Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Soru 5221Soru

Tek yarıkta gerçekleştirilen bir kırınım deneyinde, yarık genişliği ww iken ekran üzerinde oluşan saçakların ardışık iki karanlık saçak arasındaki mesafesi (saçak genişliği) Δx\Delta x olarak ölçülmektedir.

Buna göre, deneyde sadece yarık genişliği yarıya indirilirse (w/2w/2), ekran üzerinde oluşan merkezi aydınlık saçak genişliği kaç Δx\Delta x olur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 44

Cevap

Merkezi aydınlık saçak genişliği 4 delta x olur.
Yarık genişliği ile saçak genişliği ters orantılıdır. Yarık genişliği yarıya düşürüldüğünde standart saçak genişliği 2 katına çıkarak 2Δx2\Delta x olur. Tek yarıkta kırınım deseninde merkezi aydınlık saçak genişliği, normal saçak genişliğinin 2 katı büyüklüğe sahiptir. Dolayısıyla yeni merkezi aydınlık saçak genişliği 2×2Δx=4Δx2 \times 2\Delta x = 4\Delta x olur. Bu nedenle 4 katı değerini veren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Saçak genişliği formülünü yazmak
Tek yarıkta kırınım deneyinde saçak genişliği formülü Δx=λLw\Delta x = \frac{\lambda \cdot L}{w} şeklindedir.
Yarık genişliğindeki değişimin standart saçak genişliğini nasıl etkileyeceğini bulmak için bu bağıntı gereklidir.
2
Yarık genişliği yarıya indirildiğindeki yeni saçak genişliğini hesaplamak
Yeni yarık genişliği w=w2w' = \frac{w}{2} olduğunda, yeni saçak genişliği Δx=λLw/2=2λLw=2Δx\Delta x' = \frac{\lambda \cdot L}{w/2} = 2 \cdot \frac{\lambda \cdot L}{w} = 2\Delta x olur.
Yarık genişliği ile saçak genişliğinin ters orantılı olduğunu gösterip yeni standart saçak genişliğini belirlemek için.
3
Merkezi aydınlık saçak genişliğini hesaplamak
Tek yarıkta merkezi aydınlık saçak genişliği, standart saçak genişliğinin iki katıdır (2Δx2\Delta x'). Buradan yeni merkezi aydınlık saçak genişliği 2(2Δx)=4Δx2 \cdot (2\Delta x) = 4\Delta x olarak bulunur.
Tek yarıkta kırınım deseninin en belirgin özelliği olan merkezi saçak genişliğinin diğerlerinin iki katı olması kuralını uygulamak için.

Anahtar Kavram

Işığın Tek Yarıkta Kırınımı ve Saçak Genişliği İlişkisi

Alternatif Yöntem

Saçak genişliği formülünde yarık genişliği paydada yer aldığından, yarık genişliği yarıya indiğinde saçak genişliği doğrudan 2 katına çıkar. Merkezi aydınlık saçak her zaman diğer saçakların 2 katı genişlikte olduğundan, başlangıçtaki merkezi saçak genişliği 2Δx2\Delta x iken yeni durumdaki merkezi saçak genişliği 2×2Δx=4Δx2 \times 2\Delta x = 4\Delta x olarak hızlıca bulunabilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5222Soru

Bir kıyı mühendisliği çalışmasında, doğrusal kıyı şeridine paralel inşa edilen bir dalgakıran üzerindeki geçit modellenmiştir. Açık denizden gelen doğrusal su dalgalarının, dalgakırandaki genişliği ww olan yarıktan geçerek liman içine girdikten sonra bükülüp dairesel dalgalara dönüştüğü (kırınıma uğradığı) gözlenmiştir. Liman içindeki teknelerin dalgalardan en az düzeyde etkilenmesi için limana giren bu dalgaların kırınım etkisinin azaltılması (daireselleşmeden, olabildiğince doğrusal bir hat üzerinde ilerlemesi) istenmektedir.

Buna göre, limana giren dalgaların kırınım etkisini azaltmak için;

I. Liman girişindeki su derinliğini azaltmak,
II. Dalgakıranlar arasındaki boşluğun genişliğini (ww) artırmak,
III. Dalga kaynağının frekansını azaltmak

işlemlerinden hangileri tek başına uygulanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Liman girişindeki su derinliğini azaltmak ve dalgakıranlar arasındaki boşluğun genişliğini artırmak işlemleri tek başına uygulanabilir.
Kırınım etkisinin azalması için dalga boyunun küçülmesi ya da yarık genişliğinin artması gerekmektedir. Su derinliğinin azaltılması hızı ve dolayısıyla dalga boyunu küçülterek kırınımı azaltır. Dalgakıranlar arasındaki boşluğun genişliğinin artırılması da kırınım etkisini doğrudan azaltır.

Adım Adım Çözüm

1
Kırınım Şartının Analizi
Kırınım etkisinin azalması için λw\frac{\lambda}{w} oranının küçülmesi gerekir.
Su dalgalarında kırınım olayının belirginliği dalga boyunun (λ\lambda) yarık genişliğine (ww) oranı ile belirlenir. Bu oran küçüldükçe kırınım zayıflar.
2
Su Derinliğinin Azaltılmasının İncelenmesi
Dalga boyu (λ\lambda) küçülür, dolayısıyla kırınım etkisi azalır.
Su derinliği azaltıldığında dalgaların hızı (vv) azalır. Kaynağın frekansı (ff) sabit olduğundan, v=λfv = \lambda \cdot f bağıntısına göre dalga boyu da küçülür. Dalga boyunun küçülmesi λw\frac{\lambda}{w} oranını azaltır.
3
Boşluk Genişliğinin Artırılmasının İncelenmesi
Yarık genişliği (ww) artar, dolayısıyla kırınım etkisi azalır.
ww değerinin artırılması, dalga boyu sabitken λw\frac{\lambda}{w} oranını doğrudan küçültür.
4
Dalga Kaynağının Frekansının Azaltılmasının İncelenmesi
Dalga boyu (λ\lambda) artar, dolayısıyla kırınım etkisi artar.
Frekans (ff) azaltıldığında, hız sabit kalacağı için v=λfv = \lambda \cdot f bağıntısına göre dalga boyu (λ\lambda) artar. Bu durum kırınımı daha belirgin hale getirir.

Anahtar Kavram

Su dalgalarında kırınım etkisinin derecesi, dalga boyunun yarık genişliğine oranına bağlıdır. Dalga boyunu küçültmek veya yarık genişliğini artırmak kırınım etkisini azaltır.
Soru 5223Soru

Atom numaraları verilen 9X_{9}\text{X}, 10Y_{10}\text{Y} ve 17Z_{17}\text{Z} elementleri ile ilgili;

I. Bağ elektronlarını çekme eğilimi (elektronegatifliği) en fazla olan element X\text{X}'tir.
II. Elektron ilgisi en fazla olan element X\text{X}'tir.
III. Y\text{Y} elementinin elektron ilgisi ve elektronegatifliği yok kabul edilir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Birinci ve üçüncü ifadeler doğrudur.
Elementlerin periyodik sistemdeki konumları incelendiğinde; ikinci periyot 7A grubundaki flor elementinin elektronegatifliği en yüksek olan element olduğu görülür. Soygaz olan neon elementinin elektronegatiflik ve elektron ilgisi değerleri ise yok kabul edilir. Klor elementinin elektron ilgisi flordan daha büyük olduğu için elektron ilgisi en yüksek olan element klor olmalıdır. Bu durum ikinci ifadenin yanlış, birinci ve üçüncü ifadelerin ise doğru olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Elementlerin katman elektron dizilimlerini yazarak periyodik sistemdeki konumlarını belirlemek.
9X_{9}\text{X} elementinin elektron dizilimi 272-7 şeklindedir ve 2. periyot 7A grubundadır. 10Y_{10}\text{Y} elementinin elektron dizilimi 282-8 şeklindedir ve 2. periyot 8A grubundadır (soygaz). 17Z_{17}\text{Z} elementinin elektron dizilimi 2872-8-7 şeklindedir ve 3. periyot 7A grubundadır.
Periyodik özellikleri doğru karşılaştırabilmek için elementlerin grup ve periyotlarını bilmemiz gerekir.
2
Birinci ifadeyi değerlendirmek için elementlerin elektronegatifliklerini karşılaştırmak.
Elektronegatiflik periyodik sistemde soldan sağa ve aşağıdan yukarıya doğru genellikle artar. Soygazların bağ yapma eğilimi olmadığından elektronegatiflikleri yok kabul edilir. Bu durumda en aktif ametal olan 7A grubundaki ikinci periyot elementi X\text{X}'in (flor) elektronegatifliği en fazladır. Dolayısıyla birinci ifade doğrudur.
Ametallerin elektronegatiflik eğilimlerini belirlemek.
3
İkinci ifadeyi değerlendirmek için elementlerin elektron ilgilerini karşılaştırmak.
Elektron ilgisi genellikle soldan sağa ve aşağıdan yukarıya doğru artar. Ancak 7A grubundaki flor (X\text{X}) ve klor (Z\text{Z}) elementleri arasında özel bir istisna vardır. Klorun (Z\text{Z}) elektron ilgisi, florun (X\text{X}) elektron ilgisinden büyüktür. Bu nedenle elektron ilgisi en fazla olan element Z\text{Z}'dir. Dolayısıyla ikinci ifade yanlıştır.
Aynı gruptaki halojenlerin elektron ilgisi istisnasını kontrol etmek.
4
Üçüncü ifadeyi değerlendirmek için soygazların özelliklerini incelemek.
10Y_{10}\text{Y} elementi bir soygazdır. Soygazlar kararlı elektron dizilimine sahip olduklarından elektron alma (elektron ilgisi) ve bağ elektronlarını çekme (elektronegatiflik) eğilimleri yok kabul edilir. Dolayısıyla üçüncü ifade doğrudur.
Soygazların periyodik özelliklere karşı davranışını belirlemek.

