Examkin

Kamu Giderleri Kavramı ve Özellikleri

129 soru

Soru 81Soru →

Bir ülkenin kamu ekonomisi hacmini ölçmek üzere analiz yapan bir maliye uzmanı, kurumsal sınıflandırma yaklaşımını dikkate alarak aşağıdaki harcama kalemlerini listelemiştir:

I. Genel bütçeli idarelerin personel ödemeleri
II. Sosyal güvenlik kurumlarının sigorta ödemeleri
III. Kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT) yatırım harcamaları
IV. Mahalli idarelerin altyapı hizmeti harcamaları

Buna göre uzman, yukarıdaki harcama kalemlerinden hangilerini "geniş anlamda kamu gideri" kapsamına dâhil etmeli, ancak "dar anlamda kamu gideri" hesaplamasının dışında bırakmalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II, III ve IV

Cevap

II, III ve IV numaralı öncülleri içeren seçenek doğrudur.
Kurumsal sınıflandırmaya göre kamu harcamaları dar ve geniş anlamda ikiye ayrılır. Dar anlamda kamu gideri, sadece devlet tüzel kişiliğini ifade eden genel bütçeli idarelerin (Bakanlıklar, Genel Müdürlükler vb.) yaptığı harcamalardan oluşur (I. öncül). Geniş anlamda kamu gideri ise devlet tüzel kişiliğinin yanı sıra, diğer kamu tüzel kişileri olan mahalli idareler (IV. öncül), sosyal güvenlik kurumları (II. öncül), kamu iktisadi teşebbüsleri (III. öncül) ve diğer fon niteliğindeki yapıların harcamalarını kapsar. Soru bizden geniş kapsama girip dar kapsama girmeyenleri bulmamızı istediği için doğru tespit genel bütçeli idarelerin dışındaki II, III ve IV numaralı birimlerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Dar anlamda kamu giderlerinin kapsamını belirle.
Sadece devlet tüzel kişiliğini temsil eden genel bütçeli idarelerin (merkezi yönetimin) harcamaları (I. öncül) dar anlamda kamu gideridir.
Soru bizden dar anlamda kamu gideri hesaplamasının 'dışında' bırakılacak olanları istemektedir, bu nedenle I. öncül elenmelidir.
2
Geniş anlamda kamu giderlerinin kapsamını belirle.
Merkezi yönetim harcamalarına ek olarak; mahalli idareler (IV), sosyal güvenlik kurumları (II) ve KİT'lerin (III) harcamaları geniş anlamda kamu gideridir.
Kurumsal yaklaşıma göre tüm kamu tüzel kişilerinin harcamaları geniş kapsama girmektedir.
3
İstenen koşulları sağlayan öncülleri birleştir.
Geniş kapsama giren ancak dar kapsamda yer almayan kurumlar II, III ve IV'tür.
Soru kökündeki 'geniş anlama dâhil edip dar anlamın dışında bırakma' mantıksal kısıtı sadece bu üç kurum tarafından sağlanmaktadır.

Anahtar Kavram

Dar ve Geniş Anlamda Kamu Gideri Ayrımları
Soru 82Soru →

Ekonomik kaynakların kullanımında merkezi otorite ile piyasa aktörlerinin motivasyonları, finansman yöntemleri ve karar alma mekanizmaları birbirinden önemli ölçüde farklılaşmaktadır. Bir altyapı projesinin hayata geçirilmesinde devletin yaklaşımı ile kurumsal bir firmanın üretim tesisi kurma yaklaşımı bu yapısal ayrımın somut örnekleridir.

Buna göre, devlet harcamalarının karakteristik özellikleri ve piyasa aktörlerinin harcamalarından ayrılan yönleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Devletin harcama kararları sosyal faydayı sağlamak amacıyla siyasal süreçlerle şekillenip genellikle egemenlik gücüne dayalı cebri gelirlerle finanse edilirken; piyasa aktörlerinin harcamaları kar maksimizasyonu hedefiyle iradi ve gönüllü mübadele esasına dayanır.

Cevap

Devletin harcama kararları sosyal faydayı sağlamak amacıyla siyasal süreçlerle şekillenip genellikle egemenlik gücüne dayalı cebri gelirlerle finanse edilirken; piyasa aktörlerinin harcamaları kar maksimizasyonu hedefiyle iradi ve gönüllü mübadele esasına dayanır.
Devlet, harcamalarını finanse ederken sahip olduğu egemenlik gücüne dayanarak vergi gibi cebri (zorlayıcı) gelir kaynaklarına başvurabilir. Ayrıca kamu karar alma süreçleri siyasal mekanizmalar (parlamento, hükümet) aracılığıyla sosyal fayda hedeflenerek yürütülür. Buna karşın özel kesim, faaliyetlerini bireysel getiri ve kar maksimizasyonu amacıyla gerçekleştirir, piyasa şartlarında tamamen gönüllü mübadeleye dayanan iradi yöntemler kullanır. Bu yapısal karşılaştırmayı en net şekilde ortaya koyan yargı doğru ifadedir.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu ve özel kesimin harcamalarındaki temel motivasyonların belirlenmesi
Devletin sosyal faydayı, piyasa aktörlerinin ise ticari karı ve finansal getiriyi öncelediği tespit edilir.
Harcanan kaynağın amacını saptamak, iki kesim arasındaki en belirgin kavramsal farkı ortaya koyar.
2
Karar alma ve finansman süreçlerinin hukuki niteliklerinin karşılaştırılması
Devlet karar alırken parlamento onayına (siyasal sürece) ihtiyaç duyar ve egemenlik gücüyle vergi gibi cebri (zorlayıcı) kaynaklar kullanabilir; özel kesim ise tamamen kendi iradesiyle piyasa şartlarında gönüllü finansman bulur.
Ekonomik faaliyetin arkasındaki yaptırım gücü ve bağlayıcılık, kamu harcamasını özel harcamadan ayıran idari unsurlardır.
3
Seçeneklerin bu kavramsal çerçevede analiz edilmesi
Devletin karar sürecinde siyasi mekanizmaları kullanmasını, cebri finansman yöntemlerine sahip olmasını ve sosyal fayda motivasyonunu doğru bir şekilde yansıtan ifadenin seçilmesi.
Diğer ifadeler kamu maliyesinin temel prensipleriyle çelişen yapısal hatalar içermektedir.

Anahtar Kavram

Kamu ve Özel Giderlerin Temel Farklılıkları
Soru 83Soru →

Sayıştay tarafından hazırlanan bir Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu'nda, kamu kesimi hesapları konsolide edilirken harcamalar kurumsal yapı dikkate alınarak 'dar' ve 'geniş' anlamda sınıflandırılmıştır. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun bütçe mimarisi ile maliye teorisi birlikte değerlendirildiğinde, merkezî yönetim kapsamındaki idarelerin harcamaları 'dar anlamda kamu gideri' olarak kabul edilmektedir.

Buna göre, aşağıdaki kurumsal harcama kalemlerinden hangisi dar anlamda kamu giderleri kapsamında değerlendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından ihale edilen devlet yolları bakım ve onarım giderleri

Cevap

Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) tarafından ihale edilen devlet yolları bakım ve onarım giderleri
Dar anlamda kamu giderleri, hukuki ve idari yönden yalnızca Merkezî Yönetim Bütçesi (Genel Bütçe, Özel Bütçe ile Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar) kapsamında yapılan harcamaları kapsar. Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM), 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli (II) sayılı cetvelde sayılan 'Özel Bütçeli İdareler'den biridir. Dolayısıyla KGM'nin yaptığı harcamalar merkezî yönetim bütçesi içinde yer aldığından, doğrudan 'dar anlamda kamu gideri' niteliği taşır.

