Örgütsel Davranış

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunda (EPDK) tarife uzmanı olarak görev yapan Tarık, kurum yönetiminin çalışma koşullarında yaptığı ani bir kısıtlamaya karşı anlık ve şiddetli bir tepki göstermiştir. Takip eden haftalarda ise olayın sıcaklığı geçmesine rağmen, belirgin bir odak noktası olmaksızın mesai saatleri boyunca nispeten düşük yoğunluklu ve genel bir karamsarlık hali yaşamaya başlamıştır. Tarık bu süreçte yürüttüğü zorlu bir denetim toplantısında, denetlenen şirket yetkilisinin sadece agresif üslubundan yola çıkarak şirketin tüm faaliyetlerini tamamen olumsuz ve şüpheli değerlendirme eğilimi göstermiştir. Toplantı esnasında iç dünyasında büyük bir kızgınlık hissetmesine rağmen; içsel duygularını değiştirmeye çalışmaksızın, yalnızca kurumun 'tarafsız ve soğukkanlı' görünme kuralına uymak amacıyla mimiklerini kontrol etmiş ve sahte bir sükunet sergilemiştir. Tarık'ın kişisel yaşamında ise 'hırslı ve itaatkâr olmak' gibi vasıtalardan ziyade, 'adalet, eşitlik ve iç huzuru' gibi nihai varoluşsal amaçlara önem verdiği bilinmektedir.

Örgütsel davranış yazını dikkate alındığında, Tarık'ın yaşadığı süreçler ve sergilediği tutumlarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bir ilçe milli eğitim müdürlüğünde şube müdürü olarak atanmayı bekleyen öğretmen Hakan, sonuçlar açıklandığında başka bir adayın tercih edildiğini öğrenmiş ve bu duruma üzülmüştür. Bu sonucun ardından İlçe Milli Eğitim Müdürü, Hakan'ı makamına davet ederek atama komisyonunun kararı alırken hangi yasal mevzuat maddelerini ve liyakat kriterlerini temel aldığını, sürecin nasıl işlediğini dürüst, şeffaf ve detaylı bir biçimde açıklamıştır. Hakan atanamadığı için hayal kırıklığı yaşasa da, müdürün süreç ve sonuç hakkında yaptığı bu samimi ve kapsamlı bilgilendirmeden dolayı kuruma olan inancını korumuştur.

Buna göre, İlçe Milli Eğitim Müdürünün karar sürecine dair dürüst, şeffaf ve açıklayıcı bir bilgilendirme yapması, örgütsel davranış yazınında aşağıdaki kavramlardan hangisiyle doğrudan ifade edilir?

Bir kamu hastanesinde Başhekim Yardımcısı olan Dr. Kaan, hiyerarşik yapıda uzman hekimlerin doğrudan amiri konumundadır ve onlara resmi talimat verme yetkisine (otorite) sahiptir. Yeni entegre hasta takip sistemine geçiş kararı alındığında kurumdaki kıdemli hekimler değişime direnmiştir. Bu süreçte hekimler, spesifik ve hayati vakalardaki yeri doldurulamaz mesleki tecrübelerine duyulan ihtiyacı yönetime karşı bir koz olarak kullanmış; ayrıca kendi aralarında zımni bir anlaşma yaparak organize olmuş ve sisteme veri girişini topluca yavaşlatarak yönetimi zor durumda bırakmışlardır.

Dr. Kaan, sahip olduğu resmi yetkiye dayanarak disiplin mekanizmalarını işletmek yerine farklı bir yol izlemiştir. Toplantılarda ve kurum içi iletişim ağlarında kendisini 'kuralları tavizsiz dayatan bir bürokrat' yerine, 'hastaların hayatını kolaylaştırmaya adanmış modern bir vizyoner' olarak sunmuş ve kendi profili etrafında olumlu bir algı yaratarak diğer çalışanların sempatisini kazanmaya çalışmıştır.

Bu vakada;
I. Kıdemli hekimlerin yönetime karşı direnerken dayandıkları temel güç kaynağı,
II. Hekimlerin sergiledikleri örgütsel politika taktiği,
III. Dr. Kaan'ın direnci kırmak için başvurduğu politik davranış stratejisi
aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla ve doğru olarak verilmiştir?

Bir kamu kurumunda matriks yapı içinde yürütülen 'Sıfır Atık Dönüşüm Projesi'nin yöneticisi olan Çevre Yüksek Mühendisi Aysel Hanım, projeye destek veren Hukuk ve Mali İşler birimi personeli üzerinde hiyerarşik bir emir-komuta yetkisine sahip değildir. Buna rağmen, proje ekibindeki personel Aysel Hanım'ın mesleki duruşunu, etik değerlerini ve vizyonunu kendilerine örnek almakta; ona duydukları hayranlık ve saygı nedeniyle projede gönüllü olarak fazla mesai yapmaktadır. Öte yandan Aysel Hanım, projenin bütçesinin kısılması gündeme geldiğinde, kurum içindeki diğer proje yöneticileriyle görüşerek yönetim kuruluna karşı ortak bir direniş cephesi oluşturmuş ve bütçe kesintisini engellemiştir.

Buna göre, Aysel Hanım'ın proje ekibi üzerindeki temel güç kaynağı ve üst yönetime karşı kullandığı örgütsel politika taktiği aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu bankasının kredi tahsis birimi ile risk yönetimi birimi arasında, büyük ölçekli bir altyapı projesinin finansman onayı konusunda derin bir anlaşmazlık ortaya çıkmıştır. Risk yönetimi müdürü, projenin kurumsal politikalara aykırı olduğunu ve bankayı ciddi bir finansal tehlikeye atacağını savunmaktadır. Nihai karar toplantısına çok kısa bir süre kala, taraflar arasında herhangi bir yakınlaşma sağlanamayacağı anlaşılmıştır. Bunun üzerine risk yönetimi müdürü, karşı tarafın alternatif çözüm önerilerini dinlemeyi reddederek doğrudan kendi biriminin iç mevzuattan kaynaklanan yetkisini tek taraflı olarak kullanmış ve projeyi kesin olarak veto etmiştir.

Thomas-Kilmann çatışma yönetimi modeline göre, risk yönetimi müdürünün zaman baskısı altındayken ve kurum için hayati gördüğü bu konuda başvurduğu strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Bir işletmenin pazarlama ve üretim departmanları yöneticileri, bütçeden ayrılan fonla alınacak yeni donanımların hangi departmana tahsis edileceği konusunda anlaşmazlık yaşamaktadır. İki yönetici bir araya gelerek sadece kendi departmanlarının kısa vadeli ihtiyaçlarını değil, işletmenin genel üretim ve satış entegrasyonu hedeflerini masaya yatırmışlardır. Yapılan derinlemesine görüşmeler sonucunda, taraflardan birinin talebinden vazgeçmesi veya bütçenin ikiye bölünmesi yerine; her iki departmanın da ortak kullanabileceği, süreçleri birbirine entegre edecek yeni bir donanım altyapısı modelinde karar kılmışlardır. Bu sayede sorun, her iki tarafın da beklentilerini tam olarak karşılayacak şekilde çözülmüştür.

Buna göre, yöneticilerin sergilediği çatışma yönetimi tarzı aşağıdakilerden hangisidir?

A Tipi kişilik özelliklerine sahip, rekabetçi ve sürekli zamanla yarışan bir yapıdaki proje yöneticisi Burak Bey, şirketinin matris örgüt yapısına geçmesiyle birlikte kimden emir alacağının ve yetki sınırlarının net olmaması (rol belirsizliği ve rol çatışması) nedeniyle yoğun stres yaşamaktadır. Başlangıçta bu durumla başa çıkabilmek için eskisinden daha fazla çaba sarf ederek Hans Selye'nin Genel Uyum Sendromu'nda (GAS) 'direnç' aşamasına özgü tepkiler gösteren Burak Bey, sorunun kalıcı hale gelmesiyle birlikte fiziksel ve ruhsal olarak 'tükenme' aşamasına geçmiştir.

İnsan kaynakları departmanı, Burak Bey'in yaşadığı bu stresin temel kaynağını ortadan kaldırmak için örgütsel düzeyde bir müdahale yapmaya karar vermiştir.

Buna göre, insan kaynakları departmanının uygulaması gereken en uygun strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda yöneticiler sık sık "Bizim kurumumuzda yenilikçilik, şeffaflık ve katılımcılık esastır." vurgusunu yapmakta ve kurumun stratejik planlarında bu kavramlar geniş yer tutmaktadır. Kurumun fiziksel yapısı da bu şeffaflığı destekleyecek şekilde tamamen cam duvarlardan oluşan açık ofisler şeklinde tasarlanmıştır. Ancak kurumda yeni çalışmaya başlayan bir uzman, kritik bir karar alınacağı zaman kimsenin itiraz etmediğini, en üst amirin sözünün sessizce ve sorgulanmadan nihai kural olarak kabul edildiğini ve bu itaatkâr tavrın kurum içinde yazılı olmayan, tartışılmayan "kesin bir doğru" olarak yerleştiğini fark etmiştir.

Edgar Schein'ın örgüt kültürü modeline göre, bu kamu kurumundaki amirin sözünün sorgulanmadan kabul edilmesi durumu kültürün hangi düzeyi ile ifade edilir?

Bölge müdürlüğü yapan Selim Bey, denetmen Kemal'in hazırladığı son teftiş raporunda önemli veri eksiklikleri bulmuştur. Selim Bey, Kemal'in genel iş tutumunu analiz ederken şu tespitlerde bulunmuştur:

I. Kurumdaki diğer denetmenler aynı standartlarda rapor hazırlarken benzer eksikliklere yol açmamaktadır.
II. Kemal, sadece bu ayki raporda değil, son sekiz aydır teslim ettiği tüm evraklarda sürekli olarak benzer atlama ve hatalar yapmaktadır.
III. Kemal'in bu özensizliği yalnızca rapor yazımında değil, saha ziyaretleri ve personel mülakatları gibi farklı sorumluluk alanlarında da net bir şekilde görülmektedir.

Kelley'nin Yükleme (Atıf) Kuramı çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu tespitler doğrultusunda varılacak en doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu hastanesinin başhekimi ile tıbbi sarf malzemesi tedarikçisi bir firmanın temsilcisi, yıllık alım sözleşmesinin yenilenmesi için görüşmektedir. Hastane yönetimi, bütçe kısıtları nedeniyle birim fiyatlarda indirim talep ederken; tedarikçi firma, artan lojistik maliyetlerini gerekçe göstererek fiyatta indirime gitmek istememektedir. Görüşmelerin sadece 'fiyat' değişkeni üzerinden yürümesinin bir tıkanıklığa yol açacağını fark eden başhekim, masaya yeni değişkenler getirerek şu teklifi sunar: 'Eğer acil ihtiyaç duyulan malzemelerin teslimat süresini 48 saatten 12 saate indirirseniz, sizinle sadece bu yıl için değil, gelecek üç yıl için sabit alım garantili bir sözleşme imzalayabiliriz.' Bu teklif, firmanın uzun vadeli nakit akışı ihtiyacını karşıladığı ve hastanenin de acil malzeme krizini çözdüğü için her iki taraf da masadan tatmin olarak ayrılmıştır.

Sadece sabit bir kaynağın bölüşülmesi yerine masaya farklı değişkenlerin katılarak her iki tarafın da temel ihtiyaçlarının karşılandığı (kazan-kazan) bu durum, örgütsel davranış yazınında aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir kamu kurumunda uzman yardımcısı olarak çalışan Burak, hazırlaması gereken haftalık faaliyet raporlarını sürekli geciktirmektedir. Daire başkanı, raporların geciktiği her durumda Burak'ı makamına çağırarak ona sözlü olarak sert uyarılarda bulunmakta ve bu durum Burak'ta yoğun bir strese neden olmaktadır. Bu rahatsız edici durumdan kurtulmak isteyen Burak, bir süre sonra raporları tam zamanında teslim etmeye başlar. Burak'ın raporları zamanında teslim etmesiyle birlikte daire başkanı, onu makamına çağırıp uyarmayı bırakır. Bunun sonucunda Burak'ın raporları zamanında teslim etme alışkanlığı kalıcı hale gelir.

Edimsel (operant) koşullanma kuramına göre, yöneticinin istenen davranış ortaya çıktığında uyarıyı bırakması ve bu sayede davranışın kalıcılaşması, aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir kamu kurumunda şube müdürü olarak görev yapan Ayşe Hanım, astlarına resmi bir yaptırım uygulamamasına veya ek bir ödül vadetmemesine rağmen, departmandaki en karmaşık işlemleri çözebilme yeteneği ve ilgili mevzuata olan derin hakimiyeti nedeniyle çalışanları tarafından sürekli danışılan ve yönlendirmelerine harfiyen uyulan bir yöneticidir.

Buna göre Ayşe Hanım'ın çalışanları üzerindeki bu etkisi, French ve Raven'ın güç kaynakları sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisine dayanmaktadır?

Bir kamu kurumunda 10 yıldır uzman olarak görev yapan Ahmet Bey, kurumu tarafından sağlanan özel bir bursla yurt dışında yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır. Eğitim dönüşünde, özel sektörden çok daha yüksek maaşlı ve geniş kariyer imkânlarına sahip bir iş teklifi almıştır. Ancak Ahmet Bey bu teklifi reddederek kendi kurumunda çalışmaya devam etme kararı almıştır. Çalışma arkadaşlarına bu durumun gerekçesini, "Kurumum en çok ihtiyacım olan dönemde bana destek oldu ve eğitimime yatırım yaptı. Şu aşamada onları yarı yolda bırakmak büyük bir vefasızlık olur, onlara karşı kendimi borçlu hissediyorum." sözleriyle açıklamıştır.

Meyer ve Allen'ın Üç Boyutlu Örgütsel Bağlılık Modeli'ne göre, Ahmet Bey'in kurumunda kalma kararının temelindeki bağlılık türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir bakanlığın taşra teşkilatında görev yapan bir il müdürü, kurumdaki iki farklı şube müdürlüğünün ortak kullandığı hizmet araçlarının tahsisi konusunda zaman zaman ufak çaplı gerginlikler yaşandığını gözlemlemiştir. Ancak il müdürü, mevzuatta yapılacak yakın zamanlı bir değişiklikle araç yönetiminin ve tahsis yetkisinin tamamen merkeze devredileceğini bildiği için, mevcut durumda yöneticilerle karşı karşıya gelmek istememiş ve bu gerginlikleri gündeme almayarak meselenin kendiliğinden sönümlenmesini bekleme yolunu seçmiştir.

Thomas-Kilmann'ın çatışma yönetimi modeline göre, il müdürünün başvurduğu bu strateji aşağıdakilerden hangisidir?

Modern örgütsel davranış literatüründe, çalışanların işlerine ve kurumlarına yönelik tutumları, birbirinden farklı ancak birbiriyle ilişkili temel boyutlar altında incelenmektedir. Bir organizasyonel analiz raporunda çalışanlara ait üç farklı tutum boyutu şu şekilde tanımlanmıştır:

I. Bireyin kendi işiyle psikolojik olarak bütünleşme derecesi ve işteki performans düzeyini kendi öz saygısı (öz değeri) açısından ne kadar önemli gördüğü
II. Bireyin belirli bir örgütün amaç ve değerlerini içselleştirmesi, onun bir parçası olmaktan gurur duyması ve örgüt üyeliğini sürdürmek için güçlü bir arzu duyması
III. Bireyin işinin çeşitli özelliklerini (ücret, yönetim tarzı, çalışma koşulları vb.) rasyonel bir biçimde değerlendirmesi sonucunda hissettiği genel ve pozitif duygu durumu

Bu tanımlar, sırasıyla aşağıdaki örgütsel davranış kavramlarından hangilerini ifade etmektedir?

Bir denetim firmasında ekip yöneticisi olan Ceyda Hanım, sahadaki denetçilerin hazırladıkları saha raporlarını belirlenen son teslim tarihinden önce ve hatasız bir şekilde sisteme yüklemelerini teşvik etmek istemektedir. Bu amaçla, istenen koşulları eksiksiz sağlayan personelin, her ay sonu şirket merkezinde yapılan ve çalışanlar tarafından oldukça yorucu bulunan dört saatlik zorunlu arşiv düzenleme mesaisinden muaf tutulacağını duyurmuştur. Bu uygulamanın ardından raporların zamanında ve hatasız teslim edilme oranında belirgin bir artış gözlemlenmiştir.

Çalışanların arzu edilen davranışı sergileme sıklığını artıran bu idari karar, edimsel (operant) koşullanma kuramı çerçevesinde aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Ulusal bir perakende zincirinde mağaza müdürü olan Leyla Hanım, depo sayımlarında eksik veya hatalı veri girişi yapan personeline hafta sonu en yoğun saatlerde ek kasa görevi vermektedir. Ancak personel, takip eden sayımları sıfır hata ile tamamladığında Leyla Hanım bu zorunlu yoğun saat görevlendirmesini iptal etmektedir. Bu uygulamanın ardından personelin sayımlardaki dikkat düzeyinin arttığı ve hataların belirgin şekilde azaldığı görülmüştür.

Edimsel koşullanma kuramı çerçevesinde, Leyla Hanım'ın personelin hatasız sayım yapma davranışını artırmak amacıyla zorunlu kasa görevini iptal etmesi işlemi aşağıdaki kavramlardan hangisiyle açıklanır?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT) sistem analisti olarak görev yapan Canan, resmi örgüt şemasında herhangi bir yönetici pozisyonunda bulunmamakta ve emir-komuta yetkisi taşımamaktadır. Buna rağmen, kurumun dijital dönüşüm sürecinde kullanılan yeni yazılım mimarisi hakkındaki derin bilgisi ve nadir bulunan teknik donanımı sayesinde, hem eş düzeydeki çalışma arkadaşları hem de üst yöneticiler tarafından alınan kararlarda belirleyici bir role sahiptir. Çalışanlar, karşılaştıkları teknik belirsizliklerde Canan'ın yönlendirmelerine gönüllü olarak uymaktadır.

Buna göre, Canan'ın kurum içindeki diğer bireyler üzerinde etki yaratmasını sağlayan güç kaynağı French ve Raven'ın sınıflandırmasına göre aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumunda şef olarak görev yapan Sinan Bey, son yapılan görevde yükselme mülakat sürecinin şeffaf ve adil olmadığına inanmakta, bu durum onda ciddi bir iş tatminsizliği yaratmaktadır. Ancak Sinan Bey, kurumdan ayrılmak veya durumu üst yönetime resmi bir dilekçe ile bildirmek yerine; mesai saatlerine uymamaya, kendisine verilen görevleri eksik yapmaya ve raporlarındaki hata oranını artırmaya başlamıştır.

Örgütsel davranış literatüründe yer alan 'iş tatminsizliğine verilen tepkiler (EVLN)' modeline göre, Sinan Bey'in sergilediği bu davranış biçimi aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Bir kamu kurumunda yatırım dairesi başkanı olarak görev yapan Tarık Bey, projelere onay verirken sadece somut verilere, fayda-maliyet analizlerine ve nesnel kriterlere odaklanmaktadır. Personelinin veya paydaşların projelerle ilgili duygusal bağlarını, kişisel beklentilerini ve değerlerini karar sürecine kesinlikle dâhil etmemekte; kararların adil ve doğru olması için kuralların ve mantığın tavizsiz bir şekilde işlemesi gerektiğine inanmaktadır.

Myers-Briggs Tip Göstergesi (MBTI) modeline göre, Tarık Bey'in bu karar verme tarzı aşağıdaki kişilik boyutlarından hangisiyle en iyi açıklanır?