Örgütsel Davranış

Bir devlet su işleri bölge müdürlüğünde mühendis olarak çalışan Ayşe Hanım, kurumun hedeflerine karşı derin bir inanç ve aidiyet hissetmemektedir. Buna rağmen, mevcut işinden ayrılması durumunda yıllar içinde kazandığı kıdem tazminatı hakkını, kendisine tahsis edilen lojman imkânını ve kuruma özel ek emeklilik fonu birikimlerini kaybedeceğini düşünmektedir. Ayrıca, kendi spesifik uzmanlık alanında özel sektörde benzer standartlarda bir iş bulmasının oldukça zor olduğunu değerlendirmektedir. Bu nedenle, sadece ayrılmanın getireceği maliyetleri ve kayıpları göz önüne alarak kurumunda çalışmaya devam etme kararı almıştır.

Meyer ve Allen'ın Üç Boyutlu Bağlılık Modeli'ne göre, Ayşe Hanım'ın kurumunda kalma motivasyonunu açıklayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda daire başkanı olarak görev yapan Kemal Bey, sabah işe gelirken trafikte yaşadığı küçük bir kaza nedeniyle ofise oldukça gergin bir şekilde gelmiştir. İlerleyen saatlerde bu olayın asıl kaynağını aklından çıkarmış olmasına rağmen gün boyu genel bir neşesizlik ve isteksizlik hissi yaşamış; gün içindeki olağan kararlarında ve katıldığı toplantılarda, doğrudan çalışanlarıyla ilgili belirgin bir sorun olmamasına karşın karamsar ve mesafeli bir tutum sergilemiştir.

Örgütsel davranış alanyazınına göre; Kemal Bey'in yaşadığı, belirli bir nesneye veya kişiye doğrudan yönelik olmayan, nispeten uzun süreli ve daha düşük yoğunluklu olan bu psikolojik kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir havalimanı başmüdürlüğünde, operasyon koordinatörü ile güvenlik müdürü arasında yeni yolcu tarama prosedürleri konusunda bir anlaşmazlık yaşanmaktadır. Operasyon koordinatörü uçuş gecikmelerini önlemek için sürecin hızlandırılmasını talep ederken, güvenlik müdürü artan riskler nedeniyle kontrollerin tavizsiz ve detaylı yapılması gerektiğini savunmaktadır. Tartışmaların sonuçsuz kalması üzerine operasyon koordinatörü, "Mevzuat ne diyorsa onu uygulayın, yaşanacak rötarlardan dolayı sorumluluk kabul etmiyorum." diyerek tartışmayı bırakmış ve konuyla ilgili düzenlenen sonraki koordinasyon toplantılarına mazeret bildirerek katılmamıştır.

Buna göre operasyon koordinatörü, kişilerarası çatışma yönetimi stillerinden hangisini sergilemektedir?

Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğünde görevli sosyolog Kemal Bey, özel sektördeki araştırma şirketlerinden maddi olarak çok daha cazip iş teklifleri almasına rağmen mevcut görevinden ayrılmayı düşünmemektedir. Kemal Bey bu durumu; kurumun dezavantajlı kesimlere yönelik yürüttüğü hizmetleri kendi yaşam felsefesiyle birebir uyumlu bulması, kurumun misyonunu derinden içselleştirmesi ve kendini çalıştığı yerin ayrılmaz bir parçası olarak hissetmesi ile açıklamaktadır.

Meyer ve Allen’in Çok Boyutlu Örgütsel Bağlılık Modeli dikkate alındığında, Kemal Bey’in mevcut kurumunda çalışmaya devam etme motivasyonu aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

İl Tarım ve Orman Müdürlüğünde proje koordinatörü olan Elif Hanım, iş süreçlerinde her zaman risk almaktan kaçınan ve sadece sonucundan emin olduğu, garanti adımlarla ilerlemeyi seven bir yapıya sahiptir. Ekibine yeni katılan genç uzman yardımcılarının sunduğu oldukça yenilikçi ve cesur projeleri değerlendirirken; aslında projelerin arkasında çok detaylı bir hazırlık olmasına rağmen, Elif Hanım bu projelerin sunumunda kendi hissettiği gibi bir 'başarısızlık korkusu' ve 'çekingenlik' olduğunu düşünerek teklifleri reddetmiştir.

Elif Hanım'ın karar verme sürecinde kendi taşıdığı özellikleri ve duygu durumunu karşısındaki kişilere atfetmesi şeklindeki örgütsel davranış kavramı aşağıdakilerden hangisidir?

İl Göç İdaresi Müdürlüğünde uzman olarak çalışan Elif Hanım'ın çalışma yaşamına dair gözlemlenen bazı durumları şöyledir:

I. Sabah uyandığından beri ortada belirgin bir sebep yokken kendini neşesiz ve enerjisi düşük hissetmesi.
II. Bekleme salonunda kasten sıra ihlali yapan bir vatandaşı uyardığında aldığı kaba tepki üzerine o an hissettiği şiddetli öfke.
III. Kamu hizmetinin hiçbir ayrım gözetilmeksizin eşit sunulmasının, meslek hayatındaki en temel ilke ve ulaşılması gereken nihai amaç olduğuna inanması.

Örgütsel davranış alanyazınına göre; numaralanmış bu ifadeler sırasıyla aşağıdaki kavramlardan hangilerine karşılık gelmektedir?

Bir kamu kurumunda daire başkanı olarak görev yapan Murat Bey, alt birimlere resmi yazılarla talimatlar vermekte ve görev tanımları çerçevesinde personeli yönlendirmektedir. Ancak aynı dairede teknik uzman olarak çalışan ve herhangi bir yönetici unvanı bulunmayan Elif Hanım, karmaşık veri analizlerindeki derin bilgi birikimi ve sorun çözme becerisi sayesinde, diğer çalışanların mesleki kararlarını Murat Bey'den daha fazla etkilemektedir. Çalışanlar, karşılaştıkları zorluklarda yöneticilerinden önce Elif Hanım'a danışmayı tercih etmektedir.

Bu senaryodan hareketle "güç" ve "otorite (yetki)" kavramları arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir kamu kurumunda uzman olarak görev yapan Hakan, kurumda uygulanacak yeni bir projenin kendi hazırladığı taslağa göre yürütülmesini istemektedir. Bu doğrultuda Hakan, projenin oylanacağı resmi komisyon toplantısından günler önce diğer komisyon üyeleriyle gayriresmi ortamlarda görüşmüş, onların projeden beklentilerini dinlemiş ve taslağını desteklemeleri karşılığında ileride onların birimlerine de projede avantaj sağlayacağına dair söz vermiştir. Toplantı günü geldiğinde, Hakan'ın taslağı bu önceden sağlanmış gayriresmi mutabakat sayesinde itirazsız kabul edilmiştir.

Buna göre Hakan'ın kendi hedefine ulaşmak amacıyla başvurduğu örgütsel politika taktiği aşağıdakilerden hangisidir?

Bir devlet hastanesinde başhekim yardımcısı olarak görev yapan Filiz Hanım, kliniklerde nöbet çizelgelerine uyulmadığını ve hekimlerin mazeretsiz olarak kendi aralarında nöbet değişimleri yaptığını tespit etmiştir. Hastanedeki düzeni yeniden sağlamak amacıyla tüm klinik şeflerine gönderdiği resmi bir yazıda; mazeretsiz nöbet değişikliği yapan personelin bir sonraki ay döner sermaye ek ödemelerinden belirli bir oranda kesinti yapılacağını ve haklarında disiplin soruşturması başlatılacağını duyurmuştur. Bu duyurunun ardından nöbet programına eksiksiz bir şekilde uyulmaya başlandığı görülmüştür.

French ve Raven'ın güç tipolojisine göre, Filiz Hanım'ın personel üzerinde etki yaratmak için başvurduğu temel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir üretim işletmesinde iş güvenliği uzmanı olan Tarık Bey, fabrika sahasında çalışanların baret takma kurallarına uymadığını fark etmiştir. Bu durumu değiştirmek için, baret takmayan çalışanları her gördüğünde yanlarına giderek onlara kuralları sert bir dille hatırlatmakta ve sürekli uyarılarda bulunmaktadır. Çalışanlar baretlerini taktıkları anda ise Tarık Bey uyarılarını ve eleştirilerini hemen sonlandırmaktadır. Ayrıca Tarık Bey, çalışanların baret takma alışkanlığının kalıcı hale gelmesi için her ayın önceden belli olmayan, rastgele günlerinde sahaya inerek baret takan çalışanlara küçük hediye çekleri dağıtmaya başlamıştır.

Edimsel koşullanma kuramına göre, Tarık Bey'in çalışanlar baret taktığında uyarılarını sonlandırması ve baret takanlara rastgele günlerde hediye çeki vermesi uygulamaları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Bir kamu hastanesinde yönetim, "Önce İnsan ve Şifa" sloganını tüm koridorlardaki panolara asmış ve hasta odaklı iletişimi kurumun en önemli ilkesi olarak duyurmuştur. Buna karşın, sağlık personelinin günlük pratikleri incelendiğinde; yönetimin asıl önceliğinin "günlük bakılan hasta sayısını maksimize etmek" olduğu ve olası bir tıbbi hatada bireyin tek başına suçlanacağı yönünde güçlü, yazılı olmayan ve çalışanlarca hiç sorgulanmayan bir ortak kabule sahip oldukları görülmektedir. Bu yaygın kanı yüzünden sağlık çalışanları, riskli vakaları genellikle inisiyatif almayarak farklı bölümlere sevk etme eğilimi göstermektedir.

Örgüt kültürü düzeyleri dikkate alındığında, personelin hata yapma ve tek başına suçlanma korkusuyla şekillenen bu ortak kabul durumu aşağıdakilerden hangisine karşılık gelmektedir?

Bir bakanlığın strateji geliştirme başkanlığında görevli olan Selim Bey, personelinin motivasyon kaynaklarını ve iş etiği yaklaşımlarını anlamak için kapsamlı bir analiz yürütmektedir. Yapılan bu çalışma sonucunda, personelin günlük iş yapış şekillerinde 'dürüstlük, itaatkârlık ve mantıklılık' ilkelerini yoğun bir şekilde benimsediği; ancak yaşamlarındaki asıl gayelerinin 'iç huzuru, eşitlik ve güvenli bir gelecek' sağlamak olduğu tespit edilmiştir.

Milton Rokeach'in Değer Sınıflandırması dikkate alındığında, personelin iş yapış şekillerinde benimsediği ilkeler ile yaşamlarındaki asıl gayelerini ifade eden kavramlar sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Leyla Hanım, bir kamu bankasının kredi tahsis biriminde yönetici pozisyonundadır. Yoğun çalışma dönemlerinde personelinin motivasyonunu ve iş verimliliğini yüksek tutmayı amaçlayan Leyla Hanım, dönemsel hedeflerini başarıyla tutturan astlarına çeşitli ayrıcalıklar sunmaktadır. Bu kapsamda, başarılı çalışanlara şube inisiyatifindeki esnek mesai haklarından yararlanma önceliği vermekte ve kurum içi prestijli gelişim programlarına onların isimlerini önermektedir. Birim personeli ise söz konusu ayrıcalıklardan faydalanabilmek adına verilen görevleri eksiksiz biçimde yerine getirme eğilimi göstermektedir.

French ve Raven'ın tipolojisine göre, Leyla Hanım'ın astlarının davranışlarını yönlendirmek amacıyla başvurduğu temel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir gümrük bölge müdürlüğünde, sınır kapılarındaki risk analiz süreçlerini iyileştirmek üzere uzmanlardan oluşan bir proje takımı kurulmuştur. Takım üyeleri; başlangıçtaki liderlik mücadelelerini, rol belirsizliklerini ve fikir ayrılıklarını tamamen geride bırakmış, kendi iç dinamiklerini ve iletişim kanallarını sağlamlaştırmıştır. Mevcut aşamada takım; dışarıdan bir yönlendirmeye veya sürekli denetime ihtiyaç duymadan, yüksek bir güven ortamı içinde bütünüyle sonuç üretmeye odaklanmıştır. Grup içi enerji, kişiler arası ilişkileri düzenlemekten ziyade, işin en etkin şekilde yapılmasına ve hedeflerin gerçekleştirilmesine yönlendirilmiştir.

Bruce Tuckman'ın grup gelişim modeli dikkate alındığında, bu proje takımı aşağıdaki evrelerden hangisini yaşamaktadır?

Bir sosyal güvenlik kurumu il müdürlüğünde göreve başlayan bir uzman, kurumun fiziki yapısını ve işleyişini incelerken tüm çalışanların belirli bir renk koduna sahip yaka kartı taktığını, şube müdürlerinin odalarının cam bölmelerle şeffaf hale getirildiğini ve her ayın ilk pazartesi günü üstün performans gösteren personele tüm çalışanların huzurunda teşekkür belgesi takdim edildiğini gözlemlemiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre; gözlemlenen yaka kartları, şeffaf oda tasarımları ve ödül takdim töreni, kurum kültürünün hangi düzeyini ifade etmektedir?

Bir kamu kurumunda enerji uzmanı olarak görev yapan Serkan Bey, kendi görev tanımındaki işleri eksiksiz yerine getirmenin yanı sıra; kurumun yayınladığı tüm bültenleri düzenli olarak okumakta, iç mevzuattaki değişiklikleri yakından takip etmekte ve yönetimin süreçleri iyileştirmek amacıyla düzenlediği gönüllü istişare toplantılarına aktif katılım sağlamaktadır.

Dennis Organ'ın Örgütsel Vatandaşlık Davranışı modeline göre, Serkan Bey'in resmi görev tanımında yer almamasına rağmen sergilediği bu davranışlar aşağıdaki boyutlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüğünde, vatandaşların emeklilik işlemlerini hızlandırmak amacıyla beşer kişilik çalışma grupları oluşturulmuştur. Ancak bir süre sonra yapılan verimlilik analizlerinde, gruba yeni üyeler eklendikçe kişi başına düşen günlük dosya işleme sayısında belirgin bir düşüş olduğu tespit edilmiştir. İnsan kaynakları uzmanlarının yaptığı görüşmelerde, bazı personelin "Nasıl olsa gruptaki diğer arkadaşlar çalışıyor, grupta kalabalık olduğumuz için benim bireysel eksikliğim fark edilmez" düşüncesiyle hareket ettiği ve işe yönelik bireysel gayretlerini azalttıkları anlaşılmıştır.

Örgütsel davranış disiplinine göre, bu durumda personelin sergilediği tutumu ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bakanlığın dış ilişkiler biriminde ataşe olarak görev yapan Leyla Hanım, katıldığı resmi heyet görüşmelerinde, uluslararası toplantılarda ve gayriresmi resepsiyonlarda birbirinden tamamen farklı tutumlar sergilemektedir. Çevresindeki sosyal ipuçlarına karşı son derece duyarlı olan Leyla Hanım, bulunduğu ortamın beklentilerini hızlıca analiz edip; beden dilini, konuşma üslubunu ve tepkilerini o anki durumun gerekliliklerine göre anında değiştirebilmektedir. İş arkadaşları onun her girdiği ortamda farklı bir karaktere bürünebildiğini ifade etmektedir.

Örgütsel davranış disiplini çerçevesinde değerlendirildiğinde, Leyla Hanım'ın aşağıdaki kişilik özelliklerinden hangisine yüksek düzeyde sahip olduğu söylenebilir?

Bir Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlüğünde, yıl sonu başarı ödülleri için ayrılan ödenek miktarı kesin olarak belirlenmiş olup hiçbir koşulda artırılamamaktadır. Kurum içindeki İnsan Kaynakları ve Mali İşler birimlerinin yöneticileri, bu sabit ödeneğin kendi personellerine daha büyük bir oranda aktarılması için masaya oturmuştur. Görüşmeler sırasında her iki yönetici de biriminin asıl ihtiyaçları hakkında bilgi vermekten kaçınmakta, ilk tekliflerini kasten yüksek tutarak karşı taraftan taviz koparmaya çalışmakta ve karşı tarafın elde edeceği her kuruşluk kazanımın doğrudan kendi birimlerinin kaybı olacağının bilinciyle hareket etmektedir.

Buna göre, birim yöneticilerinin yürüttüğü bu süreç örgütsel davranış literatüründe aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir büyükşehir belediyesinin Afet Koordinasyon Merkezi'nde (AKOM) nöbetçi amir olarak görev yapan Orhan Bey, aniden gelişen şiddetli sel felaketi ve peş peşe gelen acil yardım çağrıları karşısında paniğe kapılmamış, soğukkanlılığını koruyarak arama kurtarma ekiplerini hızlı ve rasyonel bir şekilde kriz bölgelerine sevk etmiştir. Yoğun stres ve belirsizlik altındaki bu kriz ortamında bile sakin, kendinden emin ve dengeli tavrıyla hem kendi ekibine hem de sahadaki personele güven vermiştir.

Beş Faktör (Big Five) Kişilik Modeli'ne göre, Orhan Bey'in bu zorlu kriz anında sergilediği tutum, aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisiyle en çok ilişkilidir?