Adım Adım Çözüm

1
Dar anlamda kamu gideri kavramının hukuki sınırlarını belirle.
Maliye literatüründe ve 5018 sayılı Kanun sistematiğinde 'dar anlamda kamu giderleri', yalnızca Merkezî Yönetim Bütçesi (Genel Bütçe, Özel Bütçe ve Düzenleyici/Denetleyici Kurumlar) kapsamındaki idarelerin harcamalarını ifade eder.
Soruda hangi kurumun harcamasının dar anlamda kapsama girdiği sorulmaktadır.
2
Seçeneklerdeki kurumların hukuki statülerini 5018 sayılı Kanun'a göre sınıflandır.
ASKİ mahalli idare, İŞKUR sosyal güvenlik kurumu, DHMİ KİT, özelleştirilmiş şirket ise özel sektördür. Karayolları Genel Müdürlüğü ise (II) sayılı cetvelde yer alan Özel Bütçeli bir idaredir.
Kurumların bütçe türlerinin tespiti, kapsama dâhil olup olmadıklarını belirler.
3
Merkezî Yönetim kapsamında yer alan kurumu tespit et.
Karayolları Genel Müdürlüğü özel bütçeli bir idare olarak Merkezî Yönetim Bütçesi kapsamında yer aldığından, harcamaları dar anlamda kamu gideridir.
Doğru yanıtın bulunması için dar anlam tanımı ile eşleşen kurum seçilmelidir.

Anahtar Kavram

Dar anlamda kamu giderleri, yalnızca 5018 sayılı Kanun'a ekli I, II ve III sayılı cetvellerde yer alan Merkezî Yönetim Bütçesi (Genel Bütçe, Özel Bütçe, Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar) kapsamındaki idarelerin harcamalarından oluşur.
Soru 84Soru →

Maliye teorisinde kamu kesiminin mali hacmi ölçülürken harcamayı gerçekleştiren kurumun hukuki ve idari statüsü dikkate alınarak 'dar anlamda' ve 'geniş anlamda' kamu gideri ayrımı yapılmaktadır. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun bütçe tasnif sistemi de bu teorik çerçeveyle uyumludur ve dar anlamdaki harcamaları 'merkezi yönetim' şemsiyesi altında toplar.

Tamamen bu hukuki ve kurumsal ayrıma odaklanan bir Sayıştay denetçisinin, sadece dar anlamda kamu giderlerinin toplam hacmini hesapladığı bir raporda, aşağıdaki harcama işlemlerinden hangisini mali bilançoya doğrudan dahil etmesi zorunludur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mesleki Yeterlilik Kurumunun (MYK) ulusal meslek standartlarının belirlenmesi ve yayımlanması amacıyla gerçekleştirdiği hizmet alımı giderleri

Cevap

Mesleki Yeterlilik Kurumunun (MYK) ulusal meslek standartlarının belirlenmesi ve yayımlanması amacıyla gerçekleştirdiği hizmet alımı giderleri
Doğru cevap olan Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) işlemi, 5018 sayılı Kanun'a ekli (II) sayılı cetvelde belirtilen 'Özel Bütçeli İdareler' arasında yer alır. Maliye teorisinde 'dar anlamda kamu giderleri', yalnızca devletin tüzel kişiliği altında işleyen Merkezi Yönetim (Genel Bütçe, Özel Bütçe ve Düzenleyici-Denetleyici Kurumlar) harcamalarından oluşur. MYK'nın bütçesi merkezi yönetim çatısı altında olduğundan, harcamaları dar anlamda kamu gideri bilançosuna dahil edilmek zorundadır.

Adım Adım Çözüm

1
Dar ve geniş anlamda kamu gideri ayrımının teorik temelini hatırla.
Dar anlamda kamu giderleri sadece devletin (merkezi yönetimin) harcamalarını kapsar. Geniş anlamda olanlar ise buna mahalli idareler, sosyal güvenlik kurumları, KİT'ler ve parafiskal kuruluşları ekler.
Sorunun çözüm anahtarı, kurumların yürüttükleri hizmetin öneminden ziyade hukuki ve bütçesel statülerinin tespit edilmesidir.
2
5018 sayılı Kanun'daki 'Merkezi Yönetim' kapsamını tanımla.
Merkezi Yönetim; Genel Bütçeli İdareler (I), Özel Bütçeli İdareler (II) ve Düzenleyici/Denetleyici Kurumları (III) kapsar.
Dar anlamda kamu gideri bütçelerinin yasal karşılığı 5018 sayılı Kanun'daki ilk üç cetveldir.
3
Seçeneklerdeki kurumların idari statülerini 5018 sayılı Kanun'a göre sınıflandır.
TUSAŞ şirket statüsündedir. TİM parafiskal kuruluştur. Kalkınma ajansları ayrı idari yapılardır. İşsizlik Fonu sosyal güvenlik/fon niteliğindedir. Mesleki Yeterlilik Kurumu ise Özel Bütçeli bir idaredir (II sayılı cetvel).
Doğru idareyi tespit etmek için kurumsal statülerin netleştirilmesi şarttır.
4
Sadece merkezi yönetim kapsamında olan seçeneği belirle.
Merkezi yönetim bütçesi içinde yer aldığı için yalnızca Mesleki Yeterlilik Kurumunun harcaması dar anlamda kamu gideridir.
Rapora sadece dar anlamdaki harcamalar dahil edilecektir.

Anahtar Kavram

Dar ve Geniş Anlamda Kamu Gideri Ayrımı / Merkezi Yönetim Kapsamı
Soru 85Soru →

Devlet tüzel kişiliğini temsil eden bir bakanlık, ani gelişen ulusal bir krize müdahale etmek amacıyla önceden planlanmamış bir altyapı projesine acilen kaynak aktarmıştır. Bu harcama fiilen gerçekleşmiş, toplumsal bir ihtiyaca cevap vermiş ve piyasada bir talep yaratmış olmasına rağmen; ilgili yılın bütçe yasasında bu proje için önceden öngörülmüş bir ödenek kalemi bulunmamakta ve süreç, kurumun mevzuatla görevlendirilmiş harcama yetkilisinin resmi onayı olmaksızın tamamlanmıştır.

Buna göre; gerçekleşen bu nakit çıkışının maliye bilimi açısından geçerli bir 'kamu gideri' niteliği taşıyamaması, kamu giderlerine ait hangi yapısal unsurların eksikliğinden kaynaklanmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Parlamentonun bütçe hakkı çerçevesinde verdiği öncül hukuki iznin ve işlemi tekemmül ettirecek yetkili idari makam iradesinin bulunmamasından

Cevap

Parlamentonun bütçe hakkı çerçevesinde verdiği öncül hukuki iznin ve işlemi tekemmül ettirecek yetkili idari makam iradesinin bulunmamasından
Bir nakit çıkışının kamu gideri sayılabilmesi için sadece iktisadi bir değer tüketmesi (paranın harcanması ve fayda yaratması) yeterli değildir. Demokratik hukuk devletlerinde harcamanın yasama organından alınan bir bütçe iznine (hukuki unsur) dayanması ve mevzuatın tayin ettiği kamu görevlilerince usulüne uygun olarak (idari unsur) gerçekleştirilmesi zorunludur. Senaryoda ekonomik unsur bulunmasına karşın bu iki temel yapısal şart ihlal edilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki harcamanın niteliklerini ve eksikliklerini belirlemek.
Harcamanın fiilen yapıldığı ve iktisadi bir sonuç (talep ve toplumsal fayda) doğurduğu, ancak bütçe ödeneğinin ve yetkili amir onayının olmadığı tespit edilmiştir.
Harcamanın hangi unsurları taşıyıp taşımadığını ayrıştırmak için gereklidir.
2
Tespit edilen bulguları kamu giderlerinin yapısal unsurları ile eşleştirmek.
Bütçe yasasında ödeneğin bulunmaması 'hukuki unsurun' (parlamento izni) eksikliğini; harcama yetkilisi onayının olmaması ise 'idari unsurun' eksikliğini gösterir.
Sorunun kökünde talep edilen akademik kavramlara ulaşmak için zorunludur.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Hukuki ve İdari Unsurları
Soru 86Soru →

Devletin ekonomiye müdahale derecesini ve kamu sektörünün boyutlarını analiz etmek amacıyla yapılan teorik sınıflandırmalarda, harcamayı gerçekleştiren birimlerin hukuki statüsüne dayanan bir ayrım kullanılmaktadır. Bu tasnif çerçevesinde, doğrudan merkezi otoriteyi temsil eden kurumların harcamaları ile idari veya mali özerkliğe sahip diğer kamusal yapıların harcamaları farklı düzeylerde ele alınmaktadır.

