Tüm alıştırma soruları

Yasama erki, toplumu yönetmek ve onun üyelerini korumak üzere kurulmuş olsa da, hiçbir zaman keyfî bir mutlak güç olamaz. Zira hiç kimse kendi hayatı, özgürlüğü veya mülkiyeti üzerinde sahip olduğundan daha fazla bir gücü başkasına devredemez. Toplumsal sözleşmenin amacı bireylerin doğal haklarını güvence altına almak olduğundan, devlet bu sınırları aştığı anda kurucu meşruiyetini yitirir ve bireyler için direnme hakkı meşru bir zemin kazanır.

Bu parçada savunulan görüşten hareketle, siyasi iktidarın meşruiyet sınırı ve bireyin hakları arasındaki ilişkiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Karl Popper’ın bilim felsefesinde savunduğu yanlışlanabilirlik ilkesine göre, bir bilimsel kuramı destekleyen olumlu gözlemlerin artması o kuramın mantıksal veya matematiksel doğruluk olasılığını artırmaz; bu gözlemler yalnızca kuramın o ana kadarki ciddi sınamalara karşı direnç gösterdiğini (pekiştirildiğini) belgeler.

Dünya'nın Güneş etrafındaki yıllık hareketi ve eksen eğikliğine bağlı olarak, Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısı ve öğle vakti gölge yönleri yıl boyunca değişiklik gösterir. Bir coğrafi araştırmada, $K$ merkezinde yıl boyunca öğle vaktinde cisimlerin gölge yönünün hem kuzeye hem de güneye düştüğü, yılın iki gününde ise gölgenin oluşmadığı gözlemlenmiştir.

Buna göre, $K$ merkezinin coğrafi konumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi kesin olarak doğrudur?

İnsanlar doğa durumunda sahip oldukları yaşama, özgürlük ve mülkiyet gibi temel hakları toplumsal sözleşmeyle devlete devrederken, bu haklardan tamamen vazgeçmezler. Sözleşmenin amacı, bu hakların daha güvenli bir şekilde kullanılmasını ve korunmasını sağlamaktır. Devletin meşruiyeti, bu koruma görevini yerine getirmesine bağlıdır; eğer devlet bu sınırları aşar ve hakları ihlal ederse, bireylerin yönetime karşı direnme hakkı ortaya çıkar.

Buna göre, parçada savunulan birey-devlet ilişkisi ve haklar konusundaki yaklaşım aşağıdaki filozoflardan hangisinin görüşleriyle uyuşmaktadır?

Aşağıda sol sütunda verilen rasyonalist filozofları, sağ sütundaki kendilerine ait temel felsefi kavram veya yaklaşımlarla doğru biçimde eşleştiriniz.

Bir dedektif, olay yerindeki kanıtları incelemeden, tamamen kişisel önsezilerine dayanarak failin kırmızı şapkalı bir adam olduğunu öne sürer. Yapılan soruşturma sonucunda failin gerçekten de kırmızı şapkalı bir adam olduğu ortaya çıkar. Ancak dedektifin bu tahmini, rastlantısal bir isabetten ibarettir. Diğer yandan, dosyayı devralan savcı; parmak izi analizleri, kamera kayıtları ve görgü tanıklarının ifadelerini inceleyerek failin kırmızı şapkalı adam olduğunu rasyonel kanıtlarla ortaya koyar.

Bu parçada anlatılan durumdan yola çıkılarak bilgi felsefesinin temel kavramlarına dair aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Bir dağ yamac�� boyunca yükselen iki farklı merkezden $A$ merkezinin yükseltisi $800\text{ metre}$, gerçek sıcaklığı ise $12^\circ\text{C}$'dir. Sıcaklığın yükseldikçe her $200\text{ metrede}$ $1^\circ\text{C}$ düzenli olarak azaldığı kabul edilen bu bölgede, $A$ merkezinden daha yüksekte konumlanan $B$ merkezinin gerçek sıcaklığı ile $A$ merkezinin deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark $9^\circ\text{C}$ olarak ölçülmüştür.

Buna göre, $B$ merkezinin yükseltisi kaç metredir?

Sokrates'e göre hiç kimse bilerek kötülük yapmaz; kötülük, bilgi eksikliğinden kaynaklanır. Doğru bilgiye sahip olan insan, doğru eylemde bulunur. Bu doğrultuda ahlaki eylemin nihai hedefi, ruhun esenliğe kavuşması ve insanın en yüksek iyi olan mutluluğa (eudaimonia) ulaşmasıdır. İnsan ancak erdemli bir yaşam sürerek, yani neyin iyi olduğunu bilerek ve buna uygun davranarak gerçek mutluluğu elde edebilir.

Buna göre Sokrates'in ahlak anlayışında ahlaki eylemin nihai amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Hans Reichenbach’a göre bilim felsefesi, bilimsel bilginin psikolojik ve sosyolojik koşullarla şekillenen "keşif bağlamı" (context of discovery) ile ilgilenmez; onun asıl konusu, ortaya konmuş kuramların mantıksal yapısını ve deneyle ilişkisini ele alan "gerekçelendirme bağlamı"dır (context of justification). Filozofun görevi, bilimin tarihsel gelişim sürecindeki öznel etkinlikleri tasvir etmek değil, bilimin dilini mantıksal analize tabi tutarak doğrulanmış önermelerden oluşan rasyonel yapıyı ortaya koymaktır.

Buna göre, parçada savunulan görüş bilim felsefesindeki aşağıdaki yaklaşımlardan hangisinin temel iddialarıyla örtüşmektedir?

Descartes, varlık felsefesinde düalist (ikici) bir yaklaşım benimseyerek gerçekliği iki temel töze ayırır: Düşünme niteliğine sahip fakat yer kaplamayan zihin (res cogitans) ve yer kaplama niteliğine sahip fakat düşünmeyen madde (res extensa). Filozofa göre bu iki töz, özleri ve nitelikleri bakımından birbirinden tamamen bağımsız ve birbirine indirgenemez yapıdadır. Ancak insan özelinde bu iki töz, epifiz bezi (kozalaksı bez) aracılığıyla etkileşime girer; zihnin kararları bedende fiziksel eylemlere yol açarken, bedenin maruz kaldığı fiziksel etkiler zihinde duyumlar ve fikirler oluşturur.

Buna göre, Descartes'ın hem madde hem idea olarak varlık (düalizm) yaklaşımı dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Yeryüzünü oluşturan levhaların birbirine göre hareket yönleri ve kabuk tipleri, yeryüzünün şekillenmesinde doğrudan rol oynayan farklı tektonik süreçleri ve yer şekillerini meydana getirir. Aşağıda verilen levha sınır tipleri ile haritada işaretlenmiş olan jeolojik yapı ve coğrafi bölge örneklerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Bir teorinin bilimsel değerini belirleyen şey, onun her olguyu açıklama gücündeki sınırsızlık değil, aksine hangi olguların gerçekleşmesi durumunda çökeceğini önceden ilan edebilme cesaretidir. Eğer bir açıklama modeli, karşılaştığı her yeni durumu kendi kavramlarıyla uzlaştırabiliyor ve hiçbir olası deneyle çürütülemiyorsa, o model aslında hiçbir şeyi dışlamıyor demektir. Gerçek anlamda bilimsel bir iddia, dünyadaki bazı olası durumların gerçekleşmesini yasaklar; böylece kendi aleyhine olabilecek gözlemlerin yolunu açar. Sınırları bu şekilde çizilmeyen, her koşulda ayakta kalan bir teori, deneysel dünyanın bilgisine katkı sunamaz.

Bu parçada ortaya konan bakış açıs��ndan yola çıkılarak, bir kuramın bilimsel kimlik kazanması aşağıdakilerden hangisine bağlanmıştır?

Türkiye'de yer alan aşağıdaki merkezleri, $21$ Haziran tarihinde yaşanan gündüz sürelerinin en uzundan en kısaya doğru sıralanışına göre düzenleyiniz.

Aşağıda verilen coğrafi bölgeleri, bu bölgelerdeki nüfus dağılışını ve yoğunluğunu belirleyen temel faktörler ile nüfuslanma özellikleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Din felsefesinde teodise; mutlak iyi, her şeyi bilen ve her şeye gücü yeten bir Tanrı'nın varlığı ile dünyada gözlemlenen kötülüklerin varlığını uzlaştırma çabasıdır. Bu yaklaşım, kötülüğün varlığına rağmen Tanrı inancının rasyonel olarak savunulabileceğini göstermeyi amaçlar.

Buna göre teodisenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda sol sütunda varlık felsefesindeki farklı ontolojik yaklaşımlar, sağ sütunda ise bu yaklaşımların temel iddiaları verilmiştir. Sol sütundaki her bir yaklaşımı sağ sütundaki uygun iddiayla eşleştiriniz.

Sokrates, Meno diyaloğunda okuma yazma bilmeyen bir köleye hiçbir yeni bilgi öğretmeden, sadece doğru soruları sorarak bir geometri problemini çözdürmeyi başarır. Ona göre bu durum, bilginin ruhumuzda doğuştan hazır bulunduğunun ve doğru sorularla anımsanabileceğinin bir kanıtıdır.

Sokrates'in bu yaklaşımı, bilginin kaynağını ve niteliğini açıklayan aşağıdaki felsefi akımlardan hangisinin temel iddiasını desteklemektedir?

Aşa��ıdaki sol sütunda verilen felsefi ve entelektüel durumlara dair senaryoları, sağ sütundaki felsefi düşüncenin ayırt edici özellikleri ile mantıksal ilişkilerine göre doğru şekilde eşleştiriniz.

İslam'da bilginin doğruluğunu teminat altına alan üç temel bilgi kaynağı bulunmaktadır. Aşağıda sol sütunda yer alan bilgi kaynaklarını, sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıda izohips haritalarında yer alan bazı kavramlar ve bu kavramların özellikleri karışık olarak verilmiştir. Bu kavramları doğru özellikleri ile eşleştiriniz.