Examkin

Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Tüm türler8,734Çoktan seçmeli4,865Çoklu seçim1Doğru / Yanlış289Sayısal852Eşleştirme1,797Sıralama842Boşluk doldurma63Kısa cevap25
Soru 1001Soru →

Karlofça ve İstanbul antlaşmalarının imzalanmasıyla Osmanlı Devleti'nin dış politikası ve uluslararası ilişkilerdeki konumu köklü değişimlere uğramıştır. Aşağıda bu antlaşmaların getirdiği bazı yeni durumlar ile bunların Osmanlı Devleti'nin diplomatik ve stratejik konumuna etkileri verilmiştir. Sol sütundaki antlaşma kararlarını veya diplomatik pratikleri, sağ sütundaki Osmanlı dış siyasetindeki doğrudan sonuçları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Müzakerelerde İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğunun kabul edilmesi
İstanbul Antlaşması ile Rusya'nın başkentte daimi elçi bulundurma hakkı kazanması
Karlof��a Antlaşması'nın yirmi beş yıl süreyle Avusturya'nın kefaleti altında olması
Podolya ve Ukrayna bölgelerinin Lehistan'a bırakılması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Müzakerelerde İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğunun kabul edilmesi ile çok taraflı denge gözetme sürecinin başlaması; Rusya'nın İstanbul'da elçi bulundurması ile iç işlerinin yerinde takip edilmesi; Karlofça Antlaşması'nın Avusturya kefaleti altında olması ile tek taraflı barış gücünün kaybedilmesi; Podolya ve Ukrayna'nın Lehistan'a bırakılması ile savunma hattının geriye çekilmesi eşleşmektedir.
Eşleştirmede, arabuluculuk faaliyeti denge siyaseti arayışıyla; Rus elçisinin varlığı istihbarat ve iç işleri takibiyle; Avusturya garantörlüğü egemenlik kısıtlaması ve hukuki bağımlılıkla; Podolya kaybı ise kuzey sınırlarının geriye çekilmesiyle doğrudan ilişkilidir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk olarak İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğu seçeneği analiz edilir.
Bu durum Osmanlı Devleti'nin Avrupalı devletlerin siyasi desteğine ve arabuluculuğuna ihtiyaç duyduğu ilk büyük diplomatik gelişmedir ve denge siyasetine geçişin işaretidir.
Arabulucu devletlerin devreye girmesi, Osmanlı'nın askeri/siyasi üstünlüğünü yitirdiğinin ve diplomatik desteğe muhtaç kaldığının kanıtıdır.
2
Rusya'nın İstanbul'da daimi elçi bulundurma hakkı analiz edilir.
İstanbul'daki Rus elçisi, başkentteki askeri ve siyasi gelişmeleri, iç işleri yakından takip edebilir.
Daimi elçilik kurumu, elçi gönderen ülkeye ev sahibi ülkenin merkezindeki gelişmeleri yerinde ve anında izleme fırsatı tanır.
3
Avusturya'nın garantörlüğü (kefaleti) maddesi incelenir.
Antlaşmanın süresi ve korunması Avusturya'nın gözetimine bırakılmıştır. Bu durum Osmanlı'nın egemenliğini sınırlandırmıştır.
Garantörlük mekanizması, Osmanlı'nın tek taraflı olarak antlaşma şartlarını bozmasını veya yeni bir düzenleme yapmasını zorlaştırarak onu hukuken bağlamıştır.
4
Podolya ve Ukrayna'nın Lehistan'a verilmesi maddesi değerlendirilir.
Osmanlı Devleti kuzeydoğudaki sınır bölgelerini kaybetmiş ve savunma sınırlarını geriye çekmek zorunda kalmıştır.
Toprak kayıpları doğrudan askeri sınır hatlarının değişmesine ve savunma stratejilerinin güncellenmesine neden olur.

Anahtar Kavram

Karlofça ve İstanbul Antlaşmaları ile Osmanlı Devleti'nin dış siyasetteki askeri ve diplomatik üstünlüğünü kaybederek savunma odaklı ve dengeye dayalı bir diplomasiye geçmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 1002Soru →

1700 yılında Rusya ile imzalanan İstanbul Antlaşması'nın "Rusya, Azak Kalesi ve çevresine sahip olacak ve İstanbul'da daimi bir elçi bulundurabilecektir." maddesi dikkate alındığında, bu gelişmenin Osmanlı Devleti üzerindeki doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Rusya'nın sıcak denizlere inme politikasında önemli bir mevzi kazanması ve Osmanlı başkentindeki gelişmelerden doğrudan haberdar olma imkânı elde etmesi

Cevap

Rusya'nın sıcak denizlere inme politikasında önemli bir mevzi kazanması ve Osmanlı başkentindeki gelişmelerden doğrudan haberdar olma imkânı elde etmesi
Rusya'ya Azak Kalesi'nin bırakılması, Rusya'nın sıcak denizlere (Karadeniz üzerinden Akdeniz'e) inme politikasındaki ilk somut ve stratejik başarısıdır. İstanbul'da daimi elçi bulundurma hakkı ise Rusya'nın Osmanlı iç işlerini yerinde izlemesini ve diplomaside doğrudan bilgi sahibi olmasını sağlamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
İstanbul Antlaşması'nın (1700) maddelerini incelemek.
Azak Kalesi'nin Rusya'ya verilmesi ve Rusya'nın İstanbul'da daimi elçi bulundurma hakkı elde ettiği belirlenmiştir.
Antlaşmanın getirdiği doğrudan diplomatik ve toprak kazanımlarını tespit etmek için.
2
Bu kazanımların Rusya'nın tarihi emelleri ve Osmanlı Devleti üzerindeki etkisini değerlendirmek.
Azak Kalesi'nin kaybedilmesiyle Rusya'nın Karadeniz'e çıkış elde ettiği, elçi bulundurarak da Osmanlı iç politikasına nüfuz etme imkânı kazandığı sonucuna varılmıştır.
Maddelerin stratejik ve diplomatik sonuçlarını analiz etmek için.

Anahtar Kavram

İstanbul Antlaşması (1700) ve Rusya'nın Karadeniz Politikası
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 1003Soru →

Yatay düzlemle θ\theta açısı yapan, sürtünmesiz ve yalıtkan bir eğik düzlem üzerine; sayfa düzlemine dik, içeriye doğru sabit II akımı taşıyan, mm kütleli ve LL uzunluğundaki iletken bir tel yerleştirilmiştir. Bu telin eğik düzlem üzerinde hareketsiz kalabilmesi için sisteme düzgün bir manyetik alan uygulanmaktadır.

Bu düzenekte iki farklı durum ayrı ayrı gerçekleştiriliyor:
- Durum I: Düzgün ve düşey yukarı doğru B⃗1\vec{B}_1 manyetik alanı uygulanarak telin hareketsiz kalması sağlanıyor. Bu durumda eğik düzlemin tele uyguladığı normal kuvvetin büyüklüğü N1N_1 oluyor.
- Durum II: Eğik düzlem yüzeyine dik ve dışarı doğru yönelmiş düzgün B⃗2\vec{B}_2 manyetik alanı uygulanarak telin hareketsiz kalması sağlanıyor. Bu durumda eğik düzlemin tele uyguladığı normal kuvvetin büyüklüğü N2N_2 oluyor.

