Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Soru 5621Soru

Tanzimat Dönemi romanlarında esaret ve cariyelik teması sıklıkla işlenmiştir. Kafkasya'dan getirilerek konaklarda satılan ve maruz kald��ğı kötü muameleler karşısında intihara sürüklenen Dilber adlı genç bir kızın trajik yaşamını konu edinen Tanzimat Dönemi romanı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sergüzeşt

Cevap

Kafkasya'dan getirilerek esir edilen Dilber'in trajik yaşamını konu alan Sergüzeşt romanı
Sergüzeşt romanı, Kafkasya'dan kaçırılıp İstanbul'a getirilen ve esir olarak satılan Dilber'in yaşadığı acıları, kölelik yaşamını ve nihayetinde Nil Nehri'ne atlayarak intihar etmesiyle son bulan trajik öyküsünü anlatır. Bu nedenle doğru yanıt Sergüzeşt romanıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen ipuçlarından hareketle ana karakteri ve temayı belirleme
Metinde esaret ve cariyelik temasının işlendiği ve başkahramanın Dilber olduğu belirlenir.
Soruda geçen özel karakter ismi ve tema doğrudan belirli bir esere işaret etmektedir.
2
Belirlenen karakter ve temayı seçeneklerdeki Tanzimat Dönemi eserleriyle eşleştirme
Dilber karakterinin Samipaşazade Sezai'nin Sergüzeşt adlı romanında başkahraman olduğu saptanır.
Seçeneklerde yer alan diğer romanların kahramanları ve konuları Dilber karakteriyle uyuşmamaktadır.
3
Doğru seçeneği belirleme
Sergüzeşt romanının yer aldığı seçenek doğru cevap olarak işaretlenir.
Eserin konusu ve ana kahramanı hakkında verilen bilgiler Sergüzeşt ile tam olarak örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Tanzimat Dönemi romanlarında esaret teması ve Sergüzeşt romanı
Soru 5622Soru

Kaşın çengel, kirpik ok,
Gözlerinin rengi çok.
Senden başka dünyada,
Benim hiç kimsem de yok.

Bu dizelerin nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mani

Cevap

Mani
Dörtlükteki dizelerin hece sayıları sayıldığında 7'li hece ölçüsüyle yazıldığı görülmektedir. Kafiye düzeni ise 'aaba' şeklindedir. Anonim halk edebiyatında tek dörtlükten oluşan, 7'li hece ölçüsüyle söylenen ve 'aaba' şeklinde kafiyelenen bu nazım biçimi manidir. Bu nedenle doğru cevap manidir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizelerin hece sayılarını kontrol etmek.
Her bir dizenin 7 heceden oluştuğu görülür (Ka-şın çen-gel, kir-pik ok -> 7 hece).
Nazım biçimini belirlemede hece sayısı en önemli ayırt edici unsurlardan biridir.
2
Şiirin kafiye şemasın�� çıkarmak.
Dizelerin son kelimelerindeki ses benzerliklerine göre kafiye düzeni 'aaba' şeklindedir (ok - a, çok - a, dünyada - b, yok - a).
Mani nazım biçiminin en belirgin özelliklerinden biri de aaba şeklindeki kafiye düzenidir.
3
Halk edebiyatı nazım biçimleriyle karşılaştırmak.
Anonim halk edebiyatında 7'li hece ölçüsüyle söylenen, tek dörtlükten oluşan ve aaba şeklinde uyaklanan nazım biçiminin mani olduğu tespit edilir.
Elde edilen yapısal özellikler sadece mani nazım biçimiyle uyuşmaktadır.

Anahtar Kavram

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri (Mani)
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 5623Soru

Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su

Bu beyitin nazım biçimi ve nazım türü aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kaside - Naat

Cevap

Kaside - Naat
Verilen beyit Fuzûlî'nin ünlü 'Su Kasidesi'nden alınmıştır. Şiirin dış yapısı, beyitlerle kurulması ve kafiye örgüsü onun bir kaside (nazım biçimi) olduğunu gösterir. Konu olarak Hz. Peygamber'i övmesi ve ona duyulan sevgiyi işlemesi nedeniyle de nazım türü naattır. Bu doğrultuda 'Kaside - Naat' seçeneği doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitin şekilsel özelliklerini inceleyerek nazım biçimini belirlemek
Beyit, aruz ölçüsüyle yazılmış olup kendi arasında kafiyelidir (aa). Divan edebiyatında bu şekilde kafiyelenen ve din/devlet büyüklerini övmek veya belli bir konuyu işlemek amacıyla yazılan uzun şiirler kaside nazım biçimiyle oluşturulur.
Nazım biçimi, şiirin dış yapısına (kafiye örgüsü, ölçü, birim) göre belirlenir.
2
Beyitin konusunu inceleyerek nazım türünü belirlemek
Beytte 'su' redifi etrafında şekillenen mazmunlarla Hz. Peygamber'e duyulan sevgi, bağlılık ve şefaat dileği anlatılmaktadır. Divan edebiyatında Hz. Peygamber'i öven şiirlerin nazım türü naattır.
Nazım türü, şiirin işlediği temaya ve konuya göre belirlenir.
3
Elde edilen nazım biçimi ve nazım türü bilgilerini sırasıyla birleştirmek
Nazım biçimi 'Kaside', nazım türü 'Naat' olan seçeneğin doğru olduğu tespit edilir.
Soru kökünde sırasıyla doğru eşleştirmenin bulunması istenmiştir.