Bu teorik çerçeveye göre, aşağıdaki harcama kalemlerinden hangisi dar anlamda kamu giderleri sepetine dâhil edilmediği hâlde, geniş anlamda kamu giderleri hesaplamasına doğrudan katılan kurumlardan birine aittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kayseri Büyükşehir Belediyesinin kent içi hafif raylı sistem projesi için yaptığı altyapı ve vagon alım harcamaları

Cevap

Kayseri Büyükşehir Belediyesinin kent içi hafif raylı sistem projesi için yaptığı altyapı ve vagon alım harcamaları
Doğru yanıt, bir mahalli idarenin yaptığı harcamayı ifade etmektedir. Maliye teorisinde kurumsal yaklaşıma göre kamu giderleri dar ve geniş olmak üzere ikiye ayrılır. Dar anlamda kamu giderleri yalnızca Merkezi Yönetim kapsamındaki idarelerin (genel bütçe, özel bütçe ve düzenleyici-denetleyici kurumlar) harcamalarını kapsar. Geniş anlamda kamu giderleri ise merkezi yönetime ilave olarak Mahalli İdareler (belediyeler, il özel idareleri, köyler), Sosyal Güvenlik Kurumları ve Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) harcamalarını da içine alır. Büyükşehir belediyeleri mahalli idare oldukları için harcamaları dar kapsamda yer almaz, sadece geniş kapsam hesaplamalarına dâhil edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Dar anlamda kamu giderinin kapsamını tanımlamak.
Dar anlamda kamu giderleri, yalnızca Merkezi Yönetim (Genel Bütçeli İdareler, Özel Bütçeli İdareler ile Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar) tarafından yapılan harcamaları kapsar.
Kurumsal yaklaşıma göre sınırları doğru çizebilmek için en dar çerçevenin hukuki dayanağını belirlemek gerekir.
2
Geniş anlamda kamu giderinin kapsamını tanımlamak.
Geniş anlamda kamu giderleri; Merkezi Yönetime ek olarak Mahalli İdareler, Sosyal Güvenlik Kurumları (SGK), Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) ve kamu fonlarının harcamalarını içerir.
Soruda istenen, dar çerçevede olmayan ancak geniş çerçevede olan kurumu tespit etmektir.
3
Seçeneklerdeki kurumların statülerini analiz etmek.
Bakanlık, Genel Müdürlük (KGM) ve Üst Kurul (BTK) merkezi yönetimdedir (Dar kapsamda var). Vakıf özel bir kuruluştur (Hiçbir kapsamda yok). Büyükşehir Belediyesi ise mahalli idaredir (Sadece geniş kapsamda var).
Teorik tanımları somut kurumsal örneklere uygulayarak doğru cevaba ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Kurumsal Yaklaşıma Göre Kamu Giderlerinin Kapsamı (Dar ve Geniş Anlamda Gider)
Soru 87Soru →

Kamu harcamalarının gerçekleştirilmesi sürecinde çeşitli unsurların bir arada bulunması zorunludur. Harcamanın bütçe kanunuyla izin verilmiş olması hukuki boyutu oluştururken, tahsis edilen bu kaynağın yetkili mercilerce ve belirlenen kurallar çerçevesinde kullanılması idari boyutu ifade eder.

Buna göre, aşağıdaki durumların hangisinde kamu giderinin yalnızca idari unsuruna aykırı bir işlem gerçekleştirilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bütçesinde yeterli ödenek bulunan bir hizmet alımı sürecinde, ödeme emri belgesinin ilgili mevzuatta harcama yetkilisi olarak tanımlanmayan bir görevli tarafından onaylanması

Cevap

Bütçesinde yeterli ödenek bulunan bir hizmet alımı sürecinde, ödeme emri belgesinin ilgili mevzuatta harcama yetkilisi olarak tanımlanmayan bir görevli tarafından onaylanması
Kamu giderinin idari unsuru, harcama sürecinin mevzuatta belirlenen yetkili kamu görevlileri (örneğin harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi) tarafından, idari prosedürlere tam uyum sağlanarak gerçekleştirilmesini ifade eder. Ödeneği mevcut olsa dahi, harcama talimatının yetkisiz bir memur tarafından onaylanması, bizzat idari sürecin ve yetki kurallarının ihlal edildiğini gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu giderlerinin temel unsurlarını (hukuki ve idari) tanımlamak.
Hukuki unsur bütçe kanunu ile verilen izni; idari unsur ise bu iznin yetkili memurlar (harcama yetkilisi, muhasebe yetkilisi vb.) eliyle mevzuata uygun kullanılmasını kapsar.
Sorunun kökünde istenen idari unsur ihlalini tespit edebilmek için kavramsal ayrımın yapılması gerekir.
2
Seçeneklerdeki durumları ilgili unsurlarla eşleştirmek.
Yetkisiz memurun onayı idari usul hatasıdır. Bütçede öngörülmeyen harcama hukuki ihlaldir. Kaynakların atıl kalması iktisadi, gelir dağılımına etki edememe sosyal bir sonuçtur.
Sadece idari sürece ve yetkiye ilişkin olan seçeneği izole etmek için.
3
Doğru yanıtı belirlemek.
Yetkisiz görevli onayı içeren seçenek idari unsur eksikliğini temsil eder.
İdari unsur doğrudan kamu görevlilerinin yetkisi ve idari işleyiş kurallarıyla ilgilidir.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinde İdari ve Hukuki Unsur Ayrımı
Soru 88Soru →

Bir kamu maliyesi araştırmacısı, Türkiye'nin mali disiplin performansını incelediği ampirik çalışmasında, harcama veri setini yapısal olarak yalnızca 'dar anlamda kamu giderleri' kapsamında değerlendirilen kurumlarla sınırlandırmıştır. Araştırmacı, çalışmasının teorik çerçevesinde geniş anlamda kamu kesimine dâhil olan mahalli idareleri, fonları ve ticari nitelikli kamu işletmelerini analiz dışı bıraktığını belirtmiştir.

Buna göre, aşağıdaki kurumlardan hangisinin gerçekleştirdiği harcamaların söz konusu araştırmacının analizine dâhil edilmesi gerekir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)

Cevap

Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)
Dar anlamda kamu giderleri, 5018 sayılı Kanun çerçevesinde merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri (genel bütçe, özel bütçe ve düzenleyici ve denetleyici kurumlar) tarafından yapılan harcamalardır. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), I sayılı cetvelde yer alan genel bütçeli bir kamu kurumu olduğu için harcamaları dar anlamda kamu gideri kapsamına girer.