Buna göre, eğik düzlem yüzeyinin tele uyguladığı normal kuvvetlerin büyüklüklerinin oranı olan N1N2\frac{N_1}{N_2} ifadesi aşağıdakilerden hangisine eşittir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1cos⁡2θ\frac{1}{\cos^2\theta}

Cevap

Eğik düzlemin tele uyguladığı normal kuvvetlerin büyüklüklerinin oranı olan 1cos⁡2θ\frac{1}{\cos^2\theta} ifadesidir.
Durum I'de yatay doğrultudaki manyetik kuvvet, teli eğik düzlem yüzeyine doğru bastırır. Bu doğrultudaki kuvvet dengesi yazıldığında, normal kuvvet yerçekimi bileşeni ile bu basma bileşeninin toplamına eşit olup N1=mgcos⁡θN_1 = \frac{mg}{\cos\theta} bulunur. Durum II'de ise manyetik kuvvet eğik düzlem yüzeyine paralel ve yukarı yönlü olduğundan, yüzeye dik doğrultuda bir bileşeni yoktur. Dolayısıyla bu durumdaki normal kuvvet sadece yerçekimi bileşenine eşit olup N2=mgcos⁡θN_2 = mg \cos\theta olur. İki normal kuvvet oranlandığında 1cos⁡2θ\frac{1}{\cos^2\theta} sonucu elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Durum I için tele etki eden kuvvetleri belirleme ve eğik düzleme paralel doğrultuda denge şartını yazma.
Düşey yukarı yönlü B⃗1\vec{B}_1 manyetik alanı ve içeri doğru akım taşıyan tel için sağ el kuralı uygulandığında, manyetik kuvvet yatay ve sağa doğru FM1F_{M1} olarak bulunur. Eğik düzlem üzerindeki denge için: FM1cos⁡θ=mgsin⁡θ  ⟹  FM1=mgtan⁡θF_{M1} \cos\theta = mg \sin\theta \implies F_{M1} = mg \tan\theta elde edilir.
Telin eğik düzlem boyunca kaymaması için manyetik kuvvetin eğik düzleme paralel bileşeni, yerçekimi kuvvetinin eğik düzleme paralel bileşenini (mgsin⁡θmg \sin\theta) dengelemelidir.
2
Durum I için eğik düzleme dik doğrultudaki kuvvet dengesini yazarak normal kuvvet N1N_1'i bulma.
Eğik düzleme dik doğrultuda kuvvet dengesi: N1=mgcos⁡θ+FM1sin⁡θN_1 = mg \cos\theta + F_{M1} \sin\theta şeklindedir. FM1=mgtan⁡θF_{M1} = mg \tan\theta ifadesi yerine yazılırsa: N1=mgcos⁡θ+mgsin⁡2θcos⁡θ=mgcos⁡θN_1 = mg \cos\theta + mg \frac{\sin^2\theta}{\cos\theta} = \frac{mg}{\cos\theta} bulunur.
Eğik düzleme dik doğrultuda net kuvvet sıfır olmalıdır. Yatay manyetik kuvvetin eğik düzleme dik bileşeni, teli düzleme doğru bastırır.
3
Durum II için tele etki eden kuvvetleri belirleme ve eğik düzleme paralel doğrultuda denge şartını yazma.
Eğik düzlem yüzeyine dik ve dışarı doğru yönelmiş B⃗2\vec{B}_2 manyetik alanı için sağ el kuralı uygulandığında, manyetik kuvvet eğik düzlem yüzeyine paralel ve yukarı doğru FM2F_{M2} olarak bulunur. Denge şartından: FM2=mgsin⁡θF_{M2} = mg \sin\theta olur.
Manyetik alan yüzeye dik olduğundan, oluşan manyetik kuvvet doğrudan eğik düzleme paralel doğrultudadır.
4
Durum II için eğik düzleme dik doğrultudaki kuvvet dengesini yazarak normal kuvvet N2N_2'yi bulma.
Manyetik kuvvet eğik düzleme paralel olduğundan dik bileşeni yoktur. Bu doğrultudaki denge: N2=mgcos⁡θN_2 = mg \cos\theta olur.
Eğik düzleme dik doğrultuda teli bastıran tek kuvvet yerçekiminin dik bileşenidir.
5
Bulunan normal kuvvetlerin oranını (N1/N2N_1/N_2) hesaplama.
N1N2=mg/cos⁡θmgcos⁡θ=1cos⁡2θ\frac{N_1}{N_2} = \frac{mg / \cos\theta}{mg \cos\theta} = \frac{1}{\cos^2\theta} elde edilir.
İki durumdaki normal kuvvet ifadeleri birbirine bölünerek oran bulunur.

Anahtar Kavram

İletken tellere manyetik alanda etki eden manyetik kuvvetin yön ve büyüklük analizi ile eğik düzlem üzerindeki statik denge şartları.
Soru 1004Soru →

Aşağıda Divan edebiyatı nazım şekillerinden alınan üç farklı beyit verilmiştir:

I.
*Şeb-i hicran yanar cânım döker kan çeşm-i giryânım*
*Uyarır halkı efgānım kara bahtım uyanmaz mı*

II.
*Minnet Hudâ’ya devlet-i dünyâ fenâ bulur*
*Bâkî kalır sahîfe-i âlemde adımız*

III.
*Bir eşek var idi zaîf ü nizâr*
*Yük elinden katı şikeste vü zâr*

Bu beyitlerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. beyit, mısra ortalarındaki iç kafiyeleriyle (cânım - efgānım) musammat bir gazel özelliği göstermekte olup kafiye düzenine göre bu şiirin ilk (matla) beyitidir.

Cevap

I. beyit, mısra ortalarındaki iç kafiyeleriyle musammat bir gazel özelliği göstermekte olup kafiye düzenine göre bu şiirin ilk (matla) beyitidir ifadesi yanlıştır.
Verilen I. beyit incelendiğinde dize sonlarındaki 'giryânım' ve 'uyanmaz mı' kelimelerinin kendi arasında kafiyeli olmadığı görülmektedir. Bu durum beyitin 'ba' veya 'xa' şeklinde kafiyelendiğini ve dolayısıyla gazelin ilk (matla) beyiti olmadığını gösterir. Gazelin ilk beyiti 'usanmaz mı / yanmaz mı' şeklinde kendi arasında kafiyelidir (aa). Dolayısıyla I. beyitin matla beyiti olduğunu belirten seçenek yanlıştır ve aranan doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen beyitlerin kafiye şemalarını ve yapısal özelliklerini belirlemek.
I. beyit 'xa', II. beyit 'xa' ve III. beyit 'aa' kafiye şemasına sahiptir. I. beyitte 'cânım', 'giryânım', 'efgānım' kelimeleriyle iç kafiye oluşturulmuştur.
Beyitlerin ait oldukları nazım biçimlerini ve şiir içindeki konumlarını belirlemek.
2
Beyitlerin nazım şekli kurallarına göre durumlarını değerlendirmek.
I. beyit musammat bir gazele aittir. II. beyit Bâkî'nin rindane bir gazeline (makta beyiti) aittir. III. beyit Şeyhî'nin Harname mesnevisine aittir.
Seçeneklerdeki yapısal ve içeriksel iddiaları test etmek.
3
Kafiye kuralları ile beyit konumu arasındaki ilişkiyi kurarak yanlış yargıyı saptamak.
Gazellerde matla (ilk) beyit 'aa' şeklinde kafiyelenmelidir. I. beyit 'xa' kafiye şemasına sahip olduğundan şiirin ilk beyiti olamaz. Dolayısıyla bu beyitin matla olduğunu iddia eden seçenek yanlıştır.
Doğru cevaba ulaşmak.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Şekilleri - Beyitlerle Kurulanlar
Soru 1005Soru →

Avrupalı büyük güçlerin Osmanlı Devleti üzerindeki nüfuz mücadeleleri ve toprak paylaşım politikaları çerçevesinde şekillenen Şark Meselesi, diplomasi tarihinde önemli dön��m noktalarına sahne olmuştur.

Bu doğrultuda, Osmanlı Devleti'nin varlığını korumak amacıyla uyguladığı denge stratejisi kapsamında gerçekleşen aşağıdaki diplomatik gelişmelerin en eskiden en yeniye doğru kronolojik sıralanışı nasıl olmalıdır?