Anahtar Kavram

Nazım biçimi (şiirin şekilsel yapısı) ile nazım türünün (şiirin konusu) ayrımı
Soru 5624Soru

Öğretici metin türlerinin üslup, içerik ve anlatıcı ��zellikleri dikkate alındığında, aşağıdaki parçalardan hangisi ayraç içinde verilen türün özelliklerini yansıtmamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1860 yılında Şinasi ile birlikte ilk özel gazetemiz Tercüman-ı Ahval’i çıkararak Türk basın hayatında yeni bir dönem başlattık. Tanzimat Dönemi’nin bu ilk evresinde, halkı eğitmek amacıyla makaleler yayımladım ve edebiyatımızda batılı anlamda ilk tiyatro eseri olan Şair Evlenmesi'ni kaleme aldım. (Biyografi)

Cevap

Şinasi ve Agâh Efendi'nin ortak çalışmalarını ve edebî faaliyetlerini birinci kişi ağzıyla aktaran parça biyografi değil, otobiyografi veya anı türünün özelliklerini taşımaktadır. Dolayısıyla ayraç içindeki tür eşleştirmesi yanlıştır.
Şinasi ve Agâh Efendi'nin ortak çalışmalarını ve edebî faaliyetlerini birinci kişi ağzıyla anlatan parça, öz yaşam öyküsü (otobiyografi) ya da anı niteliği taşımaktadır. Biyografilerde ise anlatım her zaman üçüncü kişi ağzından yapılır ve nesnel bir dil tercih edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçaların anlatıcı bakış açılarını ve dil özelliklerini incelemek.
İlk dört parçada sırasıyla nesnel/akademik dil (makale), okuyucuyla söyleşme/soru sorma (söyleşi), yazarın kendisiyle konuşması/öznel sorgulama (deneme) ve güncel bir konuyu gazete köşesinde değerlendirme (fıkra) üslubu hâkimdir. Son parçada ise anlatıcı birinci kişidir ('başlattık', 'yayımladım', 'kaleme aldım').
Öğretici metinlerin türsel ayrımında anlatıcı türü ve üslup belirleyici unsurlardır.
2
Son parçanın ait olduğu türü biyografi türünün tanımıyla karşılaştırmak.
Biyografi, başkasının hayatını nesnel ve üçüncü kişi ağzından anlatan bir türdür. Oysa son parça, yazarın kendi hayatını ve anılarını birinci kişi ağzından anlatması sebebiyle otobiyografi veya anı özelliği göstermektedir.
Birinci kişi anlatımıyla yazılan yaşam öyküleri biyografi olamaz.

Anahtar Kavram

Öğretici metin türlerinin anlatıcı bakış açısı, üslup ve içerik özelliklerine göre sınıflandırılması ve ayırt edilmesi.
Soru 5625Soru

Garip baktı ki anası ağlıyor, dayanamadı, sazı göğsüne koyup anasına şunları söyledi:

Gözüm yaşın sil a ana
Ben gidiyorum Halep'e doğru
Ağlayıp da beni yorma
Ben gidiyorum Halep'e doğru

Anası der ki:
Oğul gitme gurbet ele
Düşürürsün beni dile
Ağlatma gel anacığını
Gitme oğul Halep'e doğru

Garip anasının elini öptü, duasını aldı. Sazını omuzuna verip yola revan oldu.

Bu parçanın biçim, içerik ve anlatım özellikleri göz önünde bulundurulduğunda, eserin ait olduğu anlatı türüyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Mensur kısımların olayların aktarımında, manzum kısımların ise duyguların ifadesinde kullanıldığı; nazım-nesir karışık yapıya sahip bir halk hikâyesidir.

Cevap

Mensur kısımların olayların aktarımında, manzum kısımların ise duyguların ifadesinde kullanıldığı; nazım-nesir karışık yapıya sahip bir halk hikâyesidir.
Halk hikâyelerinin en karakteristik özelliği nazım ve nesrin iç içe olmasıdır. Olayların anlatıldığı kısımlarda nesir (düzyazı), konuşmaların yapıldığı ve duygusal yoğunluğun arttığı bölümlerde ise saz eşliğinde söylenen nazım (şiir) tercih edilir. Doğru seçenek bu yapısal özelliği tam olarak ifade etmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Metnin biçimsel yapısını incelemek.
Metinde düzyazı (nesir) şeklinde anlatılan olayların arasına dörtlükler halinde şiirsel (nazım) bölümlerin yerleştirildiği görülür.
Eserin yapısal formunu (nazım-nesir karışıklığı) belirlemek.
2
Metnin tematik ve içerik özelliklerini belirlemek.
Garip ve anasının gurbete gidiş üzerine karşılıklı söyleşisi (vedalaşması) ve saz eşliğinde dile getirilen ifadeler mevcuttur.
Bu unsurların Türk halk edebiyatındaki âşık tarzı halk hikâyelerine has özellikler olduğunu anlamak.
3
Seçeneklerdeki diğer dönem ve tür özellikleri ile karşılaştırma yapmak.
Metnin din dışı olması, hece ölçüsüyle yazılması ve yapısı; onu tekke şiirinden, Geçiş Dönemi Dede Korkut anlatılarından, İslamiyet öncesi sagulardan ve Divan edebiyatı mesnevilerinden ayırır.
Yanlış seçenekleri eleyerek doğru edebi tür tanımına ulaşmak.

Anahtar Kavram

Halk hikâyelerinin nazım-nesir karışık yapısı ve diğer dönem ürünlerinden farkları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5626Soru

Aşağıda sol sütunda Divân-ı Hikmet ile ilgili bazı kavram ve özellikler, sağ sütunda ise bunlara ait açıklamalar karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki kavram ve özellikleri sağ sütundaki doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Hikmet
Hakaniye Türkçesi
Yesevilik
Hece Ölçüsü ve Dörtlük

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Hikmet kavramı dinî-tasavvufi şiirleri, Hakaniye Türkçesi Karahanlı dönemi yazı dilini, Yesevilik Ahmed Yesevi'nin öğretilerine dayanan ekolü, hece ölçüsü ve dörtlük ise eserde kullanılan milli biçimsel unsurları ifade eder.
Divân-ı Hikmet ile ilgili kavramlar doğru açıklamalarıyla eşleştirilmiştir: Hikmet dinî-tasavvufi şiirleri, Hakaniye Türkçesi eserin yazıldığı Karahanlı lehçesini, Yesevilik Ahmed Yesevi'nin tasavvufi ekolünü, hece ölçüsü ve dörtlük ise eserde kullanılan milli biçimsel ögeleri karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki kavramların tanımlarını ve eserdeki işlevlerini belirleyin.
Hikmet'in tasavvufi şiirlerin genel adı olduğu, Hakaniye Türkçesinin eserin yazıldığı dönem lehçesi olduğu, Yeseviliğin esere temel oluşturan tasavvufi düşünce sistemi olduğu ve hece ölçüsü ile dörtlüğün milli biçimsel unsurları temsil ettiği saptanır.
Kavramların doğru tanımlarla eşleştirilmesi için temel bilgileri ortaya koymak.
2
Belirlenen özellikleri sağ sütundaki tanımlarla eşleştirerek kontrol edin.
Tüm kavramlar doğru açıklamalarla eşleştirilmiştir.
Eşleştirmenin doğruluğundan emin olmak.