Anahtar Kavram

Periyodik özelliklerden elektronegatiflik ve elektron ilgisi trendleri, halojenlerdeki elektron ilgisi istisnası ve soygazların bu özelliklere karşı davranışı.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5224Soru

Taban durumunda bulunan seyreltik X gazı atomlarının bazı enerji düzeyleri ve iyonlaşma sınırı aşağıda gösterilmiştir:

DüzeyEnerji (eV)
Taban Durumu (n=1n=1)0,00,0
1. Uyarılma Düzeyi (n=2n=2)4,04,0
2. Uyarılma Düzeyi (n=3n=3)6,06,0
İyonlaşma Sınırı8,58,5

Bu gaz ortamına 10,0 eV10,0\text{ eV} kinetik enerjili elektronlar gönderildiğinde veya farklı enerjili fotonlar yollanarak atomların uyarılması ve iyonlaşması inceleniyor.

Buna göre; elektronların gaz ortamındaki atomlardan en fazla biriyle esnek olmayan çarpışma yaptığı varsayımı altında, yapılan etkileşimler sonucunda ortaya çıkan aşağıdaki durumlardan hangisi gerçekleşebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ortama 10,0 eV10,0\text{ eV} kinetik enerjili elektronlar gönderildiğinde, ortamı terk eden elektronlardan birinin kinetik enerjisinin 1,2 eV1,2\text{ eV} olması

Cevap

Ortama 10,0 eV10,0\text{ eV} kinetik enerjili elektronlar gönderildiğinde, ortamı terk eden elektronlardan birinin kinetik enerjisinin 1,2 eV1,2\text{ eV} olması
Ortama gönderilen 10,0 eV10,0\text{ eV} kinetik enerjili elektronlar, iyonlaşma enerjisi 8,5 eV8,5\text{ eV} olan X atomunu iyonlaştırdığında geriye kalan 1,5 eV1,5\text{ eV} kinetik enerji serbest kalan iki elektron (saçılan ve kopan elektron) arasında sürekli bir şekilde paylaşılabilir. Dolayısıyla ortamı terk eden elektronlardan birinin kinetik enerjisi 1,2 eV1,2\text{ eV} (diğerinin ise 0,3 eV0,3\text{ eV}) olabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Elektronla uyarılma ve iyonlaşma kurallarını analiz etme
Gelen elektronun kinetik enerjisi 10,0 eV10,0\text{ eV}'dir. Bu enerji uyarılma eşiği olan 4,0 eV4,0\text{ eV}'den ve iyonlaşma eşiği olan 8,5 eV8,5\text{ eV}'den büyüktür. Dolayısıyla gelen elektron atomu uyarabilir veya iyonlaştırabilir.
Gelen elektronun hangi süreçleri gerçekleştirebileceğini belirlemek için.
2
Fotonla uyarılma ve iyonlaşma kurallarını analiz etme
Fotonun uyarabilmesi için enerjisinin tam olarak 4,0 eV4,0\text{ eV} veya 6,0 eV6,0\text{ eV} olması gerekir. İyonlaştırabilmesi için ise enerjisinin en az 8,5 eV8,5\text{ eV} olması yeterlidir.
Seçeneklerdeki foton etkileşimlerinin gerçekleşip gerçekleşemeyeceğini belirlemek için.
3
İyonlaşma durumunda kinetik enerji dağılımını hesaplama
10,0 eV10,0\text{ eV} kinetik enerjili elektron atomu iyonlaştırdığında, iyonlaşma için 8,5 eV8,5\text{ eV} harcanır. Geriye kalan 10,08,5=1,5 eV10,0 - 8,5 = 1,5\text{ eV} kinetik enerji, saçılan elektron ile atomdan kopan elektron arasında sürekli bir şekilde paylaşılır. Yani bu iki elektrondan biri 1,2 eV1,2\text{ eV} kinetik enerjiye sahipken diğeri 0,3 eV0,3\text{ eV} kinetik enerjiye sahip olabilir.
İyonlaşma sonrası ortaya çıkan elektronların sahip olabileceği kinetik enerjileri bulmak için.
4
Seçeneklerin doğruluğunu kontrol etme
Ortama gönderilen 10,0 eV10,0\text{ eV}'lik elektron iyonlaşma yaptığında ortamı terk eden elektronlardan birinin enerjisi 1,2 eV1,2\text{ eV} olabilir. Diğer seçeneklerde belirtilen uyarılma ve iyonlaşma durumları uyarılma ve iyonlaşma kurallarına aykırıdır.
Doğru seçeneği belirlemek için.

Anahtar Kavram

Elektron ve fotonlarla atomun uyarılması ve iyonlaşması arasındaki farklar, iyonlaşma sonrası enerjinin paylaşılması
Soru 5225Soru

Küre şeklinde ve homojen özkütleye sahip Karya gezegeninin yarıçapı 2R2R'dir. Gezegenin merkezinden RR kadar uzaklıktaki KK noktasında yerçekimi ivmesinin büyüklüğü gKg_K, gezegenin yüzeyinden RR kadar dışarıda bulunan LL noktasında ise gLg_L'dir.

Buna göre, Karya gezegeninin bu noktalarda ölçülen yerçekimi ivmelerinin büyüklüklerinin oranı gKgL\frac{g_K}{g_L} kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 98\frac{9}{8}

Cevap

Yerçekimi ivmelerinin büyüklüklerinin oranı 9/8'dir.
Doğru seçenek olan 9/8 oranı, gezegenin içindeki KK noktasında ivmenin merkezden uzaklıkla doğru orantılı olarak gK=12gyu¨zeyg_K = \frac{1}{2} g_{\text{yüzey}} şeklinde bulunması, dışındaki LL noktasında ise uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak gL=49gyu¨zeyg_L = \frac{4}{9} g_{\text{yüzey}} şeklinde hesaplanmasıyla elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Gezegenin içindeki KK noktasındaki yerçekimi ivmesini belirlemek.
gK=12gyu¨zeyg_K = \frac{1}{2} g_{\text{yüzey}}
Homojen özkütleli küresel gezegenlerin içinde yerçekimi ivmesi merkezden olan uzaklıkla doğru orantılıdır (grg \propto r). Gezegenin yarıçapı 2R2R olduğundan, merkezden RR uzaklıktaki KK noktasında yerçekimi ivmesi, yüzeydeki yerçekimi ivmesinin (gyu¨zeyg_{\text{yüzey}}) yarısı kadardır.
2
Gezegenin dışındaki LL noktasındaki yerçekimi ivmesini belirlemek.
gL=49gyu¨zeyg_L = \frac{4}{9} g_{\text{yüzey}}
Gezegenin dışında yerçekimi ivmesi, gezegen merkezine olan uzaklığın karesiyle ters orantılıdır (g1r2g \propto \frac{1}{r^2}). LL noktası yüzeyden RR kadar dışarıda olduğundan, merkezden uzaklığı rL=2R+R=3Rr_L = 2R + R = 3R olur. Yüzeydeki ivme gyu¨zey1(2R)2=14R2g_{\text{yüzey}} \propto \frac{1}{(2R)^2} = \frac{1}{4R^2} iken, LL noktasındaki ivme gL1(3R)2=19R2g_L \propto \frac{1}{(3R)^2} = \frac{1}{9R^2} olur. Buradan gL=49gyu¨zeyg_L = \frac{4}{9} g_{\text{yüzey}} bulunur.
3
Noktalardaki yerçekimi ivmelerinin oranını hesaplamak.
gKgL=98\frac{g_K}{g_L} = \frac{9}{8}
gK=12gyu¨zeyg_K = \frac{1}{2} g_{\text{yüzey}} ve gL=49gyu¨zeyg_L = \frac{4}{9} g_{\text{yüzey}} değerleri birbirine oranlandığında gKgL=1/24/9=98\frac{g_K}{g_L} = \frac{1/2}{4/9} = \frac{9}{8} elde edilir.

Anahtar Kavram

Gezegenlerin yerçekimi ivmesi, gezegenin içinde merkezden olan uzaklıkla doğru orantılı olarak artarken, gezegenin dışında merkezden olan uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak azalır.
Soru 5226Soru

Klasik fizik yaklaşımı (Rayleigh-Jeans Yasası), siyah cisim ışımasında dalga boyu küçüldükçe yayılan ışığın şiddetinin sonsuza gitmesi gerektiğini öngörmüş ancak bu durum deneysel sonuçlarla çelişmiştir (morötesi felaket). Klasik fizikteki bu çıkmazı çözerek kuantum fiziğinin doğuşunu sağlayan Max Planck'ın ortaya koyduğu temel varsayım aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Işıma enerjisi sürekli bir yapıda değil, kuantum adı verilen kesikli enerji paketleri hâlinde yayılır ve soğurulur.

Cevap

Işıma enerjisinin sürekli bir yapıda olmayıp, kuantum adı verilen kesikli enerji paketleri hâlinde yayılması ve soğurulması
Planck'ın hipotezine göre siyah cisim ışımasında enerji sürekli değil, kuantum adı verilen kesikli enerji paketleri hâlinde yayılır ve soğurulur. Bu varsayım, klasik fiziğin yüksek frekanslarda öngördüğü morötesi felaket çelişkisini çözmüştür.

Adım Adım Çözüm

1
Klasik fizik ile deneysel gözlemler arasındaki temel uyuşmazlığı tespit etmek.
Klasik fizik enerjiyi sürekli kabul eder ve bu durum yüksek frekanslarda morötesi felakete (sonsuz ışıma şiddeti) yol açar.
Rayleigh-Jeans yasasının başarısızlık nedenini belirlemek için.
2
Planck'ın bu çelişkiyi çözmek için önerdiği varsayımı analiz etmek.
Planck, elektromanyetik enerjinin sürekli değil, kesikli paketler (E=hfE = h \cdot f) hâlinde yayılıp soğurulduğunu önermiştir.
Işıma şiddetinin yüksek frekanslarda sıfıra gittiğini gösteren deneysel eğriyi matematiksel olarak açıklamak için.

Anahtar Kavram

Siyah cisim ışımasında Planck'ın kuantum varsayımı
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5227Soru

Temel haldeki 23V_{23}\text{V} atomunun elektron dizilimi ve kuantum sayıları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: En yüksek enerjili orbitalinde bulunan bir elektronun kuantum sayıları n=3n = 3, l=2l = 2, ml=1m_l = -1 ve ms=+12m_s = +\frac{1}{2} olabilir.

Cevap

En yüksek enerjili orbitalde bulunan bir elektronun kuantum sayılarının n=3,l=2,ml=1n = 3, l = 2, m_l = -1 ve ms=+12m_s = +\frac{1}{2} olabileceğini belirten ifade doğrudur.
Doğru olan ifade, vanadyum atomunun en yüksek enerjili orbitali olan 3d3d orbitalindeki bir elektronun kuantum sayılarını doğru tanımlamaktadır. 3d3d orbitalinde baş kuantum sayısı (nn) 3, açısal momentum kuantum sayısı (ll) 2'dir. Bu durumdaki bir elektron için manyetik kuantum sayısı (mlm_l) 1-1 ve spin kuantum sayısı (msm_s) +12+\frac{1}{2} değerini alabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Vanadyum (23V_{23}\text{V}) atomunun temel hal elektron dizilimini yazın.
Elektron dizilimi 1s22s22p63s23p64s23d31s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 3d^3 şeklindedir.
Atomun hangi orbitallere sahip olduğunu ve elektronların dağılımını belirlemek için temel hal dizilimi gereklidir.
2
En yüksek enerjili orbital olan 3d3d orbitalindeki elektronlar��n kuantum sayılarını inceleyin.
3d3d orbitali için baş kuantum sayısı n=3n = 3, açısal momentum kuantum sayısı l=2l = 2'dir. Manyetik kuantum sayısı mlm_l değeri 2,1,0,+1,+2-2, -1, 0, +1, +2 ve spin kuantum sayısı msm_s değeri +12+\frac{1}{2} veya 12-\frac{1}{2} olabilir.
Seçeneklerde verilen kuantum sayılarının bu orbitaldeki elektronlar için geçerli olup olmadığını doğrulamak.
3
Diğer seçeneklerdeki kuantum sayısı sınırlarını ve iyonlaşma kurallarını kontrol edin.
n=3n=3 için l=3l=3 bulunamaz; l=1l=1 için ml=+2m_l=+2 olamaz; katyon oluşumunda elektronlar öncelikle 4s4s orbitalinden kopar; 4s4s orbitalindeki iki elektron zıt spinli olmak zorundadır.
Yanlış seçeneklerin neden elendiğini bilimsel kurallarla ortaya koymak.

Anahtar Kavram

Elektron Dizilimi Kuralları (Aufbau, Pauli, Hund) ve Kuantum Sayıları
Soru 5228Soru

Divan edebiyatında beyit esasına dayalı olarak kurulan nazım şekillerinin yapısal, kafiye ve tematik özelliklerini araştıran bir öğrenci, farklı eserlerden şu üç beyti seçmiştir:

I.
*Görüp Mecnûn'u ol bî-çâre vü zâr*
*Dedi: Ey derd-i aşka mübtelâ yâr*

II.
*Süzme çeşmün gelmesün m��jgân müjgân üstüne*
*Urma zahm-ı sîneme peykân peykân üstüne*

III.
*İlm kesbiyle pâye-i rif'at*
*Bir acâyib belâ imiş ancak*

Buna göre, incelenen beyitlerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. ve II. beyitlerin her ikisi de kendi arasında kafiyeli (aaaa) olduğundan, ait oldukları şiirlerin sonraki beyitleri de benzer şekilde her beyit kendi içinde bağımsız (bb,cc,dd...bb, cc, dd...) kafiyelenecek şekilde devam eder.

Cevap

I. ve II. beyitlerin her ikisinin de kendi arasında kafiyeli olmasından yola çıkarak ait oldukları şiirlerin sonraki beyitlerinin de aynı şekilde kendi arasında kafiyeleneceğini savunan yargı yanlıştır.
Kendi arasında kafiyeli (aaaa) olan beyitlerden birincisi tahkiyeli anlatımıyla mesneviye, ikincisi ise lirik anlatımıyla gazel/kaside matlasına aittir. Mesnevi sonraki beyitlerde de kendi arasında kafiyeli (bb,cc,dd...bb, cc, dd...) ilerlerken, gazel/kaside sonraki beyitlerde matla beytine bağlı olarak (ba,ca,da...ba, ca, da...) şeklinde kafiyelenir. Bu sebeple her iki şiirin de sonraki beyitlerinin kendi içinde bağımsız kafiyeleneceği yargısı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen beyitlerin kafiye şemalarını ve dize sonlarındaki ses benzerliklerini analiz etmek.
I. beyit 'zâr - yâr' sözcükleriyle kendi arasında (aaaa) kafiyelidir. II. beyit 'üstüne' redifleri ve 'müjgân - peykân' sözcükleriyle kendi arasında (aaaa) kafiyelidir. III. beyit ise 'rif'at - ancak' sözcükleriyle ilk beyit içinde kafiyesiz (xaxa) olup serbesttir.
Nazım şekillerinin yapısal özelliklerini belirlemede ilk adım kafiye düzeninin tespit edilmesidir.
2
Beyitlerin içeriksel ve tematik özelliklerini (tahkiye, liriklik, didaktiklik) incelemek.
I. beyitte 'Mecnûn' adı geçmekte ve olay anlatımı (tahkiye) yapılmaktadır, bu da mesnevi nazım şeklini gösterir. II. beyitte sevgilinin kirpikleri ve ok gibi kirpikleri tasvir edilmekte olup son derece lirik ve coşkulu bir gazel/kaside matlasıdır. III. beyitte ise bilginin ve aşkın karşılaştırılmasıyla felsefi/didaktik bir düşünce aktarılmaktadır, bu da kıta nazım şekline uygundur.
Aynı kafiye şemasına sahip olabilen nazım şekillerini (mesnevi ve gazel/kaside matlası gibi) birbirinden ayırmak için tematik içerik analiz edilmelidir.
3
Belirlenen nazım şekillerinin şiir boyunca nasıl devam ettiğini (kafiye gelişimini) ortaya koymak.
Mesnevi her beyti kendi arasında kafiyeli olarak (aa,bb,cc...aa, bb, cc...) devam ederken; gazel ve kaside ilk beyitten sonra (ba,ca,da...ba, ca, da...) şeklinde, yani ilk dizeleri serbest, ikinci dizeleri matla ile kafiyeli olacak şekilde devam eder. Kıta ise baştan itibaren (xa,ba,ca...xa, ba, ca...) şeklinde ilerler.
Seçeneklerdeki yapısal karşılaştırmaların doğruluğunu test etmek için şiirlerin bütünsel kafiye mimarisini bilmek gerekir.
4
Yanlış olan seçeneği belirlemek için seçeneklerdeki yargıları analiz etmek.
Gazel/kaside (II. beyit) ve mesnevi (I. beyit) başlangıçta aaaa şemasına sahip olsalar da, gazel/kaside sonraki beyitlerde bb,ccbb, cc şeklinde değil, ba,ca,daba, ca, da şeklinde kafiyelenir. Bu nedenle her iki şiirin de sonraki beyitlerinin bb,cc,ddbb, cc, dd şeklinde ilerleyeceğini iddia eden yargı yanlıştır.
Soru kökünde bizden yanlış olan yargı istendiği için bu yapısal farkı göz ardı eden yargı doğru cevaptır.

