Tüm alıştırma soruları

Sosyolojide toplumsal değişme; toplumsal yapı, kurumlar ya da toplumsal ilişkiler ağında zaman içinde meydana gelen farklılaşmaları ifade eder ve bu yönüyle değer yargılarından bağımsız, nesnel bir durum tespitidir. Buna karşılık, değişmenin yönünü ve niteliğini belirlemede kullanılan 'toplumsal ilerleme' (ileriye doğru gidiş) ve 'toplumsal gerileme' (geriye doğru gidiş) gibi kavramlar, kaçınılmaz olarak belirli toplumsal norm ve değerleri temel alır. Örneğin, tarım toplumundan sanayi toplumuna geçiş sürecinde geleneksel dayanışma bağlarının çözülerek yerini organik dayanışmaya ve rasyonel ilişkilere bırakması, toplumsal yapıda yapısal ve işlevsel bir değişmedir. Ancak bu değişmenin 'olumlu bir gelişim' mi yoksa 'ahlaki bir çöküş' mü olduğu sorusu, sosyologların ve toplumların öznel kabullerine göre farklı yanıtlar bulur.

Buna göre, toplumsal değişme ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?

Bir nöropsikoloji laboratuvarında gerçekleştirilen iki farklı gözlem şu şekildedir:

I. Durum: Katılımcılara tamamen karanlık bir odada sabit duran tek bir ışık noktası gösterilmiş; katılımcılar referans noktası yokluğunda göz kaslarının istemsiz hareketleri nedeniyle bu ışığı hareket ediyormuş gibi algılamışlardır.

II. Durum: Yoğun alkol yoksunluğu yaşayan bir birey, tamamen temiz ve boş olan avucunun içinde böceklerin yürüdüğünü hissettiğini ve onları gördüğünü ifade etmiştir.

Bu durumlarla ilgili olarak;

I. Birinci durum, dış dünyada gerçek bir uyarıcının varlığına dayanan ve zihnin bu uyarıcıyı yanlış yorumlamasıyla oluşan bir illüzyondur.
II. İkinci durum, ortada herhangi bir fiziksel uyarıcı bulunmadığı halde bireyin varmış gibi algılamasıyla karakterize edilen bir halüsinasyondur.
III. Her iki durumda da duyu organlarındaki reseptörlerin dışsal bir fiziksel enerjiyle uyarılması sonucu 'duyum' süreci eksiksiz gerçekleşmiştir.

açıklamalarından hangileri doğrudur?

Aşağıda verilen hatalı klasik kıyas örneklerini, doğrudan ihlal ettikleri kıyas kuralları ile eşleştiriniz.

Bohr atom modeline göre, uyarılmış bir hidrojen atomundaki elektron $n_1$ yörüngesinden $n_2$ yörüngesine geçiş yaptığında elektronun dolanım frekansı artmaktadır.

Buna göre, bu geçiş sürecinde elektronun;

I. Açısal momentumu
II. Kinetik enerjisi
III. Çekirdeğe göre elektriksel potansiyel enerjisi

niceliklerinden hangileri azalır?

İslam medeniyetinde doğa ve sağlık bilimleri, yalnızca eski medeniyetlerin birikimini aktarmakla kalmamış; deney, gözlem ve matematiksel modellemeyi merkeze alarak modern bilimin metodolojisini inşa etmiştir. Aşağıda bu bilimsel uyanışın öncüsü olan bazı İslam bilginleri ve onlar��n bilim tarihine yön veren özgün katkıları verilmiştir. Bu bilginleri gerçekleştirdikleri temel bilimsel katkı ve metodolojilerle doğru şekilde eşleştiriniz.

Sürtünmesiz bir ortamda küçük açılarla basit harmonik hareket yapan bir basit sarkacın maksimum kinetik enerjisi $E$ kadardır. Sarkacın boyu ve kütlesi değiştirilmeden salınım genliği iki katına çıkarılıyor. Buna göre, sarkacın denge konumundan yeni genlik değerinin yarısı kadar uzakta olduğu andaki kinetik enerjisi kaç $E$ olur?

Boyu $3L$ olan homojen ve esnek bir yay, boyları $L$ ve $2L$ olacak şekilde iki parçaya bölünüyor. Bu yay parçaları kullanılarak aşağıdaki iki farklı basit harmonik hareket düzeneği kuruluyor:

* I. Düzenek: Boyu $L$ olan yay parçası, yer çekimi ivmesinin $g$ olduğu sürtünmesiz yatay düzlemde $m$ kütleli bir cisme bağlanarak salınım yaptırılıyor. Sistemin periyodu $T_1$ olarak ölçülüyor.
* II. Düzenek: Boyu $2L$ olan yay parçası, yer çekimi ivmesinin $2g$ olduğu bir ortamda, yukarı doğru $g$ ivmesiyle hızlanan bir asansörün tavanına $2m$ kütleli bir cisim asılarak düşey doğrultuda salınım yaptırılıyor. Sistemin periyodu $T_2$ olarak ölçülüyor.

Buna göre, sistemlerin periyotlarının oranı $\frac{T_1}{T_2}$ kaçtır?

Su dalgalarının bir yarıktan geçerken uğradığı kırınımın belirginlik derecesi (dalgaların bükülme/daireselleşme miktarı), dalga boyunun ($\lambda$) yarık genişliğine ($w$) oranı olan $\frac{\lambda}{w}$ değeri ile doğru orantılıdır. Aşağıda, derinliği her yerinde aynı olan dalga leğenlerinde oluşturulan doğrusal su dalgalarının dört farklı düzenekteki yarık genişlikleri ve dalga boyları verilmiştir.

Buna göre, bu düzeneklerde yarıktan geçen dalgaların kırınım derecelerini (bükülme miktarlarını) en belirgin olandan en az belirgin olana doğru sıralayınız.

Nükleer fisyon (çekirdek bölünmesi) ve nükleer füzyon (çekirdek birleşmesi) tepkimeleriyle ilgili;

I. Güneş'te meydana gelen enerji üretim süreci bir füzyon tepkimesidir.
II. Nükleer güç santrallerinde elektrik enerjisi elde etmek amacıyla fisyon tepkimelerinden yararlanılır.
III. Hem fisyon hem de füzyon tepkimelerinde, tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesi ile tepkime sonucu oluşan ürünlerin toplam kütlesi birbirine eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Güneş etrafında eliptik bir yörüngede dolanmakta olan bir gezegen, Günberi (Güneş'e en yakın) konumundan Günöte (Güneş'e en uzak) konumuna doğru hareket etmektedir. Bu hareket sırasında gezegenin çizgisel hızı azaldığı için Güneş merkezine göre açısal momentumunun büyüklüğü de azalır iddiası doğru mudur?

İslam düşüncesinde Hz. Peygamber'in vahiy karşısındaki konumu ve yetkileri ele alınırken onun üstlendiği fonksiyonlar farklı kavramlarla tasnif edilmiştir. Bu bağlamda nakledilen bazı rivayetler ve uygulamalar şu şekildedir:

I. Hz. Peygamber, Kur'an'daki "Beyaz iplik siyah iplikten ayırt edilinceye kadar yiyin, için..." (Bakara suresi, 187. ayet) ifadesindeki ipliklerden kastın gecenin karanlığı ile gündüzün aydınlığı olduğunu belirtmiştir.
II. Kur'an'da doğrudan zikredilmemesine rağmen, evcil eşeklerin ve yırtıcı pençesi olan kuşların etinin yenilmesini yasaklayarak helal ve haram sınırlarını belirlemiştir.
III. Müşriklerin her türlü baskı ve engelleme girişimlerine rağmen Safa Tepesi'ne çıkarak Mekke halkına Allah'ın birliğini ve ahiret gününü açıkça ilan etmiştir.
IV. "Ben ancak güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim" buyurarak bireysel ilişkilerden toplumsal kurallara kadar her alanda adil ve ahlaki bir hayat sürmüştür.

Buna göre, yukarıda verilen rivayetler ile Hz. Muhammed'in peygamberlik görevleri eşleştirildiğinde, aşağıdaki kavramlardan hangisine dair bir örneğe yer verilmediği söylenebilir?

Sosyal felsefe, toplumsal yaşamı ahlaki, siyasi veya metafizik ilkeler açısından sorgulayarak 'iyi', 'adil' ve 'ideal' bir toplumsal düzenin nasıl olması gerektiği üzerinde durur; normatiftir. Sosyoloji ise mevcut toplumsal ilişkileri, kurumları ve süreçleri gözleme ve verilere dayanarak inceler; toplumsal yapıların mevcut işleyiş yasalarını tespit etmeye çalışır, pozitif ve betimleyicidir.

Buna göre, aşağıda verilen önerme çiftlerinden hangisi sırasıyla "sosyolojik" ve "sosyal felsefi" bakış açısını yansıtmaktadır?

Kütlesi Dünya'nın kütlesinin yarısı, yarıçapı ise Dünya'nın yarıçapının yarısı olan homojen küresel bir gezegenin yüzeyindeki yerçekimi ivmesinin büyüklüğü Dünya yüzeyindekinden fazladır; ancak bu gezegenin yüzeyinde duran bir astronota gezegen tarafından uygulanan kütle çekim kuvvetinin büyüklüğü, astronotun gezegene uyguladığı kütle çekim kuvvetinin büyüklüğünden fazladır.

A'râf suresi 33. ayette geçen, "De ki: Rabbim ancak açık ve gizli hayasızlıkları (fevahiş)... haram kılmıştır." ifadesiyle şehvet kuvvesinin sınırlandırılmasına; Hz. Peygamber’in "Güçlü kimse güreşte gücünü gösteren değil, öfke anında kendine hâkim olandır." hadisiyle de öfke kuvvesinin kontrol edilmesine işaret edilmiştir. İslam ahlak teorisinde bu kuvvelerin dengelenmesiyle iffet ve şecaat erdemleri (itidal) ortaya çıkarken, bu dengenin bozulması sapmalara (ifrat ve tefrit) neden olur.

Buna göre, ayette kaçınılması istenen hayasızlık türü ile hadiste kontrol altına alınması öğütlenen aşırı öfke eğiliminin ahlaki sistemdeki karş��lığı olan ifrat (aşırılık) durumları sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Görüntüleme cihazlarından Manyetik Rezonans (MR) ve ultrason cihazlarının her ikisinin de elektromanyetik dalga kullanarak görüntü oluşturduğu ve hastaya iyonize radyasyon vermediği yönündeki iddia fiziksel açıdan doğru mudur?

Bir ahlak felsefesi tartışmasında savunulan şu akıl yürütmeyi inceleyelim:

'Bir eylemin ahlaki değeri ya niyetten kaynaklanır ya da eylemin sonucundan. Eğer ahlaki değer niyetten kaynaklanıyorsa, dış dünyada meydana gelen somut sonuçlar ahlaki değerlendirmede önemsizdir. Eğer ahlaki değer eylemin sonucundan kaynaklanıyorsa, failin iyi niyeti tek başına bir değer taşımaz. Ahlaki değer ya niyetten ya da eylemin sonucundan kaynaklandığına göre; ya dış dünyadaki somut sonuçlar ahlaki değerlendirmede önemsizdir ya da failin iyi niyeti tek başına bir değer taşımaz.'

Bu akıl yürütme, klasik mantıktaki kıyas çeşitleri açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Güneş etrafında eliptik bir yörüngede dolanmakta olan bir gezegen, yörüngesi üzerindeki $K$ (günberi) noktasından $L$ (günöte) noktasına doğru hareket etmektedir.

Gezegenin bu hareketi süresince;

I. Güneş'in gezegene uyguladığı kütle çekim kuvvetinin Güneş merkezine göre oluşturduğu net tork sıfırdır.
II. Gezegenin Güneş merkezine göre açısal momentumunun büyüklüğü azalır.
III. Gezegenin kinetik enerjisi azalır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Hava ortamında bulunan bir kırınım düzeneğinde, genişliği $w$ olan düşey doğrultulu tek yarık üzerine dalga boyu $\lambda$ olan tek renkli paralel ışık demeti normal doğrultusunda düş��rülmektedir. Yarık düzleminin ekrana uzaklığı $L$ olup ekran üzerinde oluşan desende ardışık iki karanlık saçak arasındaki mesafe $\Delta x$ olarak ölçülmektedir.

Buna göre, düzenek üzerinde tek başına yapılan bazı değişikliklerin sonuçları ile ilgili;

I. Yarık düzlemi düşey eksen etrafında $\theta$ açısı kadar döndürülürse ekran üzerinde oluşan yeni merkezi aydınlık saçak genişliği ilk durumdaki $2\Delta x$ değerinden daha büyük olur.
II. Yarık düzlemi ile ekran arasındaki ortam, kırılma indisi $n > 1$ olan saydam bir sıvı ile doldurulursa ardışık iki karanlık saçak arasındaki mesafe azalırken merkezi aydınlık saçağın genişliği değişmez.
III. Yarık genişliği yarıya indirilip kullanılan ışığın dalga boyu iki katına çıkarılırsa yeni durumda oluşan merkezi aydınlık saçak genişliği ilk durumdaki saçak genişliği cinsinden $8\Delta x$ olur.

yargılarından hangileri doğrudur?

Güdülenme ve duygu süreçlerini açıklamaya çalışan psikoloji kuramları ile bu kuramların temel savlarını içeren tanımların doğru e��leştirmesini yapınız.

İslam medeniyetinde eğitim, bilim ve düşünce kurumlarının tarihsel gelişim süreçleri ve işlevleriyle ilgili:

I. Beytülhikme, ilk olarak Emeviler döneminde Şam'da kurulmuş olup Abbasi Halifesi Me’mun döneminde tercüme faaliyetlerinin merkezi haline gelmiştir.
II. Darülkurra, hicri ilk asırlardan itibaren mescitlerden bağımsız müstakil birer eğitim kurumu olarak kurulmuş, özellikle hadis ravilerinin cerh ve tadil faaliyetlerine ev sahipliği yapmıştır.
III. Nizamiye Medreseleri, devletin memur ihtiyacını karşılamak ve batıl inançlarla fikri düzeyde mücadele etmek gibi siyasi ve sosyal amaçlarla da kurulmuş kurumlardır.
IV. Rasathaneler, İslam dünyasında sadece astronomik gözlemlerle sınırlı kalmamış, aynı zamanda matematik eğitiminin ve alet yapım atölyelerinin de yürütüldüğü kurumsal yapılar olmuştur.

Yukarıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?