Anahtar Kavram

Divân-ı Hikmet'in yapısal, dilsel ve içeriksel özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5627Soru

Aşağıdaki sol grupta verilen beyitleri, sağ grupta yer alan ait oldukları divan edebiyatı nazım şekilleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bir eşek var idi zaîf ü nizâr
Yük elinden anın katı zâr u zâr
Beni candan usandırdı cefâdan yâr usanmaz mı
Felekler yandı âhımdan murâdım şem'i yanmaz mı
Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara su
Kim bu denlü dutuşan odlara kılmaz çâre su
Erbâb-ı kemâli çekemez halk-ı hasûdân
Sâfî suyu her kimse içer, bulsa bulandır

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bir eşek var idi... beyti Mesnevi ile; Beni candan usandırdı... beyti Gazel ile; Saçma ey göz... beyti Kaside ile; Erbâb-ı kemâli çekemez... beyti ise Kıta ile eşleşmektedir.
Eşleşmede, olay ve fabl anlatımı içeren beyit mesneviyle; lirik temalı matla beyti gazelle; Peygamber'e yazılan övgü (naat) kasideyle; kendi arasında kafiyeli olmayan felsefi beyit ise kıtayla eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin kafiye yapılarını analiz etmek.
Birinci beyit (nizâr / zâr), ikinci beyit (usanmaz mı / yanmaz mı) ve üçüncü beyit (su / su) kendi arasında kafiyelidir (aa). Dördüncü beyit ise kendi arasında kafiyeli değildir (hasûdân / bulandır -> ab/xa).
Kafiye şeması, divan şiirinde nazım şekillerini ayırt etmede en temel yapısal veridir.
2
Kafiyeli beyitlerin (aa) içeriklerini inceleyerek Mesnevi, Gazel ve Kaside ayrımını yapmak.
Birinci beyitte bir eşeğin yük taşıma hikayesi (fabl/olay) anlatıldığı için mesnevidir. İkinci beyitte lirik bir aşk acısı ve sitem işlendiği için gazel matlasıdır. Üçüncü beyitte Peygamber'e hitap edilerek 'su' redifiyle naat niteliğinde bir övgü yapıldığı için kaside matlasıdır.
Mesnevi olay anlatımına, gazel aşka ve lirik duygulara, kaside ise övgüye odaklanır.
3
Kafiyeli olmayan beytin nazım şeklini saptamak.
İlk beyti aa yerine ab (xa) şeklinde başlayan ve felsefi bir bilgece düşünceyi aktaran bu beyit kıtaya aittir.
Kıta nazım şekli matla beyti barındırmaz ve genellikle ahlaki, felsefi konularda yazılır.

Anahtar Kavram

Beyitlerle kurulan divan edebiyatı nazım şekillerinin kafiye düzeni ve konu özelliklerine göre ayırt edilmesi.
Soru 5628Soru

Bir tiyatro oyununun sahnelenmesi sürecinde yararlanılan bazı unsurlar ve kavramlar şu şekildedir:

I. Oyuncuların rollerini daha inandırıcı kılmak, yaş ve karakter özelliklerini yansıtmak amacıyla yüzlerinde veya vücutlarında yaptıkları boyama ve değişimler.
II. Eserin geçtiği mekânı ve zamanı seyirciye hissettirecek biçimde tasarlanan her türlü eşya, aksesuar ve arka plan ögelerinin bütünü.
III. Sahnedeki oyuncunun sözlerini unutması ihtimaline karşı, fısıltıyla replikleri arkadan hatırlatan sahne görevlisi.
IV. Oyunda karakterlerin birbirlerine karşı söylediği, coşkulu ve uzun soluklu konuşmalar.

Bu açıklamalarda aşağıdaki tiyatro terimlerinden hangisinin tanımına yer verilmemiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Monolog

Cevap

Monolog
Monolog terimi, oyundaki bir karakterin kendi kendine yaptığı iç konuşmayı ifade eder ve öncüllerde bu kavramın açıklaması bulunmamaktadır. Dördüncü öncülde yer alan tanım, karakterlerin karşılıklı olarak birbirine hitap ettiği uzun konuşmaları anlatan tirat kavramına aittir. Bu sebeple doğru cevap monologdur.

Adım Adım Çözüm

1
Öncüllerde yer alan tanımları sırasıyla incelemek ve ilgili tiyatro terimleriyle eşleştirmek.
Birinci öncülde belirtilen yüz ve vücut boyamaları 'makyaj' terimiyle, ikinci öncülde belirtilen mekân tasarımı ögeleri 'dekor' terimiyle eşleşir.
Soruda verilen öncüllerin hangi terimlere karşılık geldiğini belirleyerek seçenekleri elemek.
2
Üçüncü ve dördüncü öncülleri analiz etmek.
Üçüncü öncüldeki fısıltıyla replik hatırlatan kişi 'suflör' terimiyle, dördüncü öncüldeki karakterlerin birbirine karşı yaptığı coşkulu ve uzun konuşmalar ise 'tirat' terimiyle eşleşir.
Geriye kalan tanımların karşılıklarını bularak doğru seçeneği tespit etmek.
3
Tanımlanmayan terimi seçeneklerden bulmak.
Monolog teriminin tanımı (kişinin kendi kendine yaptığı konuşma) öncüllerde bulunmamaktadır. Bu nedenle açıkta kalan terim monologdur.
Doğru cevabı netleştirmek.

Anahtar Kavram

Tiyatro Terimleri ve Yapı Unsurları
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5629Soru

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinden biridir. Bir gazelin her dizesine, kullanılan aruz kalıbına uygun kısa bir dize (ziyade) eklenmesiyle oluşturulur. Şiirde bir uzun, bir kısa dize ardışık olarak sıralanır.

Bu özellikleriyle tanınan divan edebiyatı nazım şekli aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Müstezat

Cevap

Müstezat
Tanımda belirtilen, gazelin dizelerine aruz veznine uygun kısa dizeler (ziyade) eklenerek oluşturulan ve bir uzun, bir kısa dize düzeniyle yazılan nazım şekli müstezattır. Bu yapısal özellik müstezatı diğer beyitlerle kurulan nazım şekillerinden ayıran en belirgin özelliktir.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda verilen tanımın anahtar ögelerini analiz etme.
Uzun dizelerin altına aruz ölçüsüne uygun kısa dizeler (ziyade) eklenmesi ve bu kısa dizelerle uzun dizelerin ardışık sıralanması özellikleri belirlenir.
Tanımlanan nazım şeklinin yapısal formunu anlamak için.
2
Belirlenen yapısal özellikleri divan edebiyatı beyitlerle kurulan nazım şekilleriyle karşılaştırma.
Bu yapısal formun (uzun-kısa dize sırası) sadece müstezat nazım şekline özgü olduğu ve bu kısa dizelere 'ziyade' dendiği bilgisine ulaşılır.
Doğru nazım şeklini seçenekler arasından tespit etmek için.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Beyitlerle Kurulan Nazım Şekilleri (Müstezat)
Tahmini Süre:45s
Soru 5630Soru

Aşağıda sol sütunda 13. ve 14. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri, sağ sütunda ise bu şairlerin öne çıkan özellikleri ve eserleri verilmiştir. Sol sütundaki şairleri sağ sütundaki doğru açıklamalarla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî
Şeyyad Hamza
Kadı Burhaneddin

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin Farsça kaleme aldığı Mesnevî ve Dîvân-ı Kebîr ile; Şeyyad Hamza'nın edebiyatımızdaki ilk Yusuf u Züleyha mesnevisini yazmasıyla; Kadı Burhaneddin'in ise Azeri Türkçesiyle yazdığı tuyuğları ve Sivas'taki hükümdarlığıyla eşleşmesi gerekir.
Şairlerin yaşadıkları yüzyıl, kullandıkları dil ve kaleme aldıkları eserler doğru şekilde eşleştirilmiştir. Mevlânâ Mesnevî ve Dîvân-ı Kebîr ile, Şeyyad Hamza ilk Yusuf u Züleyha mesnevisi ile, Kadı Burhaneddin ise Sivas'ta hükümdarlık yapması ve tuyuğlarıyla tanınmasıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî'nin edebi kişiliğini ve eserlerini değerlendirmek.
Mevlânâ, 13. yüzyılda yaşamış, eserlerini Farsça yazmış ve en önemli eseri Mesnevî'dir. Bu da bizi doğrudan Farsça yazan ve Mesnevî'yi kaleme alan mutasavvıf tanımına götürür.
Şairin eser dili ve en bilinen eserleri üzerinden eşleştirme yapmak kolaylık sağlar.
2
Şeyyad Hamza'nın Türk edebiyatındaki konumunu belirlemek.
Şeyyad Hamza, 13. yüzyılda yaşamış ve Türk edebiyatındaki ilk Yusuf u Züleyha mesnevisini yazmış olan şairdir. Bu özellik sağ sütundaki ikinci açıklama ile eşleşir.
Yusuf u Züleyha mesnevisinin ilk örneğini veren şairi belirlemek.
3
Kadı Burhaneddin'in edebi özelliklerini ve tarihi kimliğini incelemek.
Kadı Burhaneddin, 14. yüzyılda Sivas'ta kendi devletini kurmuş, tuyuğlarıyla ve Azeri Türkçesiyle yazmasıyla bilinen şair-devlet adamıdır. Bu da sağ sütundaki üçüncü açıklamayla eşleşir.
Tuyuğ nazım biçiminin en önemli kurucusu ve temsilcilerinden birini tespit etmek.

Anahtar Kavram

13. ve 14. Yüzyıl Divan Şairlerinin Eserleri ve Belirgin Nitelikleri
Soru 5631Soru

Divan edebiyatı bünyesinde farklı yüzyıllarda kaleme alınmış önemli nesir (düzyazı) eserleri bulunmaktadır. Buna göre, sol sütunda verilen divan nesri eserlerini sağ sütunda yer alan yazarlarıyla eşleştirdiğinizde doğru eşleşme nasıl olmalıdır?

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Cihannümâ
Heşt Behişt
Fransa Sefâretnâmesi

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Cihannümâ eseri Kâtip Çelebi ile, Heşt Behişt eseri Sehi Bey ile, Fransa Sefâretnâmesi ise Yirmisekiz Çelebi Mehmed ile eşleşmektedir.
Cihannümâ eseri Kâtip Çelebi ile, Heşt Behişt eseri Sehi Bey ile, Fransa Sefâretnâmesi ise Yirmisekiz Çelebi Mehmed ile eşleşmektedir. Bu eşleşme her eserin kendi yazarıyla doğru biçimde ilişkilendirilmesini sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki ilk eser olan Cihannümâ incelenir.
Bu eserin coğrafya konulu bir başyapıt olduğu ve 17. yüzyılda Kâtip Çelebi tarafından yazıldığı belirlenerek Kâtip Çelebi ile eşleştirilir.
Eser-yazar bilgisini doğrulamak.
2
İkinci eser olan Heşt Behişt incelenir.
Anadolu sahasındaki ilk tezkire örneği olan bu eserin Sehi Bey'e ait olduğu belirlenerek Sehi Bey ile eşleştirilir.
Eser-yazar bilgisini doğrulamak.
3
Üçüncü eser olan Fransa Sefâretnâmesi incelenir.
Osmanlı'nın dış dünyayı tanıma çabalarının bir ürünü olan bu eserin Yirmisekiz Çelebi Mehmed tarafından yazıldığı belirlenerek Yirmisekiz Çelebi Mehmed ile eşleştirilir.
Eser-yazar bilgisini doğrulamak.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatı nesir eserlerinin yazarlarıyla eşleştirilmesi
Soru 5632Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen tasavvufi şiir alıntılarını, sağ sütundaki ait oldukları Tekke (dinî-tasavvufî) halk edebiyatı nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Kıldan köprü yaratmışsın / Gelsin kullar geçsin deyi / Hele biz şöyle duralım / Yiğit isen geç a Tanrı
Cihana gelmeden Hak ile birdik / Kudret kandilinde parlar dururduk / Anadan doğup da bu mülke geldik / Vücudumuz burda toprak eyledik
Güzel aşık cevrimizi / Çekemezsin demedim mi / Bu bir rıza lokmasıdır / Yiyemezsin demedim mi
Yalan söyleme hiç gıybete gitme / Emanete hıyanetlik eyleme / Dünya malı için gürültü etme / Edepli ol, cana kıyma erenler

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Şiir alıntılarının doğru nazım türleriyle eşleşmesi şu şekildedir: Kıldan köprüyle başlayan dörtlük Şathiye, Cihana gelmedenle başlayan dörtlük Devriye, Güzel aşıkla başlayan dörtlük Nefes, Yalan söylemeyle başlayan dörtlük ise Nutuk ile eşleşir.
Verilen dörtlüklerin içerik, dil, üslup ve tasavvufi temaları incelendiğinde; mizahi üsluba sahip kıldan köprü ile ilgili olan dörtlük şathiye, ruhun devrini anlatan dörtlük devriye, Alevi-Bektashi geleneğindeki rıza ve teslimiyet konulu dörtlük nefes, tarikat adabını öğreten didaktik dörtlük ise nutuk ile tam olarak eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk dörtlüğün içerik ve üslubunu inceleme
Dörtlükte Tanrı ile şakacı, senli benli bir dille konuşulduğu görülmektedir.
Tasavvuf edebiyatında bu tarz şiirler şathiye olarak adlandırılır. Dolayısıyla ilk dörtlük Şathiye ile eşleşir.
2
İkinci dörtlüğün konusunu belirleme
Dörtlükte ruhun dünyadan önce Hak ile beraber olması ve sonra dünyaya gelmesi (nüzul ve uruc/devir kuramı) işlenmektedir.
Ruhun Allah'tan gelip tekrar Allah'a döneceğini anlatan bu tür şiirlere devriye denir. Dolayısıyla ikinci dörtlük Devriye ile eşleşir.
3
Üçüncü dörtlüğün Alevi-Bektashi geleneğindeki yerini inceleme
Dörtlükte tarikat kuralları, rıza göstermek ve teslimiyet Alevi-Bektashi şairi Pir Sultan Abdal'ın diliyle nefes tarzında söylenmiştir.
Alevi-Bektashi törenlerinde saz eşliğinde söylenen tasavvufi şiirlere nefes denir. Dolayısıyla üçüncü dörtlük Nefes ile eşleşir.
4
Dördüncü dörtlüğün hitap yönünü ve amacını belirleme
Dörtlükte tarikata yeni girenlere ahlak, edep ve yol kuralları öğretilmektedir.
Tarikat adabını öğretmek amacıyla yazılan didaktik tasavvufi şiirlere nutuk denir. Dolayısıyla dördüncü dörtlük Nutuk ile eşleşir.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri
Soru 5633Soru

17. yüzyılda yaşadığı tahmin edilen, şiirlerinde aşk, doğa ve ayrılık gibi temaları büyük bir yalınlıkla işleyen sanatçı, Divan edebiyatından hiç etkilenmemiş ve yalnızca hece ölçüsünü kullanmıştır. Güzellemeleriyle tanınan bu şair, Çukurova ve Toroslar çevresindeki göçebe yaşam tarzını şiirlerine samimi bir dille aktarmıştır.

Bu parçada söz edilen âşık edebiyatı temsilcisi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Karacaoğlan

Cevap

Karacaoğlan
Parçada verilen 17. yüzyıl, Divan edebiyatından etkilenmeme (sadece hece ölçüsü kullanma), güzelleme nazım türüyle tanınma ve Çukurova/Toroslar yöresi özellikleri Karacaoğlan'a aittir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki anahtar ifadeleri belirleme
Sanatçının 17. yüzyılda yaşadığı, yalnızca hece ölçüsü kullandığı (Divan edebiyatından etkilenmediği), güzellemeleriyle bilindiği ve Çukurova/Toroslar bölgesini işlediği tespit edilir.
Şairin kimliğini belirleyecek ayırt edici ipuçlarını ortaya çıkarmak.
2
Özellikleri seçeneklerdeki isimlerle eşleştirme
Sadece hece ölçüsüyle yazan ve 17. yüzyılda Çukurova yöresinde yaşayan temsilcinin Karacaoğlan olduğu kesinleşir.
Seçenekler arasından doğru şairi bulmak.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Temsilcileri ve Yüzyıl/Biçim Özellikleri
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 5634Soru

Aşağıda verilen halk edebiyatı dörtlüklerini, hece ölçüsü ve tema özelliklerini dikkate alarak sağdaki nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Köroğlu der ki belim büküldü
Gözümün cevheri yere döküldü
Geri çekilince kılıç çekildi
Mert dayanır, namert kaçar meydandan
İncecikten bir kar yağar
Tozar Elif Elif diye
Deli gönül abdal olmuş
Gezer Elif Elif diye
Ormanda büyüyen adam azgını
Çarşıda pazarda adam beğenmez
Eline geçirse birkaç kuruşu
Kendini vezir-i azam beğenmez