Anahtar Kavram

Divan Edebiyatı Beyitlerle Kurulan Nazım Şekillerinin Yapısal ve Kafiye Düzenleri
Tahmini Süre:3m 0s
Soru 5229Soru

Tek renkli (monokromatik) bir ışık kaynağı, çift yarık içeren yarık düzlemi ve ekrandan oluşan bir Young deneyi düzeneğinde; ışık kaynağı yarık düzleminin düşey simetri ekseni üzerinde ve yarık düzlemine 3L3L uzaklıkta bulunmaktadır. Yarıklar arasındaki mesafe dd, yarık düzlemi ile ekran arasındaki uzaklık LL olup ekran ile yarık düzlemi arası başlangıçta hava (kırıcılık indisi n1n \approx 1) ile doludur.

Bu deney düzeneğinde, başlangıçta ekranın tam ortasında olu��an merkezi aydınlık saçağın (A0A_0) konumunu değiştirmek amacıyla birbirinden bağımsız olarak aşağıdaki işlemler gerçekleştiriliyor:

I. Işık kaynağını, yarık düzlemine paralel doğrultuda (yukarı yönde) 3y3y kadar kaydırmak.
II. Yarık düzlemindeki yarıklardan birinin önüne kalınlığı t=4ydLt = 4y \cdot \frac{d}{L} ve kırıcılık indisi ncam=15n_{\text{cam}} = 1{}5 olan ince bir cam levha yerleştirmek.
III. Işık kaynağını yarık düzlemine paralel doğrultuda (aşağı yönde) yy kadar kaydırırken aynı anda ekran ile yarık düzlemi arasındaki ortamın kırıcılık indisini nortam=2n_{\text{ortam}} = 2 yapmak.

Buna göre; I, II ve III numaralı işlemler sonucunda merkezi aydınlık saçağın (A0A_0) ilk konumuna göre yer değiştirme miktarlarını (ΔxI\Delta x_{\text{I}}, ΔxII\Delta x_{\text{II}}, ΔxIII\Delta x_{\text{III}}) en büyükten en küçüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Merkezi aydınlık saçağın ilk konumuna göre yer değiştirme miktarları en büyükten en küçüğe doğru II, I, III şeklinde sıralanır.
Merkezi aydınlık saçağın yer değiştirmesi, sisteme etki eden tüm faktörlerin oluşturduğu optik yol farklarının birbirini sıfırlaması prensibine dayanır. Yapılan hesaplamalarda II. işlemde cam levhanın etkisiyle oluşan kayma miktarı 2y2y, I. işlemde ışık kaynağının kaydırılmasıyla oluşan kayma miktarı yy, III. işlemde hem kaynak kayması hem de ortam indisinin artırılmasıyla oluşan kayma miktarı y6\frac{y}{6} olarak bulunmuştur. Bu durumda saçağın yer değiştirme miktarları arasındaki doğru ilişki en büyükten en küçüğe II, I, III şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
I. işlemde ışık kaynağının kaydırılması sonucu yarıklar öncesinde oluşan yol farkını ve bunun sonucunda saçağın yer değiştirme miktarını (ΔxI\Delta x_{\text{I}}) belirlemek.
Kaynak yarık düzlemine 3L3L uzaklıkta olduğundan, 3y3y kadar yukarı kaydırıldığında yarıklar hizasında oluşan yol farkı Δs1=dsinθsd3y3L=ydL\Delta s_1 = d \cdot \sin\theta_s \approx d \cdot \frac{3y}{3L} = y \cdot \frac{d}{L} olur. Bu yol farkını sıfırlamak için saçak ters yönde kayar: Δsekran=dΔxIL=ydLΔxI=y\Delta s_{\text{ekran}} = d \cdot \frac{\Delta x_{\text{I}}}{L} = y \cdot \frac{d}{L} \Rightarrow \Delta x_{\text{I}} = y bulunur.
Kaynaktan çıkan dalgaların yarıklara ulaşma süresi arasındaki farkı dengelemek için ekran üzerinde ek bir geometrik yol farkı oluşmalıdır.
2
II. işlemde yarık önüne yerleştirilen cam levhanın oluşturduğu optik yol farkını ve buna bağlı saçak kaymasını (ΔxII\Delta x_{\text{II}}) hesaplamak.
Cam levhanın yarattığı optik yol farkı Δs2=(ncamnhava)t=(151)4ydL=2ydL\Delta s_2 = (n_{\text{cam}} - n_{\text{hava}}) \cdot t = (1{}5 - 1) \cdot 4y \cdot \frac{d}{L} = 2y \cdot \frac{d}{L} olur. Bu gecikmeyi dengelemek için oluşan kayma miktarı: dΔxIIL=2ydLΔxII=2yd \cdot \frac{\Delta x_{\text{II}}}{L} = 2y \cdot \frac{d}{L} \Rightarrow \Delta x_{\text{II}} = 2y olarak elde edilir.
Cam levha içinden geçen ışık ışınları havaya göre daha yavaş ilerlediği için optik olarak gecikir ve merkezi aydınlık saçak cam levhanın konulduğu yarık tarafına kayarak bu gecikmeyi telafi eder.
3
III. işlemde ışık kaynağının aşağı kaydırılması ve ekran ile yarık düzlemi arasındaki ortamın kırıcılık indisinin değiştirilmesinin ortak etkisini analiz ederek (ΔxIII\Delta x_{\text{III}}) değerini bulmak.
Kaynak yy kadar aşağı kaydığında yarıklar öncesi yol farkı Δso¨nce=dy3L\Delta s_{\text{önce}} = d \cdot \frac{y}{3L} olur. Yarıklar sonrası ortamın indisi nortam=2n_{\text{ortam}} = 2 olduğundan, ekran üzerindeki kayma nedeniyle oluşan optik yol farkı Δssonra=2dΔxIIIL\Delta s_{\text{sonra}} = 2 \cdot d \cdot \frac{\Delta x_{\text{III}}}{L} olur. Denge şartından: dy3L=2dΔxIIILΔxIII=y6d \cdot \frac{y}{3L} = 2 \cdot d \cdot \frac{\Delta x_{\text{III}}}{L} \Rightarrow \Delta x_{\text{III}} = \frac{y}{6} bulunur.
Kırıcılık indisi nn olan ortamda ışığın dalga boyu küçülür ve faz ilişkisi ortamın kırıcılık indisi ile çarpılarak hesaplanan optik yol farkı üzerinden belirlenir.
4
Bulunan yer değiştirme miktarlarını karşılaştırmak.
ΔxII=2y\Delta x_{\text{II}} = 2y, ΔxI=y\Delta x_{\text{I}} = y ve ΔxIII=y6\Delta x_{\text{III}} = \frac{y}{6} değerleri karşılaştırıldığında sıralama ΔxII>ΔxI>ΔxIII\Delta x_{\text{II}} > \Delta x_{\text{I}} > \Delta x_{\text{III}} şeklindedir.
Elde edilen matematiksel ifadelerin katsayıları arasındaki büyüklük ilişkisi 2>1>162 > 1 > \frac{1}{6} şeklindedir.

Anahtar Kavram

Işığın çift yarıkta girişiminde (Young Deneyi) kaynak kayması, cam levha eklenmesi ve ortamın kırıcılık indisinin değişmesi durumlarında merkezi aydınlık saçağın yer değiştirme miktarı ve optik yol farkı dengesi.
Soru 5230Soru

Bohr atom modeline göre, tek elektronlu XX iyonunda n=2n = 2 yörüngesinde dolanan elektronun açısal momentumunun büyüklüğü LXL_X, dolandığı yörüngenin yarıçapı rXr_X ve toplam enerjisi EXE_X'tir. Aynı modelde, tek elektronlu YY iyonunda n=4n = 4 yörüngesinde dolanan elektronun açısal momentumunun büyüklüğü LYL_Y, dolandığı yörüngenin yarıçapı rYr_Y ve toplam enerjisi EYE_Y'dir.

Bu elektronların açısal momentumları arasında LY=2LXL_Y = 2L_X ilişkisi olduğuna göre,

I. XX ve YY çekirdeklerinin yükleri (atom numaraları) eşit ise elektronların toplam enerjilerinin oranı EXEY=4\frac{E_X}{E_Y} = 4'tür.
II. Yörünge yarıçaplarının oranı rXrY=14\frac{r_X}{r_Y} = \frac{1}{4} ise XX ve YY çekirdeklerinin yükleri (proton sayıları) eşittir.
III. Elektronların toplam enerjilerinin oranı EXEY=16\frac{E_X}{E_Y} = 16 ise çekirdeklerin yükleri oranı ZXZY=4\frac{Z_X}{Z_Y} = 4'tür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II
I ve II. yargıların doğru, III. yargının ise yanlış olduğunu belirten seçenek doğrudur. Birinci yargıda çekirdek yükleri eşit olduğunda toplam enerjiler oranı yörünge numaralarının karesiyle ters orantılı olarak 4 bulunur. İkinci yargıda yarıçap oranı 1/4 verildiğinde, yarıçapın n^2/Z ile orantılı olması nedeniyle çekirdek yüklerinin eşit olması gerektiği hesaplanır. Üçüncü yargıda ise enerjiler oranı 16 olduğunda, karesel ilişkiden ötürü çekirdek yükleri oranı 4 değil 2 olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Açısal momentum bağıntılarını incelemek.
Elektronun açısal momentumu Ln=nh2πL_n = n \frac{h}{2\pi} formülüyle bulunur. n=2n=2 için LX=2h2πL_X = 2 \frac{h}{2\pi} ve n=4n=4 için LY=4h2πL_Y = 4 \frac{h}{2\pi} olup, çekirdek yüklerinden bağımsız olarak LY=2LXL_Y = 2L_X ilişkisi her zaman geçerlidir.
Açısal momentumun yalnızca baş kuantum sayısına bağlı olduğunu ve çekirdek yüküyle değişmediğini doğrulamak için.
2
Birinci yargıyı toplam enerji bağıntısı kullanarak test etmek.
Toplam enerji En=RHZ2n2E_n = -R_H \frac{Z^2}{n^2} şeklindedir. Çekirdek yükleri eşit olduğunda (ZX=ZY=ZZ_X = Z_Y = Z), enerjilerin oranı EXEY=RHZ2/22RHZ2/42=164=4\frac{E_X}{E_Y} = \frac{-R_H Z^2 / 2^2}{-R_H Z^2 / 4^2} = \frac{16}{4} = 4 bulunur.
Çekirdek yüklerinin eşitliği durumunda yörünge numaralarına göre toplam enerjilerin oranını bulmak için.
3
İkinci yargıyı yörünge yarıçapı bağıntısı kullanarak test etmek.
Bohr yörünge yarıçapı rn=a0n2Zr_n = a_0 \frac{n^2}{Z} şeklindedir. Yarıçapların oranı rXrY=22/ZX42/ZY=4/ZX16/ZY=ZY4ZX\frac{r_X}{r_Y} = \frac{2^2 / Z_X}{4^2 / Z_Y} = \frac{4 / Z_X}{16 / Z_Y} = \frac{Z_Y}{4Z_X} olarak elde edilir. Bu oranın 14\frac{1}{4} olması durumunda ZY4ZX=14    ZX=ZY\frac{Z_Y}{4Z_X} = \frac{1}{4} \implies Z_X = Z_Y olur.
Yarıçap oranı verildiğinde çekirdek yükleri (proton sayıları) arasındaki ilişkiyi belirlemek için.
4
Üçüncü yargıyı enerjilerin genel oranı üzerinden test etmek.
Genel enerji oranı EXEY=ZX2/22ZY2/42=4ZX2ZY2\frac{E_X}{E_Y} = \frac{Z_X^2 / 2^2}{Z_Y^2 / 4^2} = 4 \frac{Z_X^2}{Z_Y^2} şeklindedir. Bu oranın 1616 olması durumunda 4ZX2ZY2=16    ZX2ZY2=4    ZXZY=24 \frac{Z_X^2}{Z_Y^2} = 16 \implies \frac{Z_X^2}{Z_Y^2} = 4 \implies \frac{Z_X}{Z_Y} = 2 bulunur.
Enerjiler oranı verildiğinde çekirdek yükleri oranını hesaplayarak öncülün doğruluğunu kontrol etmek için.

Anahtar Kavram

Bohr Atom Modeli ve Hidrojen Enerji Seviyeleri
Soru 5231Soru

Durgun bir hava ortamında sabit frekansla ses yayan bir kaynak, durmakta olan bir gözlemciye doğru sabit hızla yaklaşmaktadır. Gözlemci, kaynağın ürettiği sesin frekansını gerçek değerinden daha büyük olarak algılamaktadır.

Buna göre, gözlemcinin sesi daha yüksek frekansta algılamasının fiziksel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kaynağın hareketi nedeniyle gözlemciye doğru yayılan dalgaların dalga boyunun küçülmesi

Cevap

Kaynağın hareketi nedeniyle gözlemciye doğru yayılan dalgaların dalga boyunun küçülmesi
Kaynak gözlemciye doğru yaklaştığında, dalga tepeleri hareket yönünde sıkışarak daha küçük bir dalga boyu oluşturur. Ortam değişmediği için dalga hızı sabit kalır. Sabit hızda dalga boyunun küçülmesi, algılanan frekansın artmasına ve sesin daha tiz duyulmasına neden olur.

Adım Adım Çözüm

1
Doppler olay��nda dalga hızını belirleyen faktörü belirleme.
Ses dalgalarının hızı yalnızca ortamın özelliklerine bağlıdır. Ortam durgun ve değişmez olduğundan dalgaların hızı (vv) sabittir.
Doppler olayında kaynağın ya da gözlemcinin hareketi dalga hızını etkilemez.
2
Dalga boyundaki değişimi inceleme.
Kaynak gözlemciye doğru yaklaştığı için, kaynaktan çıkan ardışık dalga tepeleri arasındaki mesafe gözlemciye göre sıkışır ve dalga boyu (λ\lambda) küçülür.
Hareket yönündeki dalga boyu sıkışma nedeniyle daha küçük algılanır.
3
Hız, dalga boyu ve frekans ilişkisini kullanarak algılanan frekansı bulma.
v=λfv = \lambda \cdot f formülüne göre, hız (vv) sabitken dalga boyunun (λ\lambda) küçülmesi, algılanan frekansın (ff) artmasına neden olur.
Hız sabit olduğundan dalga boyu ile frekans ters orantılıdır.

Anahtar Kavram

Doppler olayında frekans ve dalga boyu değişimi
Soru 5232Soru

Bohr atom modeline göre, tek elektronlu bir iyonda dolanan bir elektron n=2n = 2 baş kuantum sayılı yör��ngeden n=4n = 4 baş kuantum sayılı yörüngeye uyarılıyor.

Buna göre, bu uyarılma sonucunda elektronun;

I. Çizgisel momentumunun büyüklüğü,
II. Dolanma yarıçapı,
III. Toplam enerjisi

niceliklerinden hangileri artar?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Dolanma yarıçapı ve toplam enerji artarken, çizgisel momentumun büyüklüğü azalır. Bu nedenle doğru cevap II ve III nicelikleridir.
Bohr atom modeline göre yörünge yarıçapı rnn2r_n \propto n^2 olduğundan n=2n = 2'den n=4n = 4'e geçişte dolanma yarıçapı artar. Toplam enerji En1/n2E_n \propto -1/n^2 olduğundan nn arttıkça toplam enerji sıfıra yaklaşarak artar. Çizgisel hız vn1/nv_n \propto 1/n olduğundan çizgisel momentum büyüklüğü azalır. Dolayısıyla dolanma yarıçapı ve toplam enerji artar.

Adım Adım Çözüm

1
Dolanma yarıçapının değişimini analiz etme
Yarıçap artar.
Bohr atom modeline göre yörünge yarıçapı rn=a0n2Zr_n = a_0 \frac{n^2}{Z} bağıntısı ile hesaplanır. Baş kuantum sayısı nn, 2'den 4'e çıktığında yarıçap n2n^2 ile orantılı olarak artar.
2
Toplam enerjinin değişimini analiz etme
Toplam enerji artar.
Elektronun toplam enerjisi En=RyZ2n2E_n = -R_y \frac{Z^2}{n^2} bağıntısı ile verilir. Buradaki eksi (-) işareti, elektronun çekirdeğe bağlı olduğunu gösterir. nn arttıkça 1n2\frac{1}{n^2} değeri küçülür, fakat önündeki eksi işaretinden dolayı toplam enerji değeri artarak sıfıra (iyonlaşma sınırına) yaklaşır.
3
Çizgisel momentumun değişimini analiz etme
Çizgisel momentum azalır.
Elektronun çizgisel hızı vn=v0Znv_n = v_0 \frac{Z}{n} ile orantılıdır. nn değeri arttıkça elektronun yörüngesel çizgisel hızı azalır. Çizgisel momentum büyüklüğü p=mvp = m \cdot v olduğundan, hızın azalması çizgisel momentum büyüklüğünün de azalmasına yol açar.

Anahtar Kavram

Bohr modelinde baş kuantum sayısına bağlı olarak yörünge yarıçapı (rnn2r_n \propto n^2), toplam enerji (En1/n2E_n \propto -1/n^2) ve çizgisel hız (vn1/nv_n \propto 1/n) değişimleri.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5233Soru

Derinliği her yerinde sabit olan bir dalga leğeninde, aynı fazda çalışan özdeş iki noktasal dalga kaynağının oluşturduğu girişim desenindeki çift çukur noktaları, sönümleyici girişim yapan ve minimum genlikle titreşen düğüm çizgileri üzerinde yer alır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

İfade yanlıştır. Çift çukur noktaları yapıcı girişim oluşturduğu için dalga katarları üzerinde yer alır, düğüm çizgileri üzerinde yer almaz.
Çift çukur noktaları, iki kaynaktan gelen çukurların üst üste binerek oluşturduğu maksimum genlikli (yapıcı) girişim bölgeleridir ve dalga katarları üzerinde yer alırlar. Düğüm çizgileri ise bir tepe ve bir çukurun sönümlemesiyle oluşur.

Adım Adım Çözüm

1
Çift çukur noktalarının oluşum mekanizmasını belirlemek.
Çift çukur noktaları, iki kaynaktan gelen dalga çukurlarının aynı anda bir noktaya ulaşmasıyla oluşur.
Girişim desenindeki noktaların niteliğini belirlemek için dalgaların üst üste binme durumunu incelemek gerekir.
2
Çift çukur noktalarında oluşan girişimin türünü saptamak.
İki dalga çukuru üst üste bindiğinde yapıcı (güçlendirici) girişim gerçekleşir ve bu noktalar maksimum genlikle titreşir.
Maksimum genlikli titreşimin hangi girişim çizgisi anlamına geldiğini bulmak gerekir.
3
Düğüm çizgilerinin tanımıyla karşılaştırma yapmak.
Düğüm çizgileri, bir tepe ile bir çukurun karşılaşıp birbirini sönümlediği (yıkıcı girişim) ve minimum genlikle titreştiği çizgilerdir. Dolayısıyla çift çukurlar düğüm çizgileri üzerinde bulunamaz, dalga katarları (karın çizgileri) üzerinde yer alır.
Soruda verilen ifadenin doğruluğunu kesinleştirmek gerekir.

Anahtar Kavram

Su dalgalarında girişim desenindeki dalga katarı ve düğüm çizgisi noktalarının özellikleri
Soru 5234Soru

Derinliği her yerinde sabit olan bir dalga leğeninde, doğrusal bir dalga kaynağından üretilen λ\lambda dalga boylu periyodik su dalgaları, aralarında ww genişliğinde boşluk bulunan engeller arasından geçerken doğrusal yapısını bozmadan yoluna devam etmektedir.

Buna göre, engelleri geçen su dalgalarının bükülerek dairesel dalgalara dönüşmesini (kırınıma uğramasını) sa��lamak için;

I. Dalga kaynağının frekansını azaltmak,
II. Engeller arasındaki ww genişliğini azaltmak,
III. Dalga leğenindeki su derinliğini azaltmak

işlemlerinden hangileri tek başına yapılabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Kaynağın frekansını azaltmak veya engeller arasındaki genişliği azaltmak işlemleri dalgaların kırınıma uğramasını sağlar.
Kırınımın gerçekleşmesi için wλw \leq \lambda şartı aranır. Başlangıçta kırınım gözlenmediğine göre w>λw > \lambda durumundadır. Kırınımı gözlemlemek amacıyla ya engeller arasındaki genişlik (ww) azaltılmalı ya da dalga boyu (λ\lambda) artırılmalıdır. Frekansın azaltılması dalga boyunu artıracağından kırınımı sağlar. Derinliğin azaltılması ise dalga boyunu küçülteceğinden kırınımı zorlaştırır. Dolayısıyla birinci ve ikinci öncüller tek başına uygulanabilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kırınım koşulunun belirlenmesi
Doğrusal dalgaların engeller arasından geçerken kırınıma uğraması için engeller arasındaki boşluk genişliğinin (ww), dalga boyuna (λ\lambda) eşit veya daha küçük olması gerekir (wλw \leq \lambda).
Soruda başlangıçta dalgaların doğrusal yapısını bozmadan geçtiği belirtildiğinden w>λw > \lambda durumu geçerlidir. Kırınımı başlatmak için ya ww küçültülmeli ya da λ\lambda büyütülmelidir.
2
Dalga kaynağının frekansını azaltmanın etkisinin incelenmesi (I. öncül)
Derinlik sabit olduğundan dalgaların hızı (vv) sabittir. v=λfv = \lambda \cdot f ilişkisine göre, kaynağın frekansı (ff) azaltıldığında dalga boyu (λ\lambda) artar. Dalga boyunun artması wλw \leq \lambda şartını sağlayabilir.
Hız sabitken dalga boyu ve frekans ters orantılıdır.
3
Engeller arasındaki ww genişliğini azaltmanın etkisinin incelenmesi (II. öncül)
Yarık genişliği olan ww doğrudan küçültüldüğünde wλw \leq \lambda şartı sağlanabilir.
Yarık genişliğinin azaltılması, dalgaların dalga boyuna kıyasla daha dar bir aralıktan geçmesini sağlayarak bükülmeyi (kırınımı) artırır.
4
Dalga leğenindeki su derinliğini azaltmanın etkisinin incelenmesi (III. öncül)
Su derinliği azaltıldığında dalgaların hızı (vv) azalır. Frekans sabit olduğundan v=λfv = \lambda \cdot f bağıntısına göre dalga boyu (λ\lambda) da azalır. Dalga boyunun azalması w>λw > \lambda farkını büyüterek kırınımı engeller.
Su dalgalarının yayılma hızı derinlikle doğru orantılıdır.

Anahtar Kavram

Su dalgalarında kırınım olayı ve kırınıma etki eden değişkenler (dalga boyu, yarık genişliği, frekans ve derinlik)
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5235Soru

Nikel (28Ni_{28}\text{Ni}) elementinin temel haldeki nötr atomu ve +2+2 yüklü iyonu (Ni2+\text{Ni}^{2+}) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ni2+\text{Ni}^{2+} iyonunun elektron dizilimindeki en yüksek enerjili orbitalin baş kuantum sayısı (nn) 3'tür.

Cevap

Nikel iyonunun elektron dizilimindeki en yüksek enerjili orbitalin baş kuantum sayısı 3'tür.
Nötr nikel atomunun elektron dizilimi [Ar]4s23d8[\text{Ar}] 4s^2 3d^8 şeklindedir. İyonlaşma sırasında elektronlar en dış yörüngedeki 4s4s orbitalinden ayrılır. Bu durumda oluşan Ni2+\text{Ni}^{2+} katyonunun dizilimi [Ar]3d8[\text{Ar}] 3d^8 olur. Bu iyondaki en yüksek enerjili orbital olan 3d3d orbitalinin baş kuantum sayısı (nn) 3'tür.

Adım Adım Çözüm

1
Nötr nikel (28Ni_{28}\text{Ni}) atomunun temel hal elektron dizilimini yazın.
28Ni:1s22s22p63s23p64s23d8_{28}\text{Ni}: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 3d^8 (kısaca [Ar]4s23d8[\text{Ar}] 4s^2 3d^8)
Elektronlar Aufbau prensibine göre en düşük enerjili orbitallerden başlanarak yerleştirilir.
2
Nötr atomdan 2 elektron kopararak +2+2 yüklü nikel iyonunun (Ni2+\text{Ni}^{2+}) elektron dizilimini oluşturun.
Ni2+:1s22s22p63s23p63d8\text{Ni}^{2+}: 1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^8 (kısaca [Ar]3d8[\text{Ar}] 3d^8)
Elektronlar her zaman baş kuantum sayısı en büyük olan (en dış katmandaki) orbitallerden öncelikle koparılır. Nikel atomunda bu orbital 4s4s orbitalidir.
3
İyonun elektron dizilimindeki orbitallerin enerjilerini karşılaştırarak en yüksek enerjili orbitali ve bunun baş kuantum sayısını belirleyin.
En yüksek enerjili orbital 3d3d orbitalidir. Bu orbitalin baş kuantum sayısı (nn) 3'tür.
Madelung-Klechkowski (n+ln+l) kuralına göre 3d3d orbitalinin enerjisi 3p3p, 3s3s ve diğer iç kabuk orbitallerinden daha yüksektir.

Anahtar Kavram

Geçiş metallerinin katyon elektron dizilimleri yazılırken elektronların önce en dıştaki s orbitalinden koparılması ve orbital enerjilerinin tespiti.

Alternatif Yöntem

Elektron koparılma sırasını karıştırmamak için önce nötr atomun dizilimini yazıp en sağdaki en yüksek nn değerli orbitali silmek pratik bir yaklaşımdır.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5236Soru

Homojen özkütleye sahip küresel bir gezegenin merkezinden yüzeyine doğru gidildikçe kütle çekim ivmesinin büyüklüğü merkezden olan uzaklıkla doğru orantılı olarak artar; yüzeyinden dışarıya doğru uzaklaşıldıkça ise merkezden olan uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak azalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Verilen ifade doğrudur, çünkü homojen küresel bir gök cisminin içinde çekim ivmesi merkezden olan uzaklıkla doğru orantılı olarak artarken, dışında uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak azalır.
Verilen ifade doğrudur, çünkü homojen küresel bir gezegenin içinde çekim ivmesi doğrusal olarak (rr ile) artarken, dışında merkezden uzaklaştıkça uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak azalır.

Adım Adım Çözüm

1
Gezegenin içindeki kütle çekim ivmesinin formülünü ve uzaklığa bağlılığını analiz edin.
Gezegenin içindeki yerçekimi ivmesi gic\c=Kdrg_{iç} = K \cdot d \cdot r (burada K=43πGK = \frac{4}{3}\pi G bir sabittir) olup, merkezden olan uzaklık rr ile doğru orantılıdır.
Homojen özkütleli kürenin iç kısımlarında çekim alanı, sadece rr yarıçaplı iç kürenin kütlesinden kaynaklanır ve bu durum doğrusal bir ilişki yaratır.
2
Gezegenin dışındaki kütle çekim ivmesinin formülünü ve uzaklığa bağlılığını analiz edin.
Gezegenin dışındaki çekim ivmesi gdıs\c=GMr2g_{dış} = \frac{G \cdot M}{r^2} formülüyle bulunur ve merkezden olan uzaklığın karesi (r2r^2) ile ters orantılıdır.
Gezegen dışındaki noktalar için gezegenin tüm kütlesi merkezindeymiş gibi davranır.
3
İki durumu birleştirerek önermenin doğruluğunu değerlendirin.
İfadenin her iki kısmı da fizik yasalarıyla tam olarak uyuştuğu için önerme doğrudur.
Önermedeki doğrusal artış ve karesel azalış ifadeleri formüllerle birebir örtüşmektedir.

Anahtar Kavram

Kütle çekim ivmesinin gezegen içi ve dışında uzaklığa bağlı değişimi
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5237Soru

Aşağıda verilen kükürt bileşiklerini, bu bileşiklerdeki kükürt (SS) atomunun yükseltgenme basamakları ile eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

H2SO4H_2SO_4 bileşiğindeki kükürt (SS) atomu
SO2SO_2 bileşiğindeki kükürt (SS) atomu
H2SH_2S bileşiğindeki kükürt (SS) atomu

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

H2SO4H_2SO_4 bileşiğindeki kükürt atomu +6+6, SO2SO_2 bileşiğindeki kükürt atomu +4+4 ve H2SH_2S bileşiğindeki kükürt atomu 2-2 yükseltgenme basamağı ile eşleşir.
H2SO4H_2SO_4, SO2SO_2 ve H2SH_2S bileşiklerindeki kükürt atomlarının yükseltgenme basamakları sırasıyla +6+6, +4+4 ve 2-2 olarak hesaplanır. Bu durum doğru eşleşmeyi sağlar.

Adım Adım Çözüm

1
H2SO4H_2SO_4 bileşiğindeki kükürtün (SS) yükseltgenme basamağı hesaplanır.
Hidrojen için +1+1, oksijen için 2-2 alınarak denklem kurulur: 2×(+1)+S+4×(2)=0S=+62 \times (+1) + S + 4 \times (-2) = 0 \Rightarrow S = +6 bulunur.
Hidrojenin ametallerle yaptığı bileşiklerde y��kseltgenme basamağı +1+1, oksijenin ise peroksitler hariç bileşiklerinde genellikle 2-2'dir. Nötr bileşiklerin toplam yükü sıfıra eşittir.
2
SO2SO_2 bileşiğindeki kükürtün (SS) yükseltgenme basamağı hesaplanır.
Oksijen için 2-2 alınarak denklem kurulur: S+2×(2)=0S=+4S + 2 \times (-2) = 0 \Rightarrow S = +4 bulunur.
Nötr bileşiklerde atomların yükseltgenme basamakları toplamı sıfırdır.
3
H2SH_2S bileşiğindeki kükürtün (SS) yükseltgenme basamağı hesaplanır.
Hidrojen için +1+1 alınarak denklem kurulur: 2×(+1)+S=0S=22 \times (+1) + S = 0 \Rightarrow S = -2 bulunur.
Hidrojen ametallerle yaptığı ikili bileşiklerde +1+1 yükseltgenme basamağı alır. Toplam yük sıfıra eşitlenir.

Anahtar Kavram

Nötr bileşiklerde yer alan atomların yükseltgenme basamaklarının toplamı sıfıra eşittir. Hidrojen ametallerle yaptığı bileşiklerde +1+1, oksijen ise florürlü ve peroksitli bileşikleri hariç genellikle 2-2 yükseltgenme basamağına sahiptir.
Tahmini Süre:1m 0s
Soru 5238Soru

Dönülmez akşamın ufkundayız, vakit çok geç;<br>Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç!

Yahya Kemal Beyatlı’ya ait bu beyitteki söz sanatlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İkinci dizedeki 'son fasıl' ifadesinde, benzeyen ve kendisine benzetilen ögelerin her ikisi de açıkça belirtilerek teşbih-i beliğ yapılmıştır.

Cevap

İkinci dizedeki 'son fasıl' ifadesinde, benzeyen ve kendisine benzetilen ögelerin her ikisinin de açıkça belirtilerek teşbih-i beliğ yapıldığını savunan seçenektir.
Doğru cevap, ikinci dizedeki 'son fasıl' ifadesinde teşbih-i beliğ yapıldığını iddia eden seçenektir. Teşbih-i beliğde benzetmenin temel ögeleri olan benzeyen ve kendisine benzetilenin her ikisinin de bulunması gerekir (örneğin 'gençlik bir mevsimdir' gibi). Ancak bu dizede benzeyen öge (yaşlılık veya ömrün son dönemi) açıkça zikredilmemiş, sadece kendisine benzetilen olan 'son fasıl' ifadesi kullanılmıştır. Bu durum teşbih-i beliğ değil, açık istiare örneğidir. Dolayısıyla bu yargı yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Beyitteki 'akşam' ve 'son fasıl' kelimelerini anlam yönünden incelemek.
Bu sözcüklerin ömrün son dönemi (yaşlılık) yerine kullan��ldığı görülür. Benzeyen (yaşlılık) söylenmeyip sadece kendisine benzetilenler (akşam, son fasıl) söylendiği için burada açık istiare vardır. Teşbih-i beliğ iddiası geçersizdir.
İstiare ile teşbih-i beliğ arasındaki temel yapısal farkı ortaya koymak.
2
'Ey ömrüm' ifadesini ve ömür kavramına yöneltilen hitabı incelemek.
Cansız/soyut bir kavram olan ömre insan gibi seslenildiği için teşhis (kişileştirme) ve nida (seslenme) sanatlarının bir arada yapıldığı doğrulanır.
Beyitteki kişileştirme ve hitap ögelerini belirlemek.
3
Beyitteki 'geç' sözcüklerinin tür ve anlamlarını karşılaştırmak.
İlk dizedeki 'geç' (erken karşıtı olan zaman kavramı) ile ikinci dizedeki 'geç' (geçmek fiili) sesteştir. Bu sesteşlik cinas sanatını oluşturur.
Cinas sanatının varlığını dil bilgisel ve anlamsal açıdan doğrulamak.
4
Beyitteki tematik kelime gruplarını tespit etmek.
'Akşam', 'vakit', 'geç' ve 'fasıl' kelimelerinin zaman ve dönem bildiren ortak bir anlamsal alana ait olduğu, dolayısıyla tenasüp sanatı yapıldığı doğrulanır.
Tenasüp sanatının varlığını kelimeler arası anlam ilişkileri üzerinden kanıtlamak.

