Tüm alıştırma soruları

Soru 5261Soru →

Bohr atom modeline göre, tek elektronlu hidrojen atomunda ( $Z = 1$ ) baş kuantum sayısı $n = 2$ olan yörüngede dolanan bir elektronun toplam enerjisi $E_{\text{H}}$ , yörünge yarıçapı $r_{\text{H}}$ 'dir.

Aynı model çerçevesinde, tek elektronlu helyum iyonunda ( $Z = 2$ ) baş kuantum sayısı $n = 4$ olan yörüngede dolanan bir elektronun toplam enerjisi $E_{\text{He}}$ , yörünge yarıçapı $r_{\text{He}}$ 'dir.

Buna göre; bu elektronların toplam enerjileri ( $E_{\text{H}}$ , $E_{\text{He}}$ ) ve yörünge yarıçapları ( $r_{\text{H}}$ , $r_{\text{He}}$ ) arasındaki ilişki aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

E_{\text{He}} = E_{\text{H}}

ve

r_{\text{He}} = r_{\text{H}}

E_{\text{He}} = 4 E_{\text{H}}

ve

r_{\text{He}} = 2 r_{\text{H}}

E_{\text{He}} = E_{\text{H}}

ve

r_{\text{He}} = 2 r_{\text{H}}

E_{\text{He}} = 4 E_{\text{H}}

ve

r_{\text{He}} = 4 r_{\text{H}}

E_{\text{He}} = 2 E_{\text{H}}

ve

r_{\text{He}} = 2 r_{\text{H}}

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $E_{\text{He}} = E_{\text{H}}$ ve $r_{\text{He}} = 2 r_{\text{H}}$

Cevap

Elektronların toplam enerjilerinin eşit olduğunu ve helyum iyonundaki elektronun yörünge yarıçapının hidrojen atomundaki elektronun yörünge yarıçapının iki katı olduğunu belirten seçenek doğrudur.

Bohr atom modeline göre tek elektronlu sistemlerde yörünge yarıçapı

r_n = a_0 \frac{n^2}{Z}

ve toplam enerji

E_n = -R_y \frac{Z^2}{n^2}

formülleriyle hesaplanır. Hidrojen atomu (

Z=1

) için

n=2

durumunda yarıçap

r_{\text{H}} = 4a_0

, toplam enerji

E_{\text{H}} = -0,25 R_y

olur. Helyum iyonu (

Z=2

) için

n=4

durumunda yarıçap

r_{\text{He}} = 8a_0

, toplam enerji

E_{\text{He}} = -0,25 R_y

olur. Buradan enerjilerin eşit (

E_{\text{He}} = E_{\text{H}}

) ve helyum iyonunun yörünge yarıçapının hidrojenin iki katı (

r_{\text{He}} = 2 r_{\text{H}}

) olduğu sonucu elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Hidrojen atomu (

Z = 1

) için

n = 2

düzeyindeki yörünge yarıçapını (

r_{\text{H}}

) ve toplam enerjiyi (

E_{\text{H}}

) Bohr bağıntılarını kullanarak ifade etmek.

r_{\text{H}} = a_0 \frac{2^2}{1} = 4a_0

ve

E_{\text{H}} = -R_y \frac{1^2}{2^2} = -\frac{R_y}{4}

Bohr modelinde yarıçap

r_n = a_0 \frac{n^2}{Z}

ve toplam enerji

E_n = -R_y \frac{Z^2}{n^2}

bağıntılarıyla belirlenir.

2

Helyum iyonu (

Z = 2

) için

n = 4

düzeyindeki yörünge yarıçapını (

r_{\text{He}}

) ve toplam enerjiyi (

E_{\text{He}}

) aynı bağıntılarla ifade etmek.

r_{\text{He}} = a_0 \frac{4^2}{2} = 8a_0

ve

E_{\text{He}} = -R_y \frac{2^2}{4^2} = -R_y \frac{4}{16} = -\frac{R_y}{4}

Helyum iyonunun atom numarası

Z=2

ve elektronun bulunduğu yörüngenin baş kuantum sayısı

n=4

değerleri formüllerde yerine yazılmalıdır.

3

Elde edilen yörünge yarıçapı ve enerji değerlerini oranlayarak karşılaştırmak.

\frac{r_{\text{He}}}{r_{\text{H}}} = \frac{8a_0}{4a_0} = 2 \implies r_{\text{He}} = 2 r_{\text{H}}

ve

E_{\text{He}} = E_{\text{H}} = -\frac{R_y}{4}

Değerlerin birbirine oranı alındığında enerjilerin eşit olduğu ve helyum iyonunun yarıçapının hidrojenin iki katı olduğu açıkça görülür.

Anahtar Kavram

Bohr Atom Modeli'nde Yörünge Yarıçapı ve Toplam Enerji Bağıntıları

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5262Soru →

Sabit basınçlı sürtünmesiz pistonlu bir kapta bulunan belirli bir miktar ideal gazın $27\ ^\circ\text{C}$ sıcaklıktaki hacmi $6\text{ L}$ olarak ölçülmüştür. Bu gazın sıcaklığı sabit basınç altında $927\ ^\circ\text{C}$ 'ye çıkarıldığında, gazın son hacmi kaç litre olur?

1,5

12

24

35

206

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 24

Cevap

Son hacim 24 litredir.

Charles Yasası'na göre, sabit basınç ve miktardaki ideal bir gazın hacmi mutlak sıcaklığı ile doğru orantılıdır. Başlangıç sıcaklığı

27\ ^\circ\text{C} = 300\text{ K}

ve son sıcaklık

927\ ^\circ\text{C} = 1200\text{ K}

'dir. Mutlak sıcaklık

300\text{ K}

'den

1200\text{ K}

'e çıkarak 4 katına ulaştığı için gazın hacmi de 4 katına çıkmalı ve

6\text{ L} \times 4 = 24\text{ L}

olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1

Sıcaklık birimlerini Celsius (°C) cinsinden mutlak sıcaklık birimi olan Kelvin (K) cinsine dönüştürün.

T_1 = 27 + 273 = 300\text{ K}

ve

T_2 = 927 + 273 = 1200\text{ K}

Gaz yasalarında sıcaklık parametresi daima mutlak sıcaklık (Kelvin) cinsinden kullanılmalıdır.

2

Sabit basınç ve miktardaki gazlar için hacim ve mutlak sıcaklık arasındaki ilişkiyi gösteren Charles Yasası formülünü yazın.

\frac{V_1}{T_1} = \frac{V_2}{T_2}

Sabit basınç altındaki ideal gazların hacmi, mutlak sıcaklıkları ile doğru orantılıdır.

3

Verilen değerleri formülde yerine koyarak son hacmi hesaplayın.

\frac{6}{300} = \frac{V_2}{1200} \Rightarrow V_2 = 6 \times \frac{1200}{300} = 6 \times 4 = 24\text{ L}

Mutlak sıcaklık 4 katına çıktığı için ideal gazın hacmi de 4 katına çıkmalıdır.

Anahtar Kavram

Charles Yasası (Sabit basınç altında hacim ve mutlak sıcaklık ilişkisi)

Soru 5263Soru →

Bir edebiyat tarihçisi, 15. ve 16. yüzyıl Divan edebiyatı şairleri üzerine yaptığı çalışmada iki şairin üslup özelliklerini karşılaştırmak için şu örnek beyitleri vermiştir:

I. Beyit:
*Çıkalı göklere âhım şereri döne döne*
*Yandı kandîl-i sipihrin ciğeri döne döne*

II. Beyit:
*Minnet Hudâ'ya devlet-i dünyâ fenâ bulur*
*Bâkî kalır sahîfe-i âlemde adımız*

Edebiyat tarihçisi bu beyitlerin sahipleri hakkında şu tespitlerde bulunur:
- I. beytin şairi; şiirlerinde divan edebiyatının kalıplaşmış mazmunlarının dışına çıkmaya çalışmış, Türkçenin deyim ve atasözü varlığını aruz veznine başarıyla uygulayarak mahallîleşme yöneliminin ilk olgun örneklerini vermiştir.
- II. beytin şairi ise döneminin saray çevresinde büyük itibar görmüş; hayata rintçe yakla��mış, tasavvufa şiirlerinde yer vermeyerek dünyevi zevkleri ve beşerî sevgiyi ön plana çıkarmıştır.

Buna göre, edebiyat tarihçisinin hakkında değerlendirme yaptığı şairler ve eserleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

I. beytin sahibi, 15. yüzyılda Türkçe söyleyiş güzelliğine önem veren ve mahallîleşme yöneliminin öncülerinden olan Necâtî'dir; II. beytin sahibi ise 16. yüzyılda yaşamış, din dışı konulardaki rindane gazellerinin yanı sıra Fezâil-i Cihâd gibi mensur eserler de kaleme almış olan Bâkî'dir.

I. beytin sahibi, mesnevi alanındaki gücünü Harname ile ortaya koyan 15. yüzyıl sanatçısı Şeyhî'dir; II. beytin sahibi ise şiirlerinde beşerî aşktan ilahî aşka geçişi konu edinen ve 16. yüzyılda yaşamış olan Fuzûlî'dir.

I. beytin sahibi, 15. yüzyılda Fatih Sultan Mehmet'in vezirliğine kadar yükselen ve Kerem Kasidesi ile tanınan Ahmet Paşa'dır; II. beytin sahibi ise 16. yüzyılda tasavvuf dışı konuları ele alan ve Şem ü Pervâne mesnevisiyle tanınan Zâtî'dir.