Adım Adım Çözüm

1
Araştırmacının belirlediği 'dar anlamda kamu gideri' kavramının kapsamını belirlemek.
Dar anlamda kamu gideri, salt devlet tüzel kişiliğini temsil eden ve merkezi yönetim bütçesi (genel bütçe, özel bütçe, düzenleyici ve denetleyici kurumlar) kapsamında yer alan idarelerin harcamalarını ifade eder.
Soruda istenen kurumu doğru tespit edebilmek için aranan kriterleri netleştirmek.
2
Seçeneklerdeki kurumların idari ve mali statülerini analiz etmek.
DMO ve ÇAYKUR iktisadi devlet teşekkülüdür (KİT). İZSU mahalli idare bağlı kuruluşudur. Savunma Sanayii Destekleme Fonu ise bütçe dışı bir fondur. AFAD ise İçişleri Bakanlığına bağlı genel bütçeli bir idaredir.
Kurumları dar ve geniş anlamda kamu kesimi ayrımına göre sınıflandırmak.
3
Merkezi yönetim bütçesi içinde yer alan kurumu tespit etmek.
Seçenekler arasında yalnızca AFAD (genel bütçeli idare statüsüyle) dar anlamda kamu kesimi tanımlamasına uymaktadır.
Dar anlamda kamu giderini gerçekleştiren kurumu kesin olarak belirlemek.

Anahtar Kavram

Dar ve Geniş Anlamda Kamu Gideri Ayrımları
Soru 89Soru →

Bir maliye uzmanı, ülkenin kamu ekonomisi hacmini hesaplarken harcamaları gerçekleştiren birimlerin yasal ve idari niteliklerini (kurumsal yaklaşım) esas alarak üç farklı analitik çerçeve oluşturmuştur:

I. Dar anlamda kamu giderleri
II. 5018 sayılı Kanun'a göre 'Genel Yönetim' kapsamındaki kamu giderleri
III. Geniş anlamda kamu giderleri

Uzman bu üç çerçeveyi kapsama alanlarına göre iç içe geçen kümeler olarak modellediğinde; dar anlamda kamu giderlerinin en içteki kümeyi, genel yönetim giderlerinin onu kapsayan ara kümeyi, geniş anlamda kamu giderlerinin ise en dıştaki kapsayıcı kümeyi oluşturduğunu tespit etmiştir.

Bu analitik modellemeye göre, aşağıdaki harcama kalemlerinden hangisi yalnızca en dıştaki kümenin (III) sınırları içinde yer alıp, ara kümenin (II) ve en içteki kümenin (I) kapsama alanının tamamen dışında kalır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) Kurumunun yeni maden sahası arama ve rödovans ödemeleri

Cevap

Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) Kurumunun yeni maden sahası arama ve rödovans ödemeleri
Kurumsal yaklaşıma göre kamu giderleri sınıflandırılırken en dar kapsamı 'Merkezi Yönetim' (Genel Bütçe, Özel Bütçe, DDK) oluşturur. 5018 sayılı Kanun ile belirlenen 'Genel Yönetim' kapsamı ise buna 'Mahalli İdareler' ile 'Sosyal Güvenlik Kurumları'nı ekleyerek orta bir sınır çizer. En dış çerçeve olan 'Geniş Anlamda Kamu Gideri' ise bu birimlerin tamamına ek olarak Kamu İktisadi Teşebbüslerini (KİT), döner sermayeleri ve fonları da içerir. Sorunun doğru yanıtı olan Türkiye Kömür İşletmeleri (TKİ) bir KİT statüsünde olduğu için hem merkezi yönetim (dar anlam) hem de genel yönetim (5018) bütçe sınırlarının dışında kalır; ancak kamu sektörü harcaması olduğu için yalnızca geniş anlamda kamu gideri hesaplamalarına dahil edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Dar anlamda kamu gideri kümesinin kapsamını belirle.
Sadece Merkezi Yönetim (Genel Bütçeli İdareler, Özel Bütçeli İdareler, Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar) harcamalarını kapsar.
Maliye literatüründe devlet harcamalarının en dar hukuki sınırıdır.
2
5018 sayılı Kanun'a göre Genel Yönetim kümesinin (ara küme) kapsamını belirle.
Merkezi Yönetim birimlerine ek olarak Mahalli İdareler ve Sosyal Güvenlik Kurumlarını (SGK, İŞKUR) da kapsar.
5018 sayılı Kanun, kamu mali sisteminin mali istatistik ve raporlama alanını genel yönetim esasına göre çizer.
3
Geniş anlamda kamu gideri kümesinin (en dış küme) kapsamını belirle.
Genel Yönetim birimlerine ek olarak Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT), bütçe dışı fonlar ve döner sermayeli işletmelerin harcamalarını kapsar.
Kamu sektörünün ekonomideki toplam ağırlığını ve hacmini eksiksiz ölçebilmek için tüm kamu sermayeli harcama birimleri sürece dahil edilmelidir.
4
Seçeneklerdeki idarelerin yalnızca en dış kümede kalanını tespit et.
KGM ve BDDK merkezi yönetim (I) içindedir. İŞKUR ve İzmir B.B. genel yönetim (II) içindedir. Ancak KİT statüsündeki TKİ, ilk iki kümenin dışındadır ve yalnızca en dış küme olan geniş anlamda (III) kapsamda değerlendirilir.
Soruda aranan koşul, I ve II numaralı kümelerin kapsama alanının tamamen dışında kalmasıdır.

Anahtar Kavram

Kurumsal yaklaşıma göre kamu giderlerinde dar ve geniş kapsam ayrımı ile 5018 Genel Yönetim sınırları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 90Soru →

Yüksek teknoloji araştırma projeleri yürüten merkezi yönetim kapsamındaki özel bütçeli bir idarenin yönetim organı, küresel ölçekli bir tedarik zinciri krizini fırsata çevirmek amacıyla, cari yıl bütçesinde bu yönde bir tertip ve ödenek bulunmamasına rağmen kurumun nakit rezervlerini kullanarak uluslararası piyasalardan yüklü miktarda stratejik hammadde alımı gerçekleştirmiştir. Bu alım işlemi, kurumun harcama yetkilisinin doğrudan onayıyla ve idarenin satınalma yönetmeliklerinde belirtilen usullere şeklen uyularak tamamlanmıştır.

Maliye teorisinde yer alan kamu gideri kavramı ve bu kavramı oluşturan unsurlar dikkate alındığında, söz konusu olayla ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi en doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Harcama neticesinde kurum malvarlığında fiziki bir artış yaşanması iktisadi unsurun varlığını gösterirken; yasama organı tarafından bütçe kanunuyla tahsis edilmiş bir ödeneğe dayanmaması nedeniyle kamu giderinin hukuki unsuru oluşmamıştır.

Cevap

Harcamanın bütçe ödeneğine dayanmadan yapılmış olması hukuki unsurun oluşmadığını; buna karşın malvarlığı ediniminin iktisadi unsuru sağladığını ifade eden değerlendirmedir.
Kamu giderinin temel unsurları iktisadi, idari ve hukukidir. Somut olayda kurumun mevcut fonlarını kullanarak reel bir değer (hammadde) edinmesi satınalma gücünün kullanıldığını, dolayısıyla iktisadi unsurun mevcut olduğunu kesin biçimde ortaya koymaktadır. Ancak modern maliye teorisinde ve yürürlükteki kanunlarda, bir kamu kuruluşunun harcama yapabilmesinin yegane hukuki dayanağı bütçe kanunu ile kendisine ödenek tahsis edilmiş olmasıdır (Yasama izni/Bütçe hakkı). İlgili harcama kalemine ilişkin bütçede ödenek bulunmaması, işlemin en yetkili idari makamca onaylanmış olmasına rağmen yasama izninden yoksun olduğu anlamına gelir ve kamu giderinin kurucu özelliği olan hukuki unsurun oluşmadığını (sakat olduğunu) ispatlar.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki işlemin iktisadi boyutunu (iktisadi unsur) analiz etmek
Kurum uluslararası piyasadan hammadde alarak mevcut nakdini reel bir değere dönüştürmüştür. Bu durum, satınalma gücünün kullanıldığını ve iktisadi unsurun gerçekleştiğini gösterir.
Kamu giderlerinin iktisadi unsuru, bir kaynağın tüketilmesi veya şekil değiştirmesi ile mal ve hizmet veya fayda sağlanması sürecidir.
2
Olaydaki işlemin hukuki boyutunu (hukuki unsur) yürürlükteki mevzuat ve maliye teorisi ışığında değerlendirmek
Harcamanın cari yıl bütçesinde bir tertibinin ve ödeneğinin bulunmadığı açıkça belirtilmiştir. Demokratik bütçe hakkı gereği, yasama organının onayı (ödenek) olmadan yapılan işlemlerin hukuki unsuru eksiktir.
Kamu harcamasının teorik ve yasal olarak var olabilmesi, ancak halkın temsilcisi olan yasama organının bütçe kanunuyla verdiği yetkiye dayanmasına bağlıdır.
3
İdari yetki kullanımının hukuki eksikliği giderip gideremeyeceğini belirlemek
Harcama yetkilisinin onayı, işlemin idari sürecini başlatsa da, ödenek tahsisi şeklindeki asli yasama şartını telafi edemez. Dolayısıyla işlem hukuken yetkisiz ve sakattır.
İdari ve hukuki unsur birbirini tamamlar ancak birbirinin yerine geçemez. Şekli yönetmeliklere uyulması yasama iznini (ödeneği) var kılmaz.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Unsurları (İktisadi, İdari ve Hukuki Unsur) Arasındaki Ayrımlar
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 91Soru →

Bir altyapı projesinin özel sektör yerine doğrudan devlet tarafından genel bütçe imkânlarıyla gerçekleştirilmesine karar verilmesi, devletin harcama politikalarının doğasına ilişkin önemli ipuçları sunar. Devletin üstlendiği yatırımlar ile piyasa aktörlerinin gerçekleştirdiği yatırımlar analiz edildiğinde, bu iki kesimin harcama süreçlerini şekillendiren dinamiklerin yapısal olarak farklılaştığı görülür.

Buna göre, devletin gerçekleştirdiği giderleri özel sektörün giderlerinden ayıran temel özellikler dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel sektörün harcama kararları piyasa mekanizması içinde iradi finansman ve kâr güdüsüyle şekillenirken; devletin harcamaları siyasi karar alma süreciyle belirlenir ve çoğunlukla cebri kaynaklara dayanır.

Cevap

Özel sektörün harcama kararları piyasa mekanizması içinde iradi finansman ve kâr güdüsüyle şekillenirken; devletin harcamaları siyasi karar alma süreciyle belirlenir ve çoğunlukla cebri kaynaklara dayanır.
Doğru yanıt, kamu ve özel harcamalar arasındaki temel yapısal farkları eksiksiz bir şekilde özetlemektedir. Özel sektör harcamaları piyasa mekanizması içerisinde, firmaların kendi iradeleriyle sağladıkları kaynaklarla (iradi finansman) ve kâr elde etme amacıyla yapılır. Buna karşılık kamu harcamaları, toplumsal ihtiyaçları karşılamak amacıyla siyasi karar alma organları (TBMM) tarafından bütçe süreciyle belirlenir ve büyük ölçüde vergi gibi zorlayıcı (cebri) finansman araçlarıyla karşılanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu harcamaları ile özel harcamaların amaç fonksiyonlarını karşılaştırmak
Özel sektör kar maksimizasyonunu hedeflerken, kamu sektörü sosyal faydayı maksimize etmeyi hedefler.
Her iki kesimin temel varoluş nedenini ve kaynak tahsis önceliklerini belirlemek.
2
Karar alma mekanizmalarını ve finansman yöntemlerini değerlendirmek
Özel sektör kararları piyasa mekanizmasında iradi (gönüllü) kaynaklarla finanse edilir; kamu kararları ise siyasal süreçle (yasama) belirlenir ve vergi gibi cebri (zorlayıcı) kaynaklarla finanse edilir.
Harcamaların hangi kurallar çerçevesinde ve hangi kaynaklarla yapıldığını ayırt etmek.
3
Seçenekleri analiz ederek bu yapısal farklılıkları tam ve doğru yansıtan ifadeyi bulmak
Doğru ifade, özel sektörün iradi finansman ve kâr güdüsüyle hareket ettiğini, devletin ise siyasi karar mekanizmaları ve cebri kaynaklara dayandığını belirten seçenektir.
Soruda istenen kamu ve özel giderler arasındaki temel yapısal farkın tespiti.

Anahtar Kavram

Kamu ve Özel Giderlerin Karşılaştırılması (Amaç, Karar Mekanizması ve Finansman Farklılıkları)
Soru 92Soru →

5018 sayılı Kanun kapsamında özel bütçeli bir idare olan bir devlet üniversitesi, toplumun bilimsel kapasitesini artırmak ve kamusal yarar sağlamak amacıyla yeni bir genetik araştırma laboratuvarı kurmaya karar vermiştir. Bu doğrultuda piyasadan çeşitli teknolojik donanımlar satın alınmış ve tedarikçi firmalara üniversite bütçesinden nakden ödeme yapılmıştır. Maliye teorisi bağlamında bu olay analiz edildiğinde, söz konusu harcama işleminin yalnızca iktisadi ve mali unsurlarına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlemin mali unsuru bütçeden firmalara yapılan parasal ödemeyi yansıtırken; iktisadi unsuru, ulusal ekonomideki reel teknolojik kaynakların kamu sektörü tarafından talep edilerek kullanıma sokulmasını ifade eder.

Cevap

İşlemin mali unsurunun nakdi ödemeyi, iktisadi unsurunun ise reel kaynak kullanımını ifade ettiğini belirten seçenektir.
Kamu giderlerinin analitik incelemesinde dört temel unsur bulunur: Hukuki, idari, mali ve iktisadi. Doğru seçenek; ödemenin üniversite bütçesinden nakden firmalara aktarılmasını doğru bir şekilde 'mali unsur' olarak sınıflandırırken; bu para karşılığında piyasadaki cihaz, teçhizat gibi mal ve hizmetlerin (reel kaynakların) kamu tarafından tüketilmesini veya yatırıma dönüştürülmesini doğru biçimde 'iktisadi unsur' olarak tanımlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu gideri kavramındaki 'iktisadi unsur' ile 'mali unsur' tanımlarını ayrıştırın.
Mali unsur harcamanın parasal bir değer ifade etmesi iken, iktisadi unsur devletin reel kaynakları (mal, hizmet, faktör) tüketmesi veya yatırıma dönüştürmesidir.
Soruda bilerek hukuki, idari ve diğer özellikler dışlanarak sadece iktisadi ve mali unsurların tespit edilmesi istenmiştir.
2
Hukuki ve idari unsurları belirten çeldiricileri eleyin.
Bütçe kanununa dayanma veya yetkili harcama birimi tarafından gerçekleştirilme durumları hukuki ve idari şartlar olduğundan bu seçenekler elenir.
Öğrencilerin harcamanın yasal dayanağı ile ekonomik etkisini birbirine karıştırması sık rastlanan bir hatadır.
3
Kamu harcamasının ardındaki saik ve devletin egemenlik gücüyle ilgili kavram yanılgılarını kontrol edin.
Kamu giderleri kâr amacı gütmez (kamusal yarar esastır) ve finansmanı genellikle devletin zorunlu egemenlik gücüne dayanır. Özel sektör güdülerini içeren seçenekler elenir.
Kamu ve özel sektör giderleri arasındaki temel farklılıkları test etmek.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin İktisadi ve Mali Unsurları
Soru 93Soru →

Maliye literatüründe kamu giderleri incelenirken iktisadi, hukuki ve idari unsurlar birbirinden farklılık gösterir. İktisadi analizler genellikle devletin kaynak kullanımı ve bunun piyasalara etkisine odaklanırken, pozitif hukuk metinlerinde harcamanın meşruiyeti ve yetki sınırları ön plana çıkar. Yürürlükteki 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda yer alan kamu gideri tanımı da bu yaklaşımların izlerini taşımaktadır.

