Yönetim Fonksiyonları

Bir İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği, üye firmaların küresel rekabet gücünü artırmak amacıyla 'Dijital İhracat Kapasite Geliştirme' ana planını kabul etmiş ve yönetim kurulu toplantısında çeşitli stratejik alternatifler arasından en uygun olanını seçerek karara bağlamıştır. Ancak Genel Sekreter, onaylanan bu ana kararın sahada uygulanabilmesi için; proje kapsamında istihdam edilecek uzmanların işe alım takviminin, üyelere verilecek eğitimlerin operasyonel prosedürlerinin ve teknik altyapı kurulum programlarının da ivedilikle hazırlanması gerektiğini birim amirlerine bildirmiştir.

Klasik planlama süreci aşamaları dikkate alındığında, Genel Sekreter'in hazırlanmasını istediği bu detaylı çalışmalar aşağıdaki adımlardan hangisini ifade etmektedir?

Kesintisiz üretim yapması gereken büyük ölçekli bir tekstil işletmesi, üretim faaliyetlerini aksatmamak amacıyla çalışanlarını ve sorumlu yöneticilerini '08:00-16:00', '16:00-24:00' ve '00:00-08:00' vardiyaları şeklinde üç ana gruba ayırmıştır. Her vardiya grubunun başında bir vardiya amiri bulunmakta ve kendi zaman dilimindeki tüm operasyonlardan sorumlu olmaktadır.

Buna göre, işletmenin organizasyon tasarımında kullandığı bölümlere ayırma ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesinin çevre koruma dairesi, şehirdeki geri dönüşüm oranlarını artırmak amacıyla kapsamlı bir planlama çalışması başlatma kararı almıştır. Sürecin sistematik ve verimli ilerleyebilmesi için daire başkanlığının planlama sürecinde atması gereken ilk ve en temel adım aşağıdakilerden hangisidir?

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Aktüerya ve Fon Yönetimi Daire Başkanlığı, önümüzdeki 10 yıllık emeklilik fonu projeksiyonlarını hazırlamakla görevlendirilmiştir. Daire Başkanı başlangıçta; ülkedeki tüm demografik hareketleri, küresel ekonomik dalgalanmaları ve bireysel istihdam verilerini eksiksiz bir biçimde toplayarak fon getirisini en üst düzeye çıkaracak mutlak 'en iyi' yatırım senaryosunu oluşturmayı hedeflemiştir. Ancak yasal bildirim süresinin kısalığı, insan zihninin tüm değişkenleri aynı anda işleme kapasitesinin sınırlılığı ve geleceğe dair belirsizlikler nedeniyle bu hedefinden vazgeçmiştir. Bunun yerine, kurumun asgari ödeme yükümlülüklerini güvence altına alan ve mevcut kısıtlı verilerle hesaplanabilen 'kabul edilebilir düzeydeki' ilk projeksiyonu onaylayarak süreci sonlandırmıştır.

Bu senaryoda Daire Başkanının karar verme sürecinde yaşadığı durum ve sergilediği nihai yaklaşım, yönetim bilimindeki karar modelleri açısından aşağıdakilerden hangisiyle en doğru şekilde açıklanır?

Bir ilçe halk kütüphanesi müdürü, okuma salonu için yeni sandalyeler alacaktır. Müdür, piyasadaki tüm sandalye üreticilerini, fiyatları ve kalite standartlarını tek tek araştırıp en ideal seçeneği bulmak yerine; zaman ve bilgi kısıtlarını göz önüne alarak bütçesine uygun ve belirli bir konfor standardını sağlayan ilk tedarikçiyle alım işlemini gerçekleştirmiştir.

Buna göre kütüphane müdürünün sergilediği bu karar alma yaklaşımı, yönetim biliminde aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ifade edilir?

Bir il millî eğitim müdürlüğünde şube müdürü olarak atanan Ayşe Hanım, astlarına görev verirken veya onları yönlendirirken sürekli olarak 'Mevzuatın bana verdiği yetkiye dayanarak bunu yapmanızı emrediyorum' veya 'Bulunduğum makam gereği bu talimatımı yerine getirmek zorundasınız' ifadelerini kullanmaktadır. Astları da onun bulunduğu pozisyonun hiyerarşik otoritesini kabul ettikleri için verilen görevleri itiraz etmeden yapmaktadır.

Buna göre Ayşe Hanım'ın astlarını yöneltmede (yürütmede) temel aldığı güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir büyükşehir belediyesinin ulaşım daire başkanı, şoförlerin trafik kurallarına uymasını ve yolcu memnuniyetini artırmasını sağlamak amacıyla yeni bir uygulama başlatmıştır. Bu uygulamaya göre, ay boyunca hiçbir trafik cezası almayan ve yolculardan olumlu geri bildirim alan şoförlere 'ayın personeli' rozeti takılmakta ve ek maaş taltifi yapılmaktadır. Bu teşvikler sayesinde çalışanların kurallara uyma konusundaki hassasiyeti ve çalışma istekleri belirgin şekilde artmıştır.

Buna göre daire başkanının çalışanları yöneltmek için kullandığı örgütsel güç kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu iktisadi teşebbüsünde (KİT), genel müdüre doğrudan bağlı olarak yapılandırılan "Strateji ve Risk Yönetimi Müşavirliği", kurumun makine ve teçhizat tedarik süreçlerindeki riskleri raporlamakla görevlendirilmiştir. Yapılan bir denetimde, satın alma departmanının seçtiği bazı tedarikçilerin güncel rasyolara göre yüksek finansal risk taşıdığı tespit edilmiştir. Bunun üzerine ilgili Müşavirlik, doğabilecek zararları önlemek amacıyla doğrudan Satın Alma Şefliğinde çalışan uzmanlara resmi bir talimat yazısı göndererek ihale ve sözleşme işlemlerini acilen durdurmuştur. Satın Alma Dairesi Başkanı ise bu duruma itiraz ederek kurumun teşkilat işleyiş kurallarının ağır bir biçimde ihlal edildiğini belirtmiştir.

Örgütleme süreci ve temel ilkeleri dikkate alındığında, bu vakada yaşanan yönetsel çatışmanın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu denetim kurumunun (Ombudsmanlık) iç işleyişini standardize etmek amacıyla yayımlanan "İnceleme ve Karar Süreçleri Rehberi"nde şu düzenlemelere yer verilmiştir:

I. "Şikâyet başvurularının önceliklendirilmesinde; dezavantajlı grupların, çocukların ve engelli bireylerin hak ihlali iddialarına ağırlık tanınarak süreç hızlandırılacaktır."
II. "Birimimize ulaşan her şikâyet dilekçesi sırasıyla; şekil yönünden incelenir, ilgili raportöre zimmetlenir, kurumdan bilgi/belge talep edilir ve nihayetinde tavsiye kararı taslağı hazırlanarak Başdenetçiye sunulur."
III. "Başvuru tarihinden itibaren 6 ay içinde sonuçlandırılamayan dosyalar için hiçbir suretle ek süre verilemez ve dosya zorunlu olarak işlemden kaldırılır."

Yönetim bilimindeki plan türleri hiyerarşisi dikkate alındığında, bu metindeki numaralanmış ifadelerin karşılıkları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Ulusal çapta taşımacılık yapan büyük bir kargo firması, teslimat sürelerini kısaltmak ve yerel pazar dinamiklerine daha hızlı uyum sağlamak amacıyla organizasyonunu; Marmara, Ege, İç Anadolu ve Doğu Anadolu olmak üzere dört ana faaliyet alanına ayırmış ve her bir alanın başına o bölgedeki operasyonlardan sorumlu, geniş yetkilerle donatılmış bir bölge müdürü atamıştır.

Buna göre kargo firmasının uyguladığı bölümlere ayırma ölçütü aşağıdakilerden hangisidir?

Bir kamu bankasının dijital dönüşüm biriminde yönetici olan Kerem Bey, yeni açık bankacılık altyapısına geçiş sürecinde ekibinin değişime direndiğini ve motivasyonlarının düştüğünü fark etmiştir. Bu direnci kırmak amacıyla personeline hiyerarşik pozisyonundan kaynaklanan resmi yaptırımları hatırlatmak yerine; yeni sistemin bankanın sektördeki öncü rolünü sürdürmesi için ne kadar kritik olduğunu ve bu projede yer almanın personelin piyasada aranan yeni teknolojik yetkinlikler kazanmasına nasıl doğrudan katkı sağlayacağını detaylı verilerle açıklamıştır. Ayrıca Kerem Bey, geçmişteki karmaşık veri göçü projelerinde sergilediği teknik sorun çözme becerilerine ve güncel yazılım mimarisindeki derin bilgi birikimine atıf yaparak, ekibin yaşayabileceği operasyonel zorlukları kolayca aşabilecekleri konusunda onlara güven aşılamıştır.

Buna göre, Kerem Bey'in yöneltme (yürütme) fonksiyonunu yerine getirirken temel aldığı yönetim ilkesi ve astlarını etkilemek için ağırlıklı olarak başvurduğu güç kaynağı aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir?

Bir bölge eğitim ve araştırma hastanesinin yoğun bakım ünitesinde koordinatör olarak görev yapan Murat Bey, nöbet değişimleri ve kriz anlarında personelinin uyum içinde çalışmasını sağlamakla yükümlüdür. Murat Bey, astlarını yönlendirirken yalnızca kurumun kendisine tanıdığı resmi unvanın yetkilerine dayanmamaktadır. Çalışma arkadaşları; onun etik değerlere olan katı bağlılığına, stres altındaki vizyoner duruşuna ve mesleki ideallerini yaşatma biçimine büyük bir saygı duymaktadır. Personelin, verilen talimatları eksiksiz yerine getirmesinin temelinde yatan asıl itici güç, yöneticilerinin şahsiyetine duydukları hayranlık ve onunla aynı değerleri paylaşma arzusudur.

Buna göre, Murat Bey'in yöneltme fonksiyonunu icra ederken ağırlıklı olarak başvurduğu güç kaynağı, French ve Raven'ın güç tipolojisine göre aşağıdakilerden hangisidir?

Bir üretim işletmesinde fabrika müdürü olarak görev yapan Sinan Bey, üretim hattında aniden bozulan kritik bir makinenin yerine acilen yenisini almak zorundadır. Piyasada bulunan tüm makine üreticilerini, bu makinelerin tüm teknik detaylarını ve olası fiyat alternatiflerini eksiksiz bir şekilde araştırmak en iyi sonucu verecek olsa da; zaman kısıtı ve bilgi toplamanın maliyeti nedeniyle Sinan Bey, belirlediği asgari standartları ve bütçeyi karşılayan ilk makineyi satın almıştır.

Karar vericinin sınırsız zaman ve bilgiye sahip olmaması nedeniyle 'en iyiyi (optimum)' bulmak yerine 'yeterli ve tatmin edici' olan ilk seçeneği kabul etmesi, aşağıdaki karar verme modellerinden hangisiyle ifade edilir?

Ulusal çapta faaliyet gösteren bir gıda işletmesinin yönetimi, gelecek yıl için pazar payını artırma hedefini belirlemiştir. Bu hedefe ulaşabilmek için, önümüzdeki dönemde hammadde fiyatlarında yaşanabilecek artışları, tüketici eğilimlerindeki olası değişiklikleri ve rakiplerin muhtemel tepkilerini öngörmeye yönelik tahminler yapmaktadır.

Yönetimin gerçekleştirdiği bu tahmin ve öngörü çalışması, planlama sürecinin aşağıdaki aşamalarından hangisi kapsamında değerlendirilir?

Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından yürütülen bir baraj projesinde kalite güvence süreci şu şekilde işletilmektedir: İlk olarak kullanılacak beton için kalite standartları belirlenmiş, ardından inşaat faaliyetlerine henüz başlanmadan tedarik edilen numuneler laboratuvarda ölçülmüş, elde edilen sonuçlar hedeflenen standartlarla karşılaştırılmış ve standart dışı malzemeler için anında düzeltme (iade) eylemine geçilmiştir.

Sırasıyla standart belirleme, ölçme, karşılaştırma ve düzeltme adımlarını içeren ve hataları işin en başında, faaliyet başlamadan önce engellemeyi amaçlayan bu uygulama, aşağıdaki yönetim fonksiyonu ve türü eşleştirmelerinden hangisine örnektir?

Geniş ölçekli bir endüstriyel tesiste Kalite Kontrol Direktörü, sahip olduğu derin mühendislik bilgisi ve sektörel tecrübesi sayesinde üretim bandındaki operatörlere, yalnızca kendi uzmanlık alanı olan 'kalite standartlarının uygulanması' hususunda doğrudan ve bağlayıcı talimatlar verebilmektedir. Operatörler ise idari hiyerarşide doğrudan Üretim Müdürüne bağlıdır.

Diğer taraftan Üretim Müdürü, iş yükünü hafifletmek amacıyla üretim hattındaki aksaklıklara müdahale etme yetkisini vardiya amirlerine devretmiş; ancak yıl sonunda hedeflenen fire oranlarının aşılması üzerine üst yönetime yaptığı açıklamada, 'yetkiyi devrettiği için ortaya çıkan bu başarısızlıktan doğrudan sorumlu tutulamayacağını' savunmuştur.

Buna göre; Kalite Kontrol Direktörünün talimat verirken dayandığı örgütsel güç kaynağı, kullandığı yetki türü ve Üretim Müdürünün savunmasının geçerlilik durumu aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Ulusal bir kalkınma ajansında Genel Sekreter, proje onay süreçlerini hızlandırmak amacıyla belirli bütçe sınırlarına kadar olan onay yetkisini Yatırım Destek Ofisi koordinatörlerine devretmiştir. Ancak bir projede yaşanan ciddi usulsüzlük nedeniyle Sayıştay denetimine tabi tutulduğunda Genel Sekreter, "ilgili yetkiyi devrettiği için artık bu işlemden dolayı kendisinin mesul tutulamayacağını" iddia etmiştir. Diğer taraftan, aynı kurumda sadece danışmanlık statüsünde görev yapan İç Denetim Müşavirinin, koordinatörlere projelerin nasıl yürütüleceğine dair doğrudan ve zorunlu talimatlar verdiği saptanmıştır.

Bu vakada, Genel Sekreterin iddiası ve İç Denetim Müşavirinin eylemi sırasıyla aşağıdaki hangi temel yönetim ilkesinin veya kavramının açık bir ihlali niteliğindedir?

Sosyal hizmetler alanında faaliyet gösteren ulusal düzeydeki bir kamu idaresinde Genel Müdür, yurt çapındaki taşra projelerine ilişkin ihale onay yetkisini ilgili Genel Müdür Yardımcısına devretmiştir. Genel Müdür Yardımcısı, yüksek bütçeli bir projenin ihale dosyasında Mali Hizmetler Biriminden bütçe uygunluk görüşü talep etmiş ve birimin olumlu raporuna dayanarak ihaleyi onaylamıştır. Ancak süreçte mevzuata aykırılık tespit edilmesi üzerine Sayıştay tarafından kamu zararı çıkarılmıştır.

Açılan kurum içi soruşturmada yöneticiler şu savunmaları yapmıştır:
I. Genel Müdür, ihale onay yetkisini devrettiği andan itibaren projenin yürütülmesiyle ilgili tüm idari ve hukuki sorumluluğunun tamamen ortadan kalktığını iddia etmiştir.
II. Genel Müdür Yardımcısı, Mali Hizmetler Biriminin hiyerarşik bir amir gibi hareket ettiğini ve kurum içi bağlayıcı talimatını yerine getirmekten başka seçeneği olmadığını savunmuştur.

Yönetim ve organizasyon bilimi ilkeleri bağlamında, yöneticilerin bu savunmaları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğüne (TİGEM) bağlı bir tarım işletmesinin müdürü, yaklaşan ekim sezonu öncesinde acilen yeni nesil otonom sulama sistemleri tedarik etmelidir. Geleneksel teorik yaklaşıma göre müdürün dünyadaki tüm sulama tedarikçilerini listelemesi, her birinin sistem ömrü ve fayda-maliyet analizini eksiksiz yapması ve işletmeye en yüksek ekonomik getiriyi sağlayacak alternatifi seçmesi beklenmektedir. Ancak zamanın kısıtlı olması ve piyasadaki binlerce teknik spesifikasyonun bilişsel olarak işlenmesinin imkânsızlığı nedeniyle müdür, sadece daha önce sorunsuz çalıştığı üç yerel tedarikçiden şartname istemiş ve kurumun asgari teknik gereksinimlerini ve bütçe sınırını karşılayan ilk tedarikçiyle sözleşme imzalayarak arayışını derhal sonlandırmıştır.

Buna göre, Herbert Simon'ın Karar Verme Modeli dikkate alındığında, bu yöneticinin karar süreci ve ulaştığı sonuç ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası bir enerji firmasının tedarik zinciri direktörü olan Aslı Hanım, tedarik ağında yaşanan küresel bir kriz nedeniyle acil bir rota değişikliği yapmak zorundadır. Teorik olarak en düşük maliyetli rotayı bulmak için dünyadaki tüm aktarma merkezlerinin anlık kapasite verilerini, hava durumu tahminlerini ve gümrük bekleme sürelerini eşzamanlı olarak analiz etmesi gerekmektedir. Ancak Aslı Hanım, bu verilerin tamamına ulaşmanın haftalar süreceğini ve bu gecikmenin firmaya maliyetinin rotadan elde edilecek teorik tasarruftan çok daha büyük olacağını hesaplar. Bu nedenle detaylı optimizasyon arayışından vazgeçerek, firmanın temel teslimat süresi hedeflerini ve asgari güvenlik standartlarını karşılayan ilk uygulanabilir rotayı seçip operasyonu başlatır.

Yönetim ve organizasyon literatürüne göre, Aslı Hanım'ın bu karar süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?