I. beytin sahibi, 16. yüzyılda toplumsal aksaklıkları hicveden tarzıyla bilinen Ruh-ı Bağdâdî'dir; II. beytin sahibi ise din dışı konulardaki şiirleriyle 15. yüzyıla damgasını vuran ve Câmâsb-nâme adlı eseriyle bilinen Ahmet Paşa'dır.

I. beyit, 15. yüzyılda Azeri sahasında tuyuğlarıyla tanınan Kadı Burhaneddin'e aittir; II. beyit ise tek dörtlükten oluşan ve aruzun özel bir kalıbıyla yazılan rubainin ilk beyti olup 16. yüzyılın tasavvuf şairi Fuzûlî tarafından yazılmıştır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. beytin sahibi, 15. yüzyılda Türkçe söyleyiş güzelliğine önem veren ve mahallîleşme yöneliminin öncülerinden olan Necâtî'dir; II. beytin sahibi ise 16. yüzyılda yaşamış, din dışı konulardaki rindane gazellerinin yanı sıra Fezâil-i Cihâd gibi mensur eserler de kaleme almış olan Bâkî'dir.

Cevap

I. beytin Necâtî Bey'e, II. beytin Bâkî'ye ait olduğunu belirten; şairlerin yüzyıllarını, üsluplarını ve Bâkî'nin Fezâil-i Cihâd adlı mensur eserini doğru açıklayan seçenek doğru cevaptır.

Doğru cevap, birinci beytin 15. yüzyıl sanatçısı Necâtî Bey'e, ikinci beytin ise 16. yüzyıl sanatçısı Bâkî'ye ait olduğunu belirten seçenektir. Necâtî Bey şiirlerinde deyim ve atasözlerini kullanarak mahallîleşmenin temellerini atmış; Bâkî ise dünyevi konuları rintçe bir edayla işlemiş ve cihadın faziletlerini anlatan Fezâil-i Cihâd gibi mensur eserler de kaleme almıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Verilen I. beyti ve edebi özellikleri incelemek.

'döne döne' redifli ünlü gazel beyti ve Türkçe deyim/atasözü kullanımı, 15. yüzyıl şairi Necâtî Bey'e işaret etmektedir.

Şairin üslup özellikleri (mahallîleşme, Türkçe deyim kullanımı) ve meşhur beyti üzerinden şairin kimliğini tespit etmek.

2

Verilen II. beyti ve edebi özellikleri incelemek.

Mahlas hanesinde 'Bâkî' isminin geçmesi, saray çevresindeki itibarı, dünyevi aşkı konu edinmesi ve tasavvufa yer vermemesi 16. yüzyıl şairi Bâkî'ye işaret etmektedir.

Beyitte geçen mahlası ve şairin rindane tarzını analiz ederek şairin kimliğini kesinleştirmek.

3

Şairlerin yüzyıllarını ve eserlerini karşılaştırmak.

Necâtî Bey 15. yüzyıl, Bâkî ise 16. yüzyıl şairidir. Bâkî'nin Kanuni Mersiyesi dışındaki mensur eserlerinden biri de Fezâil-i Cihâd'dır.

Seçeneklerde yer alan yüzyıl ve eser bilgilerinin doğruluğunu kontrol ederek doğru seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

15. ve 16. Yüzyıl Divan Edebiyatı Şairlerinin Üslup, Yüzyıl ve Eser Özellikleri

Alternatif Yöntem

İkinci beyitte geçen 'Bâkî' mahlası doğrudan şairin ismini vermektedir. Buradan hareketle ikinci şairin Bâkî olduğu netleştirilebilir. Seçeneklerde ikinci şairin Bâkî olarak belirtildiği ve yüzyılının/eserinin doğru eşleştirildiği şık aranarak doğru cevaba daha hızlı ulaşılabilir.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5264Soru →

Modern fizik teknolojisinde çok geniş bir kullanım alanına sahip olan lazerlerin çalışma prensipleri, bileşenleri ve ürettikleri ışığın özellikleri hakkında bazı temel kavramlar aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütunda verilen kavramları sağ sütunda verilen en uygun açıklamalarıyla eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Uyarılmış Emisyon kavramı foton tetiklemesiyle başlayan özdeş foton yayımıyla; Tersine Birikim kavramı üst seviyedeki uyarılmış atom yoğunluğunun alt seviyeden fazla olmasıyla; Optik Rezonatör kavramı aynalar vasıtasıyla fotonların geri beslenmesiyle; Uyumlu (Koherent) Işık kavramı ise ışık dalgalarının aynı faz ve frekans ilişkisini korumasıyla eşleşir.

Lazerlerin çalışması ve özellikleri ile ilgili temel fiziksel kavramların tanımları doğru şekilde eşleştirilmiştir. Uyarılmış emisyon, lazer ışığının şiddetlendirilmesini sağlayan temel kuantum mekaniksel süreçtir. Tersine birikim, bu sürecin sürekli kılınması için gerekli olan atomik dağılım koşuludur. Optik rezonatör, bu emisyonu çığ gibi büyütecek geri besleme ortamını (aynalar sistemini) oluşturur. Uyumlu (koherent) ışık ise tüm bu süreçlerin sonucunda elde edilen, dalgaları aynı fazda ve frekansta olan lazer ışınının temel niteliğidir.

Adım Adım Çözüm

1

Uyarılmış emisyon sürecinin temel mekanizmasını belirlemek

Uyarılmış emisyon, uyarılmış bir atomun dışarıdan gelen bir fotonun tetiklemesiyle alt seviyeye geçmesi ve gelen fotonla özdeş bir foton salmasıdır.

Bu kavram, uyarılmış atomun tetiklenerek aynı yönde, fazda ve frekansta özdeş foton üretmesi açıklamasıyla eşleşmektedir.

2

Tersine birikim durumunun fiziksel koşulunu tanımlamak

Tersine birikim, aktif ortamdaki uyarılmış atomların sayısının temel durumdaki atom sayısından fazla olmasıdır.

Bu kavram, üst enerji seviyesindeki atom sayısının alt seviyedekinden fazla olması açıklamasıyla eşleşmektedir.

3

Optik rezonatörün lazer sistemindeki rolünü belirlemek

Optik rezonatör, paralel aynalar kullanarak fotonları aktif ortam içinde geri yansıtıp emisyonu çığ etkisiyle artıran sistemdir.

Bu kavram, fotonların aynalarla geri besleme yapılarak şiddetlendirilmesini sağlayan düzenek açıklamasıyla eşleşmektedir.

4

Uyumlu (koherent) ışık özelliğinin optik anlamını çözümlemek

Uyumlu ışık, yayılan dalgaların zaman ve uzayda aynı faz ilişkisini koruyarak hareket etmesidir.

Bu kavram, ışık dalgalarının aynı faz ve frekansa sahip olması ve girişim yapabilmesi açıklamasıyla eşleşmektedir.

Anahtar Kavram

Lazer Işınlarının Elde Edilme İlkeleri ve Özellikleri

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5265Soru →

Görüntüleme ve hedef tespit teknolojilerinde yaygın olarak kullanılan ultrason ve radar cihazlarının çalışma prensipleri ile bu cihazlarda yararlanılan dalgaların özellikleri ile ilgili;

I. Her iki cihazda da gönderilen dalgaların yansıması ve Doppler olayı ilkelerinden yararlanılarak hedef nesnelerin konumu ya da hareket hızı belirlenebilir.
II. Ultrason cihazında kullanılan dalgalar boyuna mekanik dalgalar olup yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duyarken, radar cihazında kullanılan dalgalar enine elektromanyetik dalgalardır.
III. Her iki cihazda da dalgaların üretilmesi ve algılanması, kristal malzemelerin piezoelektrik özelliği sayesinde gerçekleştirilir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

I ve II ifadelerinin yer aldığı seçenek doğrudur.

Ultrason cihazı yüksek frekanslı ses dalgalarını (maddesel ortam gerektiren boyuna mekanik dalgaları) kullanır ve dalga üretimi için transduserdeki piezoelektrik kristallerden yararlanır. Radar cihazı ise radyo veya mikro dalgaları (boşlukta da yayılabilen enine elektromanyetik dalgaları) kullanır ve dalga üretimi için anten devrelerinden yararlanır. Her iki cihaz da dalgaların yansıması ve yansıyan dalgalardaki frekans kayması (Doppler olayı) sayesinde hedef nesnelerin yerini ve hızını tespit edebildiğinden, birinci ve ikinci yargıların yer aldığı seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci yargı incelenir: Her iki cihazda da dalgaların yansıması (eko) ve Doppler etkisinin kullanılıp kullanılmadığı kontrol edilir.

Ultrason cihazı, ses dalgalarının dokulardan yansıması ile organların konumunu ve Doppler ultrasonografi yöntemiyle kan hücrelerinin hareket hızını belirler. Radar cihazı ise radyo veya mikro dalgaların hedeften yansıması ile mesafeyi, yansıyan dalgaların frekansındaki değişim (Doppler kayması) ile de aracın hızını tespit eder. Bu yargı doğrudur.

Yansıma ve Doppler olayı, dalga temelli mesafe ve hız ölçüm teknolojilerinin ortak fiziksel prensipleridir.

2

İkinci yargı incelenir: Ultrason ve radar cihazlarında kullanılan dalgaların türleri karşılaştırılır.

Ultrason cihazı insan kulağının işitemeyeceği kadar yüksek frekanslı ses (boyuna mekanik) dalgalarını kullanır ve yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duyar. Radar ise radyo dalgaları veya mikro dalgaları (enine elektromanyetik dalgalar) kullanır ve boşlukta da yayılabilir. Bu yargı doğrudur.

Ses dalgaları mekanik ve boyuna karakterdeyken, radyo/mikro dalgalar elektromanyetik ve enine karakterdedir.

3

Üçüncü yargı incelenir: Her iki cihazda da piezoelektrik etkisinin dalga üretimi ve algılanmasındaki rolü değerlendirilir.

Ultrason cihazının transduser (başlık) kısmındaki kuars gibi kristaller, elektrik enerjisini ses dalgasına (veya tersi) dönüştürmek için piezoelektrik özelliğini kullanır. Ancak radar cihazlarında elektromanyetik dalgalar elektrik akımlarının antenler üzerinde ivmelendirilmesi ile üretilir ve algılanır; piezoelektrik etki kullanılmaz. Bu yargı yanlıştır.

Piezoelektrik etki, mekanik titreşim ile elektrik gerilimi arasındaki dönüşümü sağladığından sadece ses dalgası üreten/algılayan ultrason sistemlerinde kullanılır.

Anahtar Kavram

Ultrason ve radar cihazlarının çalışma ilkeleri, kullanılan dalga türleri ve piezoelektrik etkinin teknolojik uygulamaları.

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5266Soru →

Dünya'dan çok uzakta bulunan ve ortak kütle merkezi etrafında aynı periyotla dairesel yörüngelerde dolanan ikili yıldız sistemindeki $X$ ve $Y$ yıldızlarının yaydığı ışık Dünya'daki bir gözlemci tarafından incelenmektedir. Yıldızların tayf çizgilerindeki kaymalar incelendiğinde, $X$ yıldızından gelen belirli bir spektrum çizgisinin gözlenen dalga boyunun zamanla $[\lambda_{X,min}, \lambda_{X,max}]$ , $Y$ yıldızından gelen aynı çizginin dalga boyunun ise $[\lambda_{Y,min}, \lambda_{Y,max}]$ aralığında periyodik olarak değiştiği gözleniyor.

$\lambda_{X,max} - \lambda_{X,min} > \lambda_{Y,max} - \lambda_{Y,min}$ olduğu ve ışığın yayılma hızının gözlemcinin veya kaynağın hareketinden bağımsız olduğu bilindiğine göre ikili yıldız sistemi ve yayılan dalgalarla ilgili;

I. $X$ yıldızının çizgisel hızı, $Y$ yıldızının çizgisel hızından büyüktür.
II. $X$ yıldızının kütlesi, $Y$ yıldızının kütlesinden küçüktür.
III. Yıldızların gözlemciye yaklaştığı anlarda, gözlemciye ulaşan ışık dalgalarının hızı, uzaklaştığı anlardakine göre daha büyüktür.

yargılarından hangileri doğrudur?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Doppler kayması analiz edildiğinde X yıldızının çizgisel hızının Y yıldızınınkinden büyük olduğu, ortak kütle merkezine göre bu durumun X yıldızının kütlesinin Y yıldızınınkinden küçük olduğunu gösterdiği anlaşılır. Işığın yayılma hızı ise kaynağın hareketine bağlı olarak değişmez. Bu nedenle birinci ve ikinci öncüller doğrudur.

I ve II öncüllerini içeren seçenek doğrudur. Doppler kayma aralığının büyüklüğü yıldızın çizgisel hızıyla doğru orantılıdır, bu sebeple ilk yıldızın hızı daha büyüktür. İki yıldız ortak kütle merkezi etrafında aynı periyotla döndüğünden çizgisel hızı büyük olanın yörünge yarıçapı büyük, dolayısıyla kütlesi daha küçük olmalıdır. Işığın hızı ise kaynağın hareketinden etkilenmez, bu yüzden üçüncü öncül yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Doppler kayması aralıklarını çizgisel hızlarla ilişkilendirmek.

X

yıldızı için gözlenen dalga boyu farkı

\Delta \lambda_X = \lambda_{X,max} - \lambda_{X,min} = 2 \lambda_0 \frac{v_X}{c}

ve

Y

yıldızı için

\Delta \lambda_Y = \lambda_{Y,max} - \lambda_{Y,min} = 2 \lambda_0 \frac{v_Y}{c}

şeklindedir.

\Delta \lambda_X > \Delta \lambda_Y

verildiği için

v_X > v_Y

olur.

Dairesel yörüngede dolanan bir yıldızın gözlemciye göre doğrusal hızı maksimum

+v

(uzaklaşma) ve minimum

-v

(yaklaşma) değerlerini alır. Doppler kayma miktarı çizgisel hızla doğru orantılıdır.

2

İkili yıldız sistemindeki kütle merkezi kuralını uygulamak.

m_X r_X = m_Y r_Y

bağıntısından, aynı periyotla dolandıkları için açısal hızları eşit olup,

v_X = \omega r_X

ve

v_Y = \omega r_Y

yazılır. Buradan

m_X v_X = m_Y v_Y

elde edilir.

İkili yıldız sistemlerinde yıldızlar ortak kütle merkezi etrafında aynı periyotla dönerler ve kütle merkezi konum denklemine göre çizgisel momentumların büyüklükleri birbirine eşittir.

3

Çizgisel hız ilişkisini kütle ilişkisine dönüştürmek.

v_X > v_Y

olduğundan

m_X < m_Y

olmak zorundadır.

m_X v_X = m_Y v_Y

eşitliğinde hızı büyük olan cismin kütlesi daha küçük olmalıdır.

4

Doppler etkisinde dalga hızının kaynağın hızına bağlılığını analiz etmek.

Işığın boşluktaki (veya ortamdaki) yayılma hızı

c

sabit olup yıldızın yaklaşması veya uzaklaşmasıyla değişmez.

Doppler olayında yalnızca algılanan frekans ve dalga boyu değişir; dalgaların ortamdaki yayılma hızı kaynağın ya da gözlemcinin hareketine bağlı değildir.

Anahtar Kavram

İkili yıldız sistemlerinde ortak kütle merkezine göre dolanım hareketi ve ışık dalgalarında Doppler kayması analizi.

Soru 5267Soru →

Temel haldeki $_{25}\text{Mn}$ atomu ve bu atomun $\text{Mn}^{2+}$ katyonunu oluşturması süreciyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

\text{Mn}^{2+}

katyonunun elektron diziliminde en dış katmanda bulunan

3d

orbitalindeki 5 elektronun tamamı Hund kuralı gereği yarı dolu orbitallerde paralel spinlidir.

\text{Mn}

atomundan iki elektron koparılarak

\text{Mn}^{2+}

katyonu oluşturulurken elektronlar

3d

orbitalinden ayrılır ve iyonun elektron dizilimi

4s^2 3d^3

şeklinde olur.

\text{Mn}

atomunda baş kuantum sayısı

n = 3

olan enerji seviyesinde, açısal momentum kuantum sayısı

l = 3

olan orbitallerde 5 elektron bulunur.

\text{Mn}

atomunun

3d

alt kabuğunda yer alan bir elektronun kuantum sayıları

n=3

,

l=2

ve

m_l = -3

olabilir.

\text{Mn}^{2+}

katyonunun

3d

orbitalindeki elektronlar, Pauli dışlama ilkesine uygun olarak önce zıt spinlerle çiftleşerek orbitallere yerleşir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\text{Mn}^{2+}$ katyonunun elektron diziliminde en dış katmanda bulunan $3d$ orbitalindeki 5 elektronun tamamı Hund kuralı gereği yarı dolu orbitallerde paralel spinlidir.

Cevap

\text{Mn}^{2+}

katyonunun elektron diziliminde en dış katmanda bulunan

3d

orbitalindeki 5 elektronun tamamı Hund kuralı gereği yarı dolu orbitallerde paralel spinlidir.

Nötr

_{25}\text{Mn}

atomundan iki elektron koparıldığında, baş kuantum sayısı en büyük olan

4s

orbitalindeki iki elektron verilir ve

\text{Mn}^{2+}

katyonunun elektron dizilimi

3d^5

ile sonlanır. Hund kuralı gereğince eş enerjili 5 adet

3d

orbitalinin her birine birer elektron aynı yönlü spinle (paralel) yerleşir. Bu durum, yarı dolu orbitallerdeki 5 elektronun spinlerinin paralel olması gerektiğini doğrular.

Adım Adım Çözüm

1

Nötr

_{25}\text{Mn}

atomunun temel hal elektron dizilimini yazın.

1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 3d^5

Atomun temel haldeki orbital doluluk durumunu ve elektronların enerji düzeylerini belirlemek için elektron dizilimi yazılmalıdır.

2

\text{Mn}^{2+}

katyonunu oluşturmak için en dış yörüngeden (en yüksek baş kuantum sayısına sahip olan orbitalden) 2 elektron koparın.

1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^5

Katyon oluşturulurken elektronlar her zaman en dıştaki (en yüksek

n

değerli) orbital olan

4s

orbitalinden öncelikle koparılır.

3

3d^5

orbitalindeki 5 elektronun eş enerjili orbitallere yerleşimini Hund kuralı çerçevesinde analiz edin.

5 adet eş enerjili

3d

orbitalinin her birine birer elektron paralel spinli (aynı yönlü spin kuantum sayısına sahip) olarak yerleşir.