Anahtar Kavram

İstiare ve Teşbih-i Beliğ Farkı ile Diğer Söz Sanatlarının Analizi
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 5239Soru

Radyoloji bölümünde çalışan bir uzman, hastanede bulunan klasik röntgen ve bilgisayarlı tomografi (BT) cihazlarının çalışma prensiplerini stajyerlere açıklarken aşağıdaki bilgileri veriyor:

I. Röntgen cihazında X-ışınları elde edilirken, katottaki filamentten yayılan elektronlar yüksek gerilim altında hızlandırılarak anot hedef metale çarptırılır. Hedef metaldeki atomlarla etkileşen elektronların ivmeli hareketi sonucunda yavaşlama (frenleme) ve karakteristik X-ışınları oluşur.

II. Bilgisayarlı tomografi (BT) cihazı; hastanın etrafında dönen bir X-ışını tüpü ve karşısındaki dedektörler yardımıyla vücuttan farklı açılardan geçen ışınların soğurulma miktarlarını ölçer. Bu veriler bilgisayar yazılımları ile işlenerek dokuların üç boyutlu kesitsel görüntüleri oluşturulur.

III. Bilgisayarlı tomografi cihazında, klasik röntgene göre çok daha net ve detaylı kesitler elde edilebilmesi için X-ışınları yerine elektromanyetik spektrumda iyonlaştırıcı etkisi olmayan radyo dalgaları ve güçlü bir dış manyetik alan kullanılır.

Buna göre, uzmanın verdiği bilgilerden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Birinci öncülde belirtilen X-ışını tüpündeki elektron hızlandırma ve çarpıştırma mekanizması ile ikinci öncülde belirtilen bilgisayarlı tomografinin dairesel tarama ve bilgisayarla kesit oluşturma mekanizması doğrudur.
Katottan salınan elektronların yüksek gerilim altında anottaki hedef metale çarptırılarak yavaşlatılmasıyla röntgendeki X-ışınlarının elde edilmesi ilkesi ile bilgisayarlı tomografinin vücut etrafında dönerek çoklu açılardan kesitsel veri toplayıp bilgisayar yazılımı ile üç boyutlu kesitsel modelleme yapması ilkeleri fiziksel olarak tamamen doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Röntgen cihazında X-ışınlarının üretim mekanizmasını incelemek.
Birinci öncül doğrudur.
X-ışını tüpünde katottaki filamanın ısıtılmasıyla termiyonik emisyon sonucu salınan elektronlar, anot ile katot arasındaki yüksek potansiyel farkı altında anota doğru hızlandırılır. Elektronlar anottaki hedef metale çarptığında kinetik enerjilerini kaybederek yavaşlar; bu ivmeli hareket bremsstrahlung (frenleme) radyasyonuna yol açar. Ayrıca hedef metalin iç kabuklarındaki elektronları uyararak karakteristik X-ışınlarının salınmasını sağlarlar.
2
Bilgisayarlı tomografi (BT) cihazının görüntüleme yöntemini incelemek.
İkinci öncül doğrudur.
BT cihazında X-ışını tüpü ve karşısındaki hassas dedektörler, dairesel bir halka (gantry) üzerinde hastanın etrafında döner. Farklı açılardan vücuda gönderilen X-ışınlarının dokulardan geçerken uğradığı soğurulma miktarları ölçülür. Elde edilen bu çoklu projeksiyon verileri, bilgisayar algoritmalarıyla işlenerek dokuların üç boyutlu kesitsel görüntüleri oluşturulur.
3
Bilgisayarlı tomografinin fiziksel dalga türünü ve MR ile farkını karşılaştırmak.
Üçüncü öncül yanlıştır.
Bilgisayarlı tomografi cihazında X-ışınları (iyonlaştırıcı elektromanyetik dalgalar) kullanılır. Güçlü dış manyetik alanlar ve radyo dalgaları ise Manyetik Rezonans (MR) görüntüleme tekniğine aittir.

Anahtar Kavram

Röntgen ve bilgisayarlı tomografi cihazlarında X-ışını üretimi ve görüntü oluşturma fiziksel ilkeleri
Soru 5240Soru

İslam hukuk tarihinde Medine (Hicaz) ve Kufe (Irak) merkezli ekolleşmeler, dinî metinlerin anlaşılması ve yorumlanmasında farklı yöntemlerin benimsenmesine yol açmıştır. Medine; Hz. Peygamber’in ve sahabenin sünnetinin canlı bir şekilde yaşandığı, nispeten dış etkilere kapalı ve homojen bir nüfus yapısına sahipken; Kufe; farklı kültürlerin, dinlerin ve milletlerin bir arada yaşadığı, hızlı toplumsal değişimlerin ve yeni hukuki meselelerin baş gösterdiği kozmopolit bir merkez olmuştur. İmam Malik, Medine halkının yaşayan uygulamasını (amel-i ehl-i Medine) sünnetin en güvenilir aktarım biçimi kabul ederken; Ebu Hanife, Kufe'nin bu hareketli yapısında karşılaşılan yeni sorunları çözmek için kıyas, istihsan ve re'y gibi akli yöntemlere ağırlık vermiştir.

Bu parçadan hareketle, Hicaz ve Irak ekollerinin dinî metinlere ve fıkhi meselelere yaklaşımlarındaki yöntem farklılığı, dinî yorum farklılıklarının;

I. Co��rafi ve toplumsal çevrenin değişmesiyle birlikte yeni meselelerin ortaya çıkması ve bunlara yönelik çözüm arayışları,
II. Hadislerin toplandığı bölgelerin teolojik güvenirliğine dair mezhepler arası dogmatik tartışmalar,
III. Kültürel çeşitliliğin ve etkileşimin yoğun olduğu ortamlarda, nassların (ayet ve hadislerin) yorumlanmasında akli çıkarım ve metodolojilere daha fazla ihtiyaç duyulması

gerekçelerinden hangileriyle doğrudan açıklanabilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Birinci ve üçüncü öncülleri içeren seçenek doğrudur. Hicaz ve Irak ekolleri arasındaki yöntemsel farklar, coğrafi ve toplumsal çevrenin değişmesi (I. öncül) ve kozmopolit yapıdaki kültürel çeşitliliğin nassların yorumlanmasında akli yöntemlerin kullanımını zorunlu kılması (III. öncül) ile doğrudan açıklanır.
Birinci ve üçüncü öncülleri içeren seçenek doğrudur. Irak ekolünün (Ebu Hanife) kıyas, istihsan ve re'y yöntemlerine ağırlık vermesi, Kufe'nin kozmopolit yapısında ortaya çıkan yeni meselelere çözüm arayışı (birinci öncül) ve kültürel çeşitliliğin akli çıkarımları zorunlu kılması (üçüncü öncül) ile ilişkilidir. Buna karşılık Hicaz ekolünün Medine'nin homojen yapısına ve yaşayan sünnete dayanması da aynı çevresel ve kültürel etkenlerin bir sonucudur. İkinci öncülde belirtilen hadis toplanan bölgelerin güvenirliğine dair dogmatik tartışmalar ise parçadaki yöntem farklılığının bir gerekçesi veya sebebi olarak sunulmamıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki Hicaz (Medine) ve Irak (Kufe) ekollerinin sosyo-kültürel ve coğrafi özelliklerini analiz etmek.
Medine'nin homojen ve içe kapalı, Kufe'nin ise kozmopolit ve dinamik bir yapıya sahip olduğu belirlenir.
Yöntem farklılığının çevresel altyapısını kurmak için ilk adım olarak bu tespit gereklidir.
2
Ekollerin benimsediği fıkhi yöntemleri bu çevresel faktörlerle ilişkilendirmek.
İmam Malik'in yaşayan sünnete dayanmasının homojen yapıyla, Ebu Hanife'nin kıyas ve re'y yöntemlerine yönelmesinin ise Kufe'deki hızlı toplumsal değişimle ilişkili olduğu görülür.
Soruda verilen öncüllerin doğruluğunu parçadaki verilerle test etmek için bu eşleştirme yapılır.
3
Öncülleri tek tek değerlendirerek doğru olanları seçmek.
Birinci öncül (coğrafi ve toplumsal çevre) ve üçüncü öncül (kültürel çeşitliliğin akli çıkarımlara etkisi) doğrudan doğrulanırken, ikinci öncüldeki dogmatik tartışma iddiası parçadan çıkarılamaz.
Doğru seçeneğe ulaşmak için öncüllerin elenmesi veya kabul edilmesi gerekir.

Anahtar Kavram

Dinî yorum farklılıklarının sosyo-kültürel ve coğrafi sebepleri
Tahmini Süre:3m 0s
ÖncekiSayfa 262 / 437Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin