Tüm alıştırma soruları

Geçenlerde bir konser salonunda piyanistin tuşlara her dokunuşunda salonun mavi, sarı ve kırmızı ışıklarla dolduğunu hissettiğini söyleyen bir sanat öğrencisiyle karşılaştım. Bu genç, tıp literatüründe 'sinestezi' olarak adlandırılan ve bir duyu uyarılmasıyla eş zamanlı olarak başka bir duyu kanalında da algılamanın gerçekleştiği sıra dışı duruma sahipti. Son yıllarda yapılan nörolojik araştırmalar, bu durumun kalıtımsal olduğunu ve beyindeki duyu bölgeleri arasındaki yoğun mikroskobik bağlardan kaynaklandı��ını ortaya koymaktadır. Doğuştan gelen bu algısal farklılık; yaratıcı düşünceyi ve hafıza kapasitesini besleyerek sanatçıların veya bilim insanlarının kendi alanlarında öne çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Eskiden bir hastalık ya da zihinsel bir yanılsama sanılan bu olgu, günümüzde modern görüntüleme araçlarıyla kanıtlanmış bir algısal zenginlik olarak kabul görmektedir.

Yukarıdaki parçada belirtilen açıklamalar doğrultusunda, verilen cümleler ile bu cümlelerin işaret ettiği yardımcı düşünceleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Ses dalgalarına ait bazı kavramlar soldaki sütunda, bu kavramların açıklamaları ve fiziksel özellikleri ise sağdaki sütunda verilmiştir.

Buna göre, soldaki kavramları sağdaki en uygun açıklamalarla eşleştiriniz.

Karanlık Gökyüzü Hareketi ile ilgili aşağıdaki parçayı okuyunuz:

(I) Karanlık Gökyüzü Hareketi, yapay ışık kirliliğinin doğal gece döngüsüne ve ekosistemlere verdiği zararlara dikkat çekmek amacıyla ortaya çıkmış küresel bir sivil girişimdir. (II) Bu hareket, kontrols��z dış aydınlatmaların gökyüzü gözlemlerini engellemesinin yanı sıra göçmen kuşların yön bulma duyularını bozduğunu ve gece aktif olan yaban hayatının beslenme alışkanlıklarını sekteye uğrattığını savunur. (III) Girişimin öncelikli hedefleri arasında, yerel yönetimlerle iş birliği yaparak enerji tasarruflu ve ışığı doğrudan yere yönlendiren perdelemeli aydınlatma sistemlerinin yaygınlaştırılması yer alır. (IV) Bireysel düzeyde ise insanları gereksiz dış ışıkları kapatmaya teşvik ederek biyolojik saatin (sirkadiyen ritim) korunmasına ve melatonin hormonu salınımının sağlıklı kalmasına katkı sağlamayı amaçlar.

Buna göre, parçada numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden çıkarılabilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

İnsanlarda eşeysel kromozomlar (X ve Y) üzerinde taşınan karakterlerin kalıtım yolları ve bu yollara ait belirleyici özellikler aşağıda karışık olarak verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda numaralandırılmış kalıtım biçimlerini sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Aşağıdaki parçada geçen ifadelerle bu ifadelerin karşıladığ�� yardımcı düşünceleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Palinoloji; çiçekli bitkilerin polenleri ile eğrelti otu ve mantar gibi organizmaların sporlarını inceleyen bilim dalıdır. Özellikle göl tabanlarında veya bataklık tortullarında biriken fosil polenler, dış çeperlerindeki dayanıklı organik madde olan sporopollenin sayesinde binlerce yıl boyunca bozulmadan korunabilir. Palinoloji uzmanları, bu katmanlardan aldıkları karot örneklerini laboratuvar ortamında analiz ederek geçmiş dönemlerin bitki örtüsünü ve dolayısıyla o dönemin iklim koşullarını yeniden kurgularlar. Örneğin, belirli bir katmanda nemli iklimi seven ağaç polenlerinin yoğunlaşması, o dönemde bölgenin yağışlı bir evre geçirdiğini kanıtlar. Bu yöntem, yalnızca geçmiş iklim döngülerini anlamamıza yardımcı olmakla kalmaz; aynı zamanda tarih ��ncesi insan topluluklarının tarımsal faaliyetlerini ve yerleşim tarihlerini belirlemede de arkeologlara ışık tutar.

Isı, sıcaklık ve iç enerji kavramları fizik biliminde termodinamik yasalarının temelini oluşturur ve günlük yaşamda sıklıkla birbirine karıştırılır. Aşağıda sol sütunda verilen fiziksel kavramları, sağ sütunda verilen doğru açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Bir fen lisesi öğrencisi, fizik panosu için hazırladığı çalışmada ısı, sıcaklık ve iç enerji kavramlarını açıklamak istemektedir. Buna göre, panoda yer alacak aşağıdaki kavramlar ile bu kavramları doğru açıklayan fiziksel tanımları eşleştiriniz.

Sonifikasyon (seslileştirme), sayısal veya görsel verilerin ses dalgalarına dönüştürülmesi yöntemiyle analiz edilmesidir. Özellikle astrofizikçiler, karmaşık uzay teleskobu görüntülerindeki elektromanyetik spektrum verilerini duysal frekanslara çevirerek gözden kaçabilecek ince detayları yakalamayı başarırlar. İnsan beyni, karmaşık görsel örüntülerin aksine, ses perdelerindeki anlık sapmaları veya ritim değişikliklerini çok daha hızlı algılama yeteneğine sahiptir. Bu yönüyle sonifikasyon, sadece görme engelli araştırmacıların bilimsel süreçlere katılımını kolaylaştırmakla kalmaz; aynı zamanda büyük veri analitiğinde çok boyutlu ilişkilerin çözümlenmesinde yeni bir boyut açar. Günümüzde deprem dalgalarının hareket yönün�� tahmin etmekten, kanserli hücrelerin büyüme seyrini izlemeye kadar geniş bir yelpazede bu yöntemden yararlanılmaktadır.

Bu parçada geçen sol sütundaki ifadeler ile bu ifadelerin karşıladığı sağ sütundaki yardımcı düşünceleri doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Isı, sıcaklık ve iç enerji kavramları termodinamik biliminin temelini oluşturur. Günlük hayatta bu kavramlar sıklıkla birbirinin yerine kullanılarak kavram yanılgılarına yol açar. Fiziksel anlamda her bir kavramın tanımı ve sınırları net olarak belirlenmiştir.

Buna göre, sol sütunda verilen fiziksel tanımları, sağ sütundaki doğru kavramlarla eşleştiriniz.

Kılcallık olayı, sıvıların ince borularda yükselmesi veya alçalması durumudur. Günlük yaşamda ve fizik laboratuvarlarında kılcallık olayı ile ilgili yapılan bazı gözlemler sol tarafta, bu gözlemlerin fiziksel açıklamaları ise sağ tarafta verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki kılcallık gözlemlerini sağ sütundaki en uygun fiziksel açıklamalarla eşleştiriniz.

Likenler; algler ve mantarların kurduğu ortak yaşam birliği olup çevre kirliliğinin, özellikle hava kirliliğinin tespit edilmesinde biyolojik indikatör (gösterge) olarak sıklıkla kullanılırlar. Gelişmiş bitkilerin aksine likenlerin kök sistemleri ve koruyucu mumsu bir tabakaları (kutikula) bulunmaz. Bu yapısal özellik, onların havada asılı duran gazları, ağır metalleri ve radyoaktif maddeleri doğrudan emerek bünyelerinde biriktirmelerine yol açar. Ortamdaki kirlilik oranı arttıkça liken türlerinin çeşitliliği azalır ve hassas türler hızla yok olur. Bu nedenle bilim insanları, kimyasal analiz cihazlarının henüz ölçemediği uzun vadeli ve düşük yoğunluklu hava kirliliğini, bölgedeki liken popülasyonunun durumunu ve tür kompozisyonunu inceleyerek tespit edebilmektedir.

Bu parçada geçen cümleler ile bu cümlelerden çıkar��labilecek yardımcı düşünceleri doğru şekilde eşleştiriniz.

Yarıçapı $r = 10\text{ m}$ olan çembersel bir koşu pistinin $K$ noktasından harekete başlayan bir sporcu, pistin yarısını $t = 5\text{ s}$ sürede koşarak karşı taraftaki $L$ noktasına ulaşıyor.

Buna göre; sol sütunda verilen fiziksel nicelikleri, sağ sütunda verilen doğru sayısal değerler ve birimleriyle eşleştiriniz. ($\pi = 3$ alınız.)

Aşağıdaki paragrafta biyolüminesans ile ilgili bazı bilgiler verilmiştir.

"Biyolüminesans, bazı canlıların kimyasal reaksiyonlar yoluyla kendi ışıklarını üretip yayması olayıdır. Derin deniz ekosistemlerinden karasal ortamlara kadar geniş bir alanda gözlenen bu biyolojik olgu, temel olarak lusiferin pigmentinin lusiferaz enzimi eşliğinde oksijenle tepkimeye girmesiyle gerçekleşir. Canlılar bu yeteneği avlanma, tür içi iletişim, eş seçimi ve avcılardan korunma gibi yaşamsal faaliyetlerde bir savunma veya saldırı aracı olarak kullanırlar. Örneğin, okyanus derinliklerindeki fener balıkları yaydıkları ışıkla avlarını kendilerine çekerken, bazı mürekkep balığı türleri tehlike anında parlayarak saldırganı şaşırtıp kaçmayı başarır. Bu sürecin en dikkat çekici yönü ise üretilen ışığın 'soğuk ışık' olması, yani enerjinin neredeyse tamamının ısı kaybı yaşanmadan doğrudan ışığa dönüştürülerek yüksek bir verimlilikle sunulmasıdır."

Buna göre, paragrafta geçen ifadelerden hareketle oluşturulan sol sütundaki yardımcı düşünceleri, sağ sütundaki kavramsal odak noktalarıyla doğru şekilde eşleştiriniz.

Dalgaların temel değişkenleri ile bu değişkenlerin fiziksel özellikleri ve bağlı oldukları parametreler aşağıda karışık olarak verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki dalga değişkenlerini sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Doğrusal bir yolda hareket eden cisimlerin hareket durumları ile bu hareketlere ait grafik çizgilerinin özellikleri aşağıda verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki hareket durumlarını sağ sütundaki uygun grafik çizgisi özellikleriyle eşleştiriniz.

Arkeoakustik, antik dönem mimarlarının sesin fiziksel yayılımını bilinçli bir biçimde yönlendirip yönlendirmediğini araştıran görece yeni bir disiplindir (I). Bu alanda çalışan araştırmacılar, tarih öncesi mağaralardan antik Yunan tiyatrolarına kadar pek çok yapıda akustik ölçümler yapmaktadır (II). Bulgular, özellikle ritüel alanlarının inşasında yankılanma süresi ve ses frekansı gibi unsurların toplumsal etkileşimi artırmak amacıyla optimize edildiğini göstermektedir (III). Ancak bu durum, geçmişteki ustaların modern akustik mühendisliği kurallarını bildiği anlamına gelmez (IV). Onlar, bilimsel kuramlardan ziyade deneme yanılma yoluyla elde ettikleri pratik deneyimleri nesilden nesile aktarmışlardır (V).

Bu parçada numaralanmış cümleler ile bu cümlelerden hareketle ulaşılabilecek yardımcı düşünceleri doğru biçimde eşleştiriniz.

Doğrusal bir yolda sabit hızlarla hareket eden cisimlerin bazı hareket durumları ve bu durumlar neticesinde elde edilen fiziksel nicelikler verilmiştir. Sol tarafta verilen hareket durumlarını, sağ tarafta verilen doğru fiziksel nicelik değerleriyle eşle��tiriniz.

Doğrusal bir yolda hareket eden bazı cisimlerin $t = 0$ anındaki konumları ve hareket yönleri ile bu hareketlere ait konum-zaman ($x-t$) grafiklerinin özellikleri aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki hareket durumlarını sağ sütundaki uygun grafik özellikleriyle eşleştiriniz.

Aşağıdaki parçada paleoklimatoloji araştırmalarında yararlanılan bazı yöntemler ve bu y��ntemlerden elde edilen veriler ele alınmıştır:

"Paleoklimatoloji, Dünya’nın geçmiş jeolojik dönemlerindeki iklim koşullarını ve bunların değişim süreçlerini inceleyen bilim dalıd��r. Doğrudan meteorolojik ölçümlerin bulunmadığı binlerce yıl öncesine ait iklim verilerine ulaşmak için bilim insanları; ağaç halkaları, buzul çekirdekleri ve göl tortulları gibi doğal arşivleri kullanırlar. Örneğin, kutup bölgelerinden çıkarılan buzul çekirdekleri içindeki hapsedilmiş gaz kabarcıkları, geçmiş atmosferin kimyasal bileşimi ve sıcaklık dalgalanmaları hakkında benzersiz bilgiler sunar. Göl tabanlarındaki tortul katmanlarında biriken polen fosilleri ise o dönemdeki bitki örtüsünün dağılımını ve dolayısıyla bölgesel nem koşullarını ortaya koyar. Bu doğal göstergelerden elde edilen verilerin modellenmesi, günümüzdeki küresel iklim değişikliğinin seyrini ve gelecekteki olası senaryoları öngörmede hayati bir rol oynamaktadır."

Buna göre, sol sütunda verilen parçadaki yöntem ve verileri, sağ sütunda bu yöntem ve verilerden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerle doğru olacak şekilde eşleştiriniz.

Ses dalgalarının günlük yaşamdaki bazı etkileri ile bu etkilerin temelini oluşturan fiziksel kavramların eşleştirilmesi hedeflenmektedir. Buna göre, sol sütunda verilen günlük yaşam durumlar��nı sağ sütundaki en uygun fiziksel kavramlarla eşleştiriniz.