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru kronolojik sıralama: Hünkar İskelesi Antlaşması'nın imzalanması (1833), Tanzimat Fermanı'nın ilanı (1839), Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanması (1841), Paris Antlaşması'nın imzalanması (1856) ve Kıbrıs'ın geçici olarak İngiltere'ye üs olarak bırakılması (1878) şeklindedir.
Verilen gelişmelerin tarihsel sıralaması 1833, 1839, 1841, 1856 ve 1878 yıllarına denk gelmektedir. Dolayısıyla kronolojik sıralama Hünkar İskelesi Antlaşması'nın imzalanması, Tanzimat Fermanı'nın ilanı, Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin imzalanması, Paris Antlaşması'nın imzalanması ve Kıbrıs'ın geçici olarak İngiltere'ye bırakılması şeklinde kurulmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Hünkar İskelesi Antlaşması'nın tarihi ve amacı belirlenir.
Hünkar İskelesi Antlaşması (1833), Rusya ile imzalanmış olup Boğazlar Sorunu'nu başlatan ilk gelişmedir ve listenin başına yerleştirilir.
1833 yılındaki Kavalalı isyanı, verilen diğer gelişmelerden kronolojik olarak daha eskidir.
2
Tanzimat Fermanı'nın Şark Meselesi ve Mısır Sorunu ile ilişkisi değerlendirilir.
Tanzimat Fermanı'nın ilanı (1839) ikinci sıraya konulur.
Osmanlı Devleti, Mısır Sorunu'nu çözmek için Avrupalı devletleri yanına çekmek amacıyla bu ıslahatı 1839'da ilan etmiştir.
3
Londra Boğazlar Sözleşmesi'nin kronolojik sırası belirlenir.
Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841) üçüncü sıraya yerleştirilir.
1833 Hünkar İskelesi Antlaşması'nın 8 yıllık süresi dolunca, Boğazlar konusu 1841 yılında Londra'da uluslararası bir konferansta karara bağlanmıştır.
4
Paris Antlaşması'nın yeri tespit edilir.
Paris Antlaşması (1856) dördüncü sıraya yerleştirilir.
1853-1856 Kırım Savaşı'nın bitiminde imzalanan bu antlaşma, Londra Boğazlar Sözleşmesi'nden daha sonra gerçekleşmiştir.
5
Kıbrıs'ın İngiltere'ye bırakılması süreci kronolojik olarak konumlandırılır.
Kıbrıs'ın geçici olarak İngiltere'ye askeri üs olarak bırakılması (1878) son sıraya yerleştirilir.
93 Harbi (1877-1878) sonrası Berlin Kongresi'nde destek bulma arayışı kapsamında gerçekleşen bu olay, listedeki en güncel diplomatik gelişmedir.

Anahtar Kavram

Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıl denge stratejisi, Şark Meselesi diplomatik aşamaları ve kronolojisi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 1006Soru →

Yumuşama (Detente) Dönemi'nde küresel barışı korumak, ikili ilişkileri geliştirmek ya da bölgesel krizleri çözmek amacıyla çeşitli diplomatik girişimlerde bulunulmuş ve anlaşmalar imzalanmıştır. Aşağıda verilen Yumuşama Dönemi gelişmelerini, bu gelişmelerin temel nitelikleri veya sonuçlarıyla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

U-2 Buhranı
Camp David Antlaşmaları
Ping-pong Diplomasisi
Keşmir Sorunu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

U-2 Buhranı, Paris Zirvesi'nin iptaline yol açan casusluk gerginliğiyle; Camp David Antlaşmaları, Mısır'ın İsrail'i tanımasıyla; Ping-pong Diplomasisi, ABD-Çin ilişkilerinin normalleşmesiyle; Keşmir Sorunu ise Hindistan ve Pakistan arasındaki sınır ihtilafıyla eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; U-2 Buhranı Paris Zirvesi'nin iptaline yol açan olayla, Camp David Antlaşmaları Mısır'ın İsrail'i tanımasıyla, Ping-pong Diplomasisi ABD-Çin yakınlaşmasıyla ve Keşmir Sorunu Hindistan-Pakistan arasındaki sınır ihtilafıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
U-2 Buhranı'nın etkilerini analiz etmek.
Bu krizin Paris Zirvesi'ni iptal ettirdiği ve yumuşama sürecini sekteye uğrattığı tespit edilir.
U-2 Buhranı ile Doğu-Batı arasındaki casusluk gerginliği eşleşir.
2
Camp David Antlaşmaları'nın amacını ve sonuçlarını incelemek.
Mısır'ın İsrail'i tanıyan ilk Arap ülkesi olduğu bilgisine ulaşılır.
Camp David Antlaşmaları ile Mısır'ın İsrail'i tanıması eşleşir.
3
Ping-pong Diplomasisi'nin önemini belirlemek.
Bu sürecin iki ülke arasındaki ilişkileri normalleştirdiği görülür.
Ping-pong Diplomasisi ile ABD-Çin ilişkilerinin normalleşmesi eşleşir.
4
Keşmir Sorunu'nun taraflarını ve niteliğini tespit etmek.
İngiliz sömürgeciliği sonrasında bölgede kalıcı bir sıcak çatışma alanı oluştuğu saptanır.
Keşmir Sorunu ile Hindistan-Pakistan arasındaki sınır ihtilafı eşleşir.

Anahtar Kavram

Yumuşama Dönemi diplomatik girişimleri ve bölgesel çatışmaları
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 1007Soru →

Lale Devri'nde İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi'nin girişimleriyle 1727 yılında ilk Türk matbaası kurulmuştur. Dönemin Şeyhülislamı Yenişehirli Abdullah Efendi'nin verdiği fetva doğrultusunda, bu matbaada Kur'an-ı Kerim, tefsir, hadis ve fıkıh gibi dini kitapların basılması yasaklanmış; yalnızca tarih, coğrafya, tıp ve sözlük gibi alanlardaki eserlerin basılmasına izin verilmiştir.

Bu uygulamanın temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Matbaanın kurulmasıyla işsiz kalma tehlikesi yaşayan hattatların ve müstensihlerin tepkisini çekerek toplumsal bir huzursuzluğa yol açılmasını önlemek

Cevap

Matbaanın kurulmasıyla işsiz kalma tehlikesi yaşayan hattatların ve müstensihlerin tepkisini çekerek toplumsal bir huzursuzluğa yol açılmasını önlemek
İlk Türk matbaasında dini eserlerin basımının yasaklanması, geçimini el yazısıyla kitap kopyalayarak sağlayan binlerce hattat ve müstensihin işsiz kalmasını önlemek ve bu kesimden gelebilecek toplumsal tepkileri azaltarak reformların sürekliliğini sağlamak amacı taşır. Bu durum sosyal ve ekonomik dengeleri korumaya yönelik bir uzlaşı çabasıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Lale Devri'de matbaanın kurulmasıyla birlikte ortaya çıkan toplumsal ve ekonomik çekinceleri analiz etmek.
Matbaanın kurulmasının, el yazısıyla kitap çoğaltan hattatlık ve müstensihlik meslek gruplarının geçim kaynaklarını tehdit ettiği belirlenir.
Yeniliklerin önündeki en büyük engellerden biri olan toplumsal ve mesleki tepkileri anlamak için gereklidir.
2
Şeyhülislam fetvasıyla getirilen dini kitap basma yasağının amacını değerlendirmek.
Yasağın dini bir engelden ziyade, hattatların işsiz kalmasını önleyerek çıkabilecek olası isyan ve tepkilerin önüne geçmek için uygulanan bir uzlaşma yöntemi olduğu görülür.
Kararın ardındaki asıl sosyal ve ekonomik güdüyü tespit etmek için gereklidir.

Anahtar Kavram

Lale Devri'nde matbaanın kuruluşu ve reformların toplumsal-ekonomik dengeler gözetilerek yapılması
Soru 1008Soru →

İsra suresi 90-93. ayetlerinde Mekkeli müşriklerin Hz. Muhammed’den (s.a.v.) kendilerine inanmaları için yerden pınarlar fışkırtması, göğe yükselip oradan okuyacakları bir kitap indirmesi gibi olağanüstü beklentiler içine girdikleri ve buna karşılık Hz. Muhammed’e (s.a.v.) hitaben "De ki: Rabbimi tenzih ederim. Ben, sadece beşer bir elçi değil miyim?" buyrulduğu ifade edilmektedir.

Bu ayetlerde geçen "beşer bir elçi" ifadesiyle, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) aşağıdaki özelliklerinden hangisi doğrudan vurgulanmaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlahi niteliklere veya kendiliğinden olağanüstü olaylar gerçekleştirme gücüne sahip olmayan bir insan olduğu

Cevap

İlahi niteliklere veya kendiliğinden olağanüstü olaylar gerçekleştirme gücüne sahip olmayan bir insan olduğu
Doğru cevap, Hz. Muhammed’in ilahi niteliklere veya kendiliğinden olağanüstü olaylar gerçekleştirme gücüne sahip olmayan bir insan olduğunu belirten ifadedir. Çünkü ayette Mekkeli müşriklerin Hz. Muhammed'den tanrısal güç gerektiren olağanüstü beklentiler (yerden pınarlar fışkırtmak, göğe yükselmek vb.) içine girmelerine karşılık, peygamberin kendisinin yalnızca 'beşer bir elçi' olduğunu söylemesi istenmiştir. Bu ifade, onun da diğer insanlar gibi beşerî sınırlara sahip olduğunu, kendi isteğiyle mucize yaratma gücünün olmadığını ve ilahî sıfatlar taşımadığını gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Ayette geçen bağlamı ve Mekkeli müşriklerin beklentilerini analiz etmek.
Müşriklerin Hz. Muhammed'den (s.a.v.) kendiliğinden doğaüstü olaylar (pınar fışkırtmak, göğe yükselmek) gerçekleştirmesini talep ettiği belirlenir.
Sorunun temel çıkış noktasını ve ayetin nüzul sebebini doğru kavramak için.
2
'Beşer bir elçi' ifadesinin kavramsal anlamını değerlendirmek.
Bu ifadenin, peygamberin de bir insan (beşer) olduğunu, dolayısıyla ilahi nitelikler taşımadığını ve kendiliğinden olağanüstü olaylar yaratma gücünün olmadığını belirttiği anlaşılır.
Beşerî yönün sınırları ile peygamberlik yönünün farkını ortaya koymak için.
3
Seçenekleri bu bilgiler doğrultusunda eleyerek doğru cevaba ulaşmak.
Peygamberin kendi gücüyle mucize yaratamayacağını ve ilahi vasıflara sahip olmadığını vurgulayan seçeneğin doğru olduğu tespit edilir.
Yanlış kavramsal çıkarımları eleyip hedef kazanıma ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Hz. Muhammed'in beşerî (insani) yönünün sınırları ve peygamberlik yönüyle farkı
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 1009Soru →

Fotosentezin ışığa bağımlı reaksiyonları, kloroplastın tilakoit membranları üzerinde bulunan fotosistemler ve elektron taşıma sistemi (ETS) aracılığıyla gerçekleştirilir. Bu süreçte meydana gelen kemiozmotik mekanizma ve ürünlerin kullanımıyla ilgili;

I. Suyun fotolizi ve ETS elemanları üzerinden elektron aktarımı, protonların (H+H^+) stromadan tilakoit boşluğa (lümen) pompalanması sonucunda lümende yüksek bir proton derişimi oluşturur.
II. Tilakoit boşluk ile stroma arasında oluşan elektrokimyasal potansiyel farkı, protonların ATP sentaz kanalı üzerinden stromaya geri dönmesi sırasında ATP sentezini sağlar.
III. Bu evrede üretilen ATP molekülleri, hücrenin osmotik dengesini korumak için gerekli olan aktif taşıma ve diğer yaşamsal metabolik faaliyetlerde enerji kaynağı olarak kloroplast dışında tüketilir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Işığa bağımlı reaksiyonlarda protonlar tilakoit boşlukta birikir ve bu protonların ATP sentaz üzerinden stromaya akışı ile ATP sentezlenir; ancak üretilen bu ATP sadece fotosentezin ışıktan bağımsız reaksiyonlarında tüketilir.
Işığa bağımlı reaksiyonlarda suyun parçalanması ve elektron taşınımı, tilakoit boşlukta (lümen) proton birikmesine yol açar (I. ifade). Biriken bu protonların ATP sentaz kanalı üzerinden stromaya doğru akması sonucunda fotofosforilasyon gerçekleşir (II. ifade). Bu iki süreç kemiozmotik mekanizmanın temelini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Işığa bağımlı reaksiyonların proton dinamiklerini analiz et.
Suyun fotolizi ve ETS'deki elektron aktarımı sırasında protonlar (H+H^+) stromadan tilakoit boşluğa (lümen) geçer.
Lümende proton derişiminin artması, ATP sentezi için gerekli olan potansiyel enerjiyi (proton itici gücü) oluşturur.
2
ATP sentez mekanizmasını (kemiozmoz) değerlendir.
Protonlar, derişimlerinin yüksek olduğu lümenden düşük olduğu stromaya doğru ATP sentaz enzimi içinden geçer.
Bu geçiş sırasında açığa çıkan enerji, ADP'ye inorganik fosfat eklenerek (fotofosforilasyon) ATP sentezlenmesini sağlar.
3
Üretilen ürünlerin hücre içindeki kullanım yerlerini belirle.
Işığa bağımlı evrede üretilen ATP ve NADPH molekülleri doğrudan stromadaki Calvin döngüsüne aktarılır.
Kloroplastın fotofosforilasyon ile ürettiği ATP kloroplast dışına çıkamaz ve diğer metabolik olaylarda (aktif taşıma, protein sentezi vb.) kullanılamaz.

Anahtar Kavram

Kemiozmotik Hipotez ve Fotofosforilasyon
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 1010Soru →

Klasik mantıkta zihinsel ve dışsal varlık alanları arasındaki ilişkiyi kuran kavramlar; nelik (zihindeki tasarım), gerçeklik (dış dünyadaki somut karşılık) ve kimlik (tekil bir varlığa işaret etme) nitelikleriyle ele alınır. Önermeler ise bir yargı bildirdikleri için doğruluk (doğru veya yanlış olma) değeri alırlar. Mantıkta kavramlar ile önermelerin niteliklerini birbiriyle karıştırmamak, doğru akıl yürütmenin temel şartıdır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisinde nelik, gerçeklik ve doğruluk arasındaki ilişki mantıksal kurallara uygun olarak açıklanmıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: "Van Gölü" neliğe ve gerçekliğe sahip bir kavramken, "Van Gölü sodalıdır." ifadesi neliği ve gerçekliği olmayan, sadece doğruluk değeri taşıyan bir önermedir.

Cevap

Van Gölü'nün neliğe ve gerçekliğe sahip bir kavram, Van Gölü sodalıdır ifadesinin ise sadece doğruluk değeri taşıyan bir önerme olduğunu belirten seçenek.
Van Gölü ifadesinin yer aldığı seçenek doğrudur. Çünkü "Van Gölü" hem zihinsel tasarıma (nelik) hem de dış dünyada somut bir karşılığa (gerçeklik) sahip bir kavramdır. Buna karşılık, "Van Gölü sodalıdır." ifadesi yargı bildiren bir önermedir ve önermeler nelik/gerçeklik nitelikleriyle değil, doğruluk değerleriyle değerlendirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kavram ve önerme arasındaki temel farkı belirleme.
Kavramların nelik, gerçeklik ve kimlik özelliklerine; önermelerin ise doğruluk değerine (doğru/yanlış) sahip olduğunu saptamak.
Mantıksal analizin doğru yapılabilmesi için kavram ve önerme kategorilerinin niteliklerini ayırt etmek gerekir.
2
Seçeneklerdeki kavramların niteliklerini inceleme.
Seçeneklerde geçen kavramların (Kaf Dağı, Ejderha, Pegasus, Van Gölü) nelik ve gerçeklik durumlarını değerlendirmek; kavramlara doğruluk değeri atfeden seçeneklerin hatalı olduğunu belirlemek.
Kavramların doğruluk değerinin olamayacağı kuralına dayanarak yanlış seçenekleri eleyebilmek.
3
Seçeneklerdeki önerme yapılarını analiz etme.
"Van Gölü sodalıdır." ve "Güneş her gün doğudan doğar." ifadelerinin yargı bildirdiğini ve önerme olduğunu saptamak.
Önermelerin nelik veya gerçekliğe sahip olamayacağını, sadece doğruluk değeri alabileceğini doğrulamak.
4
Mantıksal açıdan tamamen tutarlı ve kurallara uygun açıklamayı seçme.
Van Gölü'nü kavram, onun hakkındaki yargıyı ise önerme olarak doğru niteliklerle eşleştiren açıklamanın doğru olduğunu belirlemek.
Sorunun doğru cevabına ulaşmak.

Anahtar Kavram

Kavramların nitelikleri (Nelik, Gerçeklik, Kimlik) ile önermelerin doğruluk değeri arasındaki fark.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 1011Soru →

Tarih öğretmeni Zeynep Hanım, dersinde şu bilgiyi vermiştir:

'İslam tarihinde Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali’nin devlet başkanlığına gelme usulleri dikkate alınarak bu döneme "Cumhuriyet Dönemi" nitelemesi yapılmıştır. Ancak bu durum, modern anlamda tam bir demokratik cumhuriyet yapısının varlığı şeklinde yorumlanmamalıdır.'

Buna göre, Dört Halife Dönemi’ndeki devlet başkanlığı belirleme usulünün, günümüz modern demokratik cumhuriyetlerindeki seçim sisteminden ayrılan en temel farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Devlet başkanını belirleme sürecinin genel oy ilkesine dayanmaması, kararın 'ehlül hal vel akd' olarak bilinen ileri gelenlerden oluşan sınırlı bir seçkinler grubu tarafından verilmesi

Cevap

Devlet başkanını belirleme sürecinin genel oy ilkesine dayanmaması, kararın 'ehlül hal vel akd' olarak bilinen ileri gelenlerden oluşan sınırlı bir seçkinler grubu tarafından verilmesi
Doğru yanıt olan devlet başkanını belirleme sürecinin genel oy ilkesine dayanmaması ifadesi, Dört Halife Dönemi'ndeki yönetim yapısının modern cumhuriyetlerden ayrılan temel farkını belirtir. Bu dönemde halifeler, halkın doğrudan katıldığı genel seçimlerle değil; toplumun önde gelen ilim, siyaset ve kabile temsilcilerinden oluşan 'ehlül hal vel akd' meclisinin müzakereleri sonucunda belirlenip halkın biatına sunulmuştur. Bu durum katılımın sınırlı ve dolaylı olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Dört Halife Dönemi'ndeki 'Cumhuriyet' nitelemesinin nedenini ve meşruiyet mekanizmasını tespit etmek.
Bu nitelemenin temelinde halifelerin veraset yerine şura, biat ve seçim usulleriyle başa gelmiş olması yatmaktadır.
Soruda istenen 'modern demokratik cumhuriyetlerden ayrılan en temel fark' tespitini yapabilmek için öncelikle dönemin kendi yönetim yapısını çözümlemek gerekir.
2
Modern demokratik cumhuriyetlerdeki genel seçim sisteminin temel unsurlarını hatırlamak.
Modern demokrasilerde egemenlik millete aittir; tüm vatandaşların eşit ve genel oy hakkıyla katıldığı doğrudan ya da dolaylı genel seçimler esastır.
Kıyaslamanın ikinci ayağını oluşturan günümüz sisteminin ayırt edici niteliğini belirlemek gerekir.
3
Dört Halife Dönemi'ndeki seçimin sınırlılıklarını ve işleyişini incelemek.
Halifelerin seçiminde halkın tamamı oy kullanmamış, sahabenin ileri gelenleri ve kabile reislerinden oluşan 'ehlül hal vel akd' (çözüm ve karar mercii) adı verilen seçkinler grubu halifeyi seçmiş, halk ise biat ederek bu seçimi onaylamıştır.
İki dönem arasındaki yöntemsel ve felsefi farkı ortaya koyarak doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Dört Halife Dönemi'nde devlet yönetimi, meşruiyet kaynakları ve ehlül hal vel akd kurumu
Soru 1012Soru →
x−3x2−5x≤0\frac{x - 3}{x^2 - 5x} \leq 0

eşitsizliğini sağlayan pozitif xx tam sayılarının toplam�� kaçtır?
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 7

Cevap

Eşitsizliğini sağlayan pozitif x tam sayılarının toplamı 7'dir.
Verilen rasyonel ifadenin kökleri bulunup işaret tablosu incelendiğinde, eşitsizliği sağlayan aralıklar (-sonsuz, 0) ve [3, 5) olarak bulunur. Bu aralıklardaki pozitif tam sayılar sadece 3 ve 4 olup, toplamları 7'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Eşitsizlikteki ifadenin pay ve paydasındaki çarpanların köklerini bulma
Payın kökü: x - 3 = 0 => x = 3. Paydanın kökleri: x^2 - 5x = x(x - 5) = 0 => x = 0 ve x = 5.
Eşitsizlik tablosunu oluşturmak için kritik noktaları (kökleri) belirlemeliyiz.
2
Bulunan kökleri küçükten büyüğe sıralayarak işaret tablosu oluşturma ve en sağdaki aralığın işaretini belirleme
Kökler: 0, 3, 5. En sağdaki aralık (5, sonsuz) için işaret (+) ile başlar.
En yüksek dereceli terimlerin katsayılarının çarpımının işareti (+) olduğu için en sağ aralık (+) ile başlar. Her tek katlı kökte işaret değişir.
3
İşaret tablosunu doldurma ve çözüm kümesini belirleme
Aralıkların işaretleri: (5, sonsuz) için (+), (3, 5) için (-), (0, 3) için (+), (-sonsuz, 0) için (-). Eşitsizlik küçük veya eşit 0 olduğundan çözüm kümesi: (-sonsuz, 0) U [3, 5) olur. Paydanın kökleri olan 0 ve 5 çözüm kümesine dahil edilmez, payın kökü olan 3 dahil edilir.
Paydayı sıfır yapan değerler ifadeyi tanımsız yapacağından asla çözüm kümesine dahil edilmez.
4
Çözüm kümesindeki pozitif tam sayıları belirleme ve toplama
Pozitif tam sayılar 3 ve 4'tür. Toplamları: 3 + 4 = 7.
Çözüm kümesinde yer alan ve sıfırdan büyük olan tam sayı değerlerini bulup toplarız.

Anahtar Kavram

Bölüm durumundaki eşitsizliklerde paydanın köklerinin çözüm kümesine dahil edilmemesi ve işaret tablosu yardımıyla çözüm kümesinin bulunması.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 1013Soru →
Gerçek sayılar kümesi üzerinde tanımlı ve türevlenebilir bir ff fonksiyonu
f(x)=14x4−x3+5f(x) = \frac{1}{4}x^4 - x^3 + 5
kuralı ile veriliyor.

Buna göre, ff fonksiyonunun azalan olduğu en geniş aralık aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: (−∞,3](-\infty, 3]

Cevap

Fonksiyonun azalan olduğu en geniş aralık (−∞,3](-\infty, 3] aral��ğıdır.
Fonksiyonun türevi f′(x)=x2(x−3)f'(x) = x^2(x-3) şeklindedir. Türevin sıfırdan küçük veya eşit olduğu aralıkta fonksiyon azalandır. Her gerçek xx için x2≥0x^2 \geq 0 olduğundan, x2(x−3)≤0x^2(x-3) \leq 0 eşitsizliğinin sağlanması için x−3≤0x-3 \leq 0 olmalıdır. Buradan x≤3x \leq 3 elde edilir. Bu durum bizi (−∞,3](-\infty, 3] aralığına ulaştırır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen f(x)=14x4−x3+5f(x) = \frac{1}{4}x^4 - x^3 + 5 fonksiyonunun türevi alınır.
f′(x)=x3−3x2f'(x) = x^3 - 3x^2 elde edilir.
Bir fonksiyonun artan veya azalan olduğu aralıkları belirlemek için türevinin işareti incelenmelidir.
2
Türev fonksiyonunun kökleri bulunur.
f′(x)=x2(x−3)=0f'(x) = x^2(x - 3) = 0 denkleminden x=0x = 0 (çift katlı kök) ve x=3x = 3 (tek katlı kök) elde edilir.
İşaret tablosu oluşturmak için türevin sıfır olduğu noktalar (kritik noktalar) belirlenmelidir.
3
Türev fonksiyonu için işaret tablosu oluşturulur.
x>3x > 3 için f′(x)>0f'(x) > 0 (+), 0<x<30 < x < 3 için f′(x)<0f'(x) < 0 (-) ve x<0x < 0 için f′(x)<0f'(x) < 0 (-) olur.
x=0x = 0 noktası çift katlı kök olduğundan bu noktadan geçerken türevin işareti değişmez.
4
Türevin negatif veya sıfır olduğu (f′(x)≤0f'(x) \leq 0) aralık belirlenir.
x∈(−∞,3]x \in (-\infty, 3] aralığında f′(x)≤0f'(x) \leq 0 olur.
Türevin negatif veya sıfır olduğu aralıkta fonksiyon azalandır.

Anahtar Kavram

Türev yardımıyla bir fonksiyonun artan ve azalan olduğu aralıkların belirlenmesi ve çift katlı köklerde işaret incelemesi.
Soru 1014Soru →

Karlofça (1699) ve İstanbul (1700) antlaşmaları, Osmanlı Devleti'nin dış politikadaki geleneksel hedeflerini ve uluslararası sistemdeki konumunu köklü bir değişime uğratmıştır.

Aşağıda verilen antlaşma maddeleri ile bu maddelerin Osmanlı siyaseti ve jeopolitiğinde yol açtığı yapısal değişimleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Azak Kalesi'nin Rusya'ya bırakılması ve İstanbul'da daimi elçilik açma hakkının tanınması.
Banat ve Temeşvar hariç tüm Macaristan coğrafyasının Avusturya'ya terk edilmesi.
Müzakereler sırasında İngiltere ve Hollanda'nın diplomatik arabuluculuğuna müracaat edilmesi.
Antlaşmanın yirmi beş yıllık yürürlük süresinin ve korunmasının Avusturya garantörlüğüne bırakılması.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Azak Kalesi'nin Rusya'yla eşleşmesi sıcak denizlere iniş ve iç siyasete müdahaleyi; Macaristan'ın kaybı Orta Avrupa hakimiyetinin bitişini; İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuğu diplomasi odaklı yeni anlayışı; Avusturya garantörlüğü ise uluslararası eşitliğin fiilen kabulünü gösterir.
Eşleştirmelerin tamamı, antlaşma maddelerinin doğrudan askeri, diplomatik ve egemenlik boyutundaki jeopolitik sonuçısıyla uyumludur.

Adım Adım Çözüm

1
Azak Kalesi ve elçilik hakkının analiz edilmesi.
Rusya'nın güneye inme politikası ve Osmanlı iç işlerine müdahale imkanı ile eşleştirilir.
Azak Kalesi Karadeniz kıyısındadır ve elçilik de diplomasi yoluyla nüfuz sağlamak içindir.
2
Macaristan topraklarının kaybının jeopolitik sonuçlarının değerlendirilmesi.
Osmanlı'nın Orta Avrupa hakimiyetinin bitmesi ve Balkanlar'a çekilmesi ile eşleştirilir.
Macaristan coğrafyası Osmanlı Devleti'nin Orta Avrupa'daki en önemli uç kalesi konumundaydı.
3
İngiltere ve Hollanda'nın arabuluculuk rolünün incelenmesi.
Osmanlı'nın askeri güçten diplomasi ve denge politikasına geçiş yapması ile eşleştirilir.
Diplomatik arabuluculuk kabulü, tek taraflı güç kullanımından çok güç dengelerine dayanıldığını gösterir.
4
Avusturya garantörlüğünün egemenlik üzerindeki etkisinin sorgulanması.
Uluslararası hukukta eşitliğin (mütekabiliyetin) fiilen kabulüyle eşleştirilir.
Garantörlüğün başka bir devlete verilmesi, Osmanlı'nın anlaşma üzerindeki tek taraflı kontrol hakkının bittiğini gösterir.

Anahtar Kavram

Karlofça ve İstanbul Antlaşmaları ile Osmanlı Devleti'nin askeri ve diplomatik üstünlüğünü kaybederek savunma odaklı ve denge siyasetine dayalı bir dış politikaya geçiş yapması.
Soru 1015Soru →

Küresel iklim değişiminin doğal sistemler üzerindeki etkileri ve bu süreçlerdeki geri besleme mekanizmalarıyla ilgili aşağıdaki iklim değişikliği süreçlerini, doğal sistemdeki karbon veya enerji döngüsü karşılıklarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Yüksek enlemlerdeki tundra topraklarının (permafrost) çözünerek organik maddelerin mikrobiyal yollarla ayrışması
Sıcaklık artışına bağlı olarak atmosferdeki su buharı miktarının artması ve bu durumun sera etkisini derinleştirmesi
Okyanusların ısınması ve asitlenmesi nedeniyle kalsiyum karbonat kabuklu organizmaların zarar görmesi ve karbon emiliminin azalması
Yüksek sıcaklıkların bitkisel terlemeyi artırarak bulutluluğu teşvik etmesi ve bu bulutların gelen güneş radyasyonunu geri yansıtması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki tundra topraklarının çözünmesi süreci litosferdeki karbon depolarının salınımıyla; su buharı artışı atmosferik nem artışının sera etkisini artırmasıyla; okyanus asitlenmesi hidrosfer kaynaklı karbon yutağı kapasitesinin zayıflamasıyla; terleme sonucu bulutluluk artışı ise albedoyu artırarak sıcaklığı baskılayan negatif geri beslemeyle eşleşir.
Doğru eşleştirmeler, küresel iklim değişiminin farklı doğal sistemlerde (litosfer, hidrosfer, atmosfer ve biyosfer) tetiklediği pozitif ve negatif geri besleme mekanizmalarının fiziksel ve kimyasal süreçlerine dayanmaktadır. Tundra topraklarının çözülmesi litosferden karbon salınımına; su buharı artışı atmosferik sera etkisine; okyanus asitlenmesi hidrosfer kaynaklı karbon yutağı kapasitesinin zayıflamasına; bulutluluk artışı ise albedoyu artırarak negatif geri beslemeye karşılık gelir.

Adım Adım Çözüm

1
Tundra topraklarının (permafrost) çözünmesiyle başlayan süreci analiz etmek.
Tundra topraklarının çözülmesiyle organik maddelerin ayrıştığı ve litosferde depolanan karbonun metan (CH4CH_4) ve karbondioksit (CO2CO_2) olarak salındığı görülür.
Bu süreç litosfer kaynaklı karbon depolarının atmosfere salınarak sera etkisini artıran pozitif bir geri beslemedir.
2
Atmosferik su buharı miktarındaki artışın sera etkisine olan etkisini incelemek.
Sıcaklık artışının buharlaşmayı artırdığı, artan su buharının ise sera etkisini derinleştirerek sıcaklıkları daha da yükselttiği belirlenir.
Su buharı en etkin sera gazlarından biridir ve bu döngü nem artışına bağlı doğrudan bir pozitif geri beslemedir.
3
Okyanuslardaki ısınma ve asitlenmenin karbon emilimine etkisini değerlendirmek.
Okyanus sularının ısınmasının gaz çözünürlüğünü azaltması ve kalsiyum karbonat kabuklu canlıların zarar görmesiyle karbon yutağı işlevinin zayıfladığı saptanır.
Okyanuslar hidrosferin bir parçasıdır ve karbon yutağı kapasitelerinin azalması atmosfere daha fazla karbon birikmesine yol açan pozitif bir geri besleme mekanizmasıdır.
4
Bitkisel terleme ve bulutluluk oluşumu arasındaki ilişkiyi ve bunun enerji dengesine etkisini analiz etmek.
Sıcaklıkla artan terlemenin bulutluluğu artırdığı, bulutların ise albedoyu yükselterek yeryüzünün fazla ısınmasını engellediği görülür.
Bulutların güneş radyasyonunu yansıtarak sıcaklık artışını sınırlandırması, atmosferik enerji dengesinde sıcaklığı azaltıcı yönlü negatif bir geri beslemedir.

Anahtar Kavram

Küresel iklim değişiminin doğal sistemler üzerindeki etkileri ve pozitif/negatif geri besleme mekanizmaları
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 1016Soru →

Coğrafi özelliklerine göre doğal kaynaklar; daimi (tükenmeyen), belirli şartlarda kendini yenileyebilen ve tükenebilen (yenilenemeyen) kaynaklar olarak sınıflandırılmaktadır. Aşağıda verilen doğal kaynakları, bu kaynakların sürdürülebilirlik ve tükenirlik özelliklerini açıklayan tan��mlarla doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Güneş Radyasyonu
Orman Ekosistemleri
Jeotermal Akışkanlar
Petrol Rezervleri

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Güneş Radyasyonu - daimi tükenmeyen kaynak tanımıyla; Orman Ekosistemleri - kendini yenileme hızı taşıma kapasitesine bağlı olan dinamik kaynak tanımıyla; Jeotermal Akışkanlar - reenjeksiyon koşuluyla sürdürülebilen tükenmeyen kaynak tanımıyla; Petrol Rezervleri - oluşum hızı tüketim hızından yavaş olan fosil kaynak tanımıyla eşleşmelidir.
Doğal kaynaklar tükenme durumlarına göre sınıflandırıldığında; güneş radyasyonu hiçbir şekilde tükenmeyen daimi kaynaklar grubunda yer alır. Orman ekosistemleri, biyotik döngülerle yenilense de insan tahribatı taşıma kapasitesini aşarsa yenilenemez hale gelir. Jeotermal kaynaklar, magmatik ısıya bağlı olsa da reenjeksiyon yapılmazsa rezerv dengesini kaybeder. Petrol ise sınırlı rezerve sahip fosil bir kaynak olup yenilenemez.

Adım Adım Çözüm

1
Doğal kaynakların kökenlerini ve oluşum sürelerini belirleme
Güneş radyasyonunun kozmik kaynaklı, ormanın biyotik, jeotermal akışkanların magmatik/termal ve petrolün ise fosil organik kökenli olduğu saptanır.
Sınıflandırma ve tükenirlik özelliklerinin analiz edilebilmesi için kaynağın kökeninin bilinmesi gerekir.
2
Kaynakların yenilenebilme potansiyellerini ve sürelerini karşılaştırma
Güneşin sınırsız/daimi olduğu, orman ve jeotermalin belirli çevrimsel/beşerî şartlara bağlı olduğu, petrolün ise jeolojik zaman gerektiren sınırlı bir rezerv olduğu belirlenir.
Yenilenebilme süreleri kaynakların tükenirlik sınıfını doğrudan belirleyen temel ölçüttür.
3
Tanımlardaki ayırt edici coğrafi ve teknik ifadeleri (daimi akış, taşıma kapasitesi, reenjeksiyon, fosil dönüşüm) kaynak isimleriyle eşleştirme
Daimi akış güneş radyasyonu ile, taşıma kapasitesi orman ekosistemi ile, reenjeksiyon jeotermal akışkanlar ile, fosil dönüşüm ise petrol ile eşleştirilir.
Teknik terimler ve coğrafi koşullar doğru eşleşmeyi sağlamada kesin kanıtlar sunar.

Anahtar Kavram

Doğal kaynakların tükenirlik ve yenilenebilme durumlarına göre sınıflandırılması
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 1017Soru →

Tanım kümesi gerçel sayılar olan f(x)=∣x−3∣−∣x+5∣f(x) = |x - 3| - |x + 5| fonksiyonunun azalan olduğu en geniş aralıktaki tam sayıların toplamı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: -9

Cevap

Fonksiyonun azalan olduğu en geniş aralıktaki tam sayıların toplamı -9'dur.
Fonksiyonun kuralları parçalı olarak incelendiğinde, yalnızca [−5,3][-5, 3] aralığında negatif eğimli doğrusal bir fonksiyon (f(x)=−2x−2f(x) = -2x - 2) elde edilir. Dolayısıyla azalan olduğu en geniş aralık [−5,3][-5, 3] aralığıdır. Bu aralıktaki tam sayıların toplamı −9-9 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Kritik noktaları belirleme
x=−5x = -5 ve x=3x = 3 kritik noktalardır.
Mutlak değerlerin içerisini sıfır yapan noktalar fonksiyonun davranışının değiştiği sınırları belirler.
2
Aralıklara göre fonksiyon kurallarını bulma
x<−5x < -5 için f(x)=8f(x) = 8, −5≤x≤3-5 \le x \le 3 için f(x)=−2x−2f(x) = -2x - 2 ve x>3x > 3 için f(x)=−8f(x) = -8 olur.
Fonksiyonun artan veya azalan olduğu bölgeleri belirlemek için her alt aralıktaki cebirsel ifadesi elde edilmelidir.
3
Artan/azalanlık incelemesi yapma
Fonksiyon yalnızca [−5,3][-5, 3] aralığında azalandır.
−5≤x≤3-5 \le x \le 3 aralığında fonksiyonun kuralı f(x)=−2x−2f(x) = -2x - 2 olan negatif eğimli bir doğrudur ve bu aralıkta azalan davranışı gösterir. Diğer aralıklarda fonksiyon sabit olduğundan artan veya azalan değildir.
4
Tam sayıların toplamını hesaplama
−5+(−4)+(−3)+(−2)+(−1)+0+1+2+3=−9-5 + (-4) + (-3) + (-2) + (-1) + 0 + 1 + 2 + 3 = -9
Azalan olunan [−5,3][-5, 3] kapalı aralığındaki tüm tam sayılar toplanır.

Anahtar Kavram

Bir fonksiyonun tanım kümesindeki bir aralıkta x1<x2x_1 < x_2 iken f(x1)>f(x2)f(x_1) > f(x_2) oluyorsa fonksiyon o aralıkta azalandır. Doğrusal fonksiyonlarda eğim negatif ise fonksiyon azalandır.
Soru 1018Soru →
x−3x+2≤0\frac{x - 3}{x + 2} \leq 0

eşitsizliğini sağlayan xx tam sayılarının toplamı kaçtır?
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 5

Cevap

Eşitsizliği sağlayan xx tam sayılarının toplamı 5'tir.
Verilen eşitsizlikte payın kökü x=3x = 3, paydanın kökü ise x=−2x = -2 değeridir. Eşitsizliğin işaret tablosu yapıldığında (−2,3](-2, 3] aralığında ifadenin sıfırdan küçük veya sıfıra eşit olduğu görülür. Paydanın kökü olan −2-2 değeri paydayı sıfır yaparak ifadeyi tanımsız kıldığından açık aralıkla sınırlandırılır; payın kökü olan 33 ise sıfıra eşitliği sağladığı için kapalı aralıkla dahil edilir. Bu aralıkta yer alan tam sayılar −1,0,1,2,3-1, 0, 1, 2, 3 olup toplamları 5 değerini vermektedir.

Adım Adım Çözüm

1
Pay ve paydanın sıfıra eşitlenerek köklerinin bulunması
Payın kökü x=3x = 3, paydanın kökü x=−2x = -2 olarak elde edilir.
Eşitsizliğin işaret değişim sınırlarını belirlemek amacıyla kritik noktalar saptan��r.
2
İşaret tablosunun oluşturulması ve çözüm aralığının belirlenmesi
İşaretler sırasıyla (3,∞)(3, \infty) için ++, (−2,3)(-2, 3) için −- ve (−∞,−2)(-\infty, -2) için ++ şeklindedir. İstenen bölge (−2,3](-2, 3] aralığıdır.
İfadenin sıfırdan küçük veya sıfıra eşit olduğu bölgeleri saptamak için işaret incelemesi yapılır.
3
Belirlenen aralıktaki tam sayıların toplanması
−1+0+1+2+3=5-1 + 0 + 1 + 2 + 3 = 5 sonucu bulunur.
Çözüm kümesindeki tam sayıların toplamına ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Bölüm durumundaki eşitsizliklerde payda kökünün çözüm kümesine dahil edilmemesi ve işaret tablosunun oluşturulması.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 1019Soru →

Aşağıda verilen günlük yaşam senaryolarını (Sol Sütun), bu senaryolarda örneklendirilen koşullanma süreçleri ve ilkeleriyle (Sağ Sütun) doğru şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Aracındaki emniyet kemeri uyarı sesinden rahatsız olan Ayhan'ın kemerini takarak bu sesi susturması ve sonraki yolculuklarında araca biner binmez emniyet kemerini takmayı alışkanlık haline getirmesi.
Ders esnasında sürekli olarak arkadaşleriyle konuşup sınıf d��zenini bozan Efe'nin öğretmen tarafından dersten sonra sınıfta tutularak fazladan temizlik göreviyle cezalandırılması sonucu sınıfta konuşma davranışının azalması.
Hatalı park ettiği için arabası çekilen ve para cezası ödemek zorunda kalan Selim'in, aracını bir daha yasak olan bölgelere park etmekten kaçınması.
Beyaz önlüklü doktordan aşı yerken duyduğu acı nedeniyle beyaz önlüğe karşı korku geliştiren bir çocuğun, bu korkusu zamanla sönmesine rağmen aylar sonra eczanede beyaz önlüklü bir çalışan gördüğünde aniden hafif bir korku hissetmesi.

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Eşleştirmeler şu şekildedir: Emniyet kemeri takarak sesin susturulması olumsuz pekiştirmeyle; yaramazlık sonrası temizlik görevi verilmesi I. tip cezayla; hatalı park sonucu arabanın çekilmesi ve para cezası II. tip cezayla; sönen korkunun zamanla tekrar ortaya çıkması ise kendiliğinden geri gelme ilkesiyle eşleşmektedir.
Doğru eşleştirmede; emniyet kemeri takılarak sesin susturulması olumsuz pekiştirmeyi; yaramazlık sonrası temizlik görevi verilmesi I. tip cezayı; hatalı park sonucu arabanın çekilmesi ve para cezası II. tip cezayı; sönen korkunun zamanla tekrar ortaya çıkması ise kendiliğinden geri gelme ilkesini doğru şekilde karşılamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Sol sütundaki birinci senaryoyu incelemek.
Ayhan'ın rahatsız edici sesten kaçınmak için kemer takma alışkanlığını artırdığı belirlenir. Bu, ortamdan olumsuz uyarıcının çıkarılmasıyla bir davranışın pekiştirilmesi olan olumsuz pekiştirmedir.
Koşullanma süreçlerinde davranış sıklığındaki artışın nedenini ayırt etmek.
2
Sol sütundaki ikinci senaryoyu incelemek.
Efe'nin gürültü yapma davranışını azaltmak amacıyla ortama hoşa gitmeyen temizlik görevinin eklendiği belirlenir. Bu, I. tip cezadır.
Ortama rahatsız edici bir uyarıcı eklenerek davranışın sıklığının düşürüldüğü durumu saptamak.
3
Sol sütundaki üçüncü senaryoyu incelemek.
Selim'in hatalı park etme davranışını azaltmak amacıyla arabası ve parası gibi hoşa giden uyarıcıların elinden alındığı belirlenir. Bu, II. tip cezadır.
Ortamdan hoşa giden bir uyarıcı çıkarılarak davranışın sıklığının düşürüldüğü durumu saptamak.
4
Sol sütundaki dördüncü senaryoyu incelemek.
Çocuğun sönmüş korku tepkisinin, aradan zaman geçince yeni bir pekiştirme süreci olmaksızın tekrar ortaya çıktığı belirlenir. Bu, kendiliğinden geri gelmedir.
Sönmüş bir koşullu tepkinin zamanla tekrar belirdiği ilkeyi tespit etmek.

Anahtar Kavram

Koşullanma İlkeleri, Pekiştirme ve Ceza Çeşitleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 1020Soru →

Divan edebiyatı nazım şekilleri ve özellikleri üzerine çalışan bir öğrenci, aşağıdaki iki beyti yapısal ve içeriksel yönlerden incelemektedir:

I. Beyit:
Süzme çeşmün gelmesün müjgân müjgân üstüne
Urma zahm-ı sîmeme peykân peykân üstüne

II. Beyit:
Aşk derdiyle hoşem el çek ilâcımdan tabîb
Kılma dermân kim helâkim zehri dermânındadır

Buna göre, bu beyitlerle ilgili olarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. beyit, dizeleri kendi arasında kafiyeli olduğu için (aa) bir gazel veya kasidenin 'matla' beyti; II. beyit ise dizeleri kendi arasında kafiyeli olmadığından (xa) bir gazelin veya kasidenin ara beyitlerinden biri olabilir.

Cevap

Birinci beytin dizeleri kendi arasında kafiyeli olduğu için (aa) gazel veya kasidenin ilk beyti (matla); ikinci beytin dizeleri kendi arasında kafiyeli olmadığından (xa) gazel veya kasidenin ara beyitlerinden biri olabileceğini belirten yargı doğrudur.
Dizeleri kendi arasında kafiyeli olan beyitler (aa) matla özelliği gösterirken, dizeleri kendi arasında kafiyeli olmayan beyitler (xa) gazel ve kaside gibi nazım şekillerinin iç/ara beyitleri olabilir. Birinci beytin dize sonları kendi arasında kafiyeli iken ikinci beytinki değildir. Bu nedenle birinci beytin matla, ikinci beytin ise ara beyit olabileceğini belirten değerlendirme doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
I. beytin dize sonlarındaki kafiye düzenini tespit etmek
I. beyitteki 'müjgân üstüne' ve 'peykân üstüne' kelimeleri incelendiğinde 'üstüne' sözcüklerinin redif, 'müjgân' ve 'peykân' kelimelerindeki '-ân' seslerinin zengin kafiye olduğu ve beytin kendi arasında kafiyeli (aa) olduğu görülür.
Kafiye düzeni, beytin nazım şekli içindeki konumunu (matla, makta veya ara beyit) belirlemek için temel veridir.
2
II. beytin dize sonlarındaki kafiye düzenini tespit etmek
II. beyitteki 'tabîb' ve 'dermânındadır' sözcükleri arasında herhangi bir ses benzerliği (kafiye/redif) bulunmadığı için beytin dizelerinin kendi arasında kafiyeli olmadığı (xa veya ba düzeninde olduğu) anlaşılır.
Dize sonlarındaki ses benzerliklerinin olmaması, beytin matla beyti veya mesnevi beyti olma ihtimalini ortadan kaldırır.
3
Elde edilen kafiye şemalarını beyitlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal kurallarıyla eşleştirmek
I. beyit (aa) bir gazel veya kasidenin matla beyti; II. beyit ise (xa) bu nazım şekillerinin ara beyitlerinden biri olabilir. Bu durum bizi doğru seçeneğe götürür.
Gazel ve kaside aa-ba-ca... şeklinde kafiyelenirken mesnevi aa-bb-cc... şeklinde kafiyelenir.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Nazım Şekillerinde Kafiye Örgüsü ve Beyit Konumları
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 51 / 437Sonraki