Örgütsel Davranış

Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü ile yetkili memur sendikası arasında kurum içi çalışma koşullarının iyileştirilmesine yönelik yürütülen görüşmeler belirli bir sistematik dâhilinde ilerlemektedir.

Tarafların ilk toplantısında görüşmelerin nerede yapılacağı, zaman çizelgesi ve hangi konuların müzakere edileceği gibi usul esasları karara bağlanmıştır. Gerçekleştirilen ikinci toplantıda ise sendika heyeti, talep ettikleri sosyal hakların arkasında yatan ekonomik verileri ve saha personelinin maruz kaldığı zorlukları raporlar eşliğinde sunmuştur. Buna karşılık DSİ yönetimi de kurumun mali kısıtlarını, yasal sınırlamaları ve bütçe olanaklarını detaylıca aktarmıştır. Bu oturumda taraflar, taleplerinin mantıksal dayanaklarını birbirlerine eğitici bir dille izah etmiş olup henüz karşılıklı bir ödün (taviz) verme veya alma eylemine geçmemiştir.

Örgütsel davranış literatüründe yer alan müzakere süreci modeline göre, tarafların içinde bulunduğu bu aşama aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu üniversitesi araştırma hastanesinde kurum kültürü analizi yapan bir uzman, hazırladığı raporda aşağıdaki gözlemlere yer vermiştir:

I. Çalışanların aralarında sadece kendilerinin anladığı tıbbi ve idari kısaltmalardan oluşan özel bir dil (jargon) kullanmaları ve kıdeme göre farklı renkte forma giymeleri.
II. Hastane yönetiminin her yıl yayımladığı stratejik plan ve kalite belgelerinde "Hasta Odaklılık ve Şeffaflık" ilkelerine güçlü bir vurgu yapması.
III. Kurum içinde hiç kimse tarafından açıkça dile getirilmeyen ancak herkesin bilinçdışında kabul ettiği "Kıdemli hocaların tıbbi kararları ve yönetsel talepleri hiçbir koşulda sorgulanamaz" inancının günlük işleyişi belirlemesi.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, uzmanın raporunda yer alan bu üç gözlem sırasıyla kültürün hangi katmanlarını temsil etmektedir?

Göç İdaresi Başkanlığına bağlı bir il müdürlüğünde görev yapan Serkan Bey; sakin yapılı, esnek, zaman baskısı hissetmeden çalışmayı seven bir karaktere sahiptir. Görevi sırasında, icracı yetkiye sahip olan bağlı bulunduğu genel müdürlükten gelen talimatlar ile kendisine yalnızca danışmanlık yapması gereken kurmay birimin yönlendirmeleri birbiriyle çelişmektedir. Her iki tarafın da beklentilerini karşılamaya çalışması Serkan Bey'de ciddi bir gerilime yol açmış; nabzı hızlanmış, tansiyonu yükselmiş ve vücudu 'savaş ya da kaç' (fight or flight) tepkisi vermiştir. Serkan Bey bu gerilimi azaltmak amacıyla kendi inisiyatifiyle zaman yönetimi eğitimleri almaya ve mesai dışı spor faaliyetlerine katılmaya başlamıştır.

Bu vakada yer alan örgütsel stres ve yönetim kavramlarıyla ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

Bir büyükşehir belediyesinin kentsel dönüşüm proje ofisinde koordinatör olarak görev yapan Selma Hanım, genel olarak işini seven, mesleğine bağlılığı yüksek ve uzun vadeli kariyer hedeflerine bu kurumda ulaşacağına inanan bir çalışandır. Ancak perşembe günü, proje onay sisteminde yaşanan plansız ve uzun süreli bir çökme, Selma Hanım'ın o an için şiddetli bir öfke ve engellenmişlik hissetmesine neden olmuştur. Bu yoğun ve anlık hissin etkisiyle, o gün kendisine sıradan bir soru soran asistanına olağanın dışında sert bir tepki göstermiştir. Ertesi gün sistem düzeldiğinde ve işler yoluna girdiğinde, Selma Hanım eski yapıcı, sakin ve güler yüzlü hâline geri dönmüştür.