Buna göre, 5018 sayılı Kanun'un ilgili maddesindeki kamu gideri tanımında yer alan ve doğrudan işlemin "hukuki (yasallık) unsurunu" vurgulayan koşul aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşlem ve ödemelerin kanunlara veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak verilmiş emir ve talimatlar üzerine yapılması

Cevap

5018 sayılı Kanun'a göre kamu giderinin hukuki unsurunu doğrudan yansıtan koşul, ödemelerin kanunlara veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak verilmiş emir ve talimatlar üzerine yapılmasıdır.
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 3. maddesinde kamu gideri tanımlanırken; ödemelerin veya malvarlığı azalışlarının 'Kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak alınmış kararlar, verilmiş emir ve talimatlar üzerine' yapılması gerektiği açıkça belirtilmiştir. Bu ifade, kamu harcamalarının keyfi yapılamayacağını, mutlaka anayasal ve yasal bir meşruiyet zeminine (yasallık ilkesine) dayanması gerektiğini göstererek kavramın doğrudan 'hukuki' boyutunu temsil etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
5018 sayılı Kanun'daki kamu gideri tanımının bileşenlerinin analiz edilmesi
Tanımın iki ana unsuru olduğu belirlenir: Hukuki unsur (kanun/kararnameye dayanma ve emir/talimat) ve mali/muhasebesel unsur (net malvarlığında azalış veya fiili ödeme).
Soru kökünde tanımın içindeki spesifik bir unsurun, yani yasallık (hukukilik) unsurunun ayrıştırılması istenmektedir.
2
Seçeneklerdeki ifadelerin tanımın hangi boyutunu temsil ettiğinin sınıflandırılması
Ödemelerin yasal bir düzenlemeye dayanması harcamanın meşruiyetini (hukukiliğini), malvarlığındaki azalış ise işlemin ekonomik/mali sonucunu gösterir.
Doğru yanıtın bulunması için yasal dayanak koşulu ile finansal sonuçların veya idari kapsamın birbirinden dikkatlice ayırt edilmesi gerekir.

Anahtar Kavram

5018 Sayılı Kanuna Göre Kamu Giderinin Hukuki ve Mali Unsurları
Soru 94Soru →

Modern bütçe sistemlerinde harcamaların hukuki sınırları ilgili mali mevzuat tarafından kesin hatlarla çizilir. Türkiye'de kamu maliyesinin temel kanunu niteliğinde olan 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 3. maddesi, 'kamu gideri' kavramını idari, hukuki ve ekonomik unsurları bir araya getirerek özel olarak tanımlamıştır.

Bu kanunda yer alan kamu gideri tanımı ve kapsamı bağlamında, aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Devletin kamu personeli istihdam etmesi dolayısıyla işveren sıfatıyla Sosyal Güvenlik Kurumuna aktardığı prim ve katkı payları, doğrudan bir üretim faktörü ödemesi sayılmadığı için 5018 sayılı Kanun'daki kamu gideri tanımında yer almaz.

Cevap

Sosyal güvenlik katkı paylarının 5018 sayılı Kanun'daki kamu gideri tanımında yer almadığını belirten ifade yanlıştır. Kanunun 3. maddesinde bu paylar bizzat gider unsuru olarak sayılmıştır.
Doğru yanıt olan seçenek, devletin işveren sıfatıyla ödediği sosyal güvenlik katkı paylarının kamu gideri tanımında yer almadığını iddia etmektedir. Ancak 5018 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki tanımda 'sosyal güvenlik katkı payları' açık ve net bir şekilde kamu gideri kalemleri arasında sayılmıştır. Bu ödemeler idarenin maliyetini yansıtan yasal harcamalardır ve dışarıda bırakılmaları söz konusu değildir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki 5018 sayılı Kanun'un kamu gideri tanımının kapsamına odaklanılır.
Hukuki dayanak (yasallık) ve gider kabul edilen nakit çıkışı türlerinin (mal/hizmet bedeli, faiz, transfer, SGK primi vb.) kanun metninde nasıl sıralandığı hatırlanır.
Soruda kanunun lafzı ve kavramsal çerçevesiyle ilgili hatalı olan ifadenin doğrudan tespiti istenmektedir.
2
Seçeneklerde yer alan gider unsurları, ilgili yasanın 3. maddesindeki resmi tanım ile tek tek karşılaştırılır.
Borçlanma faizleri, iskonto farkları, karşılıksız transferler ve yasal dayanak zorunluluğunun kanunda yer aldığı teyit edilir. Anapara itfalarının ise tanım dışında bırakıldığı doğrulanır.
Hangi ifadenin kanun metniyle veya maliye teorisiyle çeliştiğini kesin olarak saptamak gerekir.
3
Sosyal güvenlik katkı paylarına ilişkin öne sürülen iddia değerlendirilir.
Devletin ödediği personel sosyal güvenlik katkı paylarının tanım dışında bırakıldığı iddiasının yanlış olduğu, kanunda açıkça 'sosyal güvenlik katkı payları' ibaresinin bulunduğu görülerek doğru seçeneğe ulaşılır.
Hatalı bilgi içeren seçeneğin kanunun açık hükmüne muhalif olması sebebiyle tespit edilmesidir.

Anahtar Kavram

5018 Sayılı Kanuna Göre Kamu Gideri Tanımı
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 95Soru →

Genel bütçe kapsamındaki bir kamu idaresinde, bir hizmetin yerine getirilmesi için ilgili kurumun teşkilat kanununda açık hüküm bulunmasına ve kurumun banka hesaplarında yeterli nakit mevcudu olmasına rağmen, cari yıl Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'nda bu işlem için herhangi bir ödenek öngörülmemiştir.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde bu durum değerlendirildiğinde, söz konusu hizmet için harcama yapılmasıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu giderinin hukuki unsuru hem bir dayanak kanuna hem de bütçe ödeneğine sahip olmayı gerektirdiğinden, bütçede ödenek bulunmaması giderin gerçekleştirilmesine engel teşkil eder.

Cevap

Kamu giderinin hukuki unsuru hem bir dayanak kanuna hem de bütçe ödeneğine sahip olmayı gerektirdiğinden, bütçede ödenek bulunmaması giderin gerçekleştirilmesine engel teşkil eder.
Kamu giderinin gerçekleştirilebilmesi için kümülatif olarak iki hukuki şartın sağlanması gerekir: Hizmetin kanunla devlete görev olarak verilmesi ve bütçe kanununda bu iş için harcama yetkisi (ödenek) verilmesi. 5018 sayılı Kanun'un temel prensiplerinden biri, bütçede ödeneği bulunmayan hiçbir giderin yapılamayacağıdır. Senaryoda dayanak kanun ve nakit bulunsa da ödenek eksik olduğu için hukuki unsur tamamlanmamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu giderinin unsurlarını tanımlama
Kamu gideri; hukuki, idari, iktisadi ve mali unsurlardan oluşur.
Soruyu analiz etmek için giderin geçerlilik şartlarını belirlemek gerekir.
2
Hukuki unsurun kapsamını inceleme
Hukuki unsur iki bileşenlidir: 1. Hizmetin bir kanunla devlete verilmiş olması (dayanak kanun), 2. Bu hizmet için bütçede ödenek ayrılmış olması (bütçe izni).
5018 sayılı Kanun'a göre ödeneği bulunmayan hiçbir harcama yapılamaz.
3
Senaryodaki eksikliği tespit etme
Dayanak kanun ve nakit mevcuttur ancak 'ödenek' eksiktir.
Ödenek yokluğu, giderin hukuki unsurunun tamamlanmadığı anlamına gelir.

Anahtar Kavram

Hukuki Unsurun Bütünlüğü (Dayanak Kanun + Bütçe Ödeneği)
Soru 96Soru →

Sosyal yardımlaşma amacıyla kurulan bir sivil toplum kuruluşunun gönüllü bağışlarla yürüttüğü barınma projesi ile genel bütçe kapsamındaki Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının (AFAD) aynı bölgedeki kalıcı konut inşası faaliyetleri maliye teorisi açısından karşılaştırılmaktadır. Her iki kurum da nihai olarak toplumsal bir ihtiyacı karşılamayı amaçlasa da, bu faaliyetlerin niteliği maliye bilimi bağlamında farklılaşmaktadır.

Buna göre, AFAD'ın gerçekleştirdiği söz konusu harcamaları sivil toplum kuruluşunun harcamalarından ayırarak maliye teorisi bağlamında bir 'kamu gideri' haline getiren ve işin iktisadi unsurunu yansıtan temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Finansmanında gönüllü katılımlar yerine devletin egemenlik gücüne dayanan cebri (zorunlu) kaynakların kullanılması ve kamusal yarar maksimizasyonunun hedeflenmesi

Cevap

Doğru yanıt, kamu giderlerini özel veya gönüllü harcamalardan ayıran temel iktisadi özellik olan 'finansmanında devletin egemenlik gücüne dayanan cebri kaynakların kullanılması ve kamusal yarar maksimizasyonunun hedeflenmesi'ni belirten seçenektir.
Kamu giderlerinin çağdaş maliye teorisindeki iktisadi unsuru; harcamanın, özel sektörde olduğu gibi kâr güdüsüyle veya gönüllü ödemelerle değil, devletin egemenlik gücüne dayanan mecburi (cebri) gelirlerle finanse edilerek kamusal yararı maksimize etme amacı taşımasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru metnindeki sivil toplum kuruluşu (STK) ile kamu kurumu (AFAD) harcamalarının maliye teorisindeki farkını analiz etmek.
STK projeleri gönüllü bağışlarla yürütülürken, devlet kurumlarının harcamaları vergiler gibi zorunlu kaynaklarla finanse edilir.
Bir harcamanın iktisadi niteliğini tespit edebilmek için kaynağın gönüllülük veya zorunluluk esasına dayanıp dayanmadığı belirlenmelidir.
2
Kamu giderlerinin teorik unsurlarını (hukuki, idari, iktisadi) sınıflandırmak.
Hukuki unsur idarenin yasal statüsünü, idari unsur bütçe onayını, iktisadi unsur ise kaynağın mecburi doğasını ve amacını temsil eder.
Çeldirici seçeneklerde yer alan 5018 sayılı Kanun ve meclis onayı gibi kavramların iktisadi değil, hukuki/idari süreçler olduğu ayrımına varılmalıdır.
3
Seçenekleri iktisadi unsur tanımı çerçevesinde değerlendirmek.
Devletin egemenlik gücüne dayanan cebri tahsilat ile kamusal fayda amacı, kamu harcamasının iktisadi özüdür.
Devlet harcamalarını piyasadaki bireysel fayda veya STK'lardaki gönüllü hareketlerden ayıran ana teorik çerçeve budur.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Unsurları (İktisadi Unsur, Zorunluluk ve Kamusal Yarar)
Soru 97Soru →

Kamu kaynaklarının kullanımında hukuki dayanak ve kurumsal yetki kavramları, harcamaların niteliğini belirleyen temel ölçütlerdir. Bu çerçevede, 50185018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca yapılan 'kamu gideri' tanımı ve bu tanımın yasal sınırları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hatalıdır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) piyasa koşullarında ve ticari amaçlarla gerçekleştirdikleri işletme harcamaları da bu Kanun'daki kamu gideri tanımına tabidir.

Cevap

Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) ticari amaçlı işletme harcamaları 5018 sayılı Kanun kapsamındaki 'kamu gideri' tanımına dahil değildir; çünkü bu kuruluşlar söz konusu Kanun'un kurumsal kapsamı dışındadır.
Correct statement regarding the error: 50185018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun kurumsal kapsamı (Madde 22) ve kamu idaresi tanımı (Madde 33); merkezi yönetim kapsamındaki idareler, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareler ile sınırlandırılmıştır. Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT), bu Kanun'un genel hükümleri ve teknik 'kamu gideri' tanımı çerçevesinde yer almaz. KİT harcamaları ticari niteliktedir ve 233233 sayılı KHK gibi kendi özel mevzuatlarına tabidir. Dolayısıyla, KİT harcamalarının 50185018 sayılı Kanun'daki tanıma dahil olduğunu iddia eden ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
50185018 sayılı Kanun'un 33. maddesindeki 'kamu gideri' tanımını ve bileşenlerini kontrol etmek.
Tanımın yasal dayanak, mal/hizmet alımı, transferler, sosyal güvenlik payları ve borçlanma maliyetlerini kapsadığı görülür.
Harcamanın niteliksel olarak hangi kalemleri içerdiğini saptamak için.
2
50185018 sayılı Kanun'un 22. maddesinde belirtilen kurumsal kapsamı (Genel Yönetim) incelemek.
Kapsamın merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumları ve mahallî idareler ile sınırlı olduğu tespit edilir.
Hangi kurumların harcamalarının bu Kanun'a göre 'kamu gideri' sayıldığını belirlemek için.
3
Kamu İktisadi Teşebbüslerinin (KİT) kurumsal statüsünü değerlendirmek.
KİT'lerin genel yönetim kapsamında değil, kamu teşebbüsleri sektöründe yer aldığı ve 50185018 sayılı Kanun'a tabi olmadığı saptanır.
Seçeneklerdeki hata içeren kurumsal eşleştirmeyi bulmak için.

Anahtar Kavram

5018 Sayılı Kanunda Kamu Giderinin Kurumsal ve Niteliksel Sınırları

Alternatif Yöntem

Soruyu çözerken kurumların 'Genel Yönetim' kapsamında olup olmadığını sorgulamak, 5018 sayılı Kanun'un uygulama alanını hatırlamak adına en hızlı yoldur.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 98Soru →

Genel bütçe kapsamındaki bir kamu idaresi, kırsal bölgelerde yürüttüğü denetim faaliyetlerinde hizmet verimliliğini artırmak amacıyla yeni arazi araçları satın almaya karar vermiştir. İdarenin yetkili müdürü, piyasa araştırması yaparak en uygun teklifi veren firmayla sözleşme imzalamış ve kamu yararını gözeterek alım sürecini tamamlamıştır. Ancak Sayıştay denetiminde, söz konusu satın alma işlemi için ilgili yılın bütçe kanununda herhangi bir ödenek tahsis edilmediği tespit edilmiştir.

Kamu giderlerinin unsurları bağlamında, bu olaydaki harcama süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İktisadi unsur olan kamu yararı gerçekleşmiş olsa da, harcamanın bütçe kanunuyla onaylanmamış olması hukuki unsurun eksik olduğunu gösterir.

Cevap

İktisadi unsur olan kamu yararı gerçekleşmiş olsa da, harcamanın bütçe kanunuyla onaylanmamış olması hukuki unsurun eksik olduğunu gösterir.
Bir harcamanın kamu gideri olabilmesi için idari (yetkili merci), iktisadi (kamu yararı) ve hukuki (bütçe kanunu ile izin) unsurları taşıması gerekir. Olayda harcamanın yetkili müdür tarafından yapılması idari unsuru, kamu yararı gözetilmesi ise iktisadi unsuru karşılamaktadır. Ancak harcamanın geçerli olabilmesi için bütçe kanunu ile izin verilmiş (ödenek ayrılmış) olması zorunludur. Bütçede ödenek bulunmaması, harcamanın hukuki unsurunun eksik olduğunu kanıtlar.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki harcama işleminin temel dayanaklarını ve unsurlarını analiz etmek.
İşlemin kamu yararı taşıdığı (iktisadi unsur) ancak bütçe ödeneğinin olmadığı (hukuki unsur eksikliği) belirlenir.
Kamu giderinin geçerli olabilmesi için idari, hukuki ve iktisadi unsurların birlikte değerlendirilmesi gerekir.
2
Hukuki unsurun tanımını ve gerekliliğini yasal çerçevede değerlendirmek.
Bir kamu harcamasının yapılabilmesi için mutlaka bütçe kanunu ile ödenek tahsis edilmiş olması gerektiği sonucuna varılır.
Bütçe kanunu ile yetki verilmemesi, harcamanın hukuki dayanaktan yoksun kalmasına neden olur.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinde Hukuki Unsur (Bütçe Kanunu İzni)
Soru 99Soru →

Vatandaşlara sunulan altyapı hizmetlerini geliştirmekle görevli bir kamu idaresindeki harcama yetkilisi, kurumun tahsisli arazisi üzerine yeni bir hizmet binası yapılması için yüklenici firmayla sözleşme imzalamıştır. Yapılan ön fizibilite çalışmalarında, bu yatırımın yüksek düzeyde toplumsal fayda (kamu yararı) sağlayacağı belirlenmiştir. Buna karşın, cari yıl bütçe kanununda söz konusu proje için herhangi bir ödenek tahsis edilmediği tespit edilmiştir.

Planlanan bu harcama süreciyle ilgili olarak, kamu giderlerinin teorik unsurları bağlamında aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Toplumsal fayda taşıması nedeniyle iktisadi unsuru, yetkili amirin onayı nedeniyle idari unsuru bulunmasına rağmen; bütçe kanunuyla verilmiş bir ödeneği olmadığından hukuki unsuru eksiktir.

Cevap

Toplumsal fayda taşıması nedeniyle iktisadi unsuru, yetkili amirin onayı nedeniyle idari unsuru bulunmasına rağmen; bütçe kanunuyla verilmiş bir ödeneği olmadığından hukuki unsuru eksiktir.
Kamu giderlerinin üç temel unsuru vardır: Hukuki unsur (harcamanın bütçe kanununda ödeneğinin bulunması ve yasalara uygun olması), idari unsur (harcamanın yetkili kamu personeli olan harcama yetkilisi tarafından yapılması) ve iktisadi unsur (harcamanın kamu yararı sağlaması). Olayda sözleşme imzalandığı için idari unsur, kamu yararı tespit edildiği için iktisadi unsur gerçekleşmiştir. Ancak bütçede ödenek olmadığından hukuki unsur eksik kalmıştır. Doğru seçenek bu ayrımı en net ve doğru biçimde yapmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki idari işlemleri ve amacı analiz etmek.
Harcama yetkilisi tarafından imzalanan bir sözleşme (idari yetki kullanımı) ve amaçlanan yüksek düzeyde kamu yararı (toplumsal fayda) tespit edilmiştir.
Bir harcamanın kamu gideri sayılabilmesi için idari ve iktisadi unsurlarının varlığını doğrulamak.
2
Senaryodaki bütçe ve ödenek durumunu değerlendirmek.
Cari yıl bütçe kanununda söz konusu proje için herhangi bir ödenek tahsis edilmediği görülmüştür.
Harcamanın yasama organı tarafından verilen bütçe iznine (hukuki unsur) sahip olup olmadığını kontrol etmek.
3
Tespit edilen durumları teorik unsurlarla eşleştirmek.
Kamu yararı bulunduğundan iktisadi unsur vardır; harcama yetkilisinin işlemi nedeniyle idari unsur mevcuttur; ancak bütçe kanunu ile verilmiş ödenek bulunmadığından hukuki unsur eksiktir.
Seçenekler arasında olayın tüm unsurlarını doğru ve eksiksiz biçimde sınıflandıran ifadeyi bulmak.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Unsurları (Hukuki, İdari ve İktisadi Unsur)
Soru 100Soru →

Genel bütçe kapsamındaki bir kamu idaresinde, yürütülmesi planlanan bir proje için gerekli olan nakit kaynağın kurum hesaplarında mevcut olduğu, ancak ilgili mali yılın Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'nda söz konusu faaliyet kolu için herhangi bir ödenek tahsis edilmediği tespit edilmiştir. İdarenin üst yöneticisi, projenin toplumsal aciliyeti nedeniyle harcama yetkilisine ihale sürecini başlatması yönünde yazılı talimat vermiştir.

Kamu giderlerinin hukuki ve idari unsurları ile 5018 sayılı Kanun hükümleri dikkate alındığında, bu duruma ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu giderinin temel hukuki unsuru olan "yasama organı tarafından verilen harcama yetkisi" (ödenek) bulunmadığından, nakit mevcudiyetine bakılmaksızın harcamanın gerçekleştirilmesi hukuken mümkün değildir.

Cevap

Kamu giderinin gerçekleştirilmesi için yasama organı tarafından bütçe kanunu ile verilen bir ödenek (harcama izni) bulunması şarttır; bu nedenle nakit mevcudiyeti olsa dahi ödeneği bulunmayan bir harcamanın yapılması hukuken geçersizdir.
Kamu giderlerinin en temel hukuki unsuru, Bütçe Kanunu ile yasama organı tarafından verilen harcama yetkisidir (ödenek). 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na göre, bütçede ödeneği öngörülmemiş hiçbir harcama yapılamaz. Kurumun kasasında nakit bulunması iktisadi/mali bir durumdur; ancak bu nakdin harcanabilmesi için hukuki dayanak olan bütçe izni gereklidir. Bu nedenle, üst yöneticinin talimatı olsa dahi ödeneksiz bir sürecin başlatılması bütçe hakkını ve yasallık ilkesini ihlal eder.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu giderinin hukuki unsurunu analiz et.
Hukuki unsur, giderin yasama organınca bütçe kanununda onaylanmış ve ödenek tahsis edilmiş olmasıdır.
Hukuk devletinde kamu harcamaları keyfi yapılamaz; halkın temsilcilerinden izin alınmalıdır.
2
Mevcut durumdaki nakit ve ödenek ilişkisini 5018 sayılı Kanun açısından değerlendir.
5018 sayılı Kanun'un 20. maddesine göre 'ödeneği bulunmayan hiçbir harcama yapılamaz' ve 'bütçe dışı harcama yapılamaz'.
Nakit mevcudiyeti bir mali/iktisadi unsur iken, ödenek yetkisi bir hukuki unsurdur.
3
İdari talimatın (üst yönetici) hukuki geçerliliğini sorgula.
Üst yöneticinin veya harcama yetkilisinin idari kararı, kanunla belirlenen ödenek kuralını baypas edemez.
Bütçe hakkı ve yasallık ilkesi idari hiyerarşinin üzerindedir.

Anahtar Kavram

Bütçe Ödeneği (Harcama Yetkisi) ve Yasallık İlkesi

Daha Fazla Pratik

Bütçe kanunu ile verilen ödeneklerin yıl içindeki kullanımı sırasında gerçekleştirilen 'aktarma' ve 'ek ödenek' gibi hukuki mekanizmaların idari süreçlerini inceleyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 40s
ÖncekiSayfa 5 / 7Sonraki
Kamu Giderleri Kavramı ve Özellikleri Alıştırma Soruları — KPSS Maliye — Sayfa 5 | Examkin