Kemoterapötikler

Toksoplazma ensefaliti tanısıyla sülfadiyazin ve pirimetamin kombinasyonu tedavisi başlanan $42$ yaşındaki HIV pozitif erkek hastada, tedavinin ikinci haftasında nötropeni ve makrositik anemi geliştiği saptanmıştır. Hastanın hematolojik tablosunu düzeltmek amacıyla tedavi protokolüne lökovorin ($folinik \ asit$) eklenmesi kararlaştırılmıştır. Bu klinik durumda lökovorin kullanımının folik asit uygulamasına göre terapötik üstünlük sağlamasının temel farmakolojik nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Metastatik meme kanseri tanısı alan bir hastanın biyopsi materyalinde yapılan immünohistokimyasal incelemede $HER2/neu$ ($ErbB2$) reseptör pozitifliği saptanmıştır. Bu spesifik reseptörü hedef alarak tümör hücresinin büyümesini inhibe eden antineoplastik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Amfoterisin B ile kombine edildiğinde sinerjistik etki gösteren, mantar hücresine girdikten sonra mantara özgü olan sitozin deaminaz enzimi aracılığıyla $5-fluorourasil$ ($5-FU$) formuna dönüşerek nükleik asit sentezini bozan antifungal ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$28$ yaşında bir erkek hasta, kronik $Giardia$ $lamblia$ enfeksiyonu nedeniyle izlenirken, başka bir endikasyonla kullandığı geniş spektrumlu antibiyotiklere bağlı olarak şiddetli sulu ishal ve karın ağrısı şikayetiyle başvurmuştur. Yapılan incelemeler sonucunda hastada $Clostridium$ $difficile$ kaynaklı pseudomembranöz enterokolit tablosu saptanmıştır. Hem bu protozoal enfeksiyonun hem de anaerobik bakteriyel komplikasyonun tedavisinde etkili olan, etki mekanizması olarak piruvat:ferredoksin oksidoredüktaz (PFOR) enzimini doğrudan inhibe ederek elektron transferini bozan antiparaziter ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Antrasiklin grubu bir antineoplastik olan doksorubisin kullanımı sırasında ortaya çıkabilen ve serbest oksijen radikallerinin tetiklediği kardiyotoksisiteyi önlemek amacıyla kullanılan demir şelatörü ajan aşağıdakilerden hangisidir?

Gram-negatif aerobik bakteri enfeksiyonu olan bir hastada kullanılan ve hücre içine girişi için oksijene bağımlı aktif transport sistemine ihtiyaç duyan bir antibiyotiğin, ribozomun $30S$ alt birimine bağlanarak etki gösterdiği bilinmektedir. Bu ilacın farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$65$ yaşında hematolojik malignite tanılı nötropenik bir hastada saptanan *Escherichia coli* sepsisi için siprofloksasin tedavisi başlanmıştır. Klinik yanıt alınamaması üzerine yapılan incelemelerde, bakterinin florokinolonlara karşı plazmid aracılı direnç geliştirdiği saptanmıştır. Bu dirençten sorumlu olan mekanizmanın; hedef enzimler olan DNA giraz ve topoizomeraz $IV$'e bağlanarak ilacın bu enzimlere erişimini fiziksel olarak engelleyen (hedef koruması) bir protein olduğu belirlenmiştir. Buna göre, sözü edilen direnç mekanizmasından sorumlu olan protein aşağıdakilerden hangisidir?

Aminoglikozid grubu antibiyotiklerin etki mekanizmaları ve genel farmakolojik özellikleri dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi bu ilaçlar için doğru bir ifadedir?

Kriptokokal menenjit tedavisinde amfoterisin B ile kombine edilen ve en önemli doz kısıtlayıcı yan etkisi kemik iliği baskılanması olan antifungal ilaç, mantar hücresine özgü 'sitozin deaminaz' enzimi ile aktifleşmektedir. Söz konusu ilacın aktif metabolitinin antifungal etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$42$ yaşında bir kadın hasta; şiddetli öksürük, halsizlik ve düşük dereceli ateş şikayetiyle polikliniğe başvuruyor. Akciğer grafisinde bilateral yamalı infiltrasyonlar saptanan hastaya atipik pnömoni ön tanısıyla makrolid grubu bir antibiyotik reçete ediliyor. Tedavinin ikinci gününde hastada karın ağrısı ve bağırsak hareketlerinde belirgin artış (diyare olmaksızın) gelişiyor. Bu hastada ilaca bağlı gelişen gastrointestinal semptomların temel mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Aktif akciğer tüberkülozu tanısıyla rifampin, izoniazid, pirazinamid ve etambutol içeren kombine tedavi başlanan $38$ yaşındaki bir erkek hasta, tedavinin sekizinci haftasında görme keskinliğinde azalma ve renkleri (özellikle kırmızı-yeşil) ayırt etmede güçlük şikayetiyle başvuruyor. Yapılan oftalmolojik muayenede retrobulber nörit saptanıyor.

Bu klinik tabloya neden olan ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$32$ yaşındaki kadın hasta, yeni başlayan jeneralize tonik-klonik nöbetler ve şiddetli baş ağrısı şikayetiyle başvuruyor. Çekilen kraniyal MR'da parankimal yerleşimli, içinde skoleks izlenen çok sayıda kistik lezyon (nörosistiserkoz) saptanıyor. Hastaya antiparaziter tedavi olarak albendazol başlanıyor. Bu ilacın farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bakteriyel protein sentezi üzerinden etki gösteren antibiyotikler, ribozomal alt birimlere farklı bağlanma özellikleri ve mekanizmalarla etkinlik gösterirler. Ribozomun $30S$ alt birimine geri dönüşsüz şekilde bağlanarak protein sentezi sırasında mRNA'nın hatalı okunmasına (misreading) ve erken terminasyona neden olan ilaç grubu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$52$ yaşında erkek hasta, epigastrik bölgede ağrı ve dolgunluk hissi ile başvuruyor. Yapılan endoskopide gastrik duvarda submukozal yerleşimli kitle saptanıyor. Biyopsi örneğinin immünohistokimyasal boyamasında $CD117$ ($c-kit$) ve $DOG1$ pozitifliği saptanarak gastrointestinal stromal tümör ($GİST$) tanısı kesinleşiyor. Bu hastanın tedavisinde kullanılan, tirozin kinaz aktivitesini inhibe eden küçük moleküllü ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Hodgkin lenfoma tanısıyla $ABVD$ ($Adriamisin$, $Bleomisin$, $Vinblastin$, $Dakarbazin$) kemoterapisi planlanan bir hastada; hücre siklusunun $G_2$ fazına özgü etki gösteren, demir iyonları ile şelat oluşturup serbest oksijen radikalleri üreterek $DNA$ zincir kırıklarına neden olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Akut lenfoblastik lösemi ($ALL$) tanısıyla kemoterapi alan $10$ yaşındaki bir çocuk hastada, tedavinin ilerleyen döneminde derin tendon reflekslerinde ($DTR$) kayıp, ellerde ve ayaklarda uyuşma (parestezi) ile şiddetli kabızlık şikayetleri geliştiği gözleniyor. Bu klinik tabloya neden olan antineoplastik ilacın etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

Aktif tüberküloz tanısıyla standart $4$’lü tedavi başlanan bir hastada, tedavi sürecinde idrar, ter ve gözyaşı gibi vücut sıvılarının zararsız bir şekilde turuncu-kırmızı renge boyanmasına neden olan antitüberküloz ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Özellikle geceleri artan perianal kaşıntı ve huzursuzluk şikayetiyle getirilen $6$ yaşındaki bir çocuğun yapılan selefon bant incelemesinde *Enterobius vermicularis* (kıl kurdu) yumurtaları saptanmıştır. Bu hastanın tedavisinde kullanılan ve parazit hücrelerinde $\beta$-tübülin polimerizasyonunu inhibe ederek mikrotübül sentezini bozan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Metisiline dirençli *Staphylococcus aureus* (MRSA) kaynaklı komplike deri ve yumuşak doku enfeksiyonu nedeniyle tedavi altına alınan bir hastada, kullanılacak antibiyotiğin hem D-alanil-D-alanin terminaline bağlanarak peptidoglikan sentezini inhibe ettiği hem de bakteri hücre membran potansiyelini bozarak ikili etki mekanizması gösterdiği bilinmektedir. Ayrıca bu ilacın kullanımı sırasında EKG'de QTc uzaması riski nedeniyle hastanın kardiyak açıdan monitörize edilmesi önerilmiştir.

Buna göre, hastada kullanılması planlanan antibiyotik aşağıdakilerden hangisidir?

Komplike olmayan üriner sistem enfeksiyonu tanısı alan 28 yaşındaki bir kadın hastaya, ardışık enzimatik blokaj yaparak bakterisidal etki gösteren sülfametoksazol ve trimetoprim kombinasyonu reçete edilmiştir.

Bu kombinasyondaki ilaçlardan biri, memeli hücrelerinde ilgili sentez yolağı bulunmadığı için insan hücre metabolizmasını doğrudan etkilemez. Diğer ilaç ise, hem insan hem de bakteri hücrelerinde bulunan bir enzimin bakteriyel formunu yaklaşık 50.000 kat daha yüksek bir afiniteyle inhibe eder. Ancak yüksek dozlarda kullanıldığında insanlardaki enzimi de kısmen baskılayarak folat eksikliğine (megaloblastik anemi, lökopeni) yol açabilmektedir.

Buna göre, yüksek dozlarda insan hücrelerindeki folat metabolizmasını da etkileme potansiyeli olan bu bileşenin bakterilerdeki asıl etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?