Hund kuralı, eş enerjili orbitallere elektronların önce teker teker ve aynı spinli yerleşmesini öngörür.

Anahtar Kavram

Katyonların elektron diziliminin yazılması ve kuantum sayıları sınırları ile Hund, Pauli ve Aufbau kuralları.

Soru 5268Soru →

Bir hidrojen atomunun bazı enerji düzeyleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Enerji Düzeyi	Enerji Değeri ( $\text{eV}$ )
$n = 1$ (Temel Hâl)	$0$
$n = 2$	$10{}20$
$n = 3$	$12{}09$
İyonlaşma Sınırı	$13{}60$

Temel hâldeki hidrojen atomlarının bulunduğu seyreltik bir gaz ortamına kinetik enerjisi $E$ olan elektronlar gönderildiğinde, çarpışma sonrası ortamdan ayrılan elektronların kinetik enerjisi $0{}31\text{ eV}$ veya $2{}20\text{ eV}$ olarak ölçülüyor.

Çarpışmaların ardından ortamda uyarılmış hâlde kalan hidrojen atomlarını iyonlaştırmak amacıyla bu ortama;

I. $1{}50\text{ eV}$ enerjili foton

II. $3{}50\text{ eV}$ enerjili foton

III. $13{}60\text{ eV}$ enerjili foton

gönderiliyor.

Buna göre, gönderilen bu fotonlardan hangileri uyarılmış atomlardan en az birini iyonlaştırabilir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

II ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

II ve III öncüllerinde verilen fotonlar uyarılmış atomlardan en az birini iyonlaştırabilir.

Doğru seçenek, uyarılmış durumdaki atomların iyonlaşma eşiklerini aşan fotonları içerir. Elektronların saçılma enerjilerinden atomların n=2 ve n=3 düzeylerine uyarıldığı bulunur. n=2 düzeyindeki atom için iyonlaşma enerjisi 3,40 eV, n=3 düzeyindeki atom için ise 1,51 eV'dir. 3,50 eV ve 13,60 eV enerjili fotonlar bu eşiklerden büyük olduğu için uyarılmış atomları iyonlaştırabilir. Ancak 1,50 eV enerjili foton her iki eşik değerinden de küçük olduğundan iyonlaşma gerçekleştiremez.

Adım Adım Çözüm

1

Elektronların uyardığı atomların hangi enerji düzeylerine çıktığını belirleme

Gelen elektronların saçılma sonrası kinetik enerjileri

0{}31\text{ eV}

ve

2{}20\text{ eV}

'dir. Bu iki enerji arasındaki fark:

2{}20 - 0{}31 = 1{}89\text{ eV}

olur. Tablodaki enerji seviyeleri incelendiğinde,

n=3

ve

n=2

düzeylerinin enerjileri arasındaki farkın da

12{}09 - 10{}20 = 1{}89\text{ eV}

olduğu görülür. Buradan, gelen elektronların enerjisinin

E = 12{}40\text{ eV}

olduğu ve atomları

n=2

ile

n=3

düzeylerine uyardığı anlaşılır.

Çarpışma sonrasında ortamda hangi uyarılmış enerji düzeylerinde atom bulunduğunu tespit etmek.

2

Uyarılmış düzeylerdeki atomların iyonlaşması için gereken minimum enerjileri hesaplama

n=2

düzeyindeki bir atomu iyonlaştırmak için gereken enerji:

E_{\text{iyon,2}} = 13{}60 - 10{}20 = 3{}40\text{ eV}

'dir.

n=3

düzeyindeki bir atomu iyonlaştırmak için gereken enerji:

E_{\text{iyon,3}} = 13{}60 - 12{}09 = 1{}51\text{ eV}

'dir.

İyonlaşma için gönderilecek fotonların sahip olması gereken eşik enerjilerini bulmak.

3

Gönderilen fotonların enerjilerini iyonlaşma eşikleriyle karşılaştırma

Fotonların bir atomu iyonlaştırabilmesi için enerjisinin, o atomun bulunduğu düzeydeki iyonlaşma enerjisine eşit veya bu değerden büyük olması gerekir (

E_{\text{foton}} \geq E_{\text{iyon}}

). Bu durumda:
- I. Foton (

1{}50\text{ eV}

):

1{}50\text{ eV} < 1{}51\text{ eV}

ve

1{}50\text{ eV} < 3{}40\text{ eV}

olduğu için hiçbir atomu iyonlaştıramaz.
- II. Foton (

3{}50\text{ eV}

):

3{}50\text{ eV} > 3{}40\text{ eV}

ve

3{}50\text{ eV} > 1{}51\text{ eV}

olduğu için hem

n=2

hem de

n=3

düzeyindeki atomları iyonlaştırabilir.
- III. Foton (

13{}60\text{ eV}

):

13{}60\text{ eV} > 3{}40\text{ eV}

ve

13{}60\text{ eV} > 1{}51\text{ eV}

olduğu için uyarılmış atomları iyonlaştırabilir.

Hangi fotonların iyonlaşma şartını sağladığını belirlemek.

Anahtar Kavram

Atomların elektronlarla uyarılması sırasında enerji korunumu ve uyarılmış atomların fotonlarla iyonlaşması için gereken minimum enerji şartı.

Soru 5269Soru →

Derinliği her yerinde sabit olan bir dalga leğeninde, periyodik ve doğrusal su dalgaları üreten bir kaynağın frekansı $f$ , ürettiği dalgaların dalga boyu $\lambda$ 'dır. Bu dalgalar, aralarında $w$ genişliğinde boşluk bulunan engelden geçerken bükülerek (daireselleşerek) yayılmaktadır.

Buna göre, dalgaların engeli geçtikten sonra doğrusal biçimini koruyarak (kır��nıma uğramadan) yoluna devam etmesi için;

I. Kaynağın frekansını artırmak,
II. Dalga leğenine bir miktar su eklemek,
III. Engeller arasındaki yarık genişliği $w$ 'yi artırmak

işlemlerinden hangileri tek başına yapılabilir?

Yalnız I

Yalnız II

I ve II

I ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Kaynağın frekansını artırmak ve engeller arasındaki yarık genişliğini artırmak işlemleri tek başına yapılabilir.

Doğrusal su dalgalarının engelden geçerken kırınıma uğramaması (doğrusal yapısını koruması) için dalga boyunun yarık genişliğinden küçük olması (

\lambda < w

) gerekir. Başlangıçta kırınım gözlendiğine göre

\lambda \ge w

durumundadır. Dalga boyunu azaltmak için kaynağın frekansı artırılabilir, çünkü derinlik sabitken frekans artarsa dalga boyu azalır. Yarık genişliği

w

doğrudan artırıldığında da

\lambda < w

koşulu sağlanabilir. Dalga leğenine su eklemek ise derinliği, hızı ve dolayısıyla dalga boyunu artıracağından kırınımı daha da belirginleştirir.

Adım Adım Çözüm

1

Kırınım şartının analiz edilmesi

Kırınımın oluşmaması (dalgaların doğrusal kalması) için

\lambda < w

şartının sağlanması gerektiği tespit edilir.

Kırınım

\lambda \ge w

durumunda gerçekleştiğinden, bunu önlemek için dalga boyunun küçültülmesi veya yarık genişliğinin büyütülmesi gerekir.

2

Frekans etkisinin incelenmesi

Kaynağın frekansı (

f

) artırıldığında, ortam derinliği sabit olduğundan hız (

v

) sabittir.

v = \lambda \cdot f

bağıntısına göre dalga boyu (

\lambda

) azalır ve

\lambda < w

şartı sağlanabilir.

Frekans ile dalga boyu ters orantılıdır.

3

Derinlik etkisinin incelenmesi

Dalga leğenine su eklenmesi derinliği (

h

) artırır, bu da dalga hızını (

v

) ve dolayısıyla dalga boyunu (

\lambda

) artırır. Dalga boyunun büyümesi kırınımı artırır, engellemez.

Su derinliği dalga hızını belirler; derinlik arttıkça dalga hızı ve dalga boyu artar.

4

Yarık genişliği etkisinin incelenmesi

Yarık genişliği (

w

) doğrudan artırıldığında

\lambda < w

koşulu sağlanabilir.

Yarık genişliğinin artması, dalgaların bükülmeden geçebileceği aralığı genişletir.

Anahtar Kavram

Su dalgalarında kırınım şartı ve dalga boyunu etkileyen değişkenler (derinlik, frekans).

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 5270Soru →

Derinliği her yerinde sabit olan bir dalga leğeninde üretilen $\lambda$ dalga boylu doğrusal su dalgalarının, genişliği $w$ olan bir yarıktan geçerken daireselleşmeden (kırınıma uğramadan) yoluna devam edebilmesi için dalga boyunun yarık genişliğinden daha küçük olması ( $\lambda < w$ ) gerekmektedir.

Doğru

Yanlış

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Doğrusal su dalgalarının bir yarıktan kırınıma uğramadan (doğrusal yapısını koruyarak) geçebilmesi için dalga boyunun yarık genişliğinden küçük olması (

\lambda < w

) gerekir.

Doğrusal dalgaların kırınıma uğramadan geçmesi için yarık genişliğinin dalga boyundan büyük olması, yani dalga boyunun yarık genişliğinden küçük olması (

\lambda < w

) gerekir.

Adım Adım Çözüm

1

Kırınım şartının tanımlanması

Doğrusal su dalgalarının bir yarıktan geçerken bükülmeye (kırınıma) uğraması için dalga boyu (

\lambda

) ile yarık genişliği (

w

) arasında

\lambda \geq w

ilişkisi bulunmalıdır.

Kırınım, dalgaların dalga boyunun engel veya yarık boyutuna kıyasla yeterince büyük olması durumunda bükülmeye uğraması fiziksel gerçeğine dayanır.

2

Kırınım gerçekleşmeme durumunun belirlenmesi

Dalgaların bükülmeden, yani kırınıma uğramadan doğrusal olarak geçebilmesi için kırınım şartının tam tersi olan

w > \lambda

(veya

\lambda < w

) durumu gerçekleşmelidir.

Yarık genişliği dalga boyuna kıyasla çok büyük olduğunda dalga uçlarındaki bükülmeler ihmal edilebilir düzeyde kalır ve dalgalar doğrusallığını korur.

Anahtar Kavram

Su dalgalarında kırınımın gerçekleşme sınır koşulu olan dalga boyu ve yarık genişliği ilişkisi.

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 5271Soru →

Aşağıdaki sol sütunda verilen şiir dizeleri ile sağ sütunda verilen edebî sanatları, dizelerdeki en belirgin/hâkim sanatı esas alarak eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sol sütundaki dizeler ile sağ sütundaki sanatların doğru eşleşmesi şu şekildedir:
- Bahar çiçeklerinin açılmasını sevgiliyi görme nedenine bağlayan beyit Hüsnütalil ile,
- Sevgilinin yabancılarla gezmesini gördüğü hâlde görmezden gelen beyit Tecahülüarif ile,
- 'Ulusun' kelimesinin iki farklı anlama gelebilecek şekilde kullanıldığı dize Tevriye ile,
- Hilâle insani özellikler yüklenip benzetilenin söylenmediği dize Kapalı İstiare ile eşleşir.

Dizelerdeki edebi sanatlar sırasıyla incelendiğinde; doğa olaylarının sevgiliye bağlanması hüsnütalili, bilinen bir şeyin bilmezlikten gelinmesi tecahülüarifi, çift anlamlılık barındıran kelime kullanımı tevriyeyi ve insani niteliklerin gizli benzetmeyle aktarılması kapalı istiare sanatını doğrudan doğrulamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci beyitteki anlam ilişkisini inceleyiniz.

Çeşm-i baharın (bahar gözünün/çiçeklerinin) açılması, sevgilinin görülmek istenmesi sebebine bağlanmıştır. Bu durum şairane bir güzel nedene bağlama (Hüsnütalil) sanatıdır.

Doğal bir durumun şairane bir sebebe bağlanması hüsnütalil sanatı ile açıklanır.

2

İkinci beyitteki soru sorma ve anlam ilişkisini inceleyiniz.

Şair sevgiliyi başkalarıyla gezerken gördüğü hâlde 'bildim de mi gördüm' diyerek sorulu bir şekilde bilmezlikten gelmektedir (Tecahülüarif).

Bilinmesine rağmen bilmezden gelme durumları tecahülüarif sanatını ifade eder.

3

Üçüncü beyitteki çift anlamlılığı tespit ediniz.

'Ulusun' sözcüğü hem 'yücesin, ulusun' hem de 'ulumak eylemini yapsın' anlamlarında kullanılmıştır. İki anlam da bağlama uygundur.

Birden fazla gerçek anlamı bulunan bir sözcüğün iki anlamını da kastedecek şekilde kullanılması Tevriye sanatıdır.

4

Dördüncü dizedeki benzetme ilişkisini çözümleyiniz.

Hilâlin çehre çatması, insani bir davranışın aktarılmasıdır (kişileştirme). Kişileştirmenin olduğu her yerde aynı zamanda kendisine benzetilenin (insan) söylenmediği kapalı istiare sanatı mevcuttur.

Kendisine benzetilen ögenin söylenmeyip sadece benzeyen ögeyle kurulan istiareye kapalı istiare denir.

Anahtar Kavram

Klasik ve modern Türk şiirinde edebi sanatların işlevleri, belirlenmesi ve yapısal çözümlenmesi.

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 5272Soru →

Bohr atom modeline göre, uyarılmış bir hidrojen atomunun enerji seviyelerinden bazıları şekildeki gibi modellenmiştir.

Bu atomda $n = 3$ yörüngesindeki bir elektron $n = 2$ yörüngesine geçiş yaptığında yayınlanan fotonun dalga boyu $\lambda_1$ , $n = 2$ yörüngesindeki bir elektron $n = 1$ yörüngesine geçiş yaptığında yayınlanan fotonun dalga boyu $\lambda_2$ olmaktadır.

Buna göre, yayınlanan fotonların dalga boylarının oranı $\frac{\lambda_1}{\lambda_2}$ kaçtır?

\frac{27}{5}

\frac{5}{27}

3

\frac{3}{5}

\frac{9}{4}

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\frac{27}{5}$

Cevap

Yayınlanan fotonların dalga boylarının oranı 27/5 olur.

Bohr atom modeline göre hidrojen atomunun enerji seviyeleri

E_n = -\frac{E_0}{n^2}

bağıntısı ile hesaplanır. Elektron

n=3

yörüngesinden

n=2

yörüngesine indiğinde yayılan fotonun enerjisi

E_{f1} = E_3 - E_2 = -\frac{E_0}{9} - (-\frac{E_0}{4}) = \frac{5}{36}E_0

olur. Elektron

n=2

yörüngesinden

n=1

yörüngesine indiğinde ise yayılan fotonun enerjisi

E_{f2} = E_2 - E_1 = -\frac{E_0}{4} - (-E_0) = \frac{27}{36}E_0

olur. Fotonun enerjisi ile dalga boyu ters orantılı olduğundan (

E = \frac{hc}{\lambda}

), dalga boylarının oranı enerjilerin ters oranıdır:

\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{E_{f2}}{E_{f1}} = \frac{27/36}{5/36} = \frac{27}{5}

elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1

Yörüngelerin enerji değerlerini Bohr modeline göre tanımlama

E_n = -\frac{E_0}{n^2}

formülü kullanılarak enerji seviyeleri

E_1 = -E_0

,

E_2 = -\frac{E_0}{4}

ve

E_3 = -\frac{E_0}{9}

şeklinde ifade edilir.

Elektronun yörüngeler arası geçişlerinde salınan fotonların enerjilerini bulmak için önce ilgili yörüngelerin enerji seviyeleri tanımlanmalıdır.

2

Geçişler sırasında salınan fotonların enerjilerini hesaplama

n=3 \rightarrow n=2

geçişi için foton enerjisi:

E_{f1} = E_3 - E_2 = -\frac{E_0}{9} - (-\frac{E_0}{4}) = \frac{5}{36}E_0

olur.

n=2 \rightarrow n=1

geçişi için foton enerjisi:

E_{f2} = E_2 - E_1 = -\frac{E_0}{4} - (-E_0) = \frac{3}{4}E_0 = \frac{27}{36}E_0

bulunur.

Yayılan fotonun enerjisi, elektronun geçiş yaptığı iki enerji seviyesi arasındaki farka eşittir.

3

Foton enerjisi ile dalga boyu ilişkisini kurarak oranı hesaplama

E = \frac{hc}{\lambda}

bağıntısına göre dalga boyu ile enerji ters orantılıdır. Buradan oran

\frac{\lambda_1}{\lambda_2} = \frac{E_{f2}}{E_{f1}} = \frac{27/36}{5/36} = \frac{27}{5}

olarak elde edilir.

Dalga boyunu bulmak için foton enerjisi ile dalga boyunun ters orantılı olduğu fiziksel prensibi uygulanır.

Anahtar Kavram

Bohr Enerji Seviyeleri ve Işıma Fotonunun Dalga Boyu

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 5273Soru →

Tanzimat Dönemi Türk romanında anlatıcının konumu ve kurgu tekniği, dönemler ve yazarlar arasında belirgin farklılıklar gösterir. Tanzimat I. Dönemi'nde yaygın olan ve anlatıcının olay akışını keserek okuyucuya ahlaki veya ansiklopedik bilgiler aktardığı "meddah" tarzı anlatım, II. Dönem'den itibaren yerini Batı tarzı nesnel bir anlatıcıya bırakmaya başlamıştır. Ancak bu genel eğilimin dışına çıkan sıra dışı bir örnekte; I. Dönem'in üretken yazarı, natüralist roman yöntemini denediğini belirterek bizzat kendisini yazar kimliğiyle romanın içine bir karakter olarak yerleştirir. Eserin kurmaca şahıslarıyla görüşmeler yapar, onların mektuplarını inceler ve romanı yazma sürecini de olay örgüsünün bir parçası haline getirerek Türk edebiyatındaki ilk deneysel "üstkurmaca" örneğini verir.

Bu parçada söz�� edilen yazar ve eseri aşağıdakilerden hangisidir?

Ahmet Mithat Efendi - Müşahedat

Nabizade Nazım - Zehra

Recaizade Mahmut Ekrem - Araba Sevdası

Samipaşazade Sezai - Sergüzeşt

Ahmet Mithat Efendi - Felâtun Bey ile Râkım Efendi

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ahmet Mithat Efendi - Müşahedat

Cevap

Ahmet Mithat Efendi - Müşahedat

Parçada bahsedilen, yazarın kendisini kurmaca dünyaya dahil edip romanı yazma sürecini de anlattığı deneysel natüralist eser Ahmet Mithat Efendi'nin Müşahedat adlı romanıdır. Bu romanda yazar, geleneksel anlatıcı kimliğinin ötesine geçerek bir karakter gibi olaylara müdahil olur.

Adım Adım Çözüm

1

Tanzimat Dönemi romanlarındaki anlatıcı tiplerini ve deneysel kurgu tekniklerini analiz etmek.

Tanzimat I. Dönem'de meddah tarzı anlatıcı yaygınken, Müşahedat romanında yazarın kendisini romana dahil ettiği üstkurmaca tekniğinin kullanıldığı belirlenir.

Soruda tanımlanan yazarın bizzat kendisini romana dahil ettiği deneysel tekniğin hangi esere ait olduğunu bulmak.

2

Seçeneklerdeki eserleri anlatıcı ve yazar ilişkisi bakımından değerlendirmek.

Zehra, Araba Sevdası ve Sergüzeşt nesnel realist/natüralist eserlerdir ancak üstkurmaca tekniği barındırmazlar. Felâtun Bey ile Râkım Efendi'de yazar müdahaleci olsa da kendisi bir karakter değildir.

Yanlış seçenekleri eleyerek doğru sonuca ulaşmak.

3

Ahmet Mithat Efendi'nin Müşahedat adlı eserinin kurgusal özelliklerini doğrulamak.

Müşahedat romanında Ahmet Mithat Efendi'nin kendisini doğrudan bir karakter olarak konumlandırıp kurmaca şahıslarla mülakatlar yaptığı tespit edilir.

Doğru seçeneğin kurgusal niteliklerini kesinleştirmek.

Anahtar Kavram

Tanzimat Romanında Anlatıcı ve Üstkurmaca

Tahmini Süre:2m 30s

Soru 5274Soru →

Temel haldeki $\text{Mn } (Z = 25)$ , $\text{Cu } (Z = 29)$ ve $\text{Se } (Z = 34)$ atomlarından sırasıyla $\text{Mn}^{2+}$ , $\text{Cu}^{+}$ ve $\text{Se}^{2-}$ iyonları elde ediliyor.

Bu iyonlarla ilgili;

I. $\text{Mn}^{2+}$ iyonunun temel hal elektron diziliminde yarı dolu orbital sayısı $5$ 'tir.
II. $\text{Cu}^{+}$ iyonunun temel hal elektron diziliminde spin kuantum sayısı $m_s = +\frac{1}{2}$ olan elektron sayısı $14$ 'tür.
III. $\text{Se}^{2-}$ iyonunun en yüksek enerjili orbitalindeki bir elektronun açısal momentum kuantum sayısı ( $l$ ) $2$ 'dir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Yalnız I

I ve II

I ve III

II ve III

I, II ve III

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Birinci ve ikinci ifadeleri içeren seçenek doğrudur.

Mangan katyonunda elektronlar en dış kabuk olan 4s orbitalinden koparıldığında

[Ar] 3d^5

dizilimi kalır ve bu da 5 yarı dolu d orbitali anlamına gelir. Bakır katyonu oluşturulurken elektron 4s orbitalinden kopar ve tam dolu orbitallerden oluşan

[Ar] 3d^{10}

dizilimi elde edilir. Tüm elektronlar eşleştiği için elektronların tam yarısı (14 elektron) spin yönü yukarı (ms = +1/2) olan elektronlardır. Bu iki durum doğru kabul edildiğinde I ve II ifadelerini içeren seçenek doğru cevaptır.

Adım Adım Çözüm

1

Mn2+ iyonunun temel hal elektron dizilimini yazarak yarı dolu orbital sayısını bulmak

Mn (Z=25) atomunun temel hal elektron dizilimi

[Ar] 4s^2 3d^5

şeklindedir. Katyon oluşturulurken elektronlar öncelikle baş kuantum sayısı en büyük olan en dış kabuktan yani

4s

orbitalinden koparılır. 2 elektron koptuğunda

\text{Mn}^{2+}

iyonunun elektron dizilimi

[Ar] 3d^5

olur.

3d

alt kabuğundaki 5 orbitalin her birinde Hund kuralı gereği paralel spinli birer elektron bulunur. Bu nedenle yarı dolu orbital sayısı

5

'tir (I. öncül doğrudur).

Geçiş metallerinin katyon elektron dizilimini yazarken elektronların d orbitalinden önce s orbitalinden koparılması kuralını uygulamak gerekir.

2

Cu+ iyonunun temel hal elektron dizilimini yazıp ms = +1/2 değerine sahip elektron sayısını hesaplamak

Cu (Z=29) atomunun temel hal elektron dizilimi küresel simetri kararlılığından dolayı

[Ar] 4s^1 3d^{10}

şeklindedir.

\text{Cu}^{+}

iyonu oluşurken en dıştaki

4s^1

orbitalindeki 1 elektron kopar. Böylece

\text{Cu}^{+}

iyonunun temel hal elektron dizilimi

[Ar] 3d^{10}

(

1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 3d^{10}

) halini alır. Toplam 28 elektronun tamamı tam dolu orbitallerdedir. Pauli ilkesine göre tam dolu her orbitaldeki iki elektrondan birinin spin kuantum sayısı

m_s = +\frac{1}{2}

, diğerinin

m_s = -\frac{1}{2}

'dir. Dolayısıyla elektronların tam yarısı olan

14

elektronun

m_s = +\frac{1}{2}

'dir (II. öncül doğrudur).

Bakır atomunun istisnai temel hal elektron dizilimini göz önünde bulundurarak katyon dizilimini doğru yazmak ve spin kuantum sayısı dağılımını analiz etmek gerekir.

3

Se2- iyonunun en yüksek enerjili orbitalini ve bu orbitalin açısal momentum kuantum sayısını belirlemek

Se (Z=34) atomunun temel hal elektron dizilimi

[Ar] 4s^2 3d^{10} 4p^4

şeklindedir.

\text{Se}^{2-}

iyonu oluşurken alınan 2 elektron en dıştaki

4p

orbitaline yerleşir ve dizilim

[Ar] 4s^2 3d^{10} 4p^6

olur. Aufbau prensibine göre bu dizilimdeki en yüksek enerjili orbital

4p

orbitalidir.

p

orbitalleri için açısal momentum kuantum sayısı

l = 1

'dir. Bu nedenle

l = 2

(

d

orbitali) ifadesi yanlıştır (III. öncül yanlıştır).

Anyonlarda elektron ekleme sırasını ve orbital enerji sıralaması ile kuantum sayıları arasındaki ilişkiyi analiz etmek gerekir.

Anahtar Kavram

Katyonların elektron dizilimi yazılırken elektronların öncelikle en dış kabuktan (baş kuantum sayısı en büyük olan orbitalden) koparılması kuralı ve kuantum sayılarının tespiti.

Soru 5275Soru →

$273\text{ }^\circ\text{C}$ sıcaklıkta ve $11,2\text{ L}$ hacmindeki sabit hacimli kapalı bir kapta $0,5\text{ mol}$ ideal helyum ( $He$ ) gazı bulunmaktadır. Buna göre, kaptaki gazın basıncı kaç $\text{atm}$ 'dir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2

Cevap

İdeal gazın basıncı

2\text{ atm}

'dir.

İdeal gaz denklemi olan

P \cdot V = n \cdot R \cdot T

kullanılarak, sıcaklık Kelvin birimine (

546\text{ K}

) çevrildikten sonra değerler yerine konduğunda gazın basıncı

2\text{ atm}

olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1

Sıcaklık birimini Kelvin'e çevirmek

T = 546\text{ K}

İdeal gaz denkleminde sıcaklık mutlak sıcaklık olarak alınmalı ve birimi Kelvin (

K

) olmalıdır.

2

İdeal gaz denklemini uygulayarak basıncı hesaplamak

P = 2\text{ atm}

P \cdot V = n \cdot R \cdot T

bağıntısında bilinen değerler yerine yazılıp işlem yapıldığında basınç değeri çekilir.

Anahtar Kavram

İdeal gaz denklemi (

P \cdot V = n \cdot R \cdot T

) kullanılarak gaz değişkenlerinin hesaplanması.

Soru 5276Soru →

Aşağıda Divan edebiyatı nesir türlerinden alınmış iki farklı metin verilmiştir:

I. Metin:
"İlahi, kabul senden, ret senden... İlahi, hidayet senden, inayet senden... İlahi, senin keremin çok, bizim günahımız çok... Günahımız bizi yandırır, keremin bizi andırır."

II. Metin:
"Ey oğul! Bilgil ve agâh ol ki dünya malı azizdir, onu hor tutma ve yerinde harcamaktan çekinme. Lakin mal kazanacağım diye hırs ateşiyle kendini yakma. Her işinde insafı elden bırakma."

Bu metinler ve temsilcileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

I. metin, Türk edebiyatında süslü nesrin ilk ve en önemli temsilcisi sayılan Sinan Paşa’nın Tazarrunâme adlı eserinden alınmıştır.

II. metin, sade nesrin başarılı bir örneği olan ve Mercimek Ahmet tarafından Farsçadan tercüme edilen Kâbusnâme’den alınmıştır.

I. metinde secili (iç kafiyeli), sanatlı ve secilere dayalı bir üslup hâkimken II. metinde halkın konuşma diline yakın, yalın ve akıcı bir dil kullanılmıştır.

I. metin münacat (Allah'a yakarış) türünde kaleme alınmışken II. metin nasihatname (öğüt) niteliği taşımaktadır.

I. metnin yazarı XV. yüzyıl divan nesri temsilcisiyken II. metnin yazarı XVII. yüzyıl sade nesrinin öncülerindendir.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I. metnin yazarı XV. yüzyıl divan nesri temsilcisiyken II. metnin yazarı XVII. yüzyıl sade nesrinin öncülerindendir.

Cevap

İkinci metnin yazarı Mercimek Ahmet, XVII. yüzyılda değil, birinci metnin yazarı Sinan Paşa gibi XV. yüzyılda yaşamıştır. Dolayısıyla yazarların farklı yüzyıllarda yaşadığını iddia eden yargı söylenemez.

Doğru cevap, iki yazarın da aynı yüzyılda (XV. yüzyıl) eser vermiş olması gerçeğine dayanır. Sinan Paşa da Mercimek Ahmet de Osmanlı'nın kuruluş/yükseliş dönemi olan XV. yüzyıl edebiyatçılarıdır. Dolayısıyla ikinci metnin yazarının XVII. yüzyıla ait olduğunu savunan ifade yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1

Metinlerin biçimsel ve anlamsal özelliklerini analiz ederek ait oldukları eserleri tespit etmek.

I. metnin secili ve münacat yapısından hareketle Sinan Paşa'nın Tazarrunâme'sine; II. metnin hitap tarzı ve sade Türkçe yapısından hareketle Mercimek Ahmet'in Kâbusnâme tercümesine ait olduğu belirlenir.

Yazar ve eser eşleştirmesini doğru yaparak seçenekleri değerlendirmek için ilk adım üslup ve içerik tespitidir.

2

Tespit edilen yazarların yaşadıkları ve eser verdikleri yüzyılları belirlemek.

Sinan Paşa'nın Fatih Sultan Mehmet döneminde (XV. yüzyıl), Mercimek Ahmet'in de II. Murad döneminde (XV. yüzyıl) yaşadığı ve eser verdiği saptanır.

Yazarların kronolojik bilgilerini kontrol ederek dönem/yüzyıl uyuşmazlığı olan seçeneği bulmak amaçlanmaktadır.

3

Seçeneklerdeki bilgileri karşılaştırıp yanlış olan yargıyı işaretlemek.

Mercimek Ahmet'in XVII. yüzyıl sade nesir temsilcisi olduğunu belirten seçenekte bilgi yanlışı olduğu görülür.

Soru kökündeki 'söylenemez' ifadesine uygun olan yanlış seçeneğin tespiti tamamlanır.

Anahtar Kavram

Divan Nesri Temsilcileri ve Yüzyılları

Soru 5277Soru →

Divan edebiyatında beyit esasına dayalı olarak kurulan nazım şekillerinin kendilerine has yapısal (kafiye düzeni, mahlas kullanımı) ve tematik (olay anlatımı, lirik duygu, dua) özellikleri bulunmaktadır.

Aşağıda sol sütunda verilen beyitleri, sağ sütundaki ait oldukları nazım şekilleri ve beyit özellikleri ile doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Birinci beyit Kaside (Taç beyit) ile, ikinci beyit Gazel (Makta beyti) ile, üçüncü beyit Mesnevi (Olay/tasvir beyti) ile, dördüncü beyit ise Kıta (Matlasız ilk beyit) ile eşleşmektedir.

Doğru eşleştirmede; 'Nef'î' mahlası taşıyan ve kaside türünün sunum/dua özelliklerini gösteren beyit Kaside (Taç beyit) ile; lirik unsurlar taşıyan ve 'Fuzûlî' mahlası olan beyit Gazel (Makta beyti) ile; olay anlatımına dayanan ve kendi içinde kafiyeli olan beyit Mesnevi (Olay/tasvir beyti) ile; matlasız kafiye düzenine (xa) sahip olan beyit ise Kıta (Matlasız ilk beyit) ile eşleşir.

Adım Adım Çözüm

1

Birinci beytin dil, üslup ve mahlas özelliklerini incelemek.

Beyitte 'Nef'î' mahlası ge��mektedir ve kasidelere özgü olarak bir büyüke yönelik bağlılık ve dua/tazarru dili hâkimdir. Bu durum kasidenin 'taç beyit' özelliğini gösterir.

Kasidelerde şairin mahlasının geçtiği beytin ayırt edici yapısal ve tematik rolünü belirlemek.

2

İkinci beytin kafiye ve mahlas durumunu analiz etmek.

Beyitte 'Fuzûlî' mahlası bulunmakta ve lirik, aşka dair rintçe bir tema işlenmektedir. Bu, gazelin son beyti olan makta beytine işaret eder.

Gazelde şairin imzasının bulunduğu son beyti saptamak.

3

Üçüncü beytin kafiye yapısını ve anlatım tekniğini incelemek.

Beyit kendi arasında kafiyelidir (nizâr - hesâr / aa) ve bir olay anlatımı (eşek tasviri) söz konusudur.

Mesnevilerin en belirgin özelliği olan her beytin kendi arasında kafiyeli olması ve olay anlatımına dayanması kuralını uygulamak.

4

Dördüncü beytin mısra sonlarındaki ses benzerliklerini kontrol etmek.

İlk mısra 'dûn' ve ikinci mısra 'bî-güman' kelimeleriyle bitmektedir; beyit matlasızdır (xa). Felsefi-ahlaki bir muhtevaya sahiptir.

Kıtaların en önemli ayırt edici özelliği olan matla beytinin bulunmaması (ilk beytin serbest kafiyeli olması) kuralını test etmek.

Anahtar Kavram

Divan edebiyatında beyitlerle kurulan nazım şekillerinin (gazel, kaside, mesnevi, kıta) yapısal ve tematik özellikleri

Tahmini Süre:3m 0s

Soru 5278Soru →

Hava ortamında gerçekleştirilen bir çift yarıkta girişim (Young) deneyinde; yarıklar düzlemi ile ekran arasındaki uzaklık $L$ , yarıklar arasındaki mesafe $d$ ve kullanılan tek renkli ışığın dalga boyu $\lambda$ olup ekran üzerinde oluşan saçak geni��liği $\Delta x_0$ olarak ölçülmektedir.

Daha sonra bu deney düzeneğinde sırasıyla aşağıdaki bağımsız değişiklikler yapılıyor:

* I. Değişiklik: Yarıklar düzlemi ile ekran arasındaki bölgenin yarıklara yakın olan yarısı ( $\frac{L}{2}$ kalınlığındaki kısım) kırıcılık indisi $n_1 = 1{}5$ olan cam ile doldurulurken, kalan yarısı hava ortamı olarak bırakılıyor ve bu durumdaki saçak genişliği $\Delta x_1$ olarak ölçülüyor.
* II. Değişiklik: Yarıklar düzlemi ile ekran arasındaki bölgenin tamamı kırıcılık indisi $n_2 = 1{}2$ olan saydam bir sıvı ile dolduruluyor ve bu durumdaki saçak genişliği $\Delta x_2$ olarak ölçülüyor.
* III. Değişiklik: Yarıklar düzlemi ile ekran arasındaki bölgenin tamamı hava ortamı iken, yarıklar düzlemi merkezi aydınlık saçağın yerini değiştirmeyecek şekilde düşey eksen etrafında $60^\circ$ döndürülüyor ve bu durumdaki saçak genişliği $\Delta x_3$ olarak ölçülüyor.

Buna göre; $\Delta x_1$ , $\Delta x_2$ ve $\Delta x_3$ saçak genişlikleri arasındaki büyüklük ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

\Delta x_1 > \Delta x_2 > \Delta x_3

\Delta x_1 = \Delta x_2 = \Delta x_3

\Delta x_3 > \Delta x_1 = \Delta x_2

\Delta x_3 > \Delta x_1 > \Delta x_2

\Delta x_2 > \Delta x_1 > \Delta x_3

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $\Delta x_3 > \Delta x_1 = \Delta x_2$

Cevap

Saçak genişlikleri arasındaki büyüklük ilişkisi

\Delta x_3 > \Delta x_1 = \Delta x_2

şeklindedir.

Üçüncü durumda yarık düzleminin düşey eksen etrafında döndürülmesi, yarıkların ekrana paralel izdüşüm mesafesini azaltarak saçak genişliğini iki katına çıkarır. Birinci durumda ortamın yarısının camla doldurulması ile ikinci durumda tamamının daha az yoğun bir sıvıyla doldurulması durumunda oluşan efektif optik yol uzunlukları eşit olduğundan, bu iki durumda saçak genişlikleri birbirine eşit olur ve başlangıçtaki değerin 5/6 katına düşer. Sonuç olarak saçak genişlikleri arasındaki büyüklük ilişkisi en büyük üçüncü durum olmak üzere birinci ve ikinci durumlar birbirine eşit olacak şekildedir.

Adım Adım Çözüm

1

Başlangıç durumundaki saçak genişliğini tanımlamak.

\Delta x_0 = \frac{\lambda L}{d}

Havanın kırıcılık indisi yaklaşık

1

kabul edildiğinden, standart Young deneyi saçak genişliği formülü geçerlidir.

2

Birinci değişiklik için efektif yol uzunluğunu ve

\Delta x_1

değerini hesaplamak.

L_{eff} = \frac{L/2}{1{}5} + \frac{L/2}{1} = \frac{L}{3} + \frac{L}{2} = \frac{5L}{6}

olup

\Delta x_1 = \frac{\lambda L_{eff}}{d} = \frac{5}{6} \Delta x_0

bulunur.

Farklı kırıcılık indisli ardışık ortamlardan geçen ışığın optik yol farkı, her ortamdaki fiziksel kalınlığın kırıcılık indisine bölünmesiyle elde edilen efektif uzunluklar toplamı üzerinden hesaplanır.

3

İkinci değişiklik için tüm ortam doldurulduğunda

\Delta x_2

değerini hesaplamak.

\Delta x_2 = \frac{\lambda L}{d \cdot 1{}2} = \frac{\lambda L}{d \cdot (6/5)} = \frac{5}{6} \Delta x_0

bulunur.

Ortamın tamamı homojen olarak kırıcılık indisi

n_2

olan sıvı ile doldurulduğunda dalga boyu

\lambda/n_2

değerine düşer ve saçak genişliği de bu oranda azalır.

4

Üçüncü değişiklik için yarık düzlemi döndürüldüğünde

\Delta x_3

değerini hesaplamak.

Yarıkların ekrana paralel düzlemdeki efektif uzaklığı

d' = d \cos(60^\circ) = \frac{d}{2}

olur. Buradan

\Delta x_3 = \frac{\lambda L}{d'} = \frac{\lambda L}{d/2} = 2 \Delta x_0

bulunur.

Yarıklar düzleminin döndürülmesiyle yarıkların efektif genişliği küçülür, bu da saçak genişliğini ters orantılı olarak artırır.

5

Elde edilen saçak genişliklerini karşılaştırmak.

\Delta x_3 = 2 \Delta x_0

ve

\Delta x_1 = \Delta x_2 = \frac{5}{6} \Delta x_0

olduğundan

\Delta x_3 > \Delta x_1 = \Delta x_2

elde edilir.

Hesaplanan tüm değerler ortak bir katsayı olan

\Delta x_0

cinsinden yazılarak büyüklük sıralaması tamamlanır.

Anahtar Kavram

Çift yarıkta girişim olayında saçak genişliğinin; ortamın kırıcılık indisine, yarıklar arası uzaklığın yönelimine ve ortam kalınlıklarına bağlı olarak değişimi.

Soru 5279Soru →

Küre şeklinde ve kendi içinde homojen (türdeş) özkütleye sahip bir gezegenin yarıçapı $R$ , yüzeyindeki yerçekimi ivmesi $g$ olarak veriliyor. Bu gezegende belirlenen üç farklı nokta şu şekildedir:

- Gezegenin merkezinden $\frac{R}{2}$ uzaklıktaki $K$ noktası
- Gezegenin yüzeyindeki $L$ noktası
- Gezegenin yüzeyinden dışarıya doğru $R$ kadar uzaklıktaki $M$ noktası

Buna göre; $K$ , $L$ ve $M$ noktalarında ölçülen yerçekimi ivmelerinin büyüklüklerini en küçükten en büyüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Yerçekimi ivmelerinin büyüklüklerinin en küçükten en büyüğe doğru sıralanışı sırasıyla M noktasındaki ivme, K noktasındaki ivme ve L noktasındaki ivme şeklindedir (M < K < L).

Gezegenin içindeki K noktasında yerçekimi ivmesi merkezden olan uzaklıkla doğru orantılı olarak

\frac{g}{2}

değerini alır. Yüzeydeki L noktasında yerçekimi ivmesi maksimum olup

g

'dir. Yüzeyden

R

kadar yüksekteki (merkezden

2R

uzaklıktaki) M noktasında ise uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak

\frac{g}{4}

olur. Bu değerlerin küçükten büyüğe sıralaması M, K, L şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1

Gezegenin içindeki K noktası için yerçekimi ivmesini hesaplayın.

g_K = \frac{g}{2}

Homojen bir gezegenin içinde yerçekimi ivmesi merkezden olan uzaklıkla doğru orantılı olarak değişir (

g \propto r

). K noktasının merkeze uzaklığı

r_K = \frac{R}{2}

olduğundan çekim ivmesi

g_K = g \cdot \frac{1}{2} = \frac{g}{2}

olur.

2

Gezegenın yüzeyindeki L noktası için yerçekimi ivmesini belirleyin.

g_L = g

L noktası gezegenin tam yüzeyinde bulunduğundan yerçekimi ivmesi yüzeydeki maksimum değerine yani

g

'ye eşittir.

3

Gezegenin dışındaki M noktası için yerçekimi ivmesini hesaplayın.

g_M = \frac{g}{4}

Gezegenin dışındaki bir noktada yerçekimi ivmesi merkeze olan uzaklığın karesiyle ters orantılıdır (

g \propto \frac{1}{r^2}

). M noktasının merkeze olan uzaklığı

r_M = R + R = 2R

olduğundan çekim ivmesi

g_M = g \cdot \frac{R^2}{(2R)^2} = \frac{g}{4}

olur.

4

Elde edilen yerçekimi ivmesi büyüklüklerini karşılaştırarak en küçükten en büyüğe sıralayın.

g_M < g_K < g_L

Bulunan değerler

\frac{g}{4} < \frac{g}{2} < g

olduğundan, doğru sıralama M, K, L şeklindedir.

Anahtar Kavram

Yerçekimi ivmesi homojen gezegenin içinde merkezden yüzeye kadar uzaklıkla doğru orantılı artarken, yüzeyden uzaklaştıkça merkezden olan uzaklığın karesiyle ters orantılı olarak azalır.

Soru 5280Soru →

Bir fotosel lambanın katot yüzeyine düşen tek renkli ışığın frekansı değiştirilmeden, fotosel üzerine düşen ışık şiddeti (saniyedeki foton sayısı) artırılıyor.

Buna göre, katot yüzeyinden kopan fotoelektronların maksimum kinetik enerjisi ( $E_k$ ) ve devrede oluşan maksimum fotoelektrik akım şiddeti ( $I_{max}$ ) niceliklerinin değişimi hakkında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Maksimum kinetik enerji (

E_k

) artar, maksimum akım şiddeti (

I_{max}

) artar.

Maksimum kinetik enerji (

E_k

) artar, maksimum akım şiddeti (

I_{max}

) değişmez.

Maksimum kinetik enerji (

E_k

) değişmez, maksimum akım şiddeti (

I_{max}

) artar.

Maksimum kinetik enerji (

E_k

) değişmez, maksimum akım şiddeti (

I_{max}

) değişmez.

Maksimum kinetik enerji (

E_k

) azalır, maksimum akım şiddeti (

I_{max}

) artar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Maksimum kinetik enerji ( $E_k$ ) değişmez, maksimum akım şiddeti ( $I_{max}$ ) artar.

Cevap

Maksimum kinetik enerjinin değişmeyeceği ve maksimum akım şiddetinin artacağı seçenek doğrudur.

Işığın frekansı değişmediğinde fotonların enerjisi de değişmez. Einstein'ın fotoelektrik denklemine göre (

E_{foton} = E_0 + E_k

), metalin cinsi (eşik enerjisi

E_0

) ve foton enerjisi sabit kaldığından kopan elektronların maksimum kinetik enerjisi (

E_k

) değişmez. Işık şiddetinin artırılması ise katoda birim zamanda düşen foton sayısını artırır. Her foton en fazla bir elektron koparabildiğinden, birim zamanda kopan elektron sayısı ve dolayısıyla devredeki maksimum fotoelektrik akım şiddeti (

I_{max}

) artar. Bu durum maksimum kinetik enerjinin değişmeyeceğini ve maksimum akım şiddetinin artacağını belirten seçeneği doğru kılar.

Adım Adım Çözüm

1

Gelen fotonların enerjisi ile kopan elektronların kinetik enerjisi arasındaki ilişkiyi Einstein'ın fotoelektrik denklemiyle yazmak.

E_{foton} = E_0 + E_k

denklemine ulaşılır.

Foton enerjisinin hangi niceliklere bağlı olduğunu ve elektronların kinetik enerjisini nasıl etkilediğini analiz etmek.

2

Foton enerjisinin frekansa bağlılığını ve bunun kinetik enerjiye etkisini belirlemek.

Foton enerjisi

E_{foton} = h \cdot f

bağıntısıyla bulunur. Işığın frekansı (

f

) değiştirilmediği için fotonların enerjisi değişmez. Metalin eşik enerjisi (

E_0

) de sabit olduğundan, kopan fotoelektronların maksimum kinetik enerjisi (

E_k

) değişmez.

Kinetik enerjinin sabit kalan frekans ve metal türü nedeniyle değişmeyeceğini göstermek.

3

Işık şiddetinin artırılmasının devre akımına etkisini belirlemek.

Işık şiddetinin artması, katot yüzeyine birim zamanda çarpan foton sayısının artması demektir. Bu durum birim zamanda kopan elektron sayısını artırır. Dolayısıyla devrede oluşan maksimum fotoelektrik akım şiddeti (

I_{max}

) artar.

Maksimum akımın saniyede kopan elektron sayısına, onun da foton sayısına (ışık şiddetine) bağlı olduğunu açıklamak.

Anahtar Kavram

Fotoelektrik olayda ışık şiddetinin akım şiddetine ve fotoelektronların kinetik enerjisine etkisi

Tahmini Süre:1m 0s

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Alternatif Yöntem

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm

Anahtar Kavram

Sık Yapılan Hatalar

Cevap

Adım Adım Çözüm