine verdiği önemi (istişare) gösteren aşağıdaki tarihi olayları, bu olaylar sırasında alınan kararlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Hz. Peygamber’in ibadet hayatını öğrenen üç sahabiden biri sürekli geceleri namaz kılacağını, ikincisi her gün oruç tutacağını, üçüncüsü ise evlenmeyip kendisini tamamen ibadete adayacağını söylemiştir. Durumu öğrenen Hz. Peygamber onları uyararak şöyle buyurmuştur:

'Allah’a yemin olsun ki, ben sizin Allah’tan en çok korkanınız ve O’na karşı en derin saygıyı duyanınızım. Fakat ben bazen oruç tutar, bazen tutmam; gecenin bir kısmında namaz kılar, bir kısmında uyurum; kadınlarla da evlenirim. Kim benim sünnetimden yüz çevirirse benden değildir.' (Müslim, Nikâh, 5)

Bu hadisten hareketle İslam'daki ibadet esasları hakkında;

I. İbadetlerde aşırılıktan kaçınılarak kolaylık ve itidal ilkeleri benimsenmelidir.
II. İbadette samimiyet ve iyi niyet olduğu sürece, sünnetin belirlediği şekil ve miktarların dışına çıkılmasında bir sakınca yoktur.
III. İbadetlerin dinen geçerli ve kabul edilebilir olması, Hz. Peygamber’in gösterdiği ölçülere uygun yapılmasına bağlıdır.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

Dünya'nın küresel şekline bağlı olarak Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe güneş ışınlarının geliş açısı küçülür ve buna bağlı olarak sıcaklık değerleri genel olarak azalır. Bu durum 'enlem-sıcaklık ilişkisi' olarak adlandırılır. Ancak bir yerin sıcaklığı sadece enlemle açıklanamaz; yükselti, denizellik-karasallık ve rüzgarlar gibi göreceli (özel) konum şartları da sıcaklık üzerinde etkilidir. Bu durum bazen enlem-sıcaklık ilişkisine tamamen ters düşen sonuçlar ortaya çıkarır.

Buna göre, Türkiye'de yaşanan aşağıdaki durumlardan hangisi enlem-sıcaklık ilişkisine ters düşen bir duruma örnek gösterilebilir?

İbadetlerin geçerli olması ve bireyin manevi hayatına katkı sunması için riayet edilmesi gereken bazı temel ilkeler bulunmaktadır. Aşağıdaki sol sütunda ibadetlerde gözetilen temel ilkeler, sağ sütunda ise bu ilkelerin yansıması olan örnek durumlar verilmiştir. Sol sütundaki temel ilkeleri, sağ sütundaki en uygun örnek durumlarla eşleştiriniz.

İnsanların hiçbir ortak otoritenin bulunmadığı bir 'doğa durumunda' yaşadıklarını varsayalım. Bu durumda herkes kendi varlığını koruma güdüsüyle hareket edecek, bu da kaçınılmaz olarak bir çatışma ve güvensizlik ortamı yaratacaktır. Bireyler, bu sürekli korku ve ölüm tehdidinden kurtulmak amacıyla bir araya gelerek haklarını ve güçlerini ortak bir egemene devretmek üzere uzlaşırlar. Bu uzlaşı sonucunda, toplumsal barışı ve güvenliği sağlayacak olan ortak güç, yani devlet kurulmuş olur.

Buna göre parçada dile getirilen görüşler, devletin ortaya çıkışı ile ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini desteklemektedir?

Makhzum kabilesinden asil bir kadının hırsızlık yapması üzerine, bazı Müslümanlar onun cezalandırılmaması için Hz. Muhammed'e aracı göndermek istemişlerdir. Hz. Muhammed bu duruma tepki göstererek şöyle buyurmuştur:

'Sizden önceki milletlerin helak olmasının sebebi, içlerinden asil bir kimse hırsızlık yaptığında onu serbest bırakmaları, zayıf biri hırsızlık yaptığında ise ona ceza uygulamalarıydı. Allah'a yemin ederim ki, kızım Fatıma da hırsızlık yapsa, ona da gerekli cezayı uygulardım.'

Bu olay, Hz. Muhammed'in aşağıdakilerden hangisine verdiği önemi doğrudan göstermektedir?

İslam bilgi teorisinde (epistemoloji) bilgi kaynakları, taşıdıkları bağlayıcılık ve objektiflik derecesine göre sınıflandırılmaktadır. Vahiy, selim akıl ve mütevatir haber gibi kaynaklar herkes için bağlayıcı ve genel bir nitelik taşırken; rüya, ilham ve keşif gibi yollar farklı bir konumda değerlendirilir.

Buna göre; rüya, ilham ve keşif gibi bilgi kaynaklarının epistemolojik (bilgi değeri) açıdan temel özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Bilimi anlamak için yalnızca onun nihai ürünü olan bitmiş teorilere ve mantıksal çözümlemelere odaklanmak yeterli değildir. Bilim, tarihsel süreç içerisinde belirli bilim insanı topluluklarının ortak kabulleri, değerleri ve dünyayı algılama biçimleri (paradigmalar) çerçevesinde gerçekleştirdikleri beşeri bir pratiktir. Bu nedenle bilimsel ilerleme, eski paradigmanın krizlerle sarsılıp yerini yeni bir paradigmanın devrimsel bir süreçle almasıyla gerçekleşen toplumsal ve tarihsel bir etkinliktir.

Bu parçada savunulan görüşe göre, bilimi anlamak için aşağıdakilerden hangisine odaklanılması gerekir?

İslam öncesi Mekke toplumunda dürüstlük ve güvenilirlik gibi erdemler oldukça önem taşımaktaydı. Genç yaşlarından itibaren ticaretle uğraşan Hz. Muhammed, haksız kazançtan kaçınmış, verdiği sözleri tutmuş ve kendisine bırakılan emanetleri korumuştur. Mekke halkı, onun bu üstün ahlaki özelliklerinden dolayı kendisine bir lakap vermiştir. Bu parçada bahsedilen ahlaki özelliklerinden ötürü Mekke halkının Hz. Muhammed'e verdiği lakap aşağıdakilerden hangisidir?