Örgütsel davranış disiplinindeki "Duygusal Olaylar Teorisi" (Affective Events Theory) ile "duygu ve tutum" kavramları dikkate alındığında, Selma Hanım'ın yaşadığı bu durumu en doğru şekilde açıklayan ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet Su İşleri (DSİ) bölge müdürlüğünde proje etüt başmühendisi olarak görev yapan Sinan Bey, yeni bir hidroelektrik santrali projesinin fizibilite raporlarını incelerken sahaya ait tüm somut verileri titizlikle toplamış ve sürecin aksamaması için katı bir çalışma takvimi oluşturmuştur. Projenin yapılacağı bölgedeki bazı gruplar, doğal yaşamın zarar göreceği endişesiyle projeye duygusal tepkiler göstermiş ve iptalini talep etmiştir. Ekibindeki bazı mühendislerin de bu durumdan etkilenerek projenin askıya alınmasını önermesi üzerine Sinan Bey şu açıklamayı yapmıştır:

"Sürece dair tüm endişeleri anlıyorum; ancak nihai kararlarımızı kişisel hassasiyetlere veya grupların duygusal beklentilerine göre değil, tamamen elde ettiğimiz sayısal fayda-maliyet analizlerinin nesnel sonuçlarına ve mühendislik standartlarının rasyonel gerekliliklerine dayandırmak zorundayız."

Buna göre, Myers-Briggs Tip Göstergesi (MBTI) modelini dikkate aldığımızda, Sinan Bey'in özellikle karar verme ve uyuşmazlık çözümü sürecinde sergilediği bu baskın tercih aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

İl Millî Eğitim Müdürlüğünde görev yapan Ahmet, kendi işlerini erken bitirdiğinde, yıllık izinden yeni dönen ve biriken işleri yetiştirmekte zorlanan mesai arkadaşına görev tanımında yer almamasına rağmen gönüllü olarak yardım etmiştir.

Örgütsel vatandaşlık davranışı boyutları dikkate alındığında, Ahmet'in sergilediği bu davranış aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünde, 'Bulaşıcı Hastalıklar Dairesi' ile 'Sağlık İletişimi Dairesi', uluslararası bir kuruluştan kuruma tahsis edilen hibe fonunun kullanım hakkı konusunda anlaşmazlığa düşmüştür. Başlangıçta her iki daire başkanı da fonun tamamının kendi projelerine aktarılması konusunda ısrarcı olmuş ve birbirlerinin taleplerini reddetmiştir. Duruma müdahale eden Genel Müdür, tarafları bir araya getirerek başlangıçtaki katı pozisyonlarına değil, ulaşmak istedikleri temel amaçlara odaklanmalarını istemiştir. Yapılan analizler sonucunda, her iki dairenin de asıl hedefinin 'toplumda salgın riskini minimuma indirmek' olduğu tespit edilmiş ve fon, her iki dairenin uzmanlığını birleştiren entegre bir 'Erken Uyarı ve Bilinçlendirme Sistemi' kurulması için ortak kullanıma açılmıştır. Süreç sonunda her iki taraf da kendi dairelerinin hedeflerine tam olarak ulaştığını belirterek masadan yüksek bir tatminle ayrılmıştır.

Buna göre, Genel Müdürün müdahalesi sonucunda ulaşılan çatışma yönetim stili ve benimsenen müzakere yaklaşımı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlüğünde şef olarak görev yapan Sinan, işinden ve çalışma ortamından pek memnun olmamasına rağmen; mevcut maaşını, kıdem tazminatı hakkını ve emekliliğine kalan kısa süreyi göz önüne alarak kurumdan ayrılmanın kendisi için çok büyük bir ekonomik kayıp olacağını hesaplamaktadır. Bu yüzden kurumda çalışmaya devam etmektedir.

Buna göre Sinan'ın kurumunda çalışmaya devam etme nedeni, aşağıdaki örgütsel tutum ve bağlılık boyutlarından hangisiyle en doğru şekilde ifade edilir?

Karayolları Genel Müdürlüğüne bağlı büyük bir otoyol projesinde şantiye şefi olarak görev yapan Levent Bey; doğası gereği sürekli saatle yarışan, aynı anda birden fazla işi halletmeye çabalayan ve başarı için oldukça rekabetçi bir tutum sergileyen bir yöneticidir. Son aylarda, merkez teşkilatının 'maliyetleri ne pahasına olursa olsun asgariye indirme' kesin talimatı ile yerel mülki idarenin 'kavşak çalışmalarını hızlandırarak yolu derhal trafiğe açma' baskısı arasında kalmıştır. Birbirine zıt bu iki beklentiyi aynı anda karşılama çabası aylarca sürmüş; nihayetinde Levent Bey'de kronik yorgunluk, yüksek tansiyon ve tükenmişlik hissi baş göstermiş, organizmanın direnci tamamen kırılarak istirahat raporu almak zorunda kalmıştır.

Bu vakaya göre, Levent Bey'in durumuyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Ulusal e-Devlet altyapısını geliştirmekle görevli bir kamu teknoloji enstitüsünde, katı hiyerarşik unvanlardan ziyade uzmanlık ve takım çalışması ön plandadır. Kurumda, ortaya çıkan spesifik yazılım ihtiyaçlarını karşılamak veya karmaşık sistem hatalarını çözmek amacıyla farklı disiplinlerden uzmanların bir araya geldiği geçici proje ekipleri kurulmaktadır. İşi en iyi bilen uzman, o anki projenin liderliğini üstlenmekte ve proje tamamlandığında ekip dağılarak üyeler yeni görevlere geçmektedir. Bu kurumdaki en temel amaç ve değer, üstlenilen projenin en başarılı, esnek ve hızlı şekilde tamamlanmasıdır.

Charles Handy'nin örgüt kültürü sınıflandırmasına göre, bu enstitüde hâkim olan kültür türü aşağıdakilerden hangisidir?

Devlet Hava Meydanları İşletmesi (DHMİ) Hava Trafik Kontrol Merkezinde vardiya amiri olarak görev yapan Ceren Hanım; yapısı gereği sürekli zamana karşı yarışan, aynı anda birçok uçuş verisini takip ederken sabırsızlanan ve yüksek başarı arzusuyla hareket eden bir çalışandır. Son zamanlarda, kurum yönetiminin "hava sahası kapasitesini maksimum seviyeye çıkarma" beklentisi ile uymakla yükümlü olduğu "katı uluslararası uçuş mesafe ve güvenlik standartları" arasında kalmıştır. Birbiriyle bağdaşmayan bu iki hedef onda ciddi bir baskı yaratmıştır. Sürecin ilk haftalarında hissettiği çarpıntı, kaygı ve uykusuzluk gibi şok belirtilerini atlatan Ceren Hanım, şu an bu duruma uyum sağlamak için ekstra mesailer yapmakta, vücudunun yorgunluk sinyallerini bastırarak sistemin işleyişini sürdürmeye ve dayanmaya çalışmaktadır.

Buna göre Ceren Hanım'ın; sırasıyla kişilik yapısı, karşılaştığı temel örgütsel stres kaynağı, Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu (GAS) modeline göre bulunduğu aşama ve bu duruma yönelik uygulanabilecek en uygun "örgütsel" stres yönetimi stratejisi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Tarımsal Araştırmalar Enstitüsünde müdür olarak görev yapan Selim Bey, ziraat mühendisi Orhan'ın son dönemdeki performansını değerlendirmektedir. Selim Bey'in Orhan ile ilgili gözlemleri şöyledir:

I. Enstitüdeki diğer tüm mühendisler "Tohum Islahı" proje raporlarını zamanında ve eksiksiz teslim ederken, Orhan'ın raporu hatalı ve gecikmelidir.
II. Orhan sadece bu proje raporunda değil; laboratuvar analizleri, arazi denetimleri ve çiftçi eğitimleri gibi üstlendiği diğer tüm görevlerde de sürekli hatalar yapmaktadır.
III. Orhan, söz konusu "Tohum Islahı" proje raporlarını geçtiğimiz aylarda da hep hatalı ve gecikmeli olarak sunmuştur.

Kelley'in Atıf (Yükleme) Teorisi dikkate alındığında; Orhan'ın sergilediği bu davranışın yaygınlık (fikir birliği), belirginlik (farklılık) ve tutarlılık boyutlarının dereceleri ile Selim Bey'in yapması beklenen atıf türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumunda yeni bir e-devlet hizmet modelinin geliştirilmesi amacıyla; bilgi işlem, hukuk, insan kaynakları ve mali hizmetler birimlerinden yaklaşık olarak aynı hiyerarşik düzeydeki uzmanlar bir araya getirilerek geçici bir çalışma ekibi oluşturulmuştur. Bu ekip, entegrasyon projesi tamamlanana kadar ortak bir amaç doğrultusunda birlikte çalışacaktır.

Örgütsel davranış literatürüne göre, farklı uzmanlık alanlarından gelen çalışanların bir araya getirildiği bu yapı aşağıdakilerden hangisine örnek oluşturur?

Orman Genel Müdürlüğüne bağlı bir orman yangınlarıyla mücadele merkezinde, ekiplerin reaksiyon sürelerini iyileştirmek ve ihbar değerlendirme süreçlerindeki hataları azaltmak amacıyla iki yeni idari uygulama başlatılmıştır:

I. Yangına müdahale süresi standartlarını aşan bir başarı gösteren ekipler, o ayki zorunlu ve fiziksel olarak yıpratıcı olan "teçhizat ve araç bakım nöbetinden" muaf tutulmaktadır.
II. Asılsız ihbarları filtrelerken güvenlik protokollerini atlayarak riskli hatalar yapan personelin ise yıl sonunda "kendi belirledikleri tarihte yıllık izin kullanma" hakları iptal edilmekte ve izin tarihleri kurum tarafından resen planlanmaktadır.

Edimsel koşullanma (operant koşullanma) kuramı dikkate alındığında, merkez yönetiminin uyguladığı bu iki strateji sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru adlandırılmıştır?

Bir Vergi Dairesi Müdürü, yıl sonu tahsilat hedeflerine ulaşılması durumunda performans değerlendirme raporlarında personeline en yüksek puanı vereceğini ve gayret gösterenleri 'ayın personeli' seçerek teşekkür belgesi takdim edeceğini duyurmuştur. Kurum personeli de bu ayrıcalıkları ve takdiri elde edebilmek için daha yoğun bir tempoda çalışmaya başlamıştır.

Buna göre, Vergi Dairesi Müdürü'nün personeli üzerinde kullandığı güç kaynağı, French ve Raven'ın sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlüğünde, Emeklilik İşlemleri Servisi ile Sağlık Geri Ödeme Servisi arasında kuruma yeni tahsis edilen ek hizmet binasındaki ofis alanının kullanımı konusunda bir anlaşmazlık ortaya çıkmıştır. Her iki servis de artan iş yükü ve personel sayısını gerekçe göstererek alanın tamamının kendi birimlerine tahsis edilmesini talep etmektedir. İl müdürü, servis sorumlularını bir araya getirerek her iki tarafın da başlangıçtaki taleplerinden kısmen fedakârlık yapmasını sağlamış ve alanı iki servis arasında eşit olarak paylaştırmıştır. Taraflar, ilk baştaki hedeflerine tam olarak ulaşamasalar da her ikisi için de kabul edilebilir olan bu orta yolu benimsemişlerdir.

Thomas-Kilmann'ın Çatışma Yönetimi Modeli'ne göre, bu durumda ulaşılan çözüm stratejisi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir il sağlık müdürlüğünde satın alma komisyonu başkanı olarak görev yapan Cenk Bey, kuruma alınacak yeni tıbbi cihazlar için piyasadaki tüm alternatifleri, teknik özellikleri ve tedarikçi geçmişlerini eksiksiz bir biçimde analiz etmek yerine; kurumun asgari teknik şartnamesini karşılayan ve bütçe sınırları içerisinde kalan ilk uygun firmayla sözleşme imzalamıştır.

Cenk Bey'in karar sürecinde maksimum faydayı sağlayacak en mükemmel seçeneği aramak yerine, zaman ve bilgi kısıtları nedeniyle "yeterli ve tatmin edici" bulduğu ilk alternatifi seçmesi, yönetim literatüründe aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Büyük ölçekli bir üretim tesisinde görev yapan Koray, kurum içindeki inovasyon koordinatörlüğü pozisyonuna başvurmuştur. Değerlendirme süreci sonunda, bu pozisyona kurumda daha uzun süredir çalışan ve aranan sertifikalara eksiksiz sahip olan başka bir aday atanmıştır. Koray, atanan adayın niteliklerini göz önüne alarak sonucun hakkaniyetli olduğunu düşünmekte ve komitenin herkes için standart ve şeffaf bir puanlama sistemi uyguladığını takdir etmektedir. Ancak ret kararının kendisine haftalar sonra, hiçbir gerekçe içermeyen otomatik bir e-posta ile bildirilmesi ve sonrasında İnsan Kaynakları Müdürü'nün koridorda karşılaştıklarında gelişim alanlarını soran Koray'a göz temasından kaçınarak, alaycı bir ses tonuyla "Şu an bunlarla uğraşamam." deyip sırtını dönmesi Koray'ı derinden yaralamıştır. Bu olay sonrası Koray, mevcut şartlar altında işten ayrılmayı düşünmemesine rağmen kuruma karşı hissettiği içsel aidiyet duygusunu kaybetmiş ve daha önce gönüllü olarak yürüttüğü şirket içi mentorluk faaliyetlerini bırakma kararı almıştır.

Örgütsel adalet ve örgütsel davranış kavramları dikkate alındığında, Koray’ın durumuyla ilgili yapılan aşağıdaki analizlerden hangisi doğrudur?

Ulusal bir halk sağlığı krizine anında müdahale etmek amacıyla, farklı illerdeki araştırma hastanelerinde görevli uzmanlardan oluşan geçici ve sanal bir görev gücü kurulmuştur. Üyeler daha önce hiçbir projede bir arada çalışmamış olmalarına rağmen, ilk çevrimiçi toplantıdan itibaren unvanlarına ve mesleki birikimlerine duydukları saygı sayesinde birbirlerinin analizlerine anında itimat etmiş ve hızla veri paylaşımına başlamışlardır. Kriz atlatıldığında dağılacak olan bu yapıda, ilişkilerin zamanla gelişmesini bekleyecek vakit bulunmamaktadır.

Buna göre, sanal ve geçici takımlarda üyelerin birbirlerini kişisel olarak tanıma fırsatı bulamadan tamamen görevin aciliyeti ve mesleki rollerin netliği üzerinden şekillendirdikleri bu durum, örgütsel davranış literatüründe aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Türk Patent ve Marka Kurumunda uzman olarak görev yapan Elif, kurumun bütçesiyle yurtdışında aldığı uzun süreli ihtisas eğitiminin hemen ardından özel sektörden oldukça cazip ve yüksek maaşlı iş teklifleri almıştır. Ancak Elif, kendisine yapılan bu yatırıma karşılık kuruma hizmet etmeden ayrılmayı etik açıdan uygun bulmamakta ve kendini kuruma borçlu hissettiği için görevine devam etmektedir. Öte yandan Elif, yalnızca kendi iş tanımındaki görevleri yerine getirmekle kalmayıp, kurumun geleceğini ilgilendiren ve katılımın isteğe bağlı olduğu stratejik vizyon toplantılarına düzenli olarak iştirak etmekte, kurumun genel işleyişini iyileştirecek makro düzeyde yapıcı öneriler sunmaktadır.

Buna göre Elif’in kurumda kalma motivasyonunun temeli ve sergilediği gönüllü davranış boyutu, aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?