İş, Enerji ve Güç

22 soru

Soru 1Soru

Yatay ve sürtünmeli bir düzlemde durmakta olan 2 kg2\text{ kg} kütleli bir cisme, yola paralel 10 N10\text{ N} büyüklüğünde sabit bir kuvvet uygulanmaktadır. Cismin hareket ettiği yüzey ile arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 020{}2 olduğuna göre, cisim bu kuvvet etkisinde 5 m5\text{ m} yer değiştirdiğinde cisim üzerinde yapılan net iş kaç joule (J\text{J}) olur? (g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30

Cevap

Yapılan net iş 30 J'dür.
Cisme etki eden kinetik sürtünme kuvveti 4 N4\text{ N}'dur. Uygulanan 10 N10\text{ N}'luk kuvvet ile sürtünme kuvvetinin farkı alınarak net kuvvet 6 N6\text{ N} olarak bulunur. Bu net kuvvetin 5 m5\text{ m} yer değiştirme boyunca yaptığı net iş 30 J30\text{ J} olur.

Adım Adım Çözüm

1
Kinetik sürtünme kuvvetinin büyüklüğünü hesaplayınız.
fk=μmg=02210=4 Nf_k = \mu \cdot m \cdot g = 0{}2 \cdot 2 \cdot 10 = 4\text{ N}
Sürtünmeli yüzeyde hareket eden cisimlerin üzerindeki sürtünme kuvveti, hareket doğrultusuna zıt yönde etki eder.
2
Cisme etki eden net kuvveti bulunuz.
Fnet=Ffk=104=6 NF_{\text{net}} = F - f_k = 10 - 4 = 6\text{ N}
Sürtünme kuvveti harekete zıt yönlü olduğu için net kuvvet bulunurken uygulanan kuvvetten çıkarılır.
3
Net kuvvetin yaptığı net işi hesaplayınız.
Wnet=FnetΔx=65=30 JW_{\text{net}} = F_{\text{net}} \cdot \Delta x = 6 \cdot 5 = 30\text{ J}
Net iş, cisme etki eden net kuvvet ile yer değiştirme miktarının çarpılmasıyla bulunur.

Anahtar Kavram

Net iş, cisme etki eden net kuvvetin yaptığı işe eşittir. Sürtünmeli ortamlarda sürtünme kuvvetinin yaptığı negatif iş de net iş hesaplanırken dikkate alınmalıdır.
Soru 2Soru

Sürtünme katsayısının k=0,3k = 0,3 olduğu yatay bir düzlemde durmakta olan 2 kg2\text{ kg} kütleli bir kutuya, yola paralel ve 10 N10\text{ N} büyüklüğünde sabit bir FF kuvveti uygulanıyor. Buna göre, kutunun harekete başlamasından 4 s4\text{ s} sonra, FF kuvvetinin kutuya aktardığı anlık güç kaç watt\text{watt} olur? (Yer çekimi ivmesini g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 80

Cevap

Uygulanan kuvvetin anlık gücü 80 watt olur.
Kutunun ivmesi 2 m/s22\text{ m/s}^2 olup 4 s4\text{ s} sonunda hızı 8 m/s8\text{ m/s}'ye ulaşır. FF kuvvetinin bu andaki gücü, kuvvet ile hızın çarpımı olan 80 W80\text{ W} değerine eşittir.

Adım Adım Çözüm

1
Kutuya etki eden sürtünme kuvvetini hesaplayın.
fs=kmg=0,3210=6 Nf_s = k \cdot m \cdot g = 0,3 \cdot 2 \cdot 10 = 6\text{ N}
Sürtünmeli yüzeyde hareket eden cisimlerin ivmesini bulabilmek için sürtünme kuvveti büyüklüğü gereklidir.
2
Net kuvveti ve kutunun ivmesini bulun.
Fnet=Ffs=106=4 NF_{net} = F - f_s = 10 - 6 = 4\text{ N} ve a=Fnetm=42=2 m/s2a = \frac{F_{net}}{m} = \frac{4}{2} = 2\text{ m/s}^2
Newton'ın ikinci hareket yasası uyarınca net kuvvet, kutunun ivmesini belirler.
3
Kutunun 4 s4\text{ s} sonraki anlık hızını hesaplayın.
v=at=24=8 m/sv = a \cdot t = 2 \cdot 4 = 8\text{ m/s}
Durgun halden sabit ivmeyle hızlanan cismin anlık hızı, ivme ile zamanın çarpımına eşittir.
4
FF kuvvetinin anlık gücünü hesaplayın.
P=Fv=108=80 WP = F \cdot v = 10 \cdot 8 = 80\text{ W}
Bir kuvvetin herhangi bir andaki gücü, o kuvvet ile cismin o andaki hızının çarpımına eşittir.

Anahtar Kavram

Bir kuvvetin yaptığı anlık güç, o kuvvet ile cismin o andaki hızının çarpımı ile bulunur (P=FvP = F \cdot v). Net kuvvet ise ivmeyi belirler ve hızın zamanla değişimine sebep olur.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 3Soru

Sürtünmesiz yatay bir düzlemde durmakta olan bir kutuya, aynı doğrultuda fakat zıt yönlerde F1=12 NF_1 = 12\text{ N} ve F2=4 NF_2 = 4\text{ N} büyüklüğünde iki yatay kuvvet uygulanmaktadır. Kutu, bu kuvvetlerin etkisinde F1F_1 kuvveti yönünde 5 m5\text{ m} yer değiştirmektedir. Buna göre, bu süreçte kutu üzerinde yapılan net iş kaç joule'dür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

Yapılan net iş 40 joule'dür.
Kutuya zıt yönlerde etki eden 12 N ve 4 N büyüklüğündeki kuvvetlerin oluşturduğu net kuvvet 8 N büyüklüğündedir. Kutunun 5 m yer değiştirmesi sürecinde yapılan net iş ise net kuvvet ile yolun çarpımından 40 J olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kutuya etki eden net kuvvetin büyüklüğü hesaplanır.
Fnet=F1F2=12 N4 N=8 NF_{\text{net}} = F_1 - F_2 = 12\text{ N} - 4\text{ N} = 8\text{ N}
Kuvvetler zıt yönlü olduğundan net kuvvet, büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bulunur.
2
Net kuvvetin yaptığı iş, net kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımıyla hesaplanır.
Wnet=Fnet×Δx=8 N×5 m=40 JW_{\text{net}} = F_{\text{net}} \times \Delta x = 8\text{ N} \times 5\text{ m} = 40\text{ J}
Bir cisim üzerinde yapılan net iş, cismin maruz kaldığı net kuvvet ile yer değiştirme miktarının çarpımına eşittir.

Anahtar Kavram

Net iş, net kuvvet ile yer değiştirme miktarının çarpımına eşittir (Wnet=FnetΔxW_{\text{net}} = F_{\text{net}} \cdot \Delta x).
Tahmini Süre:45s
Soru 4Soru

Düşey doğrultuda duran ideal ve kütlesi önemsiz bir yayın üst ucunun tavana sabitlendiği bir sistemde, yayın alt ucuna mm kütleli bir cisim bağlanarak serbest bırakılıyor. Cisim, yer çekimi etkisiyle düşey doğrultuda aşağı doğru hareket ederek yayı en fazla xx kadar uzatıyor ve bu noktada anlık olarak duruyor.

Buna göre, cismin serbest bırakıldığı andan yayı en fazla uzattığı ana kadar geçen süreçle ilgili;

I. Kinetik enerjisinin en büyük olduğu anda yaydaki uzama miktarı x2\frac{x}{2} kadardır.
II. Cismin hareketi boyunca cismin mekanik enerjisi korunmuştur.
III. Cisim maksimum uzama noktasına ulaştığında, yer çekimi kuvvetinin cisim üzerinde yaptığı iş, yay kuvvetinin yaptığı işe büyüklükçe eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur? (Sürtünmeler ve havanın direnci önemsizdir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Birinci ve üçüncü öncüllerin doğru, ikinci öncülün ise yanlış olduğunu belirten seçenek doğru cevaptır.
Cisim net kuvvetin sıfır olduğu denge konumunda maksimum hıza ve dolayısıyla maksimum kinetik enerjiye ulaşır. Denge konumundaki uzama miktarı y=mgky = \frac{mg}{k} olup maksimum uzama miktarı olan x=2mgkx = \frac{2mg}{k} değerinin yarısına eşittir. Cismin ilk ve son hızları sıfır olduğundan net kuvvetin yaptığı iş sıfırdır, bu da yer çekimi kuvvetinin yaptığı iş ile yay kuvvetinin yaptığı işin büyüklükçe eşit olduğunu gösterir. Yay kuvveti cisim üzerinde negatif iş yaptığından cismin mekanik enerjisi azalır ve korunmaz. Bu nedenle birinci ve üçüncü ifadelerin yer aldığı seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Cismin maksimum uzama miktarı ile sistem parametreleri arasındaki ilişkiyi enerji korunumuyla bulmak.
Cisim serbest bırakılıp maksimum xx kadar uzad��ğında kinetik enerjisi yine sıfır olur. Bu süreçte yer çekimi potansiyel enerjisindeki azalma, yay potansiyel enerjisindeki artışa eşit olur: mgx=12kx2    x=2mgkmgx = \frac{1}{2}kx^2 \implies x = \frac{2mg}{k} elde edilir.
Maksimum uzama noktasındaki sistem durumunu analiz etmek.
2
Cismin hızının ve kinetik enerjisinin en büyük olduğu konumu belirlemek.
Cismin kinetik enerjisinin en büyük olması, hızının maksimum olması demektir. Hızın maksimum olduğu anda ivme sıfırdır, yani net kuvvet sıfırdır: Fnet=mgky=0    y=mgkF_{\text{net}} = mg - ky = 0 \implies y = \frac{mg}{k}. Maksimum uzama x=2mgkx = \frac{2mg}{k} olduğundan, bu konum y=x2y = \frac{x}{2} olarak bulunur. Birinci öncül doğrudur.
Net kuvvetin sıfır olduğu denge konumunun kinetik enerjinin maksimum olduğu anı temsil ettiğini göstermek.
3
Maksimum uzama noktasına kadar yer çekimi kuvveti ve yay kuvvetinin yaptığı işleri iş-enerji teoremiyle karşılaştırmak.
Cisim serbest bırakıldığı anda durmaktadır ve maksimum uzama noktasında da anlık olarak durur. Başlangıç ve son kinetik enerjiler sıfır olduğundan net iş sıfırdır: Wnet=Wg+Ws=0    Wg=WsW_{\text{net}} = W_g + W_s = 0 \implies W_g = -W_s. Buradan yer çekimi kuvvetinin yaptığı işin (mgxmgx) yay kuvvetinin yaptığı işe (12kx2-\frac{1}{2}kx^2) büyüklükçe eşit olduğu görülür. Üçüncü öncül doğrudur.
İş-enerji teoreminden yararlanarak yapılan işleri ilişkilendirmek.
4
Cismin tek başına mekanik enerjisinin korunup korunmadığını analiz etmek.
Mekanik enerji, cismin kinetik enerjisi ile yer çekimi potansiyel enerjisinin toplamıdır. Yay kuvveti cisme dışarıdan uygulanan bir kuvvet olarak davranır ve cismin hareketi yönüne ters yönde etki ederek negatif iş (Ws<0W_s < 0) yapar. Dış kuvvetlerin iş yaptığı durumlarda cismin mekanik enerjisi korunmaz, azalır. İkinci öncül yanlıştır.
Cismin mekanik enerjisinin neden korunmadığını açıklamak.

Anahtar Kavram

Düşey yay-sarkaç sistemlerinde iş-enerji ilişkisi, kuvvet dengesi ve mekanik enerjinin korunumu
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5Soru

Sürtünmelerin ihmal edildiği bir ortamda, yerde durmakta olan 3 kg3\text{ kg} kütleli bir cisme düşey doğrultuda yukarı doğru 40 N40\text{ N} büyüklüğünde sabit bir kuvvet şekildeki gibi uygulanmaktadır. Cisim bu kuvvetin etkisinde 2 m2\text{ m} yükseltildiğinde, net kuvvetin cisim üzerinde yaptığı iş kaç joule olur? (g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 20

Cevap

Net kuvvetin yaptığı iş 20 joule'dür.
Net kuvvetin yaptığı iş, net kuvvet ile yer değiştirmenin skaler çarpımıdır. Yukarı yönlü uygulanan kuvvet 40 N, aşağı yönlü ağırlık 30 N olduğundan net kuvvet yukarı yönlü 10 N büyüklüğündedir. 2 m yükseklik değişimi boyunca yapılan net iş 20 J olur.

Adım Adım Çözüm

1
Cisme etki eden yer çekimi kuvvetinin (ağırlığının) bulunması
G=mg=310=30 NG = m \cdot g = 3 \cdot 10 = 30\text{ N}
Net kuvveti hesaplamak için cisme etki eden tüm kuvvetleri belirlememiz gerekir. Cismin ağırlığı düşey doğrultuda ve aşağı yönlüdür.
2
Cisme etki eden net kuvvetin bulunması
Fnet=FG=4030=10 NF_{\text{net}} = F - G = 40 - 30 = 10\text{ N} (yukarı yönlü)
Uygulanan kuvvet yukarı doğru, ağırlık ise aşağı doğru olduğundan net kuvvet bu iki kuvvetin farkıdır.
3
Net kuvvetin yaptığı işin hesaplanması
Wnet=Fneth=102=20 JW_{\text{net}} = F_{\text{net}} \cdot h = 10 \cdot 2 = 20\text{ J}
Net kuvvetin yaptığı iş, net kuvvet ile yer değiştirme miktarının çarpımı ile bulunur.

Anahtar Kavram

Net kuvvetin yaptığı iş, cismin mekanik enerjisindeki (bu durumda kinetik enerjisindeki) değişime eşittir ve net kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımıyla hesaplanır.
Soru 6Soru

Sürtünmesiz yatay bir düzlemde durmakta olan bir cisme, yatay doğrultuda ve aralarında 9090^\circ açı bulunan 3 N3\text{ N} ve 4 N4\text{ N} büyüklüğünde iki kuvvet uygulanmaktadır. Cisim bu iki kuvvetin etkisinde 10 m10\text{ m} yer değiştirmektedir. Buna göre, cismin üzerine etki eden net kuvvetin yaptığı iş kaç joule olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 50 J50\text{ J}

Cevap

Net kuvvetin yaptığı iş 50 J50\text{ J} değerine eşittir.
Cisme etki eden net kuvvetin büyüklüğü Pisagor teoremi ile 5 N5\text{ N} olarak bulunur. Cisim durgun halden harekete başladığı için yer değiştirmesi net kuvvet doğrultusundadır. Yapılan net iş, net kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımı olan 50 J50\text{ J} değerine eşittir.

Adım Adım Çözüm

1
Cisme etki eden kuvvetler birbirine dik olduğu için net kuvvetin büyüklüğünü Pisagor bağıntısı kullanarak hesaplayalım.
Fnet=F12+F22=32+42=5 NF_{\text{net}} = \sqrt{F_1^2 + F_2^2} = \sqrt{3^2 + 4^2} = 5\text{ N}
Birbirine dik iki vektörün bileşkesi, bu vektörlerin karelerinin toplamının kareköküne eşittir.
2
Net kuvvetin yaptığı işi (WnetW_{\text{net}}) hesaplamak için iş formülünü kullanalım.
Wnet=Fnetx=5 N10 m=50 JW_{\text{net}} = F_{\text{net}} \cdot x = 5\text{ N} \cdot 10\text{ m} = 50\text{ J}
Cisim başlangıçta durmakta olduğu için net kuvvet yönünde hareket eder. Net kuvvetin yaptığı iş, net kuvvetin büyüklüğü ile yer değiştirme miktarının çarpımına eşittir.

Anahtar Kavram

Net kuvvetin yaptığı iş ve vektörel kuvvet bileşkesi
Soru 7Soru

Düşey kesiti verilen sürtünmesiz eğik düzlemin K noktasından serbest bırakılan mm kütleli bir blok, yerçekimi ivmesinin gg olduğu ortamda eğik düzlemin alt ucu olan L noktasından yatay yola geçiş yapıyor. Yatay yolun L noktasından itibaren sürtünme katsayısı (kk), L noktasından olan uzaklık (xx) ile doğru orantılı olacak şekilde k=cxk = c \cdot x denklemiyle değişmektedir (burada cc pozitif bir sabittir). Blok, yatay yolda L noktasından itibaren x0x_0 kadar yol alarak M noktasında duruyor.

