Tüm alıştırma soruları

Coğrafya öğretmeninin araştırma ödevi için belirlediği aşağıdaki çalışma konularını, fiziki coğrafyacıların bu araştırmalarda doğrudan yararlandığı yardımcı bilim dalları ile eşleştiriniz.

I. Dünya Savaşı sırasında İtilaf Devletleri'nin kendi aralarında yaptıkları gizli antlaşmalar ile bu antlaşmaların temel içerik ve hedeflerini doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda, Dünya'nın Güneş etrafındaki elips şeklindeki yörüngesi ve bu yörünge üzerindeki iki farklı konum modellenmiştir.

Dünya'nın bu yörünge üzerindeki hareketi göz önüne alındığında;

I. $3\text{ Ocak}$ (Günberi) tarihinde yörünge hızının en yüksek değere ulaşması,
II. Kuzey Yarım Küre'de yaz mevsimi süresinin, Güney Yarım Küre'dekinden daha uzun olması,
III. Yıl boyunca Güneş ışınlarının düşme aç��sının değişmesine bağlı olarak mevsimlerin oluşması,
IV. Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe yer çekimi ivmesinin artış göstermesi

durumlarından hangileri Dünya'nın yörüngesinin elips şeklinde olmasının sonuçları arasında gösterilebilir?

Türkiye’nin mutlak (matematik) konumu göz önüne alındığında, coğrafi koordinatları yaklaşık olarak verilen;

- X merkezi: $37^\circ$ Kuzey enlemi, $28^\circ$ Doğu boylamı
- Y merkezi: $40^\circ$ Kuzey enlemi, $43^\circ$ Doğu boylamı

noktalarıyla ilgili olarak ileri sürülen:

I. 21 Haziran tarihinde X merkezinde Güneş ışınları, Y merkezine göre daha eğik açıyla düşer.
II. 21 Aralık tarihinde Y merkezindeki gündüz süresi, X merkezine göre daha kısadır.
III. X merkezinde Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönüşüne bağlı çizgisel h��z Y merkezine göre daha fazla olup, her iki merkezde de bu çizgisel hız yıl boyunca değişmez.
IV. Y merkezindeki yerel saat ile Türkiye’nin ulusal saati arasındaki zaman farkı, X merkezine göre daha azdır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönüşü (günlük hareketi) sonucunda yeryüzünde birçok fiziksel olay gerçekleşir. Aşağıda günlük hareketin bazı sonuçları ile bu sonuçların açıklamaları verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki sonuçları sağ sütundaki en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Felsefe, hazır bilgi paketleri sunan veya dünyaya dair kesin reçeteler yazan bir disiplin değildir. Aksine o, insanın kendisiyle, toplumla ve evrenle kurduğu ilişkiyi sorunsallaştıran, kavramları analiz ederek zihinsel sınırları zorlayan sürekli bir refleksiyon faaliyetidir. Bir filozof, dünyaya dair doğruları cebinde taşıyan bir "bilge" değil; bu doğruların ne ölçüde doğru olduğunu, temellerini ve anlamını sorgulayan bir arayışçıdır. Dolayısıyla felsefi çaba, belirli bir pratik sonuca ulaşıp orada durmak yerine, dü��ünmenin kendisini bir yaşam biçimi haline getirmeyi gerektirir.

Bu parçadan hareketle felsefeyle ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Filozof, adalet kavramını temellendirirken sadece toplumsal pratikleri ve yasal düzenlemeleri incelemekle kalmaz; aynı zamanda "Adalet kavramına ulaşırken zihnim hangi ön kabullerle hareket etmektedir?" ve "Bu ön kabullerin mantıksal dayanakları nelerdir?" gibi sorularla kendi düşünme biçimini de masaya yatırır. Bu yönüyle felsefi sorgulama, sadece dışsal bir nesneye yönelmekle sınırlı kalmayıp bilme eyleminin kendisini ve bu eylemin sonuçlarını da analiz eder.

Buna göre parçada felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisi vurgulanmaktadır?

Karstik topografya; çözünebilen kayaçların su kimyasıyla erimesi veya bu sulardaki çözünmüş minerallerin çökelmesi sonucu şekillenir. Türkiye, karstik yer şekillerinin çeşitliliği ve yaygınlığı bakımından oldukça zengin bir ülkedir. Bu şekillerin gelişiminde kayaç yapısı, iklim ve yer şekilleri gibi faktörler belirleyicidir.

Aşağıda verilen karstik yer şekillerini ve bölgesel karst özelliklerini, karşılarında yer alan jeomorfolojik açıklama ve oluşum süreçleriyle doğru şekilde eşleştiriniz.

Aşağıda verilen kıyı tiplerini, oluşumlarında etkili olan temel özelliklerle doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Kant, bilginin oluşum sürecini açıklarken ne tek başına aklın ne de tek başına duyumların yeterli olduğunu savunur. Ona göre bilgi, dış dünyadan gelen duyusal verilerin zihnin doğuştan getirdiği kategoriler tarafından işlenmesiyle kurulur. Filozof bu durumu 'Görüsüz kavramlar boş, kavramsız görüler kördür.' sözüyle özetler.

Buna göre Kant'ın kritisizm (eleştiricilik) felsefesinin temel iddiası aşağıdakilerden hangisidir?

Kant, rasyonalizmin aklı tek kaynak gören dogmatik tavrı ile empirizmin deneyi tek kaynak gören sınırlı yaklaşımını eleştirerek yeni bir bilgi kuramı geliştirmi��tir. Ona göre bilgi, duyularımız aracılığıyla dış dünyadan gelen ham verilerin aklın apriori (deney öncesi) formları tarafından işlenmesiyle oluşur.

Buna göre, kritisizmin bilgi anlayışını en iyi özetleyen ifade aşağıdakilerden hangisidir?

Aşağıda sol sütunda verilen felsefi düşüncenin ayırt edici özelliklerini, sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Wittgenstein, *Tractatus* adlı eserinde felsefenin bir kuram veya öğreti olmadığını, aksine bir etkinlik olduğunu savunur. Ona göre felsefenin amacı, dilin sınırlarını belirleyerek düşünceleri mantıksal olarak netleştirmektir. Felsefe yapıldı��ında ortaya çıkan şey yeni felsefi önermeler değil, karmaşık ve bulanık önermelerin berraklaşmasıdır. Dolayısıyla felsefe, olgusal dünyaya dair yeni bilgiler sunan bir bilim dalı gibi çalışmaz; var olan önermeleri analiz ederek onların anlamını aydınlatır.

Bu parçadan hareketle felsefenin doğasına ilişkin aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Ormanlardaki ağaçlar, sanılanın aksine birbirlerinden tamamen bağımsız canlılar değildir. Toprağın altında bulunan ve mikorizal ağlar adı verilen mantar iplikçikleri, ağaçların köklerini birbirine bağlar. Bu devasa yeraltı şebekesi sayesinde ağaçlar kendi aralarında besin paylaşımı yapar, kuraklık veya böcek istilası gibi tehlikeleri birbirlerine haber verirler. Böylece orman, tekil ağaçların toplamından ziyade, yardımlaşan ve ortak hareket eden bütüncül bir organizma gibi çalışır.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Ekvatoral ve kutup kuşaklarındaki bölgelerde günlük hava durumunda yıl boyunca görülen değişkenliğin düşük olması, bu bölgelerde günlük hava durumu koşulları ile uzun süreli iklim özelliklerinin büyük oranda benzerlik göstermesini sağlar.

İnsan bilgisi, ne yalnızca dış dünyadan gelen duyusal izlenimlerin zihinde pasif bir şekilde birikmesiyle ne de zihnin dış dünyadan bağımsız olarak ürettiği soyut kavramlarla açıklanabilir. Duyu organlarımız bize dış dünyanın ham malzemesini sunar; zihin ise doğuştan getirdiği zaman, mekân ve anlama yetisinin kategorileriyle bu ham malzemeyi işler, düzenler ve anlamlı bir bilgi hâline getirir. Zihnin bu aktif yapısı olmaksızın duyularımız bize sadece düzensiz bir algı yığını sunar; duyuların getirdiği içerik olmaksızın da zihinsel kavramlarımız içi boş kalıplardan ibaret kalır.

Bu parçada savunulan bilgi görüşüyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

Kant, bilginin sınırlarını ve kaynağını sorgularken insan zihninin kurucu rolünü ön plana çıkarır. Ona göre, bilginin oluşumu için deneyim yoluyla gelen duyusal veriler şarttır; ancak bu veriler zihnin apriori (deney öncesi) formları ve kategorileri tarafından işlenmedikçe anlamsız birer yığından ibarettir. Zihin duyulardan gelen malzemeyi kendi yasalarına göre düzenleyerek bilgiye dönüştürür. Dolayısıyla insan, nesneleri 'kendilerinde oldukları gibi' (numen) değil, zihninin kurucu yapısının izin verdiği biçimde yani 'görünüşler' (fenomen) olarak bilir.

Bu parçadan hareketle Kant'ın kritisizmiyle ilgili;

I. Bilgi, sujeden (özne) bağımsız nesnel bir gerçekliğin zihne doğrudan yansımasıdır.
II. Bilginin inşasında akıl aktif bir biçimlendirici, deney ise bu biçimlendirme için gerekli içeriği sağlayan bir kaynaktır.
III. İnsan zihni, kendi sınırlarını aşan metafiziksel alanın (numen) kesin bilgisine deneyüstü akıl yoluyla ulaşabilir.

yargılarından hangileri savunulabilir?

Bir düşünür şöyle demektedir: "İnsan eylemlerinde başlangıçta tamamen serbest değildir; çünkü toplumsal kurallar, genetik özellikler ve içinde bulunduğu çevre onu sınırlandırır. Ancak insan, aklını geliştirip bilgi düzeyini artırdıkça bu sınırları aşabilir ve kendi kararlarını kendisi vermeye başlar. Yani insan, ahlaki özerkliğini kendi çabasıyla kazanır."

Bu düşünürün görüşü, ahlaki eylemde özgürlük problemiyle ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisini savunmaktadır?

Yeni Türk Devleti'nde toplumsal yapıyı çağdaşlaştırmak, laikleştirmek ve batı dünyasıyla ilişkileri kolaylaştırmak amacıyla birçok yenilik yapılmıştır.

Buna göre, aşağıda verilen toplumsal alandaki inkılapların kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralanışı nasıl olmalıdır?

"Bir yazarın kalıcılığı yakalaması, çağının sorunlarını anlatmasına değil; bu sorunları kendine has bir dille sunabilmesine bağlıdır."

Bu cümleyle anlamca en yakın olan cümle aşağıdakilerden hangisidir?