Yöneltme (Yürütme) Fonksiyonu

Bir kamu kurumunun strateji geliştirme başkanlığında görev yapan uzman personel Sinan Bey, kurumun tabi olduğu ihale mevzuatı ve mali süreçler konusundaki derin teorik bilgisi ve tecrübesiyle tanınmaktadır. Hiyerarşik olarak amir konumunda olmamasına ve diğer personeli terfi ettirme, sicil notu verme veya onlara disiplin cezası uygulama gibi resmi yetkileri bulunmamasına rağmen, daire başkanları dahi karmaşık ihale süreçlerinde daima onun yönlendirmelerine göre hareket etmektedir.

Buna göre Sinan Bey'in örgüt içindeki diğer bireyler üzerinde yarattığı bu etki, yöneltme (yürütme) süreci bağlamında aşağıdaki güç kaynaklarından hangisiyle açıklanır?

Bir il tarım ve orman müdürlüğünde, personelin çalışma ortamındaki fiziksel şartlar iyileştirilmiş, ofis donanımları yenilenmiş ve maaş iyileştirmeleri yapılmıştır. Kurum müdürü, bu değişiklikler sonrasında personelin iş yeriyle ilgili şikayetlerinin tamamen ortadan kalktığını gözlemlemiştir. Ancak müdür, şikayetlerin bitmesine rağmen personelin işe karşı duyduğu heyecanda, sorumluluk alma isteğinde ve genel performans düzeyinde belirgin bir artış olmadığını fark etmiştir.

Yöneltme (yürütme) fonksiyonu kapsamında personelin bu tutumunu Herzberg'in Çift Faktör (Hijyen-Motivasyon) Teorisi ile açıklamak isteyen bir uzmanın aşağıdaki çıkarımlardan hangisini yapması en doğru olur?

Merkezi idareye bağlı bir denetim kurulunda başkan olarak görevlendirilen Rıdvan Bey, denetçilerin çalışma bölgelerini rotasyona tabi tutan yeni bir yönerge hazırlamıştır. Rıdvan Bey, bu değişikliğe itiraz eden denetçilere yönelik herhangi bir idari yaptırım veya ceza tehdidinde bulunmamıştır. Aynı zamanda onları kendi teknik bilgisiyle veya kişisel özellikleriyle ikna etmeye de çalışmamıştır. Sadece, ilgili kanun hükmünde kararname uyarınca bu atamaları yapma yetkisinin kendi makamında olduğunu belirtmiş ve teşkilat kanununun kendisine tanıdığı resmi unvana dayanarak söz konusu yönergenin eksiksiz uygulanmasını talep etmiştir.

Yönetim biliminde French ve Raven tarafından sınıflandırılan örgütsel güç kaynakları dikkate alındığında, Rıdvan Bey'in yöneltme (yürütme) fonksiyonunu icra ederken başvurduğu temel güç türü aşağıdakilerden hangisidir?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) bölge müdürlüğünde veri analiz ekibi koordinatörü olarak görev yapan Zehra Hanım, personelin saha verilerini işlerken yalnızca rutin görevlerini yerine getirdiğini ve kurumsal hedefleri sahiplenmediğini fark etmiştir. Bu durumu değiştirmek isteyen Zehra Hanım, personeline sadece yasal mevzuata dayalı doğrudan emirler vermek yerine; açık bir iletişim kanalı oluşturmuş, onların mesleki gelişim ihtiyaçlarını destekleyen motivasyon araçları geliştirmiş ve ortak vizyon doğrultusunda ekibine ilham vererek rehberlik etmiştir.

Zehra Hanım'ın astlarını örgüt amaçlarına ulaşmaları yönünde harekete geçirmesi, isteklendirmesi ve onlara kılavuzluk etmesi sürecini kapsayan eylemler bütünü, yönetim biliminde aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüğünde görevli uzman personel Aylin Hanım, uzun süredir kurumun sunduğu hizmetleri iyileştirecek karmaşık ve yenilikçi projelerde görev almak istemektedir. Ancak sunduğu proje önerileri, bürokratik kısıtlar ve üst yönetimin riskten kaçınan tutumu nedeniyle sürekli reddedilmiştir. Bir süre sonra Aylin Hanım'ın yeni proje üretme çabasından tamamen vazgeçtiği, bunun yerine mesai arkadaşlarıyla olan ilişkilere daha fazla odaklandığı ve molalarda çalışma arkadaşlarıyla sosyalleşmeyi işteki temel tatmin kaynağı hâline getirdiği gözlemlenmiştir.

Çalışanları amaçlara yönlendirme ve motive etme süreci kapsamında Alderfer'in ERG (Varolma-İlişki Kurma-Gelişme) Kuramı dikkate alındığında, Aylin Hanım'ın sergilediği bu davranış değişikliği aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Bir büyükşehir belediyesinin insan kaynakları daire başkanlığında veri analisti olarak görev yapan Sinem Hanım, kurum içinde herhangi bir idari yetkiye veya resmi amirlik sıfatına sahip değildir. Ancak norm kadro planlaması, birimler arası rotasyon takvimi ve performans teşvik sistemine ilişkin hazırlanmakta olan güncel taslak dosyalara işi gereği yalnızca o erişebilmektedir. Diğer personel, kendi kariyerlerini doğrudan etkileyebilecek bu stratejik dosyalardaki detayları önceden öğrenebilmek amacıyla Sinem Hanım'ın iş süreçlerindeki ricalarını hızla yerine getirmekte ve onun gayriresmi taleplerine uyum göstermektedir.

Buna göre Sinem Hanım'ın çalışma arkadaşları üzerinde sahip olduğu ve onları yönlendirmesini sağlayan örgütsel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir ihtisas kurulunda raportör olarak görev yapan Elif Hanım, kendisiyle aynı kıdeme, eğitime ve iş yüküne sahip olan çalışma arkadaşı Murat Bey ile birlikte yoğun bir proje hazırlamıştır. Ancak projenin başarıyla tamamlanmasının ardından, üst yönetim tarafından yalnızca Murat Bey takdir belgesiyle ödüllendirilmiştir. Bu durumu büyük bir haksızlık olarak değerlendiren Elif Hanım, sonraki süreçte kuruma daha geç gelmeye ve işlere yalnızca asgari düzeyde çaba göstermeye başlamıştır.

Yöneltme (yürütme) fonksiyonu kapsamında ele alınan motivasyon kuramlarına göre, Elif Hanım'ın çabasını bilinçli olarak azaltarak tepki göstermesi aşağıdaki yaklaşımlardan hangisiyle en iyi açıklanır?

Bir kamu kurumunun proje koordinasyon biriminde yönetici olan Sinan Bey, ekibindeki uzman personellerden birinin grup içindeki uyumdan ziyade, kendi başına üstesinden gelebileceği orta derecede riskli görevleri tercih ettiğini gözlemlemiştir. Bu personel, çabalarının sonuçlarına yönelik anında geri bildirim almak istemekte ve problem çözme sorumluluğunu bizzat üstlenmekten büyük keyif almaktadır. Yürütme (yöneltme) sürecinin etkinliğini artırmak isteyen Sinan Bey, bu personeli yeni kurulacak bağımsız bir araştırma masasının tek sorumlusu olarak görevlendirmiştir.

David McClelland'ın Başarı (Öğrenilmiş) İhtiyaçlar Teorisi dikkate alındığında, Sinan Bey'in bu yöneltme kararı personelin ağırlıklı olarak hangi ihtiyacını tatmin etmeye yöneliktir?

Bir kamu bankasının bölge koordinatörlüğünde yönetici olarak görev yapan Selim Bey, kendisine bağlı şubelerin belirlenen ticari kredi hedeflerine ulaşmada yetersiz kaldığını fark etmiştir. Selim Bey, hiyerarşik makamının kendisine tanıdığı resmi emir verme yetkisine başvurmak yerine; yıl sonunda bireysel ve şube bazlı hedeflerini aşan personele, prime esas ek katsayı avantajı sağlayacağını ve genel müdürlük bünyesinde açılacak prestijli yönetici adayı (MT) rotasyon programına doğrudan katılma hakkı vereceğini ilan etmiştir. Bu duyurunun ardından şubelerin performansında ve motivasyonunda belirgin bir artış gözlemlenmiştir.

Buna göre Selim Bey'in, çalışanları kurum hedeflerine yöneltmek amacıyla etkin olarak kullandığı temel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT) başuzman olarak görev yapan Tarık Bey, kendisine verilen yeni altyapı projesini başarıyla tamamlayabileceğine dair tam bir inanca sahiptir. Ayrıca bu başarı sonucunda kurum yönetimi tarafından 'üstün başarı belgesi' ile ödüllendirileceğini de kesin olarak bilmektedir. Ancak Tarık Bey, kariyer hedefleri doğrultusunda maddi bir ödül veya yurtdışı eğitim imkânı beklediği için verilecek bu belgeyi kendisi açısından değerli ve çekici bulmamaktadır. Bu durum Tarık Bey'in projeye yönelik motivasyonunu önemli ölçüde düşürmüştür.

V. Vroom'un Beklenti Kuramı'na göre, Tarık Bey'in motivasyonunun düşük olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Bir il çevre ve şehircilik müdürlüğünde şube müdürü olarak görev yapan Orhan Bey, kendisine bağlı denetim ekiplerinin saha raporlarını zamanında sisteme girmediklerini tespit etmiştir. Süreci hızlandırmak amacıyla Orhan Bey, raporlarını belirlenen mesai bitimine kadar teslim etmeyen personelin arazi tazminatlarında kesinti yapılacağını ve haklarında disiplin işlemi başlatılacağını bir iç yazışmayla duyurmuştur. Bu bildirimin ardından raporların sisteme girilmesindeki gecikmeler ortadan kalkmıştır.

Yöneltme fonksiyonu kapsamında değerlendirildiğinde, Orhan Bey'in astlarının davranışlarını değiştirmek için ağırlıklı olarak kullandığı örgütsel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu üniversitesinin kütüphane ve dokümantasyon daire başkanı olan Kemal Bey, personelinin kişisel ihtiyaçlarına, iş tatminine ve ofis içindeki sosyal uyuma en üst düzeyde önem vermektedir. İş yerinde dostane, rahat ve çatışmadan uzak bir atmosfer yaratmak onun temel önceliğidir. Ancak Kemal Bey'in bu aşırı uyum ve memnuniyet odaklı yaklaşımı, zaman zaman kütüphanenin temel iş hedeflerinin aksamasına ve hizmet verimliliğinin ikinci planda kalmasına neden olmaktadır.

Blake ve Mouton'un Yöneticilik Kafesi (Yönetim Tarzı Matrisi) modeline göre, Kemal Bey'in sergilediği bu yöneltme ve liderlik yaklaşımı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Karayolları Bölge Müdürlüğünde göreve başlayan yönetici Leyla Hanım, personelinin sıklıkla şikayet ettiği çalışma ortamını iyileştirmek amacıyla eski donanımları yenilemiş, ofis aydınlatma ve ısıtma sistemlerini modernize etmiş ve ast-üst ilişkilerini düzenleyen daha adil bir mesai çizelgesi uygulamaya koymuştur. Bu idari adımlar sonrasında personelin şikayetlerinin bıçak gibi kesildiğini ancak çalışanların işe yönelik içsel motivasyonlarında ve gayretlerinde (performanslarında) beklediği kalıcı artışın gerçekleşmediğini şaşkınlıkla gözlemlemiştir.

Frederick Herzberg'in Çift Faktör (Motivasyon-Hijyen) Kuramı dikkate alındığında, Leyla Hanım'ın yaptığı bu iyileştirmelerin yüksek bir motivasyon artışı sağlamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir il sağlık müdürlüğünde yönetici olarak atanan Ayşe Hanım, kurumun stratejik hedeflerinin önceden belirlendiğini ve personelin görev tanımlarının net bir şekilde yapıldığını görmüştür. Ancak çalışanların günlük işleyişte isteksiz olduklarını, işe odaklanmakta zorlandıklarını ve hedeflere ulaşmak için yeterli çabayı göstermediklerini fark etmiştir. Bunun üzerine Ayşe Hanım, personeliyle düzenli olarak yüz yüze iletişim kurmaya, başarılı çalışmaları takdir ederek onları motive etmeye ve karşılaştıkları zorluklarda onlara liderlik ederek rehberlik yapmaya başlamıştır.

Buna göre Ayşe Hanım'ın çalışanları motive etme, onlara rehberlik yapma ve etkili iletişim kurma çabaları, yönetim sürecinin aşağıdaki fonksiyonlarından hangisi kapsamında değerlendirilir?

Bir teknoloji firmasında yazılım geliştirme ekibinin yöneticisi olan Zeynep Hanım, karşılaşılan karmaşık sistem hatalarının çözümünde sahip olduğu derin mühendislik bilgisi ve yılların getirdiği teknik tecrübesiyle öne çıkmaktadır. Ekip üyeleri, aşamadıkları bir problem yaşadıklarında doğrudan onun tavsiyelerine başvurmakta ve çözüm konusundaki yönlendirmelerini tereddütsüz biçimde uygulamaktadır. Buna göre, Zeynep Hanım'ın astları üzerindeki bu etkileme yeteneği aşağıdaki örgütsel güç kaynaklarından hangisiyle açıklanır?

Bir kamu kurumunda yeni kurulan Denetim Hizmetleri Başkanlığına atanan Murat Bey, henüz personeliyle yakın ilişkiler kuramamış ve sahadaki spesifik denetim teknikleri konusunda personeli kadar derin bir tecrübeye sahip olmamasına rağmen, yöneltme işlevini yerine getirirken kurumun teşkilat kanununun kendisine verdiği yetkilere sıkı sıkıya bağlı kalmaktadır. Murat Bey astlarına verdiği talimatlarda ve iş dağıtımında sürekli olarak "Başkanlık makamının takdiri", "ilgili yönetmeliğin 4. maddesi uyarınca" gibi ifadelere yer vermekte ve hiyerarşik pozisyonunun getirdiği resmi hakları kullanarak personelin görevleri yerine getirmesini sağlamaktadır.

Buna göre Murat Bey'in, yöneltme (yürütme) fonksiyonunu gerçekleştirirken ağırlıklı olarak başvurduğu güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Kalkınma Ajansı'nın koordinasyonunda kurulan ve farklı kamu kurumlarının temsilcilerinden oluşan 'Bölgesel Kuraklık Eylem Planı' kriz çalışma grubuna başkanlık eden Dr. Sinan Bey'in durumu şu şekildedir:

• Ekip üyeleri, kısa süreliğine görevlendirilmiş olup Sinan Bey'i hiç tanımamakta ve grup çalışmalarına karşı mesafeli, isteksiz bir tutum sergilemektedir.
• Grubun çözmesi gereken kuraklık krizi, daha önce karşılaşılmamış boyutta karmaşık olup izlenecek standart bir prosedür veya yapılandırılmış bir rehber bulunmamaktadır.
• Sinan Bey, diğer kurumlardan gelen bu personellerin asıl sicil amiri olmadığı için onlara doğrudan disiplin cezası verme, performans notu düşürme veya onları terfi ettirme gibi yasal yaptırım yetkilerine sahip değildir. Ancak kendisi, su kaynakları yönetimi konusunda uluslararası akademik çevrelerde otorite kabul edilen bir bilim insanıdır.

Buna göre, F. E. Fiedler'in Durumsallık Modeli ve French ile Raven'ın Güç Kaynakları tipolojisi birlikte değerlendirildiğinde; bu çalışma grubunda Sinan Bey'in en yüksek etkililiği sağlayabilmesi için benimsemesi gereken liderlik tarzı ve elindeki en uygun güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Ulusal bir teknoloji üretim tesisinin operasyon direktörü olan Ceyda Hanım, 'şebeke optimizasyonu' adlı karmaşık bir projeyi, teknik yetkinliği çok yüksek olmasına rağmen mevcut iş yükü nedeniyle isteksiz davranan başmühendis Tarık'a devretmek istemektedir. Ceyda Hanım, projenin verilerini ve analizlerini ekibe aktarırken sadece resmi otoritesine dayanmamış; aynı zamanda Tarık'ı ikna edebilmek için ona projeyi başarıyla tamamlaması halinde yüksek bir performans ikramiyesi vereceğini belirtmiştir. Bununla birlikte Ceyda Hanım, Tarık'ın baştaki tereddütlü tavrını doğrudan onun 'yeniliklere kapalı ve rahata düşkün bir kişiliğe sahip olmasıyla' açıklamış, Tarık'ın yürüttüğü diğer projelerin yarattığı yoğun zaman kısıtını hiç dikkate almamıştır. Tarık ise bu projeyi; işine duyduğu aşırı heyecan veya şirketin hedeflerini içselleştirdiği için değil, yalnızca vaat edilen ikramiyeyi almak ve şirketteki kıdem tazminatı gibi maddi kazanımlarını riske atmamak adına mecburen kabul etmiştir.

Yukarıdaki vakada yer alan yöneltme (yürütme) süreci, örgütsel davranış ve yönetim kuramları açısından analiz edildiğinde aşağıdaki ifadelerden hangisi teorik olarak kesinlikle doğrudur?

Bir kamu kurumunun merkez teşkilatında yaşanan iki farklı olay aşağıda özetlenmiştir:

I. Strateji ve Bütçe Koordinatörü Hakan Bey, kurumun önümüzdeki üç yıla ait gizli yatırım planlarına, bütçe kısıtlamalarına ve kritik denetim raporlarına tek başına erişebilme ayrıcalığına sahiptir. Sahip olduğu bu stratejik veriler sayesinde, diğer birim amirleri kendi bütçe taleplerini şekillendirirken onun yönlendirmelerine bağımlı kalmaktadır.
II. Siber Güvenlik Mimarı Büşra Hanım, kurumun veri tabanına yönelik uluslararası bir siber saldırı sırasında, sahip olduğu spesifik yazılım algoritması tecrübesi ve donanımı sayesinde sistemi çökmeden kurtarmıştır. Kriz anında kurum yöneticileri dâhil herkes, Büşra Hanım'ın herhangi bir idari yetkisi olmamasına rağmen onun verdiği teknik talimatlara harfiyen uymuştur.

Örgütsel güç kaynakları yaklaşımına göre, Hakan Bey ve Büşra Hanım'ın söz konusu durumlarda diğer çalışanlar üzerinde kullandıkları baskın güç türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Bir kamu hastanesinde göreve başlayan Başhekim, hasta kabul birimindeki personelin yalnızca günlük mesai saatlerini doldurmaya odaklandığını ve hastanenin temel hedefi olan "yüksek hasta memnuniyeti" anlayışından koptuğunu gözlemlemiştir. Çalışanların bireysel beklentileri ile kurum hedefleri arasındaki bu ayrışmayı gidermek isteyen Başhekim, aylık bazda en yüksek hasta memnuniyeti puanı alan personele "Üstün Hizmet Belgesi" ve esnek çalışma imkânı gibi teşvikler sunan yeni bir uygulama başlatmıştır.

Başhekimin çalışanları harekete geçirmek için başvurduğu bu yönetsel eylem ve temel amacı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?