Buna göre;

I. Bloğun kütlesi (mm) artırılırsa durma mesafesi (x0x_0) değişmez.
II. Bloğun serbest bırakıldığı yükseklik (hh) artırılırsa durma mesafesi (x0x_0) artar.
III. Yolun cc sabiti artırılırsa bloğun duruncaya kadar geçen sürede sürtünme kuvvetinin yaptığı iş (WsW_s) değişmez.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Her üç öncülün de doğru olduğunu belirten seçenektir.
Cismin başlangıçtaki mekanik enerjisi mghmgh kadardır. Eğik düzlem sürtünmesiz olduğu için yatay yola mghmgh büyüklüğünde kinetik enerjiyle girer. Yatay yoldaki sürtünme katsayısı konumla doğrusal olarak değiştiğinden (k=cxk = c \cdot x), sürtünme kuvveti de fs(x)=cmgxf_s(x) = c \cdot m \cdot g \cdot x şeklinde konumla doğrusal olarak artar. Bu kuvvetin konuma bağlı grafiğinin altında kalan alan, sürtünme kuvvetinin yaptığı işin büyüklüğünü verir: Ws=12cmgx02W_s = \frac{1}{2} \cdot c \cdot m \cdot g \cdot x_0^2. İş-enerji teoremine göre, cismin durması için sürtünme kuvvetinin yaptığı işin büyüklüğü başlangıçtaki kinetik enerjiye eşit olmalıdır: 12cmgx02=mgh\frac{1}{2} \cdot c \cdot m \cdot g \cdot x_0^2 = m \cdot g \cdot h. Buradan kütle (mm) ve yerçekimi ivmesi (gg) sadeleşir ve durma mesafesi x0=2hcx_0 = \sqrt{\frac{2h}{c}} olarak bulunur. Bu formüle göre durma mesafesi kütleye (mm) bağlı değildir (I. öncül doğru), bırakılma yüksekliği (hh) ile doğru orantılıdır (II. öncül doğru). Sürtünme kuvvetinin yaptığı toplam iş ise cismin ilk ve son mekanik enerjileri arasındaki farka eşit olup Ws=mghW_s = -mgh kadardır ve cc sabitine bağlı değildir (III. öncül doğru).

Adım Adım Çözüm

1
Cismin eğik düzlemin tepesindeki ilk mekanik enerjisini yazarak yatay yola giriş anındaki kinetik enerjisini belirlemek.
Cismin yatay yola giriş anındaki kinetik enerjisi Ek=mghE_k = mgh olur.
Eğik düzlem sürtünmesiz olduğu için mekanik enerji korunur ve başlangıçtaki potansiyel enerji tamamen kinetik enerjiye dönüşür.
2
Yatay yoldaki sürtünme kuvvetinin konuma bağlı fonksiyonunu yazıp, bu kuvvetin yaptığı işi kuvvet-konum grafiğinin alanı yardımıyla ifade etmek.
Sürtünme kuvveti fs(x)=cmgxf_s(x) = c \cdot m \cdot g \cdot x ve yaptığı işin büyüklüğü Ws=12cmgx02|W_s| = \frac{1}{2} c \cdot m \cdot g \cdot x_0^2 olur.
Sürtünme katsayısı yolla doğrusal olarak arttığı için sürtünme kuvveti de konumla doğrusal artar. Değişken kuvvetlerin yaptığı iş, kuvvet-konum grafiğinin altında kalan alandan bulunur.
3
İş-enerji teoremini uygulayarak durma mesafesi olan x0x_0 ifadesini ��ekmek ve öncülleri değerlendirmek.
x0=2hcx_0 = \sqrt{\frac{2h}{c}} bağıntısı elde edilir. Bu bağıntıya göre durma mesafesi kütleye bağlı değildir (I. öncül doğru), yükseklik artarsa artar (II. öncül doğru). Sürtünme kuvvetinin yaptığı toplam iş ise sadece mgh-mgh olup cc sabitinden bağımsızdır (III. öncül doğru).
Cismin durması için kinetik enerjisinin tamamının sürtünme tarafından ısı enerjisine dönüştürülmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Değişken sürtünme kuvvetinin yaptığı işin kuvvet-konum grafiğinin alanı ile hesaplanması ve iş-enerji teoremi uygulanarak enerji dönüşümünün incelenmesi.
Soru 8Soru

Sürtünme katsayısın��n μ=0,25\mu = 0,25 olduğu 3737^\circ eğimli eğik düzlemin en alt noktasında durmakta olan 2 kg2\text{ kg} kütleli bir cisme, eğik düzleme paralel ve yukarı yönde 25 N25\text{ N} büyüklüğünde sabit bir FF kuvveti uygulanıyor.

Cisim eğik düzlem üzerinde 4 m4\text{ m} yol aldığı anda;

I. Yer çekimi kuvvetine karşı yapılan iş 48 J48\text{ J}'dür.
II. Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş 16 J-16\text{ J}'dür.
III. FF kuvvetinin uyguladığı anlık güç 150 W150\text{ W}'tır.

yargılarından hangileri doğrudur?

(g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2, sin37=0,6\sin 37^\circ = 0,6, cos37=0,8\cos 37^\circ = 0,8)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Yer çekimine karşı yapılan işin 48 J48\text{ J}, sürtünme kuvvetinin yaptığı işin 16 J-16\text{ J} ve FF kuvvetinin uyguladığı anlık gücün 150 W150\text{ W} olduğunu belirten öncüllerin tamamı doğrudur.
Doğru seçenekte belirtilen tüm öncüller doğrudur. Yer çekimine karşı yapılan iş mghmgh formülüyle 48 J48\text{ J} olarak bulunur. Sürtünme kuvveti yüzey tepkisi mgcos37mg \cos 37^\circ kullanılarak 4 N4\text{ N} hesaplanır ve harekete zıt yönde olduğundan 16 J-16\text{ J} iş yapar. Net iş 36 J36\text{ J} olduğundan cismin son hızı 6 m/s6\text{ m/s}'dir ve bu andaki anlık güç Fv=150 WF \cdot v = 150\text{ W} olur.

Adım Adım Çözüm

1
Yer çekimine karşı yapılan işin hesaplanması
Yapılan iş Wg=mgh=mgxsin37=21040,6=48 JW_g = mgh = mg \cdot x \sin 37^\circ = 2 \cdot 10 \cdot 4 \cdot 0,6 = 48\text{ J} olarak bulunur.
Yer çekimine karşı yapılan iş, cismin kazandığı potansiyel enerjiye eşittir. Cismin yükselme miktarı h=xsin37h = x \cdot \sin 37^\circ bağıntısıyla bulunur.
2
Sürtünme kuvvetinin yaptığı işin hesaplanması
Sürtünme kuvveti fk=μN=μmgcos37=0,252100,8=4 Nf_k = \mu N = \mu mg \cos 37^\circ = 0,25 \cdot 2 \cdot 10 \cdot 0,8 = 4\text{ N}'dur. Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ise Wfk=fkx=44=16 JW_{f_k} = -f_k \cdot x = -4 \cdot 4 = -16\text{ J} olur.
Sürt��nme kuvveti harekete zıt yönde etki ettiği için negatif iş yapar. Normal kuvvet eğik düzlemde N=mgcos37N = mg \cos 37^\circ olarak belirlenir.
3
Net kuvvetin ve net işin hesaplanması
Net kuvvet Fnet=Fmgsin37fk=25124=9 NF_{net} = F - mg \sin 37^\circ - f_k = 25 - 12 - 4 = 9\text{ N}'dur. Yapılan net iş ise Wnet=Fnetx=94=36 JW_{net} = F_{net} \cdot x = 9 \cdot 4 = 36\text{ J}'dur.
Cismin kazandığı kinetik enerjiyi bulmak için iş-enerji teoremi uyarınca net kuvvetin yaptığı iş hesaplanmalıdır.
4
Cismin 4 m4\text{ m} yol aldığı andaki hızının ve anlık gücün hesaplanması
Wnet=ΔEk36=12mv236=122v2v=6 m/sW_{net} = \Delta E_k \Rightarrow 36 = \frac{1}{2} m v^2 \Rightarrow 36 = \frac{1}{2} \cdot 2 \cdot v^2 \Rightarrow v = 6\text{ m/s} bulunur. FF kuvvetinin anlık gücü ise P=Fv=256=150 WP = F \cdot v = 25 \cdot 6 = 150\text{ W} olarak hesaplanır.
İş-enerji teoremi kullanılarak son hız bulunur. Bir kuvvetin anlık gücü, kuvvet ile o andaki hızın çarpımına eşittir.