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Köroğlu'nun yiğitlik temalı 11'li dörtlüğü 'Koşma / Koçaklama' ile, Karacaoğlan'ın aşk temalı 8'li dörtlüğü 'Semai / Güzelleme' ile, Seyrani'nin eleştiri temalı 11'li dörtlüğü ise 'Koşma / Taşlama' ile eşleşir.
Dörtlüklerin hece ölçüsü ve temaları eşleştirildiğinde; Köroğlu'nun yiğitlik konulu ve 11'li hece ölçüsündeki şiiri 'Koşma / Koçaklama' ile; Karacaoğlan'ın aşk konulu ve 8'li hece ölçüsündeki şiiri 'Semai / Güzelleme' ile; Seyrani'nin toplumsal eleştiri konulu ve 11'li hece ölçüsündeki şiiri 'Koşma / Taşlama' ile eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin hece sayılarını bulmak için ünlü harfleri sayınız.
Birinci dörtlük 11'li, ikinci dörtlük 8'li, üçüncü dörtlük 11'li hece ölçüsüne sahiptir. Bu durum birinci ve üçüncü dörtlüklerin koşma, ikinci dörtlüğün ise semai nazım biçimiyle yazıldığını gösterir.
Âşık edebiyatında koşmalar genellikle 11'li, semailer ise 8'li hece ölçüsüyle yazılır.
2
Dörtlüklerin temalarını belirleyiniz.
Birinci dörtlükte savaş ve yiğitlik (mertlik, kılıç), ikinci dörtlükte aşk ve güzellik (Elif), üçüncü dörtlükte ise toplumsal eleştiri (adam beğenmeme, kendini vezir-i azam beğenmeme) konuları işlenmiştir.
Nazım türleri işlenen temaya göre belirlenir.
3
Hece ölçüsü ve tema bilgilerini birleştirerek eşleştirmeyi tamamlayınız.
Birinci dörtlük (11'li, yiğitlik) -> Koşma / Koçaklama; ikinci dörtlük (8'li, aşk) -> Semai / Güzelleme; üçüncü dörtlük (11'li, yergi) -> Koşma / Taşlama şeklinde eşleşir.
Hem yapısal (ölçü) hem de tematik (tür) özellikler doğru şekilde bir araya getirilmelidir.

Anahtar Kavram

Âşık Edebiyatı Nazım Biçimleri (Koşma, Semai) ve Nazım Türleri (Güzelleme, Koçaklama, Taşlama)
Soru 5635Soru

Aşağıdaki tabloda 17. ve 18. yüzyıl Divan edebiyatı şairlerine dair bazı bilgiler verilmiştir:

ŞairYüzyılEdebî Akım / TarzBelirgin Eser / Nitelik
INâbî17. YüzyılHikemî TarzHayriyye
IIŞeyh Galip18. YüzyılSebk-i HindiHüsn ü Aşk
IIINedim17. YüzyılMahallileşmeŞarkı türünün en önemli örnekleri
IVNailî17. YüzyılMahallileşmeGazellerinde pürüzsüz dil ve soyut tasvirler
VŞeyhülislam Yahya17. YüzyılRindane Gazelİstanbul Türkçesinin şiir dili haline gelmesi

Buna göre, tablodaki numaralanmış şairlerin hangileriyle ilgili bilgilerde yanlışlık yapılmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: III ve IV

Cevap

III ve IV numaralı şairlerle ilgili bilgilerde yanlışlık yapılmıştır.
Doğru cevap, tablodaki Nedim ve Nailî ile ilgili bilgilerin hatalı olduğunu belirten seçenektir. Nedim, 17. yüzyılda değil 18. yüzyılda yaşamış; Nailî ise mahallileşme akımının değil Sebk-i Hindi akımının temsilcisi olmuştur.

Adım Adım Çözüm

1
Tabloda verilen şairlerin yaşadıkları yüzyılları kontrol edin.
Nâbî, Şeyhülislam Yahya ve Nailî'nin 17. yüzyılda; Şeyh Galip'in ise 18. yüzyılda yaşadığı bilgisi doğrudur. Ancak Nedim, 17. yüzyılda değil, Lale Devri şairi olarak 18. yüzyılda yaşamıştır. Dolayısıyla III numaralı satırdaki yüzyıl bilgisi yanlıştır.
Şairlerin edebi dönemlerini ve kronolojik yerlerini doğru saptamak divan edebiyatı sorularında temel adımdır.
2
Şairlerin dahil oldukları edebi akımları ve tarzları kontrol edin.
Nâbî'nin hikemî tarzı, Şeyh Galip'in Sebk-i Hindi'yi, Nedim'in mahallileşmeyi ve Şeyhülislam Yahya'nın rindane söyleyişi benimsediği bilgileri doğrudur. Ancak Nailî, mahallileşme akımının değil, divan edebiyatında Sebk-i Hindi (Hint üslubu) tarzının kurucu öncülerindendir. Dolayısıyla IV numaralı satırdaki akım/tarz bilgisi yanlıştır.
Şairlerin üslup özelliklerini ve edebî yönelimlerini doğru ayırt etmek gerekir.

Anahtar Kavram

17. ve 18. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Yüzyıl, Akım ve Eser Özellikleri
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5636Soru

Divan edebiyatında beyitler, işledikleri temalara göre farklı nazım türlerine dahil edilir. Buna göre, sol sütundaki şiir parçalarını sağ sütundaki uygun nazım türleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yâ Rab hemîşe lutfunu kıl kılavuz bana
Râh-ı hatâda koyma yitirmiş kılavuz bana
Hâk-i pâyine yetem der ömrlerdir muttasıl
Başını taştan taşa urup gezer âvâre su
Bâtıl isteyü haktan ayrıldım
Boynuz umdum kulaktan ayrıldım
Hurşîde baksa gözleri kamaşır idi halkın
Seng-i musallâda yatan ol pâdişâh mıdır

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Beyitlerin doğru eşleştirmesi şu şekildedir: Birinci beyit Allah'a yakarışı ifade ettiği için Münacat, ikinci beyit Hz. Muhammed'e duyulan sevgiyi anlattığı için Naat, üçüncü beyit toplumsal/bireysel yergi içerdiği için Hicviye ve dördüncü beyit ölüm konusunu işlediği için Mersiye ile eşleşmelidir.
Doğru eşleştirmede; 'Yâ Rab' yakarışı münacata, Hz. Muhammed'in ayağının tozu olan 'hâk-i pây' naata, Harnâme'den alınan hiciv unsuru olan 'boynuz umdum kulaktan ayrıldım' hicviyeye ve padişahın vefatı üzerine yazılan 'seng-i musallâ' dizesi mersiyeye karşılık gelmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci beyitte geçen 'Yâ Rab', 'lutf' ve 'râh-ı hatâ' (hata yolu) kavramlarını inceleyiniz.
Bu kavramlar Allah'a yönelişi, yakarışı ve doğru yola iletme talebini gösterir. Dolayısıyla bu beyit bir münacat örneğidir.
Münacat, Allah'a yalvarmak ve yakarmak amacıyla yazılan şiirlerdir.
2
İkinci beyitteki 'hâk-i pây' (ayağının tozu) ifadesini ve suyun Peygamber'e ulaşma çabasını simgeleyen edebi sanatı çözümleyiniz.
Klasik edebiyatta 'hâk-i pây' ifadesi sıklıkla Hz. Muhammed için kullanılır. Bu beyit Peygamber'e yazılan bir naat örneğidir.
Naat, Hz. Muhammed'i övmek ve ona duyulan sevgiyi dile getirmek için kaleme alınan nazım türüdür.
3
Üçüncü beyitteki 'boynuz umdum kulaktan ayrıldım' deyimini ve 'bâtıl' sözcüğünü değerlendiriniz.
Bu beyit, hırslı bir eşeğin başına gelenleri mizahi ve eleştirel bir dille anlatmaktadır, yani yergi içermektedir. Bu nedenle hicviye türündedir.
Hicviye, kişilerin veya toplumun aksayan yönlerini eleştirmek amacıyla yazılan yergi şiirleridir.
4
Dördüncü beyitte geçen 'seng-i musallâ' (musalla taşı) ve 'pâdişâh' kelimelerini analiz ediniz.
Beyit, cihan padişahının (Kanuni Sultan Süleyman) vefatından sonra musalla taşında yatan naaşı karşısında duyulan şaşkınlığı ve acıyı anlatmaktadır. Bu yönüyle bir mersiyedir.
Mersiye, ölen bir kişinin ardından duyulan acıyı dile getirmek ve onun erdemlerini övmek amacıyla yazılan şiirlerdir.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerin tematik içeriklerine göre nazım türlerini (münacat, naat, hicviye, mersiye) belirleme.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5637Soru

Sol sütunda Divan edebiyatında etkili olmuş edebî akım ve eğilimler, sağ sütunda ise bu akımların genel özellikleri ile belirgin temsilcileri verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki akım ve eğilimleri sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Sebk-i Hindî
Mahallileşme Akımı
Hikemî Tarz
Türk-i Basit

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sebk-i Hindî akımı anlam derinliğini ve Şeyh Galib'i içeren açıklamayla; Mahallileşme Akımı günlük yaşamı ve Nedim'i içeren açıklamayla; Hikemî Tarz bilgece düşünceleri ve Nâbî'yi içeren açıklamayla; Türk-i Basit eğilimi ise yalın Türkçe kullanımını ve Aydınlı Visalî'yi içeren açıklamayla eşleşir.
Sebk-i Hindî soyut imgeleri ve ağır diliyle Şeyh Galib'in temsil ettiği açıklamayla eşleşmektedir. Mahallileşme Akımı, günlük hayatı ve konuşma dilini şiire taşıyan Nedim'in temsil ettiği açıklamayla örtüşmektedir. Hikemî Tarz, didaktik ve bilgece niteliğiyle Nâbî'nin temsil ettiği açıklamayla uyuşmaktadır. Türk-i Basit ise yalın Türkçe kullanımıyla Aydınlı Visalî ve Tatavlalı Mahremî'nin yer aldığı açıklamayla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Sebk-i Hindî akımının temel özelliklerini ve temsilcilerini hatırlamak.
Bu akımın hayal gücüne, soyut ve kapalı anlatıma önem verdiği ve Şeyh Galib'in en önemli temsilcisi olduğu saptanır. Bu özellik dörd��ncü açıklama ile uyuşmaktadır.
Şair-akım ve üslup eşleşmesini doğru yapabilmek.
2
Mahallileşme Akımı'nın niteliklerini gözden geçirmek.
İstanbul hayatını, halk dilindeki deyimleri ve somut dünyayı şiire yansıtan akımın mahallileşme olduğu ve Nedim ile özdeşleştiği belirlenir. Bu özellik üçüncü açıklama ile eşleşmektedir.
Konuşma dilinin ve günlük hayatın şiire girmesini Mahallileşme Akımı ile bağdaştırmak.
3
Hikemî Tarz'ın amacını ve kurucusunu belirlemek.
Şiir yoluyla ahlaki dersler vermeyi ve bilgece düşünceleri aktarmayı hedefleyen didaktik tarza hikemî tarz denildiği ve en büyük temsilcisinin Nâbî olduğu tespit edilir. Bu özellik ikinci açıklama ile örtüşmektedir.
Hikemî tarzın didaktik ve düşünsel niteliğini Nâbî üzerinden tanımlamak.
4
Türk-i Basit eğiliminin hedefini ve öncülerine bakmak.
Arapça ve Farsça kelimelerden uzak durarak sadece Türkçe kelimeler kullanmayı ilke edinen, Aydınlı Visalî ve Tatavlalı Mahremî'nin temsil ettiği eğilimin Türk-i Basit olduğu saptanır. Bu özellik birinci açıklama ile eşleşmektedir.
Sade Türkçe arayışının ilk örneklerinden olan Türk-i Basit eğilimini ayırt etmek.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatındaki Edebî Akımlar ve Eğilimler
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5638Soru

Aşağıdaki sol sütunda verilen tasavvufi şiir alıntılarını, sağ sütundaki ait oldukları Tekke (dinî-tasavvufî) halk edebiyatı nazım türleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Ademi balçıktan yoğurdun yaptın
Yapıp da neylersin sen onu attın
Halk ettin dünyayı nura boyadın
Kendin de oturup seyre mi baktın
Arştan süzülüp indim cihana
Ruh idim kavuştum ten ile cana
Katre idim girdim sedefe kana
Şimdi insan olup durdum efendim
Güzel aşık cevrimizi
Çekemezsin demedim mi
Bu bir rıza lokmasıdır
Yiyemezsin demedim mi
Gel ey kardeş tarikata girelim
Mürşid-i kâmilin elin öpelim
Edebi, erkânı yolda görelim
Tarikatın aslı edeptir edep

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İlk dörtlük Şathiye ile, ikinci dörtlük Devriye ile, üçüncü dörtlük Nefes ile, dördüncü dörtlük ise Nutuk ile eşleşmektedir.
Verilen dörtlüklerden birincisinde yaratıcı ile senli benli bir dille tasavvufi düşünceler aktarıldığı için şathiye; ikincisinde ruhun katre halinden insana dönüşme devri anlatıldığı için devriye; üçüncüsünde Alevi-Bektaşi neşvesine uygun teslimiyet dile getirildiği için nefes; dördüncüsünde ise tarikata girenlere adap öğretildiği için nutuk nazım türleriyle eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlüklerin içerik ve üslup özelliklerini belirleyin.
Birinci dörtlükte teklifsiz ve şakacı bir dil; ikinci dörtlükte varoluş ve devir aşamaları; üçüncü dörtlükte Alevi-Bektaşi edebiyatına has nefes söyleyişi; dördüncü dörtlükte ise öğretici ve nasihat edici bir anlatım tespit edilir.
Nazım türlerinin belirlenmesinde dil, üslup ve işlenen tema en önemli ölçüttür.
2
Belirlenen özellikleri nazım türü tanımlarıyla eşleştirin.
Belirlenen özellikler doğrultusunda şakacı üslup şathiye, devir kuramı devriye, teslimiyet teması nefes ve tarikat kuralları öğretisi nutuk ile eşleşir.
Her nazım türü kendine özgü konusal sınırlara ve hitap tarzına sahiptir.

Anahtar Kavram

Tekke (Dinî-Tasavvufî) Edebiyatı Nazım Türleri ve İçerik Özellikleri
Soru 5639Soru

Divan edebiyatında şairler; ele aldıkları temaya, şiirin yazılış amacına ve hitap ettikleri konuya göre farkl�� nazım türlerinde eserler kaleme almışlardır.

Buna göre, aşağıdaki beyitlerden hangisi, karşısında verilen nazım türüyle uyuşmamaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Beyit: Sözümün gevherine müşteridir ehl-i hüner / Hünerim kadrini bilmez benim ancak cühelâ
Nazım Türü: Methiye

Cevap

Şairin kendi sanatını ve edebi gücünü övdüğü 'Sözümün gevherine müşteridir ehl-i hüner...' beytinin 'methiye' olarak sınıflandırıldığı seçenek.
Şairin kendi şiir sanatı ve dil hakimiyetiyle övündüğü 'Sözümün gevherine müşteridir ehl-i hüner / Hünerim kadrini bilmez benim ancak cühelâ' beytinin konusu fahriyedir. Ancak bu beyit seçeneklerde bir devlet büyüğünü veya önemli bir kişiyi övmek amacıyla yazılan methiye türüyle eşleştirilmiştir. Bu durum bilgi yönüyle uyuşmamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerdeki anahtar kelimeleri ve anlamı analiz etme.
Dördüncü seçenekteki beyitte şair kendi sözünün kıymetini bilenden ('Sözümün gevherine müşteridir ehl-i hüner') ve kendi hünerinden ('Hünerim kadrini') bahsetmektedir.
Şiirin konusunu ve kime yönelik yazıldığını belirlemek amacıyla kelime tahlili yapılır.
2
Beytin konusuna göre divan edebiyatındaki nazım türünü belirleme.
Şairin kendi şairliğini ve ustalığını övdüğü bu tür beyitler 'fahriye' olarak adlandırılır.
Kendi yeteneğini övme (fahriye) ile bir başkasını övme (methiye) kavramsal farkını ortaya koymak için.
3
Seçenekte verilen tür ile beytin gerçek türünü karşılaştırma.
Beyit bir 'fahriye' örneği olmasına rağmen karşısına 'methiye' yazılmıştır. Methiye ise padişah, sadrazam gibi otoriteleri veya din büyüklerini övmek için yazılır.
Tür eşleştirmesindeki hatayı saptamak ve doğru seçeneğe ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Türleri ve Konuları (Özellikle Fahriye ve Methiye Ayrımı)
Soru 5640Soru

Fuzûlî'nin ünlü 'Su Kasidesi'nden alınan aşağıdaki beyitlerin, kasidenin yapısal ��zellikleri (matla, ara beyit, makta) ve kafiye düzeni dikkate alınarak baştan sona doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Beyitlerin doğru sıralanışı sırasıyla matla beyti olan ikinci beyit, ara beyit olan birinci beyit ve makta beyti olan üçüncü beyit şeklinde (II - I - III) olmalıdır.
Doğru sıralama 'II - I - III' şeklindedir. İkinci beyit 'odlara su / çâre su' kafiye yapısıyla kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu için matla (ilk) beyittir. Üçüncü beyitte 'Fuzûlî' mahlası geçtiği için makta (son) beyittir. Birinci beyit ise ilk dizesi serbest, ikinci dizesi 'su' ile biten kafiyede (ba) olduğu için bu ikisinin ortasında yer almalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitlerin kafiye düzenini (şemasını) belirleme
İkinci beytin dizeleri kendi arasında kafiyeli (aa), birinci beytin ilk dizesi serbest ikinci dizesi ana kafiyeye uygun (ba), üçüncü beytin ilk dizesi serbest ikinci dizesi ana kafiyeye uygun (ca) yapıdadır.
Divan edebiyatında beyitlerle kurulan naz��m şekillerinde (gazel, kaside) ilk beyit (matla) daima kendi arasında kafiyelidir (aa). Bu bilgiye dayanarak ikinci beytin en başta yer alması gerektiği belirlenir.
2
Mahlas kontrolü yaparak makta beytini tespit etme
Üçüncü beyitte şairin mahlasının (Fuzûlî) geçtiği tespit edilir.
Kasidelerde şairin mahlasının geçtiği beyit taç beyit veya makta (son beyit) olarak adlandırılır. Dolayısıyla mahlas barındıran üçüncü beyit sıralamanın en sonunda yer almalıdır.
3
Ara beyitleri sıralama ve nihai düzeni oluşturma
Birinci beyit ara beyit olarak ortada yer alır. Doğru sıralama II - I - III şeklinde tamamlanır.
İlk beyit (matla) ve son beyit (makta) belirlendikten sonra, kafiye şeması 'ba' olan birinci beyit bu ikisinin arasına yerleştirilerek şiirin yapısal bütünlüğü sağlanır.

Anahtar Kavram

Kasidenin beyit diziliş sırası; matla, makta ve ara beyit özelliklerinin kafiye düzeni ve mahlas kullanımı üzerinden tespiti.
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 282 / 437Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin