Tüm alıştırma soruları

Aşağıdaki paragrafta soğuk sıkım zeytinyağı üretimiyle ilgili bilgiler verilmiştir:

(I) Soğuk sıkım yöntemi, zeytinin hamur hâline getirilmesi ve sıkılması esnasında su sıcaklığının en fazla 27 derece civarında tutulmasıyla gerçekleştirilir. (II) Bu yöntemde ısıl işlemin düşük seviyede sınırlandırılması, zeytinin yapısında doğal olarak bulunan ve ısıya karşı duyarlı olan antioksidanlar ile vitaminlerin korunmasını sağlar. (III) Yüksek sıcaklıklara maruz kalmayan zeytinyağı, böylece hem zeytine özgü meyvemsi aromayı ve kokuyu kaybetmez hem de asitlik derecesini ideal seviyede tutar. (IV) Üretim miktarı geleneksel sıcak sıkıma göre daha az olsa da elde edilen ürünün besin değeri ve duyusal kalitesi çok daha yüksektir.

Buna göre, paragrafta numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

I. Cümle ile Yöntemin uygulanışındaki üst sıcaklık sınırının ne olduğu; II. Cümle ile Düşük sıcaklık tercihinin zeytinin besleyici özlerini muhafaza ettiği; III. Cümle ile Isı sınırlandırmasının yağın koku özellikleri ile kimyasal dengesini koruduğu; IV. Cümle ile Düşük verimliliğe rağmen elde edilen yağın niteliksel olarak üstün olduğu ifadeleri eşleşmelidir.

Paragraftaki numaralanmış cümlelerde geçen ifadeler ile yardımcı düşünceler eşleştirildiğinde; I. cümle üst sıcaklık sınırına (en fazla 27 derece), II. cümle besleyici özlerin (antioksidan ve vitaminler) korunmasına, III. cümle koku (aroma) ve kimyasal (asitlik) dengenin korunmasına, IV. cümle ise düşük verimliliğe (üretim miktarının az olması) karşın niteliksel üstünlüğe (kalitenin yüksek olması) karşılık gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Paragraftaki I. cümleyi incelemek.

I. cümlede yöntemin su sıcaklığının en fazla 27 derece civarında tutulmasıyla gerçekleştirildiği belirtilmiştir. Bu durum, üst sıcaklık sınırı ifadesiyle eşleşir.

İlk cümlenin yardımcı düşüncesini saptamak.

2

Paragraftaki II. cümleyi incelemek.

II. cümlede ısıl işlemin sınırlandırılmasının antioksidanlar ile vitaminleri koruduğu ifade edilmiştir. Bu durum, besleyici özlerin muhafaza edilmesi ifadesiyle eşleşir.

İkinci cümlenin yardımcı düşüncesini saptamak.

3

Paragraftaki III. cümleyi incelemek.

III. cümlede zeytinyağının meyvemsi aromayı, kokuyu kaybetmediği ve asitlik derecesini ideal seviyede tuttuğu belirtilmiştir. Bu durum, koku özellikleri ve kimyasal dengenin korunması ifadesiyle eşleşir.

Üçüncü cümlenin yardımcı düşüncesini saptamak.

4

Paragraftaki IV. cümleyi incelemek.

IV. cümlede üretim miktarının daha az olmasına rağmen besin değerinin ve duyusal kalitenin daha yüksek olduğu vurgulanmıştır. Bu durum, düşük verimliliğe rağmen niteliksel üstünlük ifadesiyle eşleşir.

Dördüncü cümlenin yardımcı düşüncesini saptamak.

Anahtar Kavram

Paragraftaki her bir cümlenin taşıdığı yardımcı düşünceyi belirleme ve benzer ifadelerle eşleştirme.

Tahmini Süre:1m 0s

Soru 942Soru →

Mendel genetiğinde monohibrit çaprazlamalar ve kontrol çaprazlamaları sonucu belirli fenotip oranları elde edilir. Aşağıda verilen ebeveyn genotipleriyle yapılan çaprazlamaları, bu çaprazlamalardan elde edilecek F1 dölünün fenotipik oranlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol taraftaki

Aa \times Aa

çaprazlaması sağdaki

3 : 1

oranında baskın ve çekinik fenotip ifadesiyle,

Aa \times aa

çaprazlaması sağdaki

1 : 1

oranında baskın ve çekinik fenotip ifadesiyle,

AA \times aa

çaprazlaması ise sağdaki tamamı (\%100) baskın fenotip ifadesiyle eşleşir.

Çaprazlamalarda baskınlık-çekiniklik ilişkisine göre oluşan fenotiplerin olasılıkları hesaplandığında; iki heterozigotun çaprazlanması

3:1

oranını, heterozigot ile homozigot çekinik çaprazlaması

1:1

oranını ve homozigot baskın ile homozigot çekinik çaprazlaması ise tamamı baskın fenotipi verir.

Adım Adım Çözüm

1

İlk çaprazlama olan

Aa \times Aa

işlemini Punnett karesi yöntemiyle gerçekleştirin.

Genotip oranları

1/4\ AA

,

2/4\ Aa

,

1/4\ aa

olarak bulunur. Fenotip olarak

3/4

baskın,

1/4

çekinik fenotipli bireyler oluşur. Bu oran

3:1

şeklindedir.

Heterozigot bireylerin çaprazlanmasında fenotipik ayrışım oranını bulmak.

2

İkinci çaprazlama olan

Aa \times aa

işlemini gerçekleştirin.

Genotip oranları

1/2\ Aa

,

1/2\ aa

olarak bulunur. Fenotip olarak bireylerin yarısı baskın, yarısı çekinik olur. Bu oran

1:1

şeklindedir.

Kontrol çaprazlamasında fenotipik ayrışım oranını belirlemek.

3

Üçüncü çaprazlama olan

AA \times aa

işlemini gerçekleştirin.

Oluşan tüm bireyler

Aa

genotipinde ve baskın fenotipte olur. Fenotip oranı %100 baskındır.

Homozigot zıt karakterli bireylerin çaprazlanmasında F1 dölünün fenotipini belirlemek.

Anahtar Kavram

Mendel'in monohibrit çaprazlama ve kontrol çaprazlaması ilkelerine göre oluşan oğul döllerin fenotipik ayrışım oranlarının hesaplanması.

Soru 943Soru →

Canlılarda görülen genetik varyasyon ve modifikasyon süreçleri ile ilgili verilen hücresel/çevresel olaylar ile bu olayların temel özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Somatik hücre mutasyonu, genlerin yapısında meydana gelen ve sadece bireyin kendisini etkileyip sonraki nesillere aktarılmayan değişim ile eşleşir. Homolog kromozomların rastgele ayrılması, krossing-over gerçekleşmemiş olsa bile gametlerde kromozom kombinasyonlarının çeşitlenmesini sağlayan kalıtsal mekanizma ile eşleşir. Modifikasyon, çevresel etkenlerle genlerin işleyişinde meydana gelen ve kalıtsal olmayan fenotipik değişim ile eşleşir. Germ hattı mutasyonu ise gamet veya gamet üreten hücrelerde ortaya çıkan, popülasyona yeni alellerin katılmasına ve kalıtsal çeşitliliğin artmasına neden olan değişim ile eşleşir.

Eşleştirmede, vücut hücrelerindeki mutasyonların kalıtsal olmadığı, mayozdaki homolog kromozom ayrılmasının kalıtsal çeşitliliğe yol açtığı, modifikasyonların kalıtsal olmadığı ve üreme hücrelerindeki mutasyonların ise kalıtsal olduğu temel biyolojik bilgilerine dayanılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Vücut hücrelerinde (somatik) meydana gelen mutasyonların kalıtsallığını analiz edin.

Somatik hücre mutasyonlarının sonraki nesillere aktarılmadığı belirlenir.

Vücut hücreleri gamet oluşumunda doğrudan yer almadığından, bu mutasyonlar sadece bireyin kendisinde sınırlı kalır.

2

Mayoz bölünmede kromozomların bağımsız dağılımının genetik çeşitliliğe etkisini değerlendirin.

Homolog kromozomların rastgele ayrılmasının krossing-over olmasa bile gamet çeşitliliğini artırdığı belirlenir.

Mayoz I'deki homolog kromozom ayrılması bağımsız olasılıklara göre gerçekleştiğinden yeni kromozom kombinasyonları oluşur.

3

Çevre etkisiyle ortaya çıkan fenotipik değişimlerin kalıtsallığını inceleyin.

Modifikasyonların genlerin nükleotit dizilimini (yapısını) değiştirmediği ve kalıtsal olmadığı belirlenir.

Modifikasyonda sadece genin işleyişi değişir ve bu durum döllere aktarılmaz.

4

Üreme hücrelerindeki (germ hattı) mutasyonların gen havuzuna katkısını inceleyin.

Germ hattı mutasyonlarının döllere aktarıldığı ve yeni aleller ürettiği belirlenir.

Gametler döllenmeyle yavru bireyi oluşturduğu için bu hücrelerdeki mutasyonlar kalıtsaldır ve popülasyon varyasyonunu artırır.

Anahtar Kavram

Genetik Varyasyonlar ve Mutasyonlar

Soru 944Soru →

Enzimlerin yapısı ve işleyişi ile ilgili aşağıda verilen kavramları, bu kavramlara ait doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Apoenzim seçeneği 'Enzimin sadece protein yapılı kısmı olup, hangi substrata etki edeceğini belirler' ifadesiyle; Koenzim seçeneği 'Bileşik enzimin yapısına katılan ve genellikle vitaminlerden oluşan organik yardımcı kısımdır' ifadesiyle; Kofaktör seçeneği 'Bileşik enzimin yapısına katılan

Ca^{2+}

veya

Mg^{2+}

gibi inorganik yardımcı kısımdır' ifadesiyle; Aktif merkez seçeneği ise 'Enzimin substratına geçici olarak bağlandığı ve tepkimenin gerçekleştiği özel bölgedir' ifadesiyle eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede; protein yapılı olan ve özgüllüğü belirleyen apoenzim ilgili açıklamayla, organik yardımcı kısım olan koenzim vitaminli açıklamayla, inorganik yardımcı kısım olan kofaktör mineral iyonlu açıklamayla ve substratın bağlandığı bölge olan aktif merkez ise katalizin gerçekleştiği bölge açıklamasıyla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Apoenzim tanımını belirleme

Apoenzim, enzimin yalnızca protein kısmını oluşturur ve özgüllüğü belirler. Bu nedenle protein kısmı ve özgüllük vurgusu yapılan açıklama ile eşleştirilir.

Enzimlerin protein ve protein dışı kısımlarının temel işlevlerini birbirinden ayırt etmek.

2

Koenzim ve kofaktör kavramlarının farkını ortaya koyma

Organik yapıdaki yardımcı kısım koenzim (örneğin vitamin), inorganik yapıdaki yardımcı kısım ise kofaktördür (örneğin metal iyonları).

Yardımcı kısımların kimyasal yapısına göre (organik/inorganik) sınıflandırılmasını sağlamak.

3

Aktif merkez kavramını açıklama ile eşleştirme

Aktif merkez, enzimin substrata bağlandığı ve katalitik aktivitenin gerçekleştiği bölgedir. Bu açıklama aktif merkez ile eşleştirilir.

Enzimin substratla etkileşim kurduğu bölgenin işlevini kavramak.

Anahtar Kavram

Enzimlerin yapısı (apoenzim, koenzim, kofaktör) ve aktif merkez bölgesi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 945Soru →

Ekosistemde yer alan canlıların beslenme ilişkilerini gösteren aşağıdaki canlı grupları ile bu grupların ekolojik özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Üreticiler - Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürerek organik besin sentezleyen organizmalar; Birincil tüketiciler - Doğrudan üretici canlıları tüketerek enerji ihtiyacını karşılayan otobur organizmalar; İkincil tüketiciler - Otobur canlılarla beslenerek besin zincirinde üçüncü trofik düzeyde yer alan etobur organizmalar; Ayrıştırıcılar - Hücre dışı sindirim salgılarıyla organik atıkları inorganik maddelere dönüştüren organizmalar.

Ekosistemdeki canlılar beslenme biçimlerine göre ayrılır. Üreticiler fotosentez ile organik besin üretir. Birincil tüketiciler (otoburlar) üreticileri yer. İkincil tüketiciler (etoburlar) otoburları yer. Ayrıştırıcılar ise her basamaktan organik atıkları parçalar. Eşleştirme bu bilgilere dayanarak yapılmıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Üreticilerin beslenme özelliklerini belirleme.

Üreticiler, fotosentez ile inorganik maddelerden organik madde sentezler. Bu özellik 'Işık enerjisini kimyasal bağ enerjisine dönüştürerek organik besin sentezleyen organizmalar' ifadesiyle eşleşir.

Fotosentez yapan üretici canlıların temel görevini tanımlamak amacıyla.

2

Birincil tüketicilerin beslenme ilişkisini saptama.

Birincil tüketiciler otoburdur ve doğrudan bitkisel besinlerle beslenirler. Bu nedenle 'Doğrudan üretici canlıları tüketerek enerji ihtiyacını karşılayan otobur organizmalar' ile eşleşir.

Otobur canlıların besin zincirindeki yerini ve doğrudan üreticileri tükettiğini göstermek amacıyla.

3

İkincil tüketicilerin trofik düzeyini ve besin kaynağını bulma.

İkincil tüketiciler etoburdur ve otoburları yerler. Bu nedenle 'Otobur canlılarla beslenerek besin zincirinde üçüncü trofik düzeyde yer alan etobur organizmalar' ile eşleşir.

İkincil tüketicilerin üçüncü trofik düzeyde bulunduğunu doğrulamak amacıyla.

4

Ayrıştırıcıların madde döngüsündeki rolünü netleştirme.

Ayrıştırıcılar ölü organik atıkları inorganik maddelere çevirerek toprağı zenginleştirir. Bu nedenle 'Hücre dışı sindirim salgılarıyla organik atıkları inorganik maddelere dönüştüren organizmalar' ile eşleşir.

Saprofitlerin madde döngüsündeki kilit rolünü açıklamak amacıyla.

Anahtar Kavram

Besin zincirinde yer alan trofik düzeyler ve ayrıştırıcıların ekolojik rolleri

Soru 946Soru →

İnsanlarda MN kan grubu sisteminde M ve N alelleri birbirine eş baskındır. Aşağ��da verilen genotipik çaprazlamalar ile bu çaprazlamalar sonucunda oluşabilecek yavruların fenotip/genotip oranlarını doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

MN x MN çaprazlaması 1:2:1 oranında fenotip ve genotip ayrışımı ile; MM x NN çaprazlaması %100 oranında eş baskın fenotipli bireyler ile; MN x NN çaprazlaması ise 1:1 oranında fenotip ve genotip ayrışımı ile eşleşir.

Genetik çaprazlama kurallarına göre, heterozigot eş baskın iki bireyin (

MN \times MN

) çaprazlanması sonucu

1:2:1

fenotip ve genotip oranı elde edilir. Homozigot farklı bireylerin (

MM \times NN

) çaprazlanmasıyla yavruların tamamı heterozigot ve dolayısıyla eş baskın fenotipte olur. Bir heterozigot ve bir homozigot bireyin (

MN \times NN

) çaprazlanması ise

1:1

oranında fenotip ve genotip ayrışımı gösterir.

Adım Adım Çözüm

1

MN \times MN

çaprazlamasını Punnett karesiyle analiz etmek.

Oluşan genotipler

MM

,

MN

,

MN

,

NN

şeklindedir. Fenotipler de sırasıyla M, MN ve N olur. Oran

1:2:1

'dir.

Eş baskınlıkta heterozigot bireyler (

MN

) her iki alelin de özelliğini fenotipte gösterdiğinden fenotip ve genotip oranları birbirine eşittir.

2

MM \times NN

çaprazlamasını analiz etmek.

Tüm yavrular

MN

genotipine sahip olur, bu da \%100 eş baskın fenotip demektir.

Farklı homozigot alellere sahip ebeveynlerin çaprazlanmasıyla sadece heterozigot yavrular meydana gelebilir.

3

MN \times NN

çaprazlamasını analiz etmek.

Yavruların yarısı

MN

, diğer yarısı ise

NN

genotipine sahip olur. Oran

1:1

'dir.

Heterozigot birey ile homozigot bireyin çaprazlanması sonucunda fenotip ve genotip dağılımı yarı yarıya (

1:1

) gerçekleşir.

Anahtar Kavram

Eş baskınlıkta heterozigot genotipli bireylerin her iki alelin de özelliğini fenotipte göstermesi ve buna bağlı olarak monohibrit çaprazlamalarda fenotip oranının genotip oranına (

1:2:1

) eşit olması.

Soru 947Soru →

Aşağıdaki paragrafta yer alan cümleleri, bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

*Paragraf:*
Geleneksel Türk gölge oyunu Karagöz, sadece bir güldürü unsuru değil, aynı zamanda Osmanlı toplumunun sosyal yapısını yansıtan bir aynadır. Oyundaki Karagöz karakteri halkın sağduyusunu ve yalınlığını temsil ederken, Hacivat ise saray çevresinin eğitimli ve diplomatik kesimini simgeler. Karagöz gösterileri, sözlü kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasında da önemli bir köprü görevi görmüştür.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Osmanlı toplumunun sosyal yapısını yansıtan bir ayna olması dönemin toplumsal gerçekliğini yansıttığıyla; karakterlerin halkı ve saray çevresini simgelemesi farklı toplumsal sınıfların temsilcilerine yer verildiğiyle; sözlü kültürün kuşaktan kuşağa aktarılması ise kültürel birikimin yeni nesillere taşındığıyla eşleşir.

Paragraftaki birinci cümle, Karagöz oyununun Osmanlı toplumunun yapısını yansıttığını belirterek eserin üretildiği dönemin toplumsal gerçekliğine ışık tuttuğunu gösterir. İkinci cümle, Karagöz ve Hacivat karakterlerinin halkı ve eğitimli saray kesimini simgelemesi üzerinden farklı toplumsal katmanların oyunda temsil edildiğini ifade eder. Üçüncü cümle ise sözlü kültürün sonraki kuşaklara aktarılması köprüsü olarak kültürel birikimin yeni nesillere taşınmasındaki rolünü ortaya koyar.

Adım Adım Çözüm

1

Paragrafın birinci cümlesi olan 'Osmanlı toplumunun sosyal yapısını yansıtan bir aynadır.' ifadesi incelenir.

Bu ifadeden Karagöz oyununun, üretildiği Osmanlı döneminin toplumsal ilişkilerini ve yapısını barındırdığı (yansıttığı) sonucuna ulaşılır.

Cümledeki 'sosyal yapı' ve 'ayna' kavramları bizi doğrudan toplumsal gerçekliğe götürür.

2

Paragrafın ikinci cümlesindeki Karagöz (halkın sağduyusu) ve Hacivat (saray çevresi) karakterlerinin temsil ettiği kesimler değerlendirilir.

Bu temsil ilişkisinden, eserde farklı toplumsal sınıfların (halk ve yönetici/saray kesimi) temsilcilerine yer verildiği yardımcı düşüncesi elde edilir.

Karakterlerin sosyal katmanları simgelemesi, eserin sınıfsal bir temsile sahip olduğunu gösterir.

3

Paragrafın son cümlesinde geçen 'sözlü kültürün kuşaktan kuşağa aktarılmasında önemli bir köprü görevi görmüştür' ifadesi çözümlenir.

Bu ifadeden, gölge oyununun kültürel değer ve birikimleri sonraki nesillere taşıdığı (aktardığı) yardımcı düşüncesine varılır.

'Kuşaktan kuşağa aktarım' ve 'köprü görevi' ifadeleri doğrudan nesiller arası kültürel taşınmayı belirtmektedir.

Anahtar Kavram

Paragrafta her cümlenin veya cümle grubunun, ana düşünceyi destekleyen farklı bir yardımcı düşünceyi barındırdığını tespit etme.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 948Soru →

Aşağıda verilen kalıtım çaprazlamaları ile bu çaprazlamalar sonucunda oluşabilecek yavru döllerin fenotip/genotip özelliklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Homozigot kırmızı akşamsefası ile pembe akşamsefası çaprazlaması

\%50

pembe,

\%50

kırmızı fenotip verir; heterozigot

MN

çaprazlaması

1:2:1

oranında

M

,

MN

,

N

fenotipleri verir;

AB

ve

O

çaprazlaması

\%50

A

,

\%50

B

heterozigot yavrular verir; homozigot

A

ve homozigot

B

çaprazlaması ise

\%100

AB

fenotipinde heterozigot yavrular verir.

Verilen çaprazlamalar eş baskınlık ve eksik baskınlık kurallarına göre yapıldığında: akşamsefası bitkisinde kırmızı ve pembe çiçek çaprazlanması

\%50

pembe,

\%50

kırmızı fenotip verir; heterozigot

MN

çaprazlaması

1:2:1

oranında

M

,

MN

,

N

fenotipleri verir;

AB

ve

O

kan grubu çaprazlaması

\%50

A

,

\%50

B

heterozigot yavrular verir; homozigot

A

ve homozigot

B

çaprazlaması ise

\%100

AB

fenotipinde heterozigot yavrular verir.

Adım Adım Çözüm

1

Eksik baskınlık kalıtımına göre akşamsefası çaprazlamasını yapınız.

C^R C^R \times C^R C^W \rightarrow \frac{1}{2} C^R C^R\text{ (kırmızı)} + \frac{1}{2} C^R C^W\text{ (pembe)}

genotip ve fenotipleri elde edilir.

Bitkilerde çiçek rengi eksik baskın olduğundan homozigot kırmızı ile heterozigot pembenin çaprazlanması eşit oranda kırmızı ve pembe fenotip oluşturur.

2

Eş baskın

MN

kan grubu çaprazlamasını yapınız.

L^M L^N \times L^M L^N \rightarrow \frac{1}{4} L^M L^M\text{ (M)} + \frac{1}{2} L^M L^N\text{ (MN)} + \frac{1}{4} L^N L^N\text{ (N)}

elde edilir. Fenotip ayrışım oranı

1:2:1

olur.

Eş baskınlıkta heterozigot bireylerin kendileştirilmesi sonucu hem genotip hem de fenotip ayrışım oranları her zaman

1:2:1

olarak gerçekleşir.

3

AB

ve

O

kan gruplu bireylerin çaprazlanmasını analiz ediniz.

I^A I^B \times I^O I^O \rightarrow \frac{1}{2} I^A I^O\text{ (A kan grubu)} + \frac{1}{2} I^B I^O\text{ (B kan grubu)}

elde edilir.

Anne ve babadan gelen alellerin kombinasyonu sonucu oluşan yavruların tamamı heterozigot genotiptedir ve fenotipik olarak eşit olasılıkla

A

veya

B

grubundandır.

4

Homozigot

A

ve homozigot

B

çaprazlamasını gerçekleştiriniz.

I^A I^A \times I^B I^B \rightarrow \%100 I^A I^B\text{ (AB kan grubu)}

genotipi elde edilir.

Homozigot iki farklı eş baskın fenotipin çaprazlanmasıyla oluşacak yavruların tamamı heterozigot ve eş baskın fenotipte olur.

Anahtar Kavram

Eş baskınlık ve eksik baskınlık kalıtım modellerinde genotip ve fenotip ayrışım oranlarının analizi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 949Soru →

Aşağıdaki paragrafta derin deniz hidrotermal bacalarıyla ilgili bilgiler verilmiştir.

(I) Güneş ışığının tamamen kaybolduğu, binlerce metre derinlikteki okyanus tabanlarında yer alan hidrotermal bacalar, yaşamın kökenine dair ezber bozan ipuçları sunmaktadır. (II) Fotosenteze dayalı ekosistemlerin aksine, bu zifiri karanlık ortamlarda hayat kemosentetik arkelerin kükürt bileşiklerini oksitlemesiyle başlar. (III) Güneş enerjisinin yerini alan bu kimyasal süreç, ekstrem koşullara uyum sağlamış dev tüp solucanları ve karidesler gibi karmaşık canlı topluluklarını besler. (IV) Yüksek basınç ve aşırı sıcaklığa rağmen bacaların çevresinde gelişen bu biyoçeşitlilik, Dünya dışı yaşam arayışlarında buz kaplı okyanus dünyaları için de bir model oluşturmaktadır. (V) Dolayısıyla bu bacalar, sadece yeryüzündeki alternatif yaşam biçimlerini değil, evrendeki biyolojik sınırları anlamamızı da sağlayan doğal laboratuvarlardır.

Buna göre, paragrafta numaralanmış cümleleri, içerdikleri yardımcı düşüncelerle doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

II. cümle kemosentez yoluyla yaşamın başlamasını anlatan yardımcı düşünceyle, III. cümle kimyasal sürecin zorlu şartlardaki canlıları beslemesini belirten düşünceyle, IV. cümle biyoçeşitliliğin Dünya dışı yaşam araştırmalarına model olmasını ifade eden yargıyla ve V. cümle hidrotermal bacaların canlılığın yeryüzü ile evrendeki biyolojik sınırlarını anlamadaki rolünü aktaran düşünceyle eşleşmektedir.

Paragrafta yer alan II, III, IV ve V. cümlelerin her biri, derin deniz hidrotermal bacalarının farklı işlevlerini ve özelliklerini ele almaktadır. Bu cümlelerin içerdikleri anlamlar sırasıyla kemosentezle yaşamın başlaması, kimyasal enerjinin zorlu koşullardaki canlıları beslemesi, biyoçeşitliliğin Dünya dışı araştırmalara model oluşturması ve bu bacaların canlılığın kozmik sınırlarını anlamadaki laboratuvar işleviyle tam olarak örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Paragraftaki II. cümleyi okuyup kemosentetik arkeler ve kükürt bileşikleri aracılığıyla hayatın başlaması bilgisine odaklanmak.

Bu cümle, ışığa ihtiyaç duymadan kükürt bileşikleri üzerinden kemosentezle yaşamın başladığını belirten yardımcı düşünceyle eşleşir.

Cümledeki 'kemosentetik arkelerin kükürt bileşiklerini oksitlemesiyle başlar' ifadesi, bu kimyasal sürece doğrudan karşılık gelir.

2

Paragraftaki III. cümleyi inceleyerek kimyasal sürecin ekstrem koşullara uyum sağlamış canlı topluluklarını besleme işlevini saptamak.

Bu cümle, kimyasal enerji dönüşümünün zorlu şartlardaki canlı gruplarının beslenmesini sağladığı düşüncesiyle eşleşir.

Cümlede geçen 'ekstrem koşullara uyum sağlamış dev tüp solucanları ve karidesler gibi karmaşık canlı topluluklarını besler' ifadesi bu eşleşmeyi kanıtlar.

3

Paragraftaki IV. cümleyi analiz ederek biyoçeşitliliğin buz kaplı okyanus dünyaları (Dünya dışı yaşam) için model oluşturması yargısını bulmak.

Bu cümle, biyoçeşitliliğin Dünya dışı benzer okyanuslarda yaşam izleri ararken rehberlik edebileceği düşüncesiyle eşleşir.

Cümlede yer alan 'Dünya dışı yaşam arayışlarında buz kaplı okyanus dünyaları için de bir model oluşturmaktadır' ibaresi bu eşleşmenin temelidir.

4

Paragraftaki V. cümleye bakarak bacaların alternatif yaşam biçimlerini ve evrendeki biyolojik sınırları anlamadaki işlevini değerlendirmek.

Bu cümle, hidrotermal bacaların canlılığın küresel ve kozmik sınırlarını araştırmaya yarayan doğal alanlar olduğu düşüncesiyle eşleşir.

Cümledeki 'sadece yeryüzündeki alternatif yaşam biçimlerini değil, evrendeki biyolojik sınırları anlamamızı da sağlayan doğal laboratuvarlardır' yargısı bu yardımcı düşünceyi doğrular.

Anahtar Kavram

Paragraftaki cümlelerin ilettiği özel yargıları saptayarak bunları alternatif ifadelerle eşleştirme (yardımcı düşünceleri belirleme).

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 950Soru →

Canlılarda görülen değişimler ve genetik çeşitlilik mekanizmaları ile ilgili verilen olayları, bu olayların kalıtım yönüyle ilgili özellikleri veya tanımları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sirke sineğinde sıcaklığa bağlı kanat şekli değişimi modifikasyonla; deri h��crelerindeki radyasyon hasarı somatik (kalıtsal olmayan) mutasyonla; polen ana hücresindeki mutasyon germ hattı (kalıtsal) mutasyonuyla; homolog kromozomların rastgele ayrılması ise kalıtsal varyasyonu artıran rekombinasyon mekanizmasıyla eşleşir.

Verilen olaylar kalıtım özellikleri bakımından incelendiğinde; sirke sineğindeki sıcaklığa bağlı gelişim değişimi modifikasyon tanımına (birinci tanım), deri hücrelerindeki radyasyon hasarı kalıtsal olmayan somatik mutasyon tanımına (ikinci tanım), polen ana hücresindeki mutasyon kalıtsal germ hattı mutasyonu tanımına (üçüncü tanım) ve homolog kromozomların bağımsız ayrılması ise kalıtsal varyasyon sağlayan rekombinasyon mekanizması tanımına (dördüncü tanım) tam olarak uymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci olay olan sirke sineklerindeki sıcaklığa bağlı gelişim farkını analiz ediniz.

Bu durum, çevre şartlarının (sıcaklık) etkisiyle genlerin işleyişinde meydana gelen kalıtsal olmayan bir değişimdir (modifikasyon). Bu nedenle birinci tanım ile eşleşir.

Modifikasyonlarda DNA nükleotit dizilimi değişmez, sadece çevre etkisiyle fenotip geçici olarak değişir.

2

İkinci olay olan deri hücrelerindeki nükleotit dizilim değişimini analiz ediniz.

Deri hücreleri vücut (somatik) hücresi olduğundan, buradaki mutasyon kalıtsal değildir ve sonraki nesillere aktarılmaz. Bu nedenle ikinci tanım ile eşleşir.

Çok hücreli canlılarda somatik hücre mutasyonları eşeyli üreme ile yavrulara geçmez.

3

Üçüncü olay olan polen ana hücresindeki mutasyonu analiz ediniz.

Polen ana hücreleri üreme ana hücresi olup mayozla üreme hücrelerini oluşturur. Burada gerçekleşen mutasyonlar kalıtsaldır. Bu nedenle üçüncü tanım ile eşleşir.

Üreme hattındaki (germ hattı) mutasyonlar döllenme yoluyla sonraki nesillere aktarılır.

4

Dördüncü olay olan homolog kromozomların rastgele çekilmesini analiz ediniz.

Bu olay mayoz bölünmede gerçekleşen ve genlerin yeni kombinasyonlar oluşturmasını sağlayarak kalıtsal varyasyona yol açan bir rekombinasyon mekanizmasıdır. Bu nedenle dördüncü tanım ile eşleşir.

Homolog kromozomların bağımsız ayrılması, mutasyon olmaksızın tür içi çeşitliliği artıran temel mekanizmalardan biridir.

Anahtar Kavram

Genetik varyasyon mekanizmaları, mutasyonların vücut ve üreme hücrelerinde gerçekleşmesinin kalıtsal sonuçları ve çevre etkisiyle oluşan modifikasyonların özellikleri.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 951Soru →

Vitaminler ve hormonlar, canlılarda düzenleyici olarak rol oynayan organik bileşiklerdir. Ancak vitaminler, organik yapılı olmalarına rağmen hücresel solunum tepkimelerinde enerji verici (substrat) olarak kullanılmazlar; hormonlar ise hedef hücrelerinde özel reseptörlere bağlanarak hücresel yanıtları tetikler.

Buna göre, aşağıda sol sütunda verilen düzenleyici moleküller ile sağ sütunda verilen işlevsel özellikleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

A vitamini rodopsin pigmenti senteziyle, K vitamini kanın pıhtılaşmasında koenzim işleviyle, kalsitonin kandaki kalsiyumun kemiklere geçişini sağlayan zar reseptörleriyle, tiroksin ise metabolizma hızını düzenleyen hücre içi reseptörleriyle eşleşmelidir.

Eşleştirmede vitaminlerin koenzim ve öncül madde olma özellikleri ile hormonların kimyasal yapılarına bağlı olarak hedef hücrelerin zarında veya içinde bulunan reseptörlerine bağlanma mekanizmaları doğru bir şekilde ilişkilendirilmiştir. Vitaminler organik olmalarına rağmen solunumda enerji verici olarak kullanılmazken düzenleyici olarak görev alırlar.

Adım Adım Çözüm

1

Vitaminlerin genel görevlerini ve enerji verici olup olmadıklarını belirleme.

Vitaminler düzenleyicidir, koenzim olarak çalışır ancak solunumda enerji verici olarak kullanılmazlar. A ve K vitaminlerinin işlevleri tespit edilir.

Vitaminlerin temel özelliklerini sınıflandırmak doğru eşleştirmeyi kolaylaştırır.

2

Hormonların reseptör tiplerini ve etki mekanizmalarını inceleme.

Protein yapılı kalsitonin hücre zarı reseptörlerine, amino asit türevli tiroksin ise hücre içi reseptörlerine bağlanır.

Hormonların kimyasal yapısına göre hedef hücrelerdeki reseptör konumlarının farklılığını anlamak gerekir.

3

Sol ve sağ sütundaki maddeleri karşılıklı olarak eşleştirme.

A vitamini gece körlüğüyle (rodopsin), K vitamini kanın pıhtılaşmasıyla, kalsitonin kalsiyum dengesiyle, tiroksin metabolizma hızıyla eşleşir.

Tüm özellikleri birleştirerek doğru eşleşme çiftlerini oluşturmak.

Anahtar Kavram

Vitaminlerin koenzim rolü, eksiklik belirtileri, hormonların kimyasal yapılarına göre hedef hücre reseptörlerine bağlanma biçimleri ve düzenleyici moleküllerin genel özellikleri.

Soru 952Soru →

Aşağıda ikili adlandırma (binomial nomenklatür) kuralları ve filogenetik s��nıflandırma ilkelerine ait bazı kavramlar ile açıklamalar verilmiştir. Sol sütundaki kavramları, sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Binomial adlandırmada ilk kelime (Cins adı) ile cins aidiyeti ve akrabalık bilgisi; ikinci kelime (Tanımlayıcı ad) ile tek başına akrabalık göstermeyen niteleyici sıfat; iki kelimenin birleşimi (Tür adı) ile verimli döl veren topluluk; homolog organlar ile ortak atadan köken alan yapı benzerliği eşleşmelidir.

Cins adı canlıların yakın akrabalığını belirtirken, tanımlayıcı ad sadece niteleyici bir sıfattır. Tür adı bu iki kelimenin birleşimiyle oluşur ve verimli döl verme yeteneğine sahip bireyleri tanımlar. Homolog organlar ise ortak atadan köken alan ve sınıflandırmada akrabalığı kanıtlayan yapılardır.

Adım Adım Çözüm

1

İlk kelimenin (cins adı) işlevini belirlemek.

İlk kelime cins adıdır ve filogenetik sınıflandırmada akrabalığı gösteren temel ögedir.

Cins adı akrabalık derecesi hakkında doğrudan bilgi verir.

2

İkinci kelimenin (tanımlayıcı ad) işlevini belirlemek.

İkinci kelime tanımlayıcı addır ve tek başına yakınlığı göstermeyen bir sıfattır.

Farklı türlerde aynı tanımlayıcı ad bulunabilir ve bu durum akrabalık kanıtı sayılmaz.

3

İki kelimenin birleşiminin (tür adı) anlamını açıklamak.

İki kelime birlikte tür adını oluşturur. Türün temel kriteri kısır olmayan verimli döl vermektir.

Tür adı iki kelimeden oluşur ve verimli yavru kriterine dayanır.

4

Homolog organların sınıflandırmadaki rolünü belirlemek.

Filogenetik sınıflandırmada köken ortaklığını gösteren homolog organ benzerliği temel alınır.

Homolog organlar köken benzerliğini gösterir.

Anahtar Kavram

İkili adlandırma kuralları ve filogenetik sınıflandırmada homolog organların önemi

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 953Soru →

Aşağıda verilen kimyasal sistemler ile bu sistemlerin yoğun fazlarında veya çözeltilerinde etkin olan Van der Waals etkileşim türlerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Yoğun fazdaki polar

HCl

molekülleri dipol-dipol etkileşimi ile, sıvı argon (

Ar

) atomları London kuvvetleri ile,

NaCl

iyonları ve polar

H_2O

molekülleri iyon-dipol etkileşimi ile, polar

H_2O

ve apolar

O_2

molekülleri ise dipol-indüklenmiş dipol etkileşimi ile eşleşir.

Polar

HCl

molekülleri arasında kalıcı dipoller nedeniyle dipol-dipol; apolar

Ar

atomları arasında geçici dipoller nedeniyle London; suda çözünen

NaCl

iyonları ile polar su molekülleri arasında iyon-dipol; polar

H_2O

ile apolar

O_2

arasında ise dipol-indüklenmiş dipol etkileşimleri kurulması doğru eşleştirmeleri oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1

Kimyasal türlerin polar ve apolar karakterlerini belirleme

HCl

polar,

Ar

apolar (soy gaz),

Na^+

ve

Cl^-

iyon,

H_2O

polar,

O_2

apolar moleküldür.

Etkileşim türünü belirlemek için türlerin polarite durumunu ve iyon oluşturup oluşturmadıklarını saptamak gerekir.

2

Eşleştirmeleri tamamlama

Polar-polar için dipol-dipol (

HCl

-

HCl

); apolar-apolar veya soygaz-soygaz için London (

Ar

-

Ar

); iyon-polar için iyon-dipol (

NaCl

-

H_2O

); polar-apolar için dipol-indüklenmiş dipol (

H_2O

-

O_2

) etkileşimleri eşleşir.

Van der Waals etkileşimleri, etkileşen türlerin özelliklerine (polar, apolar, iyon) göre sınıflandırılır.

Anahtar Kavram

Zayıf Etkileşimler: Van der Waals Etkileşimleri

Soru 954Soru →

Tanecik boyutu farkından yararlan��larak gerçekleştirilen ayırma yöntemleri; günlük hayatta, endüstride ve tıp alanında sıklıkla kullanılır.

Buna göre, aşağıda verilen karışımlar�� ayırma senaryoları ile bu işlemlerde kullanılan en uygun yöntemleri eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Böbrek yetmezliğindeki atıkların yarı geçirgen membranla ayrılması diyaliz ile; katı-katı heterojen bileşenlerin boyut farkıyla engellerden geçirilerek ayrılması eleme ile; akışkandaki katıların süzgeç yardımıyla ayrılması ise süzme yöntemi ile eşleşir.

Böbrek yetmezliğinde proteinler ile küçük üre moleküllerinin yarı geçirgen membranla ayrılması diyaliz ile; katı-katı heterojen bileşenlerin boyut farkına göre eleklerle ayrılması eleme ile; akışkan ortamdaki katı taneciklerin süzgeç veya filtre yardımıyla ayrılması süzme yöntemi ile eşleşmelidir.

Adım Adım Çözüm

1

İlk senaryoyu analiz etme

Kan plazmasındaki üre gibi küçük moleküllerin yarı geçirgen zarla ayrılması, koloidal boyuttaki maddelerin tanecik boyutu farkıyla ayrılmasına örnektir ve bu yönteme diyaliz adı verilir. Dolayısıyla birinci ifade diyaliz ile eşleşir.

Diyaliz, koloid karışımların yarı geçirgen membran yardımıyla tanecik boyutu farkına göre ayrılması ilkesine dayanır.

2

İkinci senaryoyu analiz etme

Katı-katı heterojen karışımların boyut farkına göre gözenekli engeller (elekler) yardımıyla ayrılması eleme işlemidir. Dolayısıyla ikinci ifade eleme ile eşleşir.

Eleme yöntemi, katı-katı heterojen karışımlarda tanecik boyutu farkından yararlanılarak gerçekleştirilir.

3

Üçüncü senaryoyu analiz etme

Bir akışkan (sıvı ya da gaz) içerisindeki katı taneciklerin filtre veya süzgeç yardımıyla tutulması süzme işlemidir. Dolayısıyla üçüncü ifade süzme ile eşleşir.

Süzme yöntemi, katı-sıvı (süspansiyon) veya katı-gaz heterojen karışımları ayırmak amacıyla gözenekli süzgeç veya filtre kullanılarak uygulanır.

Anahtar Kavram

Tanecik boyutu farkı yardımıyla karışımların ayrılması (eleme, süzme, diyaliz)

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 955Soru →

Aşağıdaki paragrafta numaralanmış cümleleri, bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerle eşleştiriniz.

*Paragraf:*
(I) Doğanın sessiz mimarları olan arılar, çiçekli bitkilerin tozlaşmasını sağlayarak ekosistemin dengesinin korunmasında ve biyolojik çeşitliliğin devamında hayati bir rol üstlenir. (II) Yeryüzündeki tarımsal üretimin çok büyük bir kısmı, bu küçük canlıların polen taşıma faaliyetine doğrudan bağımlıdır ve onların yokluğu küresel besin zincirini bozabilir. (III) Ne yazık ki son yıllarda kontrolsüzce artan pestisit kullanımı, doğal yaşam alanlarının tahribatı ve iklim değişikliği gibi olumsuz etkenler arı popülasyonunu küresel ölçekte ciddi şekilde tehdit etmektedir. (IV) Bu durum, arıların neslinin tükenmesi tehlikesinin yanı sıra dünya genelinde insanlığın gelecekteki gıda güvenliğini de büyük bir riske atmaktadır.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle 'Doğal dengenin korunmasında ve canlı çeşitliliğinde arıların kritik önem taşıdığı', ikinci cümle 'Gıda üretimi ile besin döngüsünün arıların polen taşımasına dayandığı', üçüncü cümle 'İnsan eliyle oluşan çevre sorunlarının arı popülasyonunu olumsuz etkilediği', dördüncü cümle ise 'Arı neslinin tehlikeye girmesinin insanlığın beslenme güvencesini tehdit ettiği' yargısıyla eşleşmektedir.

Paragraftaki tüm cümleler, taşıdıkları anlam sınırları dahilinde doğru yardımcı düşüncelerle eşleştirilmiştir. Birinci cümle ekosistem dengesi ve çeşitliliğiyle; ikinci cümle tarımsal üretim ve besin zinciriyle; üçüncü cümle pestisit ve iklim değişikliği gibi çevre sorunlarıyla; dördüncü cümle ise insanlığın gıda güvenliğiyle ilişkilendirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1

Paragraftaki birinci cümleyi anlamca incelemek.

Birinci cümlede arıların tozlaşmayı sağlayarak ekosistem dengesini ve biyolojik çeşitliliği koruduğu belirtilmektedir.

Bu durum doğrudan doğal denge ve canlı çeşitliliğindeki kritik rolü ifade eden yargı ile eşleşmeyi gerektirir.

2

Paragraftaki ikinci cümleyi anlamca incelemek.

İkinci cümlede tarımsal üretimin arıların polen taşımasına bağımlı olduğu ve yokluklarında besin zincirinin bozulacağı anlatılmaktadır.

Bu bilgi, gıda üretimi ve besin döngüsünün arıların faaliyetlerine dayandığını belirten yargıyı doğrular.

3

Paragraftaki üçüncü cümleyi anlamca incelemek.

Üçüncü cümlede pestisit kullanımı, habitat tahribatı ve iklim değişikliği gibi olumsuz faktörlerin arı popülasyonunu tehdit ettiği belirtilmektedir.

Pestisit, tahribat ve iklim değişikliği insan eliyle oluşturulan çevre sorunları kapsamına girdiğinden bu cümle ilgili yardımcı düşünce ile eşleşir.

4

Paragraftaki dördüncü cümleyi anlamca incelemek.

Dördüncü cümlede arıların neslinin tükenmesinin insanlığın gelecekteki gıda güvenliğini riske atacağı vurgulanmaktadır.

Gıda güvenliği beslenme güvencesi anlamına geldiğinden, arı neslinin tehlikeye girmesinin insan beslenmesini tehdit ettiği düşüncesiyle örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Paragraftaki yardımcı düşünceleri tespit etme ve cümleler ile anlam ilişkisi kurma.

Soru 956Soru →

Kimyasal türler arasındaki ilişkileri inceleyen bir öğrenci, bazı tanecik çiftlerini sınıflandırmak istemektedir. Buna göre, aşağıdaki sol sütunda verilen tanecik çiftlerini, sağ sütundaki uygun tanecik sınıflandırma terimleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

_{17}^{35}\text{Cl}

ve

_{17}^{37}\text{Cl}^{-}

çifti İzotop;

_{15}^{31}\text{P}

ve

_{16}^{32}\text{S}

çifti İzoton;

_{19}^{40}\text{K}

ve

_{20}^{40}\text{Ca}

çifti İzobar;

_{11}^{23}\text{Na}^{+}

ve

_{12}^{24}\text{Mg}^{2+}

çifti İzoelektronik ile eşleşir.

Sol sütundaki taneciklerin proton, nötron, kütle numarası ve elektron sayıları hesaplandığında; klor tanecikleri proton sayıları aynı olduğundan izotop, fosfor ve kükürt tanecikleri nötron sayıları aynı olduğundan izoton, potasyum ve kalsiyum tanecikleri kütle numaraları aynı olduğundan izobar, sodyum ve magnezyum iyonları ise elektron sayıları ve dizilimleri aynı olduğundan izoelektroniktir.

Adım Adım Çözüm

1

Klor tanecik çiftinin atom numaralarını ve kütle numaralarını karşılaştırın.

Her ikisinin de proton sayısı

17

'dir, ancak kütle numaraları farklıdır (

35

ve

37

).

Proton sayıları aynı, nötron sayıları veya kütle numaraları farklı olan tanecikler izotop tanecik olarak tanımlanır.

2

Fosfor ve kükürt atomlarının nötron sayılarını hesaplayıp karşılaştırın.

Fosfor için nötron sayısı

31 - 15 = 16

; kükürt için nötron sayısı

32 - 16 = 16

'dır. Proton sayıları ise sırasıyla

15

ve

16

'dır.

Nötron sayıları aynı, proton sayıları farklı olan tanecikler izoton tanecik olarak adlandırılır.

3

Potasyum ve kalsiyum atomlarının kütle numaralarını ve proton sayılarını karşılaştırın.

Her iki atomun da kütle numarası

40

'tır. Proton sayıları ise farklıdır (

19

ve

20

).

Kütle numaraları aynı, proton sayıları farklı olan tanecikler izobar tanecik olarak adlandırılır.

4

Sodyum ve magnezyum iyonlarının elektron sayılarını ve katman dizilimlerini belirleyin.

Sodyum iyonunun elektron sayısı

11 - 1 = 10

; magnezyum iyonunun elektron sayısı

12 - 2 = 10

'dur. Her ikisinin de elektron dizilimi

2, 8

şeklindedir.

Elektron sayıları ve dizilimleri aynı, proton sayıları farklı olan tanecikler izoelektronik tanecik olarak adlandırılır.

Anahtar Kavram

İzotop, izoton, izobar ve izoelektronik taneciklerin tanım ve özelliklerine göre belirlenmesi

Soru 957Soru →

Azot döngüsünde aktif rol oynayan bazı canlı grupları ile bu canlıların hücresel yapı ve ekolojik/metabolik özellikleri aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütunda yer alan canlı gruplarını, sağ sütundaki hücresel yapı ve metabolik özelliklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Nitrifikasyon bakterileri inorganik maddeleri oksitleyerek kemosentez yapan prokaryotik özelliklerle; saprofit mantarlar hücre dışı sindirimle organik atıkları parçalayıp amonyak oluşturan ökaryotik özelliklerle; denitrifikasyon bakterileri nitratı moleküler azota dönüştüren prokaryotik özelliklerle; Rhizobium bakterileri ise baklagil köklerinde simbiyotik azot bağlayan prokaryotik özelliklerle eşleşmelidir.

Doğru eşleştirmede; nitrifikasyon bakterileri prokaryotik ve kemosentetik özelliklere; saprofit mantarlar ökaryotik ve hücre dışı sindirim yoluyla amonyak oluşturan özelliklere; denitrifikasyon bakterileri nitratı azot gazına indirgeyen prokaryotik özelliklere; Rhizobium bakterileri ise baklagillerle simbiyotik yaşayan azot bağlayıcı prokaryotik özelliklere karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1

Nitrifikasyon bakterilerinin özelliklerinin belirlenmesi

Bu bakteriler prokaryot hücre yapısına sahip olup kemosentez reaksiyonları ile besin üretirler.

Nitrifikasyon olayı kemosentetik bakteriler tarafından gerçekleştirilir ve inorganik maddelerin oksidasyonu ile enerji üretimine dayanır.

2

Saprofit mantarların özelliklerinin belirlenmesi

Mantarlar ökaryot canlılardır ve hücre dışı sindirim yaparak organik maddeleri hücre dışında yapı birimlerine ayrıştırırlar.

Saprofitlerin temel ekolojik rolü organik atıkları ayrıştırarak amonyak oluşumunu sağlamaktır. Mantarlar ökaryot olduklarından prokaryotik olan saprofit bakterilerden ayrılırlar.

3

Denitrifikasyon bakterilerinin özelliklerinin belirlenmesi

Bu canlılar nitratı serbest azot gazına indirgeyen prokaryotik organizmalardır.

Denitrifikasyon, topraktaki kullanılabilir azot bileşiklerini atmosfere serbest azot gazı olarak geri vererek azot döngüsünü dengeler.

4

Rhizobium bakterilerinin özelliklerinin belirlenmesi

Bu bakteriler baklagil köklerindeki nodüllerde simbiyotik (mutualist) yaşayan ve azot tespiti yapan prokaryotlardır.

Rhizobium bakterileri atmosferdeki serbest azotu doğrudan bağlayarak bitkinin azot ihtiyacını karşılar.

Anahtar Kavram

Azot döngüsündeki dönüşüm basamakları ve bu basamaklarda rol alan canlıların hücresel yapı ile metabolik faaliyet ilişkisi.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 958Soru →

Aşağıda sol sütunda verilen omurgasız hayvan türlerini, sağ sütunda karışık olarak verilen kendilerine özgü anatomik ve fizyolojik özelliklerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Planarya, alev hücreleri ve tek açıklıklı sindirim boşluğu ile; toprak solucanı, segmentli yapı, kapalı dolaşım ve metanefridyum ile; denizyıldızı, iç iskelet ve su-damar sistemi ile; bal arısı ise açık kan dolaşımı ve malpigi tüpleri ile eşleşmektedir.

Planarya alev hücreleri (protonefridyum) ve tek açıklıklı sindirim sistemiyle; toprak solucanı segmentli vücut, kapalı dolaşım ve metanefridyum ile; denizyıldızı kalsiyum karbonat yapılı iç iskelet ve su-damar sistemiyle; bal arısı ise açık dolaşım ve malpigi tüpleriyle doğru şekilde eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Planaryanın taksonomik grubunun ve fizyolojik özelliklerinin belirlenmesi.

Planarya, yassı solucanlar (Platyhelminthes) şubesine aittir. Bu grupta dolaşım sistemi bulunmaz, boşaltım protonefridyum (alev hücreleri) ile gerçekleştirilir ve sindirim sistemi ağız-anüs görevi gören tek açıklığa sahiptir. Bu durum ilk ifade ile eşleşir.

Yassı solucanların temel vücut planını analiz etmek amacıyla yapılmıştır.

2

Toprak solucanının yapısal ve dolaşım özelliklerinin belirlenmesi.

Toprak solucanı, halkalı solucanlar (Annelida) şubesine dahildir. Vücutları belirgin segmentlerden oluşur, boşaltım metanefridyumlar ile yapılır ve omurgasız hayvanlarda nadir olarak görülen kapalı dolaşım sistemine sahiptirler. Bu durum ikinci ifade ile eşleşir.

Halkalı solucanların ayırt edici dolaşım ve boşaltım özelliklerini tespit etmek amacıyla yapılmıştır.

3

Denizyıldızının yapısal sistemlerinin ve hareket mekanizmasının belirlenmesi.

Denizyıldızı, derisi dikenliler (Echinodermata) şubesine aittir. Omurgasız olmalarına rağmen mezodermal kökenli, kalsiyum karbonat yapılı plakçıklardan oluşan bir iç iskelete sahiptirler. Ayrıca hareket, beslenme ve gaz alışverişini sağlayan hidrolik su-damar sistemleri mevcuttur. Bu durum üçüncü ifade ile eşleşir.

Derisi dikenlilerin kendilerine özgü iç iskelet ve tüp ayak mekanizmasını analiz etmek amacıyla yapılmıştır.

4

Bal arısının dolaşım ve boşaltım adaptasyonlarının belirlenmesi.

Bal arısı, eklem bacaklılar (Arthropoda) şubesindedir. Eklem bacaklılarda kan damarlarının dışına çıkarak vücut boşluğuna (hemosöl) yayılır yani açık dolaşım görülür. Boşaltım organı olarak işlev gören malpigi tüpleri ise atıkları hemolenften süzerek doğrudan sindirim kanalına boşaltır. Bu durum dördüncü ifade ile eşleşir.

Eklem bacaklıların dolaşım ve boşaltım adaptasyonlarını doğrulamak amacıyla yapılmıştır.

Anahtar Kavram

Omurgasız hayvan şubelerinin (yassı solucanlar, halkalı solucanlar, derisi dikenliler ve eklem bacaklılar) ayırt edici boşaltım organları, dolaşım tipleri ve iskelet yapıları.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 959Soru →

Aşağıdaki parçada biyomimikri (biyotaklit) ve Eastgate Centre binası hakkında bilgi verilmiştir:

"Doğayı taklit ederek insan sorunlarına çözümler üreten biyomimikri, mimaride enerji verimliliğini artırmanın yenilikçi yollarını sunmaktadır. Zimbabve'deki Eastgate Centre binası, bu yaklaşımın en çarpıcı örneklerinden biridir. Mimar Mick Pearce, çölde yaşayan termitlerin yuvalarını havalandırma yönteminden esinlenmiştir. Termitler, dışarıdaki aşırı sıcaklık dalgalanmalarına rağmen yuva içindeki ısıyı sürekli olarak bacalar vasıtasıyla sabit tutabilmektedir. Pearce da binada geleneksel ve yüksek maliyetli klima sistemleri yerine, termit yuvalarındaki gibi hava akımını yönlendiren pasif iklimlendirme bacaları tasarlamıştır. Bu sistem sayesinde bina, benzer büyüklükteki yapılara kıyasla %90 daha az enerji tüketerek hem çevre dostu hem de son derece düşük maliyetli bir soğutma yöntemine kavuşmuştur."

Buna göre, sol sütunda verilen parçadaki cümleler ile sağ sütunda yer alan ve bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci cümle, doğadaki canlıların yaşam alanlarındaki tasarımlardan ilham alındığı yargısıyla; ikinci cümle, mekanik klimalar yerine doğal hava akımı sağlayan mekanizmanın tercih edildiği düşüncesiyle; üçüncü cümle ise çevre dostu ve düşük maliyetli uygulamanın getirdiği ekolojik ve ekonomik kazançlarla eşleşmektedir.

Doğru eşleştirmeler, sol taraftaki cümlelerde geçen bilgilerin sağ taraftaki ifadelere anlamsal olarak tam karşılık gelmesine dayanmaktadır. Mick Pearce'ın termit yuvalarından esinlenmesi doğadaki canlıların yaşam alanlarının çözümlerine; klimalar yerine pasif bacaların yapılması mekanik sistemler yerine hava akımını yönlendiren mekanizmalara; çevre dostu ve düşük maliyetli soğutma ise ekolojik koruma ile ekonomik avantaja karşılık gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Sol sütundaki birinci cümleyi incelemek.

Mimarın termit yuvalarının havalandırma biçiminden esinlendiği saptanır.

Tasarımın doğadaki bir canlının yaşam alanına dayandığını belirlemek için bu adım gereklidir.

2

Sol sütundaki ikinci cümleyi analiz etmek.

Geleneksel klima sistemlerinin yerine pasif iklimlendirme bacalarının tasarlandığı görülür.

Binadaki soğutma yönteminin mekanik araçlar yerine doğal hava akımı mekanizmasına dayandığını doğrulamak için bu analiz yapılır.

3

Sol sütundaki üçüncü cümleyi değerlendirmek.

Sistemin %90 daha az enerji tüketmesiyle hem doğaya (çevre dostu) hem de bütçeye (düşük maliyet) katkı sağladığı anlaşılır.

Tasarımın çevreye duyarlılık ve ekonomik tasarruf gibi çift yönlü faydalarını eşleştirebilmek amacıyla bu değerlendirme yapılır.

Anahtar Kavram

Paragrafta Yardımcı Düşünceleri Belirleme ve Eşleştirme

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 960Soru →

Azot döngüsünde görev alan bazı canlı grupları ile bu canlıların gerçekleştirdiği ekolojik faaliyetler verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki canlı gruplarını sağ sütundaki doğru ekolojik faaliyetler ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Ayrıştırıcı canlılar organik atıkları parçalayarak amonyak oluşturur; nitrifikasyon bakterileri amonyağı bitkilerin kullanabileceği nitrata dönüştürür; denitrifikasyon bakterileri ise topraktaki azotu serbest azot gazı olarak atmosfere verir.

Ayrıştırıcılar organik atıklardan amonyak elde eder, nitrifikasyon bakterileri bu amonyağı kemosentez yoluyla bitkilerin kullanabileceği nitrata dönüştürür, denitrifikasyon bakterileri ise topraktaki azotu gaz halinde atmosfere salarak döngüyü tamamlar. Bu eşleştirmeler canlıların ekolojik rolleriyle birebir örtüşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1

Ayrıştırıcıların (saprofitlerin) döngüdeki rolü tespit edilir.

Ayrıştırıcılar organik atıkları hidroliz ve solunumla yıkarak amonyak (

NH_3

) açığa çıkarır.

Organik maddelerin inorganik maddelere dönüştürülmesini sağlarlar.

2

Nitrifikasyon bakterilerinin faaliyeti incelenir.

Nitrifikasyon bakterileri amonyağı sırasıyla nitrit ve nitrata dönüştürür.

Bitkiler amonyağı doğrudan kullanamaz, bu yüzden azotun nitrat tuzlarına dönüştürülmesi gerekir.

3

Denitrifikasyon bakterilerinin rolü belirlenir.

Denitrifikasyon bakterileri topraktaki azot tuzlarını serbest azot gazına (

N_2

) dönüştürerek atmosfere verir.

Bu süreç atmosferdeki azot dengesinin korunmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Azot döngüsündeki biyotik bileşenler ve işlevleri

Tahmini Süre:1m 30s

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram