Yönetim Fonksiyonları

Bir kamu hastanesinde başhekime bağlı olarak görev yapan Hukuk Müşaviri, hastanenin taraf olacağı sözleşmeleri inceleyerek hukuki riskler konusunda başhekime danışmanlık yapmakta ve tavsiyelerde bulunmaktadır. Ancak bu müşavirin, hastanede görevli sağlık personeline doğrudan iş talimatı verme veya onları yönetme hakkı bulunmamaktadır.

Buna göre, Hukuk Müşaviri'nin sahip olduğu yetki türü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu kurumu bölge müdürü olan Aslı Hanım, kurumun yeni dijital altyapısına geçiş sürecinde astlarını hedeflere yönlendirme (yöneltme) görevini üstlenmiştir. Aslı Hanım, kendi iç dünyasında bu yeni sistemin gereksiz olduğuna ve işleri karmaşıklaştıracağına inanmasına rağmen bu düşüncesini personeliyle paylaşmamış; ancak tüm personelin yeniliğe karşı dirençli ve değişime kapalı olduğu kanısına varmıştır.

Yöneltme sürecinde Aslı Hanım, yıllardır kurumda çalışan astlarının "sadece başka bir kurumda aynı kıdemi ve mali imkânları bulamayacakları için" burada çalışmaya devam ettiklerini varsaymıştır. Bu doğrultuda personeli motive edip harekete geçirmek amacıyla, "Yeni sisteme entegre olamayanların yıl sonu performans primlerinin tamamen kesileceği" uyarısında bulunmuştur. Oysa personelin gözünde Aslı Hanım; geçmişteki kriz dönemlerinde sergilediği güçlü vizyonu, etkili hitabet yeteneği ve ilham verici kişiliğiyle büyük bir hayranlık uyandıran bir liderdir ve personel sırf ona duydukları güven nedeniyle yeniliklere açık olabilmektedir.

Buna göre, Aslı Hanım'ın yöneltme fonksiyonunu icra ederken sergilediği yaklaşımla ilgili aşağıdaki kavramsal analizlerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı bir Genel Müdürlük, bölgesel lojistik kapasitesini artırmak amacıyla önceden belirlediği on yıllık makro hedefleri yürütmektedir. Ancak küresel ticaret rotalarındaki ani değişimler sonucunda, planın temelini oluşturan "yıllık %5 transit geçiş artışı" şeklindeki geleceğe yönelik beklentilerin geçerliliğini yitirdiği anlaşılmıştır. Bunun üzerine üst yönetim toplanarak, yeni küresel veriler ışığında planın uygulanacağı gelecekteki koşulların ne olacağına dair öngörülerini ve kısıtlayıcı faktörleri yeniden çerçevelemiştir. Bu yeni çerçevenin netleşmesinin ardından, kuruma bağlı Daire Başkanlıkları (orta kademe yönetim), kendi birimlerinin genel hedeflere katkı sağlaması amacıyla üç yıllık alt hedefleri, kaynak tahsislerini ve iş programlarını kapsayan belgeler hazırlamışlardır.

Buna göre, üst yönetimin geleceğe yönelik öngörüleri yeniden çerçevelemesi işlemi planlama sürecinin hangi aşamasını ifade etmektedir ve Daire Başkanlıklarının hazırladığı planlar hiyerarşik düzeylerine göre hangi plan türüne girmektedir?

Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğüne bağlı 'Akıllı Sulama Teknolojileri' projesinde başmühendis olarak görevlendirilen Elif Hanım, ekibini yeni geliştirilecek otonom sistemler üzerine yöneltmekle görevlidir. Elif Hanım, projede kullanılacak spesifik algoritmalar ve mühendislik mimarisi konusunda ekibindeki diğer mühendislerden çok daha derin bir bilgi birikimine ve teknik tecrübeye sahiptir. Ancak ilk toplantılarda bu teknik detayları paylaşarak ekibi vizyonuna ortak etmek yerine; sadece başmühendislik unvanının kendisine verdiği yetkiye, hiyerarşik kademesine ve yönetmeliklerdeki karar mercii olmasına vurgu yaparak doğrudan talimatlar vermiştir.

Bu yaklaşım sonucunda ekip üyeleri verilen görevleri asgari düzeyde yerine getirerek görünürde bir 'itaat' sergilemiş, ancak projeyi sahiplenme ve içselleştirme düzeyleri çok düşük kalmıştır.

Buna göre, Elif Hanım'ın yöneltme sürecinde fiilen başvurduğu güç kaynağı ile astlarında yüksek bağlılık ve içselleştirme yaratabilmek için aslında kullanması gereken güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Savunma sanayisinde faaliyet gösteren kamu sermayeli bir endüstri kuruluşu, kuruluş yıllarında 25 farklı üretim projesi yöneticisinin ve 4 temel idari departman amirinin doğrudan genel müdüre raporladığı bir teşkilat şemasıyla yönetilmekteydi. Yıllar içinde bu durumun karar alma süreçlerini yavaşlattığı ve tepe yönetimin stratejik denetim kapasitesini zayıflattığı görülmüştür. Bu darboğazı aşmak için kurum yapısında radikal bir değişikliğe gidilmiş; "Kara Araçları", "Hava Platformları" ve "Deniz Sistemleri" adıyla üç büyük grup başkanlığı ihdas edilmiştir. Devam eden tüm projeler ve idari destek birimleri, üretilen sisteme uygun olarak bu üç başkanlığın bünyesine entegre edilmiş; böylece genel müdürün doğrudan emir verip rapor aldığı ast sayısı toplamda 29'dan 3'e indirilmiştir.

Bu organizasyonel dönüşümde, genel müdürün karşılaştığı yönetsel sorunu çözen temel örgütleme ilkesi ile işletmenin geçiş yaptığı yeni bölümlere ayırma türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu kurumu, hizmet sunum kalitesini artırmak ve operasyonel maliyetleri optimize etmek amacıyla "önümüzdeki beş yıl içinde tüm taşra ve merkez teşkilatında tam dijital altyapıya geçme" ana hedefini belirlemiştir. Bu genel hedef doğrultusunda kurumun Bilgi Teknolojileri Daire Başkanlığı, sadece kendi biriminin görev alanını kapsayan ve önümüzdeki bir yıl boyunca uygulanacak olan donanım yenileme programını hazırlamıştır. Bu programın tasarlanması aşamasında; gelecekteki döviz kurları, piyasa faiz oranları ve donanım tedarik sürelerindeki olası dalgalanmalar tahmin edilerek planın temel dayanakları olarak kabul edilmiş; ardından bu verilere uygun üç farklı kurulum senaryosu oluşturulmuştur.

Buna göre, Bilgi Teknolojileri Daire Başkanlığının hazırladığı planın türü ile "gelecekteki döviz kurları ve tedarik sürelerindeki olası dalgalanmaların tahmin edilerek temel dayanak kabul edilmesi" eyleminin planlama sürecindeki karşılığı aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde Genel Müdür, artan hatalı ürün oranlarını düşürmek amacıyla Kalite Kontrol biriminde görevli mühendislere, hiyerarşik olarak kendilerine bağlı olmamasına rağmen fabrika üretim bantlarını doğrudan durdurma talimatı verme hakkı tanımıştır. Fabrika çalışanlarının, mühendislerin verdikleri bu talimatlara salt yasal zorunluluktan öte, onların derin teknik bilgi birikimine duydukları saygıdan dolayı itirazsız uydukları görülmüştür. Ancak bir süre sonra, mühendislerin yetkilerini zamanında kullanmamaları neticesinde oluşan milyonlarca liralık zarardan dolayı, Sayıştay denetimlerinde mühendisler değil, bu yetkiyi devreden Genel Müdür sorumlu tutulmuştur.

Bu senaryoda yer alan;
I. Mühendislere üretim bandını durdurma hakkı verilmesi,
II. Çalışanların mühendislere teknik bilgilerinden dolayı itaat etmesi,
III. Zarardan doğrudan Genel Müdürün sorumlu tutulması

durumları yönetim ve organizasyon literatüründeki hangi kavramlarla sırasıyla doğru olarak eşleşmektedir?

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK), piyasaya yeni sürülecek bir ilacın üretim sürecinde, ileride yaşanabilecek olası halk sağlığı krizlerini daha en baştan engellemek amacıyla titiz bir uygulama yürütmektedir. Kurum uzmanları bu kapsamda sırasıyla; ilk olarak uluslararası standartlara göre kabul edilebilir etken madde saflık eşiklerini belirlemiş, ardından üretim bandına hammadde girmeden önce numunelerin fiili saflık derecelerini laboratuvar ortamında ölçmüş, çıkan laboratuvar sonuçlarını baştan belirlenen standart oranlarla karşılaştırmış ve son aşamada saflık oranı eşiğin altında kalan hammadde partilerinin tesise girişini reddederek derhal tedarikçi değişikliği yapılmasını talep etmiştir.

Bu vakadaki uygulamalar bütünü değerlendirildiğinde, gerçekleştirilen faaliyetin zamanlamasına göre denetim türü ve bu sürecin diğer yönetim fonksiyonlarıyla ilişkisi hakkında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Ulaştırma alanında faaliyet gösteren bir kamu iktisadi teşebbüsünde, yeni nesil elektrikli trenlerin hatta alınmasıyla birlikte ilk seferler başlamıştır. Operasyon Kontrol Merkezi başmühendisi, trenler seyir hâlindeyken anlık enerji tüketim verilerini sistem üzerinden izlemekte ve bu verileri önceden belirlenmiş optimum sarfiyat standartlarıyla karşılaştırmaktadır. Sistemde rüzgâr direnci gibi dış faktörler nedeniyle standart değerlerin aşıldığı tespit edildiğinde, makinistlere anında hız optimizasyonu talimatı verilerek enerji tüketimi, sefer tamamlanmadan hedeflenen sınırlar içerisine çekilmektedir.

Buna göre, başmühendisin gerçekleştirdiği bu yönetsel faaliyet, temel yönetim fonksiyonları ve ilgili türleri bağlamında aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Büyükşehir belediyesine bağlı Afet Koordinasyon Merkezi, olası acil durumlarda kullanılmak üzere yeni bir erken uyarı yazılımı satın alacaktır. Projenin yürütücüsü, piyasadaki mevcut ve geliştirilmekte olan tüm yazılım alternatiflerini belirlemeyi, her birinin maliyet-fayda oranını kusursuz bir şekilde hesaplamayı ve kuruma maksimum faydayı sağlayacak 'tek bir optimum seçeneği' bulmayı amaçlamıştır. Ancak projenin tamamlanması için verilen yasal sürenin kısıtlı olması ve dünyadaki tüm yazılım firmalarının algoritmik verilerine ulaşmanın getirdiği aşırı maliyet nedeniyle, değerlendirme kurulu sadece erişilebilir olan dört yerli yazılımı incelemiş ve kurumun asgari güvenlik standartlarını karşılayan ilk seçeneği onaylayarak ihale sürecini sonlandırmıştır.

Bu vakada proje yürütücüsünün başlangıçta benimsediği yaklaşım ile değerlendirme kurulunun nihai seçimi yaparken dayandığı temel kavram, Herbert Simon'ın karar verme literatürüne kazandırdığı perspektif bağlamında sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Yönetim süreçlerinde planlar, kullanım sıklıklarına göre 'sürekli (standing) planlar' ve 'tek kullanımlık (single-use) planlar' olmak üzere iki temel kategoriye ayrılır. Sürekli planlar, örgütsel faaliyetlerde tekrar eden durumlara standart çözümler sunarak yöneticilerin karar verme yükünü hafifletirken; tek kullanımlık planlar, belirli ve benzersiz bir hedefe ulaşmak için tasarlanır ve bu hedefe ulaşıldığında işlevini tamamlar.

Bir kamu üniversitesinde uygulamaya konulan aşağıdaki yönetsel kararlardan hangisinin plan türü ve kullanım sıklığı sınıflandırması yanlıştır?

Türkiye İstatistik Kurumunda (TÜİK) Veri Metodolojisi Daire Başkanlığı, olağan işleyişte doğrudan Kurum Başkanına bağlı olarak istatistiksel kalite politikalarını tasarlamak ve diğer birimlere danışmanlık yapmakla görevlidir. Ancak, ülke genelinde yürütülen kritik bir enflasyon sepeti güncelleme projesinde, bu dairede görevli kıdemli bir veri bilimci, hiyerarşik olarak Bölge Müdürlüklerine bağlı çalışan saha personeline 'veri toplama yöntemlerindeki istatistiksel sapmaları engellemek' amacıyla doğrudan müdahale etmiş ve bağlayıcı teknik talimatlar vererek hatalı süreci durdurmuştur. Bu talimatları verirken veri bilimci, hiyerarşik pozisyonundan ziyade, uluslararası düzeyde kabul görmüş ekonometrik analiz yöntemlerine olan derin bilgi birikimini ve alandaki yüksek teknik donanımını ön plana çıkarmıştır.

Buna göre, veri bilimcinin saha personeli üzerinde kullandığı yetki türü ve personeli yönlendirirken dayandığı temel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Bir üst kurulda Piyasa Gözetimi Daire Başkanı olarak görev yapan Sinan Bey, kurumun yeni başlattığı 'Yapay Zeka Destekli Risk Algoritması' projesinde, alanında uzman veri bilimcileri ve kıdemli denetçilerden oluşan multidisipliner bir ekibi yönetmektedir. Ekip üyeleri işin teknik boyutuna yüksek düzeyde hakim olmakla birlikte, projenin inovatif doğasının yarattığı belirsizlik nedeniyle stres yaşamakta ve katı kurum prosedürleri ile çevik proje gereklilikleri arasında sıkışmaktadır.

Sinan Bey, bu süreçte yürütme (yöneltme) fonksiyonunu etkin kılabilmek adına şu adımları atmıştır:
I. Projenin nihai hedefini ve kurum stratejisiyle bağını netleştirerek ekip üyelerinin performansı önündeki bürokratik engelleri kaldırmış, onlara inisiyatif alabilecekleri bir alan yaratmıştır.
II. Teknik konularda kendi bilgi sınırlarının farkında olarak, algoritmaya dair kritik kararları tamamen uzman personele bırakmış; ancak projenin kilit aşamalarında üst yönetime ve dış paydaşlara karşı ekibini kararlılıkla savunmuştur.

Bu vakadaki yöneltme süreci ve örgütsel davranış dinamikleri dikkate alındığında, aşağıdaki teorik analizlerden hangisi en kapsamlı ve doğrudur?

Bir kamu kurumunun Siber Güvenlik Koordinasyon Merkezi'nde proje lideri olarak görev yapan Selim Bey, ekibindeki uzman yardımcılarına disiplin cezası verme veya onları doğrudan terfi ettirme gibi resmi yetkilere sahip değildir. Buna rağmen astları, Selim Bey'in kriptografi alanındaki derin bilgi birikimine, teknik tecrübesine ve geçmişte çözdüğü karmaşık veri sızıntısı vakalarındaki başarısına duydukları saygı nedeniyle onun verdiği görevleri istekle ve eksiksiz yerine getirmektedirler.

Yöneltme (yürütme) fonksiyonu kapsamında, Selim Bey'in astlarını etkilemek için kullandığı temel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), okullara dağıtılacak olan ders kitaplarının basım sürecinde hataları en aza indirmek ve kaynak israfını önlemek amacıyla yeni bir kalite güvence prosedürü uygulamaya koymuştur. Bu prosedür kapsamında sırasıyla şu adımlar izlenmektedir:

I. Kullanılacak kağıt ve mürekkep için TSE bazlı asgari kalite kriterlerinin yazılı olarak belirlenmesi.
II. Matbaaya gelen hammadde partilerinden numuneler alınarak laboratuvar ortamında fiziksel özelliklerinin ölçülmesi.
III. Laboratuvar test sonuçlarının, önceden belirlenmiş olan asgari TSE kriterleri ile karşılaştırılması.
IV. Kriterleri sağlamayan hammadde partilerinin, matbaa makinesine (dönüşüm sürecine) hiç alınmadan doğrudan tedarikçiye iade edilerek düzeltici karar uygulanması.

Bu vakada, denetim sürecinin teorik aşamalarının (standartların belirlenmesi, ölçüm, karşılaştırma ve düzeltme) fiili üretim başlamadan önce girdiler üzerinde uygulanması, aşağıdaki yönetim kavramlarından hangisiyle en doğru şekilde ifade edilir?

Bir afet ve acil durum yönetim kurumunun örgüt yapısı, olağan dönemlerde standart bürokratik işleyişe ve çok kademeli dikey hiyerarşik kurallara göre tasarlanmıştır. Ancak kurumun teşkilat yönergesinde yer alan özel bir madde sayesinde; büyük çaplı bir deprem, sel veya orman yangını felaketi yaşandığında hiyerarşik kademeler geçici olarak azaltılmakta, karar alma süreçleri hızlandırılmakta ve sahadaki operasyonel birimler arası yatay koordinasyon bağlantıları anında devreye girmektedir. Kriz durumu sona erdiğinde ise örgüt tekrar standart dikey işleyişine dönmektedir.

Bu kurumun örgüt yapısı, aşağıdaki örgütleme ilkelerinden hangisinin başarılı bir şekilde uygulandığını göstermektedir?

Ulusal bir hava yolu şirketinde, uçuş operasyonlarının zamanında ve güvenli bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için 'Uçuş İşletme Başkanlığı' (pilotlar ve kabin ekibi) ile 'Yer İşletme Başkanlığı' (bagaj, temizlik ve ikram) arasında sürekli bir bilgi alışverişi zorunludur. Organizasyon şemasında aynı hiyerarşik kademede bulunan bu iki birimin yöneticileri, karşılaştıkları operasyonel sorunlarda genel müdüre başvurmaya gerek kalmadan kendi aralarında doğrudan iletişim kurarak faaliyetlerini uyumlaştırmaktadır.

İşletme içindeki aynı hiyerarşik seviyede yer alan bu iki departman arasındaki faaliyetleri birleştirme çabası, aşağıdaki koordinasyon (eşgüdümleme) türlerinden hangisine örnektir?

Bir kamu kurumuna bağlı 'Stratejik Araştırmalar Enstitüsü'nde enstitü müdürü olarak atanan Prof. Dr. Kemal, kurumun hedeflerine ulaşması için yöneltme (yürütme) fonksiyonunu etkin bir şekilde kullanmayı hedeflemektedir. Kemal Bey, araştırmacıların motivasyonunu artırmak amacıyla her bir personelin kişisel kariyer beklentileri ile enstitünün bilimsel yayın üretme ve proje geliştirme hedeflerini uyumlaştırmaya yönelik birebir toplantılar düzenlemiş ve personeli bu vizyon doğrultusunda teşvik etmiştir. Ancak süreç ilerledikçe, bazı uzmanların hem doğrudan enstitü müdüründen hem de idari olarak bağlı bulundukları anabilim dalı başkanlarından aynı anda farklı ve bazen birbiriyle çelişen görevler aldıkları görülmüştür. Bu durum, personelin kime rapor vereceği konusunda kafa karışıklığı yaşamasına ve motivasyon kaybına yol açmıştır.

Buna göre, vakada Kemal Bey'in yöneltme fonksiyonunu yerine getirirken sırasıyla başarıyla uyguladığı ve süreçte ihlal edilmesine engel olamadığı temel yönetim ilkeleri veya kavramları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Yeni kurulan bir kamu denetleme kurumu, bürokratik hantallığı önlemek ve örgüt içi iletişimi hızlandırmak amacıyla yapısını olabildiğince yatay (basık) tasarlamış, ara yönetici kademelerini asgari düzeyde tutmuştur. Ancak kurumun yerine getirdiği denetim faaliyetlerinin yüksek düzeyde uzmanlık gerektirmesi, karmaşık ve standart dışı olması nedeniyle; tepe ve orta kademe yöneticiler, kendilerine doğrudan rapor veren çok sayıdaki uzman personeli koordine etmekte yetersiz kalmıştır. Yöneticilerin aşırı iş yükü altında ezilmesi, hedeflenen hızın aksine karar alma süreçlerinde ciddi tıkanmalara yol açmıştır.

Buna göre, söz konusu kamu kurumunda yaşanan yönetsel sorunun temel nedeni, aşağıdaki örgütleme ilkelerinden hangileri arasındaki yapısal ilişkinin ve durumsal kısıtların göz ardı edilmesidir?

Bir kamu kurumunda yeni göreve başlayan bir veri analisti, hiyerarşik olarak alt kademede yer almasına rağmen, kurumun kullanmaya başladığı yeni veri tabanı yazılımı konusundaki derin teknik bilgisi ve tecrübesi nedeniyle üst düzey yöneticiler tarafından sürekli danışılan ve yönlendirmelerine uyulan bir kişi hâline gelmiştir.

Buna göre, veri analistinin yöneticiler üzerinde sahip olduğu güç türü aşağıdakilerden hangisidir?