Anahtar Kavram

Eğik düzlemde iş-enerji teoremi, sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ve anlık güç ilişkisi.
Soru 9Soru

Kütlesi 2 kg2\text{ kg} olan bir blok, eğim açısı 3737^\circ olan ve kinetik sürtünme katsayısının sabit ve k=0,5k = 0,5 olduğu yeterince uzun bir eğik düzlemin en alt noktasından, eğik düzleme paralel 10 m/s10\text{ m/s} ilk hızla yukarı doğru fırlatılıyor.

Buna göre, cismin fırlatıldığı noktadan başlayıp tekrar aynı noktaya dönünceye kadar geçen tüm hareket süreciyle ilgili;

I. Yerçekimi kuvvetinin yaptığı net iş sıfırdır.
II. Isıya dönüşen toplam enerji 80 J80\text{ J}'dur.
III. Cismin tepe noktasına ulaşıncaya kadar geçen sürede yerçekimi kuvvetine karşı yapılan iş 60 J60\text{ J}'dur.

yargılarından hangileri doğrudur?

(g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2; sin37=0,6\sin 37^\circ = 0,6; cos37=0,8\cos 37^\circ = 0,8)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

I, II ve III
Yerçekimi kuvveti korunumlu bir kuvvet olup, cisim atıldığı ilk noktaya geri döndüğünde net yer değiştirmesi sıfır olduğu için yerçekimi kuvvetinin yaptığı net iş sıfırdır. Cismin çıkış ivmesi 10 m/s210\text{ m/s}^2 olup 5 m5\text{ m} yol alır. Bu yolda 3 m3\text{ m} dikey yükselir ve yerçekimine karşı yapılan iş 60 J60\text{ J} olur. Sürtünme kuvveti ise hem çıkışta hem inişte 40 J40\text{ J}'lık negatif iş yaparak toplamda 80 J80\text{ J}'luk enerjinin ısıya dönüşmesini sağlar. Bu nedenle yargıların tümü doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Cisme etki eden sürtünme kuvvetini ve yerçekimi kuvvetinin eğik düzleme paralel bileşenini hesaplayın.
fk=8 Nf_k = 8\text{ N} ve Fgx=12 NF_{gx} = 12\text{ N}
Bu kuvvetler cismin ivmesini ve yapılan iş miktarlarını bulmak için gereklidir. Yerçekimi bileşeni Fgx=mgsin37=2×10×0,6=12 NF_{gx} = mg \sin 37^\circ = 2 \times 10 \times 0,6 = 12\text{ N}'dur. Tepki kuvveti N=mgcos37=16 NN = mg \cos 37^\circ = 16\text{ N} olup, sürtünme kuvveti fk=kN=0,5×16=8 Nf_k = k N = 0,5 \times 16 = 8\text{ N} olarak bulunur.
2
Cismin çıkış ivmesini bulup duruncaya kadar alacağı yolu hesaplayın.
ac¸ıkıs¸=10 m/s2a_{\text{çıkış}} = 10\text{ m/s}^2 ve x=5 mx = 5\text{ m}
Çıkış yönündeki net kuvvet Fnet=Fgx+fk=12+8=20 NF_{\text{net}} = F_{gx} + f_k = 12 + 8 = 20\text{ N}'dur. Buradan ivme a=10 m/s2a = 10\text{ m/s}^2 olur. Cismin durana kadar alacağı yol v2=v022axv^2 = v_0^2 - 2ax formülünden 0=1022×10×x    x=5 m0 = 10^2 - 2 \times 10 \times x \implies x = 5\text{ m} bulunur.
3
Cismin çıkışında yükseldiği dikey yüksekliği bularak yerçekimi kuvvetine karşı yapılan işi hesaplayın.
h=3 mh = 3\text{ m} ve Wkars¸ı=60 JW_{\text{karşı}} = 60\text{ J}
Dikey yükseklik h=xsin37=5×0,6=3 mh = x \sin 37^\circ = 5 \times 0,6 = 3\text{ m}'dir. Yerçekimi kuvvetine karşı yapılan iş mgh=2×10×3=60 Jmgh = 2 \times 10 \times 3 = 60\text{ J} olarak bulunur. Bu durum üçüncü yargıyı doğrular.
4
Yerçekimi kuvvetinin tüm tur boyunca yaptığı net işi belirleyin.
Wg,net=0 JW_{g,\text{net}} = 0\text{ J}
Yerçekimi kuvveti korunumlu bir kuvvet olduğundan kapalı bir yörünge boyunca yaptığı net iş yer değiştirmeye bağlı olarak sıfırdır (çıkışta 60 J-60\text{ J}, inişte +60 J+60\text{ J}). Bu durum birinci yargıyı doğrular.
5
Sürtünme kuvvetinin yaptığı toplam işi ve ısıya dönüşen enerjiyi hesaplayın.
Wf,net=80 JW_{f,\text{net}} = -80\text{ J} ve Eısı=80 JE_{\text{ısı}} = 80\text{ J}
Sürtünme kuvveti harekete her zaman zıt yönde etki ettiği için hem çıkışta hem inişte negatif iş yapar: Wf=fk(2x)=8×10=80 JW_f = -f_k \cdot (2x) = -8 \times 10 = -80\text{ J}. Dolayısıyla ısıya dönüşen toplam enerji 80 J80\text{ J} olur. Bu durum ikinci yargıyı doğrular.

Anahtar Kavram

Korunumlu ve korunumsuz kuvvetlerin işi ile mekanik enerji dönüşümleri
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 10Soru

Sürtünme katsayısının k=0,5k = 0,5 olduğu, yatayla 3737^\circ açı yapan eğik düzlemin alt ucunda durmakta olan 2 kg2\text{ kg} kütleli cisme, eğik düzleme paralel ve yukarı yönde 25 N25\text{ N} büyüklüğünde sabit bir kuvvet 4 m4\text{ m} yol boyunca uygulanıyor.

Buna göre, bu süreçte cismin kinetik enerjisindeki değişim kaç J\text{J} olur?

(g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2, sin37=0,6\sin 37^\circ = 0,6, cos37=0,8\cos 37^\circ = 0,8)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2020

Cevap

Kinetik enerjideki değişim 20 J olur.
Kinetik enerjideki değişim, net kuvvetin yaptığı işe eşittir. Hareket doğrultusundaki net kuvvet 5 N ve yer değiştirme 4 m olduğundan yapılan net iş, dolayısıyla kinetik enerjideki artış 20 J olur.

Adım Adım Çözüm

1
Cismin ağırlığının eğik düzleme paralel (GxG_x) ve dik (GyG_y) bileşenleri hesaplanır.
Gx=12 NG_x = 12\text{ N}, Gy=16 NG_y = 16\text{ N}
Eğik düzlem üzerindeki kuvvetlerin hareket doğrultusundaki bileşenlerini belirlemek için ağırlık bileşenlerine ayrılır.
2
Eğik düzlemin cisme uyguladığı normal kuvvet (NN) ve buna bağlı olarak sürtünme kuvveti (fsf_s) hesaplanır.
N=16 NN = 16\text{ N} ve fs=8 Nf_s = 8\text{ N}
Sürtünme kuvveti, yüzeye dik olan normal kuvvetle sürtünme katsayısının çarpımına eşittir.
3
Cisme hareket doğrultusunda etki eden net kuvvet (FnetF_{\text{net}}) bulunur.
Fnet=5 NF_{\text{net}} = 5\text{ N}
Net kuvvet; uygulanan kuvvet, ağırlığın paralel bileşeni ve sürtünme kuvvetinin vektörel toplamı (hareket yönündekiler pozitif, zıt yöndekiler negatif) alınarak bulunur.
4
İş-enerji teoremine göre net kuvvetin yaptığı iş hesaplanarak kinetik enerjideki değişim belirlenir.
ΔEk=20 J\Delta E_k = 20\text{ J}
Bir cismin kinetik enerjisindeki değişim, cisim üzerine yapılan net işe eşittir (Wnet=FnetdW_{\text{net}} = F_{\text{net}} \cdot d).

Anahtar Kavram

İş-Enerji Teoremi ve Net Kuvvetin Yaptığı İş
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 11Soru

Düşey doğrultuda hareket edebilen 4 kg4\text{ kg} kütleli bir yük, bir elektrik motoru tarafından sabit 2 m/s22\text{ m/s}^2 büyüklüğünde ivmeyle durgun halden başlayarak yukarı doğru çekilmektedir.

Yer çekimi ivmesi g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 olduğuna göre, hareketin başladığı andan itibaren 3 s3\text{ s} sonra motorun yüke aktardığı anlık güç kaç W\text{W} (watt) olur? (Hava sürtünmesi önemsizdir.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 288

Cevap

Motorun 3. saniye sonundaki anlık gücü 288 watt olur.
Motorun yüke uyguladığı kuvvet ile yükün o andaki hızının çarpımı anlık gücü verir. Net kuvvet ve ağırlık dikkate alınarak motor kuvveti 48 N48\text{ N}, hız ise 6 m/s6\text{ m/s} olarak bulunduğundan, anlık güç 486=288 W48 \cdot 6 = 288\text{ W} olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Yüke etki eden kuvvetlerin belirlenmesi ve motorun uyguladığı kuvvetin (ip gerilmesi) hesaplanması.
Newton'ın ikinci hareket yasasına göre: Fnet=ma    Fmg=maF_{\text{net}} = m \cdot a \implies F - m \cdot g = m \cdot a yazılır. Değerler yerine konulduğunda: F410=42    F40=8    F=48 NF - 4 \cdot 10 = 4 \cdot 2 \implies F - 40 = 8 \implies F = 48\text{ N} bulunur.
Motorun yükü yukarı doğru ivmelendirebilmesi için uygulaması gereken kuvveti bulmak amacıyla.
2
3 s3\text{ s} sonundaki anlık hızın hesaplanması.
Durgun halden başlayan yükün t=3 st = 3\text{ s} sonundaki hızı: v=at=23=6 m/sv = a \cdot t = 2 \cdot 3 = 6\text{ m/s} olarak bulunur.
Anlık gücü hesaplayabilmek için o andaki hız değerine ihtiyaç duyulması.
3
Motorun aktardığı anlık gücün hesaplanması.
P=Fv=486=288 WP = F \cdot v = 48 \cdot 6 = 288\text{ W} olarak hesaplanır.
Güç formülü olan P=FvP = F \cdot v bağıntısının uygulanması.

Anahtar Kavram

İş, Güç ve Enerji ilişkisi çerçevesinde, ivmeli hareket eden cisimlerde uygulanan kuvvetin yaptığı işin zamana göre değişim hızı olan anlık güç kavramı.
Soru 12Soru

Düşey kesiti verilen yolun sadece KLKL bölümü sürtünmeli olup bu bölümün kinetik sürtünme katsayısı μ=0,4\mu = 0,4’tür. KK noktasında durmakta olan 8 kg8\text{ kg} kütleli cisme, yatay doğrultuda 50 N50\text{ N} büyüklüğünde sabit bir FF kuvveti LL noktasına kadar uygulanıyor.

KLKL yolunun uzunluğu 4 m4\text{ m} olduğuna göre, LL noktasından sonra sürtünmesiz olan yolda hareketine devam eden cisim, yay sabiti k=1600 N/mk = 1600\text{ N/m} olan yayı en fazla kaç cm\text{cm} sıkıştırabilir?
(Yolun LL noktasından sonraki kısmı yataydır ve yay yeterince uzundur. g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 30

Cevap

Yayın maksimum sıkışma miktarı 30 cm'dir.
Cismin K noktasından L noktasına kadar hareketinde yapılan net iş, cismin L noktasındaki kinetik enerjisine eşittir. Net iş hesaplanırken dış kuvvetin yaptığı işten sürtünme kuvvetinin yaptığı iş çıkarılır. Bulunan 72 J'lük kinetik enerji, sürtünmesiz ortamda yayı sıkıştırmak için kullanılır ve enerji korunumu yasasına göre yayın maksimum sıkışma anındaki potansiyel enerjisine eşitlenir. Buradan yayın sıkışma miktarı 0,3 metre yani 30 cm olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Sürtünme kuvvetinin büyüklüğünü hesaplamak.
fs=32 Nf_s = 32\text{ N}
Sürtünmeli yüzeyde cismin hareketine zıt yönde etki eden sürtünme kuvveti fs=μmg=0,4810=32 Nf_s = \mu \cdot m \cdot g = 0,4 \cdot 8 \cdot 10 = 32\text{ N} formülüyle hesaplanır.
2
Net kuvvetin yaptığı işi (L noktasındaki kinetik enerjiyi) hesaplamak.
Wnet=72 JW_{net} = 72\text{ J}
Cisme etki eden net kuvvet Fnet=Ffs=5032=18 NF_{net} = F - f_s = 50 - 32 = 18\text{ N}'dir. Yapılan net iş ise Wnet=Fnetd=184=72 JW_{net} = F_{net} \cdot d = 18 \cdot 4 = 72\text{ J} olur.
3
Enerji korunumunu kullanarak yayın maksimum sıkışma miktarını bulmak.
x=30 cmx = 30\text{ cm}
L noktasındaki kinetik enerji yayın maksimum sıkışma anındaki potansiyel enerjisine dönüşür: EkL=12kx272=121600x272=800x2x2=0,09 m2x=0,3 m=30 cmE_{kL} = \frac{1}{2} k x^2 \Rightarrow 72 = \frac{1}{2} \cdot 1600 \cdot x^2 \Rightarrow 72 = 800 x^2 \Rightarrow x^2 = 0,09\text{ m}^2 \Rightarrow x = 0,3\text{ m} = 30\text{ cm}.

Anahtar Kavram

İş-Enerji Teoremi ve Esneklik Potansiyel Enerjisi Korunumu
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 13Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde durmakta olan m=2 kgm = 2\text{ kg} kütleli bir kutuya, yatay doğrultuda F1=8 NF_1 = 8\text{ N} ve düşey doğrultuda aşağıya doğru F2=6 NF_2 = 6\text{ N} büyüklüğünde iki sabit kuvvet şekildeki gibi uygulanmaktadır. Kutu, bu kuvvetlerin etkisinde yatay düzlem üzerinde 5 m5\text{ m} yer değiştirmektedir.

Buna göre, bu süreçle ilgili;

I. Net kuvvetin kutu üzerinde yapt��ğı iş 50 J50\text{ J}'dür.
II. Kutunun kinetik enerjisindeki artış 40 J40\text{ J}'dür.
III. Kutunun yatay doğrultudaki çizgisel momentumu korunmuştur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız II

Cevap

Yalnız II
Kutunun hareket doğrultusu yatay düzlem üzerindedir. Düşey doğrultudaki kuvvetler (yer çekimi, yüzey tepkisi ve aşağı yönlü dış kuvvet) harekete dik olduğu için iş yapmazlar. Dolayısıyla net işi sadece yatay doğrultudaki 8 N8\text{ N}'luk kuvvet yapar. 5 m5\text{ m} yer değiştirme sonucunda yapılan net iş Wnet=8×5=40 JW_{\text{net}} = 8 \times 5 = 40\text{ J} olur. İş-enerji teoremine göre yapılan net iş kinetik enerjideki değişime eşit olduğundan kutunun kinetik enerjisi 40 J40\text{ J} artar. Yatayda net dış kuvvet sıfırdan farklı olduğu için yatay doğrultudaki çizgisel momentum korunmaz. Bu nedenle yalnızca ikinci yargı doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kutuya etki eden kuvvetlerin hareket doğrultusundaki bileşenlerini belirleme.
Kutunun hareket doğrultusu yataydır. Yatay doğrultudaki kuvvet F1=8 NF_1 = 8\text{ N}'dur. Düşey doğrultudaki F2=6 NF_2 = 6\text{ N} kuvveti, yer çekimi kuvveti (mgmg) ve yüzeyin tepki kuvveti (NN) hareket doğrultusuna diktir.
Bir kuvvetin iş yapabilmesi için hareket doğrultusunda bir bileşeninin olması gerekir. Harekete dik olan kuvvetler fiziksel anlamda iş yapmaz.
2
Net kuvvetin kutu üzerinde yaptığı net işi hesaplama.
Wnet=F1x=8 N×5 m=40 JW_{\text{net}} = F_1 \cdot x = 8\text{ N} \times 5\text{ m} = 40\text{ J}
Düşey doğrultudaki kuvvetlerin işi sıfır olduğundan, net iş sadece yatay kuvvetin yaptığı işe eşittir.
3
Kutunun kinetik enerjisindeki değişimi bulma.
ΔEk=Wnet=40 J\Delta E_k = W_{\text{net}} = 40\text{ J}
İş-enerji teoremine göre, bir cisim üzerinde yapılan net iş, cismin kinetik enerjisindeki değişime eşittir.
4
Çizgisel momentumun korunup korunmadığını inceleme.
Kutunun yatay doğrultudaki çizgisel momentumu korunmaz.
Yatay doğrultuda kutuya etki eden net bir dış kuvvet (F1=8 NF_1 = 8\text{ N}) vardır. Dış net kuvvet sıfırdan farklı olduğu için momentum zamanla değişir.

Anahtar Kavram

İş-enerji teoremi ve net işin kinetik enerji değişimine eşit olması; hareket doğrultusuna dik kuvvetlerin iş yapmaması; net dış kuvvet varlığında çizgisel momentumun korunmaması.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 14Soru

Sürtünmelerin önemsiz olduğu yatay düzlemdeki 3 kg3\text{ kg} kütleli XX cismi, esnemeyen hafif bir ip ve makara yardımıyla 2 kg2\text{ kg} kütleli YY cismine bağlanmıştır. Sistem durgun halden serbest bırakılıyor.

Buna göre, YY cismi 2 m2\text{ m} aşağı indiğinde mekanik enerjisindeki değişim aşağıdakilerden hangisi olur? (g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 24 J azalır

Cevap

Mekanik enerjideki değişim 24 J azalma yönündedir.
Doğru seçenekte belirtildiği gibi, YY cisminin mekanik enerjisindeki değişim, kinetik enerji artışı ile potansiyel enerji azalışının toplamına eşittir. Yapılan hesaplamalar sonucunda bu değişim 24 J-24\text{ J} olarak bulunur, yani mekanik enerji 24 J24\text{ J} azalır.

Adım Adım Çözüm

1
Sistemin ivmesini hesaplayın.
a=mYgmX+mY=2103+2=4 m/s2a = \frac{m_Y \cdot g}{m_X + m_Y} = \frac{2 \cdot 10}{3 + 2} = 4\text{ m/s}^2
Net dış kuvvet olan yerçekimi kuvvetinin toplam kütleye oranı sistemin ivmesini verir.
2
YY cisminin 2 m2\text{ m} aşağı indiğindeki hızını bulun.
v2=2ah=242=16    v=4 m/sv^2 = 2 \cdot a \cdot h = 2 \cdot 4 \cdot 2 = 16 \implies v = 4\text{ m/s}
Sabit ivmeli hareket formülü kullanılarak cismin ulaştığı son hız hesaplanır.
3
YY cisminin kinetik ve potansiyel enerji değişimlerini hesaplayıp mekanik enerji değişimini bulun.
ΔKY=12mYv2=16 J\Delta K_Y = \frac{1}{2} m_Y v^2 = 16\text{ J}, ΔUY=mYgh=40 J\Delta U_Y = -m_Y g h = -40\text{ J}. ΔEY=ΔKY+ΔUY=1640=24 J\Delta E_Y = \Delta K_Y + \Delta U_Y = 16 - 40 = -24\text{ J}.
Mekanik enerji değişimi, kinetik ve potansiyel enerjilerdeki değişimlerin toplamına eşittir.

Anahtar Kavram

Bir sistemdeki bireysel cisimlerin mekanik enerjisinin değişimi, üzerlerinde yapılan net korunumsuz işe (ip gerilmesinin işine) eşittir.
Soru 15Soru

Sürtünmeli yatay bir masa üzerinde bulunan 3 kg3\text{ kg} kütleli XX cismi, ağırlığı ve sürtünmesi önemsiz bir makara ��zerinden geçen esnemeyen hafif bir iple düşey doğrultuda asılı olan 2 kg2\text{ kg} kütleli YY cismine bağlanmıştır. Masa yüzeyi ile XX cismi arasındaki kinetik sürtünme katsayısı μ=0,5\mu = 0,5 olup, sistem durgun halden serbest bırakılmaktadır. YY cismi 2 m2\text{ m} aşağı indiği anda;

I. XX cismi üzerinde yerçekimi kuvvetinin yaptığı iş sıfırdır.
II. İpteki gerilme kuvvetinin YY cismi üzerinde yaptığı iş 24 J-24\text{ J}'dür.
III. Sistemin mekanik enerjisindeki azalma 30 J30\text{ J}'dür.

yargılarından hangileri doğrudur?

(Hava sürtünmesi önemsizdir; g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III yargılarının doğru olduğunu belirten seçenek
Yerçekimi kuvveti XX cisminin hareket doğrultusuna dik olduğu için iş yapmaz. Sürtünme kuvveti korunumsuz bir kuvvet olup sistemin mekanik enerjisinde azalmaya neden olur. Bu azalma sürtünme kuvvetinin yaptığı işe eşit olup 15 N×2 m=30 J15\text{ N} \times 2\text{ m} = 30\text{ J} büyüklüğündedir. İpteki gerilme kuvvetinin YY cismi üzerinde yaptığı iş ise 36 J-36\text{ J} olduğundan doğru yanıt I ve III ifadelerini içeren seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
X cismine etki eden kinetik sürtünme kuvvetini hesaplayınız.
fs=15 Nf_s = 15\text{ N}
Yatay masa üzerindeki cismin normal kuvveti N=mXg=310=30 NN = m_X \cdot g = 3 \cdot 10 = 30\text{ N}'dur. Sürtünme kuvveti ise fs=μN=0,530=15 Nf_s = \mu \cdot N = 0,5 \cdot 30 = 15\text{ N} olarak bulunur.
2
Sistemin ivmesini ve ipteki gerilme kuvvetini bulunuz.
a=1 m/s2a = 1\text{ m/s}^2 ve T=18 NT = 18\text{ N}
Sistemi hareket ettiren net kuvvet Fnet=mYgfs=2015=5 NF_{\text{net}} = m_Y \cdot g - f_s = 20 - 15 = 5\text{ N}'dur. Newton'ın ikinci yasasına göre ivme a=FnetmX+mY=53+2=1 m/s2a = \frac{F_{\text{net}}}{m_X + m_Y} = \frac{5}{3 + 2} = 1\text{ m/s}^2 olur. Düşeydeki YY cismi için mYgT=mYa20T=21T=18 Nm_Y \cdot g - T = m_Y \cdot a \Rightarrow 20 - T = 2 \cdot 1 \Rightarrow T = 18\text{ N} bulunur.
3
Öncülleri iş ve enerji ilkelerine göre değerlendiriniz.
I ve III doğru, II yanlıştır.
I: Yerçekimi kuvveti XX cisminin hareket doğrultusuna dik olduğundan iş yapmaz (Wg=0W_g = 0). II: İp gerilmesi hareket yönüne zıt olduğundan YY üzerinde negatif iş yapar: WT=Th=182=36 JW_T = -T \cdot h = -18 \cdot 2 = -36\text{ J}'dür. III: Mekanik enerjideki azalma sürtünme kuvvetinin yaptığı işe eşittir: ΔEmek=Wfs=fsh=152=30 J\Delta E_{\text{mek}} = W_{f_s} = -f_s \cdot h = -15 \cdot 2 = -30\text{ J}'dür.

Anahtar Kavram

Sürtünmeli sistemlerde iş-enerji teoremi ve mekanik enerji değişimi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 16Soru

Kütleleri sırasıyla mX=3 kgm_X = 3\text{ kg} ve mY=2 kgm_Y = 2\text{ kg} olan XX ve YY cisimleri, sürtünmeli yatay masa ve sürtünmesiz makara düzeneğinde esnemeyen hafif bir ip yardımıyla birbirine bağlanmıştır. Yatay düzlem ile XX cismi arasındaki kinetik sürtünme katsayısı μ=0,5\mu = 0,5 olarak verilmiştir.

Sistem durgun halden serbest bırakıldıktan sonra YY cisminin 2 m2\text{ m} aşağı indiği anla ilgili;

I. İp gerilmesinin XX cismi üzerinde yaptığı iş 36 J36\text{ J}'dür.
II. Sistemde sürtünmeden dolayı açığa çıkan ısı enerjisi, sistemin toplam kinetik enerjisindeki artıştan daha büyüktür.
III. YY cisminin mekanik enerjisindeki değişim 36 J-36\text{ J}'dür.

yargılarından hangileri doğrudur? (Yer çekimi ivmesini g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 alınız; ip ve makaranın kütlesini ihmal ediniz.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Her üç öncül de doğru olduğundan doğru cevap I, II ve III seçeneğidir.
Yapılan hesaplamalarda; ip gerilmesinin X cismi üzerinde yaptığı işin 36 J olduğu, açığa çıkan ısı enerjisinin (30 J) toplam kinetik enerji artışından (10 J) büyük olduğu ve Y cisminin mekanik enerjisinin ip gerilmesinin yaptığı negatif iş nedeniyle 36 J azaldığı (değişimin -36 J olduğu) görülmektedir. Dolayısıyla her üç yargı da doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Sistemin ivmesini Newton'ın ikinci hareket yasasını kullanarak hesaplayınız.
a=1 m/s2a = 1\text{ m/s}^2
Sisteme etki eden net kuvvet: Fnet=mYgfs=mYgμmXg=2(10)0,5(3)(10)=2015=5 NF_{\text{net}} = m_Y g - f_s = m_Y g - \mu m_X g = 2(10) - 0,5(3)(10) = 20 - 15 = 5\text{ N}'dur. Toplam kütle mX+mY=5 kgm_X + m_Y = 5\text{ kg} olduğundan, ivme a=FnetmX+mY=55=1 m/s2a = \frac{F_{\text{net}}}{m_X + m_Y} = \frac{5}{5} = 1\text{ m/s}^2 olarak bulunur.
2
İpteki gerilme kuvvetini (TT) ve ip gerilmesinin XX cismi üzerinde yaptığı işi hesaplayınız.
T=18 NT = 18\text{ N} ve WT=36 JW_T = 36\text{ J}
YY cismi için hareket denklemi: mYgT=mYa    20T=2(1)    T=18 Nm_Y g - T = m_Y a \implies 20 - T = 2(1) \implies T = 18\text{ N}'dur. Cisimler d=2 md = 2\text{ m} yol aldığında, ip gerilmesinin XX cismi üzerinde yaptığı iş: WT,X=Td=18×2=36 JW_{T,X} = T \cdot d = 18 \times 2 = 36\text{ J} olur. Bu durumda I. öncül doğrudur.
3
Açığa çıkan ısı enerjisini ve sistemin kinetik enerji artışını hesaplayıp karşılaştırınız.
Qısı=30 JQ_{\text{ısı}} = 30\text{ J} ve ΔEk=10 J\Delta E_k = 10\text{ J}
Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ısıya dönüşür: Qısı=fsd=15 N×2 m=30 JQ_{\text{ısı}} = f_s \cdot d = 15\text{ N} \times 2\text{ m} = 30\text{ J}. Cisimlerin 2 m2\text{ m} yer değiştirme sonundaki hızı v2=2ad=2(1)(2)=4 m2/s2    v=2 m/sv^2 = 2 a d = 2(1)(2) = 4\text{ m}^2\text{/s}^2 \implies v = 2\text{ m/s} olur. Sistemin toplam kinetik enerji artışı: ΔEk=12(mX+mY)v2=12(5)(4)=10 J\Delta E_k = \frac{1}{2}(m_X + m_Y)v^2 = \frac{1}{2}(5)(4) = 10\text{ J}'dur. 30 J>10 J30\text{ J} > 10\text{ J} olduğundan II. öncül doğrudur.
4
YY cisminin mekanik enerjisindeki değişimi hesaplayınız.
ΔEmek,Y=36 J\Delta E_{\text{mek},Y} = -36\text{ J}
YY cisminin mekanik enerjisindeki değişim, üzerine etki eden korunumsuz kuvvet olan ip gerilmesinin yaptığı işe eşittir. İp gerilmesi harekete ters yönlü olduğundan yaptığı iş: WT,Y=Td=18×2=36 JW_{T,Y} = -T \cdot d = -18 \times 2 = -36\text{ J}'dur. Dolayısıyla mekanik enerji 36 J36\text{ J} azalmıştır (değişim 36 J-36\text{ J}'dür). Bu durumda III. öncül doğrudur.

Anahtar Kavram

Bir sistemde dış veya korunumsuz kuvvetlerin yaptığı iş, sistemin mekanik enerjisindeki değişime eşittir. Sürtünme kuvvetinin yaptığı iş ısı enerjisine dönüşür.
Soru 17Soru

Sürtünme katsayısının μ=0,3\mu = 0,3 olduğu yatay bir konveyör bandı, v=6 m/sv = 6\text{ m/s} sabit hızla hareket etmektedir. Kütlesi 2 kg2\text{ kg} olan bir kutu, konveyör bandının üzerine yere göre ilk hızsız olarak yavaşça bırakılıyor.

Buna göre, kutu bant ile aynı hıza ulaşıncaya kadar geçen sürede konveyör bandını döndüren motorun bu süreçte yaptığı iş kaç joule'dür?
(Yer çekimi ivmesini g=10 m/s2g = 10\text{ m/s}^2 al��nız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 72

Cevap

Motorun yaptığı iş 72 joule'dür.
Kutu bant üzerine bırakıldığında, aralarındaki sürtünme kuvveti kutuyu hızlandırırken bandı yavaşlatmaya çalışır. Bandın sabit hızla hareketine devam edebilmesi için motorun sürtünme kuvvetine eşit büyüklükte ve hareket yönünde bir kuvvet uygulaması gerekir. Kutu bantla aynı hıza ulaşıncaya kadar geçen süre olan 2 saniyede bandın aldığı yol 12 metredir. Dolayısıyla motorun yaptığı iş, uyguladığı kuvvet ile bandın aldığı yolun çarpımından 72 joule olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Kutuya etki eden sürtünme kuvvetinin büyüklüğünü hesaplama
fs=μmg=0,3210=6 Nf_s = \mu \cdot m \cdot g = 0,3 \cdot 2 \cdot 10 = 6\text{ N}
Kutunun ivmesini ve motorun bandı sabit hızda tutmak için uygulaması gereken kuvveti bulmak amacıyla sürtünme kuvveti hesaplanır.
2
Kutunun ivmesini ve bantla aynı hıza ulaşması için geçen süreyi hesaplama
a=fsm=62=3 m/s2a = \frac{f_s}{m} = \frac{6}{2} = 3\text{ m/s}^2 ve t=va=63=2 st = \frac{v}{a} = \frac{6}{3} = 2\text{ s}
Kutunun ve bandın bu sürede alacağı yolları bulmak için hareket süresinin belirlenmesi gerekir.
3
Konveyör bandının bu sürede aldığı yolu hesaplama
xbant=vt=62=12 mx_{\text{bant}} = v \cdot t = 6 \cdot 2 = 12\text{ m}
Motor bandı sabit hızda tuttuğundan, bandın yaptığı yer değiştirme doğrusal olarak hesaplanır.
4
Motorun yaptığı işi hesaplama
Wmotor=Fxbant=612=72 JW_{\text{motor}} = F \cdot x_{\text{bant}} = 6 \cdot 12 = 72\text{ J}
Motorun bandı sabit hızda tutması için uygulaması gereken kuvvet sürtünme kuvvetine eşittir (F=fs=6 NF = f_s = 6\text{ N}). Bu kuvvetin bant üzerinde yaptığı iş motorun yaptığı iştir.

Anahtar Kavram

Sürtünmeli sistemlerde yapılan iş ve enerji korunumu
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 18Soru

Yatay konumda bulunan ve sabit vv hızıyla hareket etmekte olan bir yürüyen bandın üzerine mm kütleli bir kutu, banda göre ilk hızsız olarak bırakılıyor. Kutu, bant ile arasındaki sürtünme nedeniyle hızlanarak bant ile aynı hıza ulaşıyor. Kutu ile bant arasındaki kinetik sürtünme katsayısı μ\mu olup sabittir.

Kutunun banda göre kaymasının sona erdiği ve bantla birlikte sabit hızla hareket etmeye başladığı ana kadar geçen sürede;

I. Sürtünme kuvvetinin kutu üzerinde yaptığı iş 12mv2\frac{1}{2}mv^2 kadardır.

II. Yürüyen bandın motorunun bu süreçte fazladan yaptığı iş mv2mv^2 kadardır.

III. Sürtünmeden dolayı ısıya dönüşen enerji 12mv2\frac{1}{2}mv^2 kadardır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Sürtünme kuvvetinin kutu üzerinde yaptığı iş, motorun yaptığı fazladan iş ve ısıya dönüşen enerjiye dair ifadelerin tamamı doğrudur.
Kutunun hızlanması için sürtünme kuvveti hareket yönünde etki eder ve pozitif iş yaparak kutuya kinetik enerji kazandırır. Bant bu sürede daha fazla yol alacağı için motorun yaptığı iş kutunun kazandığı kinetik enerjinin iki katı olur ve aradaki fark ısıya dönüşür. Bu nedenle tüm ifadeler doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kutunun ivmesini ve hızlanma süresini belirleme
Kutunun ivmesi a=μga = \mu g ve bandın hızına ulaşma süresi t=vμgt = \frac{v}{\mu g} olur.
Kutuyu hızlandıran tek kuvvet, bant ile kutu arasındaki kinetik sürtünme kuvvetidir (fs=μmgf_s = \mu m g).
2
Kutunun aldığı yolu ve sürtünme kuvvetinin yaptığı işi hesaplama
Kutunun aldığı yol xkutu=12at2=v22μgx_{\text{kutu}} = \frac{1}{2} a t^2 = \frac{v^2}{2 \mu g} ve sürtünme kuvvetinin kutu üzerinde yaptığı iş Wsu¨rtu¨nme=fsxkutu=12mv2W_{\text{sürtünme}} = f_s \cdot x_{\text{kutu}} = \frac{1}{2} m v^2 olur.
Sürtünme kuvveti kutunun hareket yönünde olduğundan pozitif iş yapar ve kutunun kinetik enerjisini artırır.
3
Bandın aldığı yolu ve motorun yaptığı işi hesaplama
Bandın aldığı yol xbant=vt=v2μgx_{\text{bant}} = v \cdot t = \frac{v^2}{\mu g} ve motorun bu süreçte fazladan yaptığı iş Wmotor=fsxbant=mv2W_{\text{motor}} = f_s \cdot x_{\text{bant}} = m v^2 olur.
Bandın sabit hızla hareket etmesi için motorun sürtünme kuvvetine eşit büyüklükte bir kuvvet uygulaması gerekir.
4
Isıya dönüşen enerjiyi hesaplama
Isıya dönüşen enerji Eısı=WmotorΔEk=mv212mv2=12mv2E_{\text{ısı}} = W_{\text{motor}} - \Delta E_k = m v^2 - \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m v^2 olur.
Enerjinin korunumu yasasına göre, motorun sisteme aktardığı enerjinin bir kısmı kutunun kinetik enerjisine dönüşürken geri kalanı sürtünme nedeniyle ısıya dönüşür.

Anahtar Kavram

İş-Enerji Teoremi ve Sürtünmeli Sistemlerde Enerji Korunumu
Soru 19Soru

Sürtünmesiz yatay bir yolda v0=2 m/sv_0 = 2\text{ m/s} hızla hareket etmekte olan 5 kg5\text{ kg} kütleli bir koliye, hareketiyle aynı doğrultuda iki yatay kuvvet uygulanmaktadır. Kuvvetlerin yönleri ve büyüklükleri F1=25 N\vec{F}_1 = 25\text{ N} (hareket yönünde) ve F2=9 N\vec{F}_2 = 9\text{ N} (hareket yönüne ters) şeklindedir. Koli bu kuvvetlerin etkisinde 5 m5\text{ m} yer değiştirdiğinde son kinetik enerjisi kaç joule olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 90

Cevap

90
İş-enerji teoremine göre net kuvvetin yaptığı iş, cismin kinetik enerjisindeki değişime eşittir. Cismin başlangıçtaki kinetik enerjisi 10 J'dur. Zıt yönlü kuvvetlerin oluşturduğu net kuvvet 16 N olup, 5 metrelik yer değiştirme boyunca yapılan net iş 80 J'dur. Bu iş ilk kinetik enerjiye eklendiğinde son kinetik enerji 90 J olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Cismin ilk kinetik enerjisini hesaplama
Eki=10 JE_{ki} = 10\text{ J}
İş-enerji teoremini uygulamak için başlangıçtaki kinetik enerjinin bilinmesi gerekir. Formül: Eki=12mv02=12×5×22=10 JE_{ki} = \frac{1}{2} m v_0^2 = \frac{1}{2} \times 5 \times 2^2 = 10\text{ J}
2
Cisme etki eden net kuvveti bulma
Fnet=16 NF_{net} = 16\text{ N}
Zıt yönlü kuvvetlerin bileşkesi alınarak net kuvvet bulunur. Hareket yönü pozitif seçildiğinde: Fnet=F1F2=259=16 NF_{net} = F_1 - F_2 = 25 - 9 = 16\text{ N}
3
Net kuvvetin yaptığı işi hesaplama
Wnet=80 JW_{net} = 80\text{ J}
Net kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımı net işi verir. Formül: Wnet=Fnet×Δx=16×5=80 JW_{net} = F_{net} \times \Delta x = 16 \times 5 = 80\text{ J}
4
Son kinetik enerjiyi bulma
Ekf=90 JE_{kf} = 90\text{ J}
Yapılan net iş, cismin kinetik enerjisindeki değişime eşittir. Formül: Wnet=EkfEkiEkf=Eki+Wnet=10+80=90 JW_{net} = E_{kf} - E_{ki} \Rightarrow E_{kf} = E_{ki} + W_{net} = 10 + 80 = 90\text{ J}

Anahtar Kavram

İş-Enerji Teoremi ve Net İş
Soru 20Soru

Düşey kesiti şekilde verilen eğik düzlemin K noktasından EE kinetik enerjisiyle yukarı doğru fırlatılan mm kütleli bir cisim, en fazla L noktasına kadar çıkabilmektedir. L noktasından geri dönen cisim tekrar K noktasına ulaşıyor. Yol boyunca cisim ile eğik düzlem arasındaki sürtünme katsayısı sabittir.

Cisim K noktasından L noktasına çıkarken sürtünme kuvvetinin yaptığı işin büyüklüğü Wsu¨rW_{\text{sür}}, L noktasında cismin yere göre potansiyel enerjisi EpotE_{\text{pot}} olduğuna göre, cismin tekrar K noktasına ulaştığı andaki kinetik enerjisini veren ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: E2Wsu¨rE - 2W_{\text{sür}}

Cevap

Cismin tekrar K noktasına ulaştığı andaki kinetik enerjisi E2Wsu¨rE - 2W_{\text{sür}} ifadesi ile bulunur.
Cisim K'den L'ye çıkarken ve L'den K'ye inerken olmak üzere iki kez sürtünmeli yoldan geçer. Her iki yönde de sürtünme kuvvetinin yaptığı işin büyüklüğü Wsu¨rW_{\text{sür}} kadar olduğundan, toplamda kaybedilen enerji 2Wsu¨r2W_{\text{sür}} olur. Başlangıç enerjisi EE olduğundan, dönüşteki kinetik enerji E2Wsu¨rE - 2W_{\text{sür}} olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Cisim K noktasından L noktasına çıkarken enerji korunumu bağıntısını yazalım.
E=Epot+Wsu¨rE = E_{\text{pot}} + W_{\text{sür}}
Başlangıçtaki kinetik enerjinin (EE), tepe noktasındaki potansiyel enerji (EpotE_{\text{pot}}) ve sürtünmeye harcanan enerjiye (Wsu¨rW_{\text{sür}}) eşit olduğunu göstermek için.
2
Cisim L noktasından K noktasına geri dönerken enerji korunumu bağıntısını yazalım.
Epot=Edo¨nu¨s¸+Wsu¨rE_{\text{pot}} = E_{\text{dönüş}} + W_{\text{sür}}
Tepe noktasındaki potansiyel enerjinin, dönüşteki kinetik enerjiye (Edo¨nu¨s¸E_{\text{dönüş}}) dönüşürken yine sürtünme nedeniyle Wsu¨rW_{\text{sür}} kadar enerji kaybedileceğini göstermek için.
3
Dönüş kinetik enerjisini çekip ilk adımdaki potansiyel enerji ifadesini yerine koyalım.
Edo¨nu¨s¸=EpotWsu¨r=(EWsu¨r)Wsu¨r=E2Wsu¨rE_{\text{dönüş}} = E_{\text{pot}} - W_{\text{sür}} = (E - W_{\text{sür}}) - W_{\text{sür}} = E - 2W_{\text{sür}}
Nihai kinetik enerjiyi başlangıç parametreleri cinsinden ifade etmek için.

Anahtar Kavram

Enerjinin korunumu ve sürtünmeli ortamlarda mekanik enerji kaybı
Sayfa 1 / 2Sonraki
İş, Enerji ve Güç Alıştırma Soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin