Kalite Yönetimi

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) Yüksek Hızlı Tren bakım merkezinde görevli mühendisler, trenlerin tekerlek rulmanlarındaki aşınmayı azaltmak için bir çalışma yürütmektedir. Mühendisler, 'rulmanların son yağlanma tarihinden itibaren geçen gün sayısı' ile 'rulmanlarda ölçülen titreşim seviyesi (mm/sn)' arasında istatistiksel bir ilişki olup olmadığını analiz etmek istemektedir. Bu amaçla 50 farklı tren üzerinden bir aylık periyotta veri toplanmıştır.

Buna göre, toplanan bu iki değişken arasındaki ilişkinin yönünü ve kuvvetini görsel olarak analiz etmek için aşağıdaki temel kalite kontrol araçlarından hangisinin kullanılması en uygundur?

Bir işletmenin kalite kontrol departmanı, tedarikçilerden satın alınan kritik malzemelerin kabul muayenesi sürecinde, Kabul Edilebilir Kalite Düzeyi (AQL) ve Parti Tolerans Hata Yüzdesi (LTPD) parametrelerini temel alarak İşlem Karakteristiği (OC) eğrisini analiz etmektedir. İşletme yönetimi, muayene maliyetlerini ve süresini düşürmek amacıyla, kabul sayısını ($c$) sabit tutarak örneklem hacmini ($n$) belirgin şekilde azaltma kararı almıştır.

Bu kararın İşlem Karakteristiği (OC) eğrisi ile üretici riski ($\alpha$) ve tüketici riski ($\beta$) üzerindeki etkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Bir kamu kurumuna ait makine ve teçhizat fabrikasında, montaj hattında çalışan personelin yorgunluk veya dikkatsizlik sonucu bazı parçaları eksik veya ters takması ciddi fire maliyetlerine yol açmaktadır. Fabrika yönetimi bu sorunu çözmek için üretim hattının sonuna daha fazla kalite kontrol personeli yerleştirmek yerine, parçaların yuvalarına sadece doğru yönde takılabilmesini sağlayan asimetrik tasarımlar ve herhangi bir işlem atlandığında hattı otomatik olarak durduran basit uyarı sensörleri devreye almıştır. Bu sayede insan kaynaklı anlık hataların kusurlu ürüne dönüşmesi üretim aşamasında engellenmiştir.

Buna göre, üretim sistemlerinde bu tür "hata önleyici" (Poka-Yoke) mekanizmaların kullanımını yaygınlaştırarak "Sıfır Kalite Kontrol" (ZQC) yaklaşımını literatüre kazandıran kalite öncüsü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Belediyenin Su ve Kanalizasyon İdaresinde (ASKİ), şehir şebekesindeki su kesintisi arızalarının kök nedenini analiz etmek için bir çalışma yapılmaktadır. Toplanan arıza kayıtları genel bir yığın olarak incelendiğinde sorunun asıl kaynağı anlaşılamamıştır. Bunun üzerine kalite kontrol ekibi; elde edilen veri setini arızanın gerçekleştiği ilçe, müdahale eden bakım ekibi, kullanılan boru malzemesi türü ve arızanın yaşandığı mevsim gibi farklı özelliklerine göre alt kategorilere ayırarak verileri yeniden sınıflandırmış ve analiz etmiştir. Bu detaylı ayrıştırma sayesinde hataların ağırlıklı olarak belirli bir boru türünde ve tek bir bakım ekibinin görev bölgesinde yoğunlaştığı tespit edilmiştir.

Buna göre, kalite kontrol ekibinin toplanan verileri anlamlı alt kümelere ayırarak sorunun kök nedenini belirlemek amacıyla kullandığı bu kalite kontrol aracı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir elektrik motoru üretim tesisinde, rotor millerinin çaplarını izlemekle görevli kalite mühendisi, sürece ait Ortalama ($\bar{X}$) ve Aralık ($R$) kontrol grafiklerini eşzamanlı olarak incelemektedir. Yapılan değerlendirmede, $\bar{X}$ grafiğindeki tüm örneklem noktalarının kontrol limitleri içinde kalarak merkez çizgi etrafında doğal bir dağılım sergilediği; ancak $R$ grafiğinde son alınan iki örneklem noktasının üst kontrol limitinin (ÜKL) dışına çıktığı tespit edilmiştir.

İstatistiksel süreç kontrolü (İSK) prensiplerine göre, bu sürecin durumu ile ilgili yapılacak en doğru yorum aşağıdakilerden hangisidir?

Bir savunma sanayii firması, ürettiği hassas optik merceklerin kalite standartlarına tam uyumunu sağlamak için yeni bir proje başlatmıştır. Bu proje kapsamında, üretim sürecinde olası kusurların ortaya çıkmadan önce engellenmesi amacıyla mühendislik tasarım gözden geçirme toplantıları artırılmış, üretim hattı çalışanlarına 'İstatistiksel Süreç Kontrolü' eğitimleri verilmiş ve tedarikçilerin sertifikasyon süreçleri yeniden yapılandırılmıştır. Ayrıca süreçlerin daha iyi yönetilebilmesi için firmaya özel bir kalite planlama yazılımı satın alınmıştır.

Buna göre, firmanın tasarım gözden geçirme, çalışan eğitimi, tedarikçi sertifikasyonu ve kalite planlama yazılımı için katlandığı harcamalar, aşağıdaki kalite maliyeti sınıflandırmalarından hangisinin kapsamında yer alır?

Tüketici elektroniği satışı yapan geniş çaplı bir e-ticaret işletmesi, son çeyrekte sevkiyat sırasında hasar gören ürünler nedeniyle artan müşteri iadeleri ve tazminat talepleriyle karşılaşmıştır. Bu sorunu kalıcı olarak çözmek isteyen işletme yönetimi; paketleme süreçlerini tamamen yeniden tasarlamış, daha dayanıklı ambalaj materyalleri temin edebilmek için kapsamlı bir tedarikçi değerlendirme sistemi kurmuş ve tüm depo personeline "hatasız operasyon ve güvenli istifleme" eğitimleri düzenlemiştir.

Buna göre işletmenin süreç tasarımı, tedarikçi değerlendirmesi ve personel eğitimi için katlandığı bu harcamalar, kalite maliyetleri sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisine örnek oluşturur?

Bir büyükşehir belediyesinin otobüs bakım kademesinde, arıza onarım sürelerini kısaltmak ve atölye düzenini sağlamak amacıyla işgörenlerin katılımına dayalı yeni bir iyileştirme sistemi kurulması planlanmaktadır. Yönetim kurulu, bu amaçla aynı çalışma alanındaki ustalar ve teknisyenlerden oluşan problem çözme grupları kurmaya karar vermiş ve bu grupların çalışma esaslarını belirleyen bir yönerge taslağı hazırlamıştır.

Kaizen ve kalite çemberleri felsefesi dikkate alındığında, hazırlanan yönerge taslağındaki aşağıdaki maddelerden hangisinin bu yaklaşımın temel ilkeleriyle çeliştiği söylenebilir?

Bir seramik sağlık gereçleri üreticisi, nihai ürünlerin belirlenen kalite standartlarına uygunluğunu teyit etmek amacıyla her üretim partisinden rastgele seçilen numuneler üzerinde periyodik mukavemet testleri uygulamaktadır. Bununla birlikte, test sürecinde kullanılan hassas ölçüm cihazlarının doğru sonuçlar vermesini güvence altına almak için yetkili laboratuvarlardan düzenli olarak kalibrasyon hizmeti alınmaktadır. Buna göre işletmenin, numune testleri ve cihaz kalibrasyon işlemleri için katlandığı maliyet kalemleri kalite maliyetleri sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisinin kapsamında değerlendirilir?

Büyük ölçekli ticari yapılar için iklimlendirme (HVAC) sistemleri üreten bir fabrika, montajı tamamlanan havalandırma ünitelerini sevkiyat öncesinde nihai performans testine tabi tutmaktadır. Yapılan testler sonucunda, belirli bir partideki ünitelerin motor bağlantılarında aşırı ısınma problemi olduğu tespit edilmiştir. Hatalı ürünlerin müşteriye gönderilmesi engellenmiş; fabrikada tutulan bu ünitelerin bağlantıları sökülerek yeniden lehimlenmiş ve üniteler standartlara uygun hale getirilmiştir.

Buna göre; işletmenin karşılaştığı parça değişimi, ek işçilik ve yeniden işleme (rework) harcamaları kalite maliyetleri sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisinin kapsamında değerlendirilir?

Bir ilin 112 Acil Çağrı Merkezinde görevli kalite uzmanı, son bir ay içinde merkeze düşen çağrıların yanıtlanma sürelerini (saniye cinsinden) detaylı bir şekilde incelemektedir. Uzmanın temel amacı; toplanan bu sürekli sayısal verilerin genel dağılım şeklini görmek, yanıt sürelerinin hangi değer aralıklarında yoğunlaştığını belirlemek ve süreçte herhangi bir çarpıklık (örneğin aşırı uzun süren çağrıların belirli bir yöne yığılması) olup olmadığını tek bir grafik üzerinde görselleştirmektir.

Buna göre, kalite uzmanının söz konusu veri dağılım profilini ortaya koymak için aşağıdaki temel kalite kontrol araçlarından hangisini kullanması en uygundur?

Bir Devlet Malzeme Ofisi (DMO) bölge müdürlüğünde, kamu kurumlarına yapılan malzeme teslimatlarında son dönemde artan gecikmelerin ve sevkıyat hatalarının kök nedenini analiz etmek amacıyla bir iyileştirme ekibi kurulmuştur. Ekip; teslimat sürecindeki bu kalite sorununu ortaya çıkaran tüm olası faktörleri personel, taşıma araçları, iş süreçleri, ambalaj malzemesi ve çevresel koşullar gibi temel kategoriler altında sınıflandırarak sistematik bir biçimde görselleştirmeyi planlamaktadır.

Bu durumda, ekibin söz konusu analiz için aşağıdaki kalite kontrol araçlarından hangisini kullanması en uygundur?

Bir tekstil üretim işletmesi, hatalı ürün oranını istatistiksel bir hedef olan milyonda 3,4 (3.4 DPMO) seviyesine indirmek için Altı Sigma yaklaşımını benimsemiştir. Yönetim, bu kapsamlı projeleri tam zamanlı olarak yönetecek, ileri düzey istatistiksel teknikleri uygulayacak ve organizasyondaki diğer çalışanlara rehberlik edecek bir proje lideri görevlendirmiştir. Görevlendirilen bu lider, uyguladığı metodolojinin ikinci aşamasına geçmiş ve sürecin mevcut performans düzeyini saptamak amacıyla sistemli bir şekilde veri toplamaya başlamıştır.

Buna göre, senaryoda özellikleri belirtilen proje liderinin Altı Sigma organizasyonundaki rolü ve yürüttüğü projenin bulunduğu TÖAİK aşaması aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir bankanın kredi onay süreçlerinde yaşanan gecikmeleri ve işlem hatalarını milyonda $3,4$ seviyesine ($3,4$ DPMO) indirmek amacıyla Altı Sigma metodolojisi uygulanmaktadır.

Proje ekibi şu anda sürecin anlık yeterliliğini belirlemek amacıyla kritik işlem adımlarından veri toplamakta ve mevcut performans düzeyini rakamsal olarak ortaya koymaktadır.

Buna göre, bankanın yürüttüğü projenin bulunduğu TÖAİK (DMAIC) aşaması ve bu projeye tam zamanlı olarak liderlik edip karmaşık istatistiksel analizlerin yürütülmesinden sorumlu olan kişi aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir seramik fabrikasının kalite kontrol departmanı, üretilen standart boyutlardaki fayansları kalite testine tabi tutmaktadır. Bu testte, her bir fayansın bütün olarak "kabul edilebilir" veya "reddedilebilir" şeklinde ayrılmasından ziyade, tek bir fayansın yüzeyinde bulunan toplam hata sayısı (çizik, gözenek, leke vb.) sayılmakta ve sürecin bu spesifik karakteristiği izlenmek istenmektedir. Süreci inceleyen bir uzman, bu kalite karakteristiğinin izlenmesi için merkez çizgisi $\bar{p}$ olan ve alt/üst kontrol limitleri $\bar{p} \pm 3\sqrt{\frac{\bar{p}(1-\bar{p})}{n}}$ formülü ile hesaplanan kontrol grafiğinin kullanılması gerektiğini raporlamıştır.

Buna göre, incelenen kalite karakteristiği ve uzmanın önerisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir fabrikanın kalite güvence birimi, hammadde partilerinin giriş muayenesinde İşlem Karakteristiği (OC) eğrisi tabanlı bir kabul örneklemesi planı yürütmektedir. Sürecin tasarımında Kabul Edilebilir Kalite Düzeyi (AQL) ve Parti Tolerans Hata Yüzdesi (LTPD) referans noktaları kullanılmaktadır.

Mevcut planda, muayene edilecek örneklem büyüklüğünün ($n$) belirgin bir şekilde yükseltilmesi kararlaştırılmıştır.

Diğer tüm değişkenlerin sabit kaldığı varsayıldığında, bu değişikliğin OC eğrisinin formu ve taşıdığı riskler üzerindeki etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru şekilde açıklanmıştır?

Tarımsal mekanizasyon alanında faaliyet gösteren ve yüksek motor gücüne sahip traktörler üreten bir işletme, piyasaya yeni sunduğu bir modeldeki hidrolik valflerin yoğun kullanımda sızdırma yaptığını fark etmiştir. Sorunun doğrudan çiftçiler tarafından bildirilmesi üzerine firma, halihazırda teslimatı yapılmış tüm araçlar için özel gezici tamir ekipleri görevlendirmiş ve arızalı parçaları kullanıcıların arazilerinde bedelsiz olarak değiştirmiştir.

Buna göre, işletmenin gezici tamir ekipleri için katlandığı ulaşım, yedek parça ve işçilik masrafları, kalite maliyetleri sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisinin kapsamında yer alır?

Elektrikli araçlar için lityum-iyon batarya üreten bir fabrika, üretim bandından çıkan son parti bataryaların kalite kontrol testleri sırasında aşırı ısınma sorunu yaşadığını tespit etmiştir. Bu durum üzerine söz konusu parti müşteriye sevk edilmeden ayrılmış, hatalı bataryaların içindeki değerli metaller yeniden kullanılmak üzere ayrıştırılmış ve kalan kısımlar hurdaya çıkarılmıştır. İşletmenin bu olay nedeniyle katlandığı malzeme kaybı, geri dönüşüm işçiliği ve hurda giderleri muhasebeleştirilmiştir.

Buna göre, işletmenin katlandığı bu giderler kalite maliyetleri sınıflandırmasında aşağıdakilerden hangisinin kapsamında değerlendirilir?

Bir elektrikli ev aletleri üretim fabrikası, küresel rekabet ortamında ayakta kalabilmek ve operasyonel mükemmelliğe ulaşmak amacıyla Kaizen felsefesini üretim hatlarına entegre etmeye karar vermiştir. İşletme yönetimi, mevcut süreçlerde köklü ve yüksek maliyetli değişiklikler yapmak (Kaikaku/İnovasyon) yerine, Kaizen felsefesinin doğasına uygun, sürdürülebilir bir dönüşüm stratejisi izlemek istemektedir.

Buna göre, Kaizen felsefesini benimseyen bu fabrikanın izlemesi gereken en uygun yaklaşım aşağıdakilerden hangisidir?

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TİGEM) bağlı bir tohum hazırlama tesisinde yeni göreve başlayan işletme müdürü, tesiste Kaizen (sürekli iyileştirme) felsefesini kurum kültürü hâline getirmek amacıyla bölüm amirleriyle bir toplantı yapmıştır.

Toplantıda müdürün dile getirdiği aşağıdaki ifadelerden hangisi Kaizen felsefesinin temel prensipleriyle çelişmektedir?