Tüm alıştırma soruları

İslam düşünce tarihinde Hz. Muhammed'in konumu ele alınırken, onun hem vahiy alan bir elçi (resul) hem de toplum içinde yaşayan bir insan (beşer) olduğu vurgulanır. Tarihsel süre��te bu iki yönün sınırlarının doğru tayin edilememesi, ifrat ve tefrit boyutunda çeşitli dinî yorumların ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Örneğin, onun peygamberlik y��nünü tamamen göz ardı edip onu sıradan bir postacı gibi gören yaklaşım ile onun beşerî sınırlarını aşındırarak ona aşkın/ilahüstü nitelikler atfeden yaklaşım İslam'ın tevhit ilkesiyle çelişmektedir. Bu bağlamda, Hz. Muhammed’in peygamberlik yönünün doğru anlaşılması, dinin hem korunması hem de pratik hayatta uygulanabilmesi için hayati önem taşımaktadır.

Buna göre, Hz. Muhammed’in hayatından verilen;

I. Vahyi yalnızca insanlara iletmekle kalmayıp onu kendi hayatında uygulayarak somutlaştırması ve açıklaması,
II. Toplumsal meselelerde vahiy dışı konularda da kendi görüşlerini beyan edebilmesi ve gerektiğinde sahabeyle istişare etmesi,
III. Kur'an'ın genel ilkelerini pratik hayata aktarırken dinî konularda hüküm koyma (teşri) yetkisinin bulunması

durumlarından hangileri doğrudan onun peygamberlik (risalet) yönüyle ilişkilidir?

Klasik mantıkta kavramlar arası hiyerarşik ilişkileri ve bu kavramların taşıdığı nitelikleri sın��flandırmada "beş tümel" (cins, tür, ayrım, özgülük, ilinti) temel bir rol oynar. Bu tümel kavramlar sabit tanımlardan ziyade, kavramların birbirlerine göre üstlendikleri göreli konumlara göre işlev kazanır.

Bir felsefe öğretmeni, beş tümel konusunu işlerken tahtaya şu örneği yazar:
"Akıllı saat" kavramı, "giyilebilir teknoloji" kavramına göre tür iken, "elektronik cihaz" kavramına göre daha özel bir basamakta yer alır. Akıllı saati diğer saat türlerinden ayıran "sensörlerle nabız ölçebilme" niteliği onun için bir ayrım iken; akıllı saat türüne özgü olan "adım sayma" yetisi özgülük, "mavi renkli kordona sahip olma" ya da "şarj edilebilir olma" durumları ise ilintidir.

Öğretmenin bu örneğinden hareketle öğrencilerden Ayşe şu yorumları yapmıştır:
I. "Giyilebilir teknoloji" kavramı, "akıllı saat" kavramına göre cins konumundadır.
II. "Sensörlerle nabız ölçebilme" özelliği, akıllı saatin kurucu ve özsel bir niteliği olduğundan ayrım tümelini örneklendirir.
III. "Şarj edilebilir olma" özelliği, sadece akıllı saat türüne ait bir durum olduğundan özgülük kapsamında değerlendirilmelidir.

Buna göre, Ayşe'nin yaptığı yorumlardan hangileri doğrudur?

Malinowski’nin Trobriand Adalıları üzerine yaptığı antropolojik araştırmalarda, yerlilerin iç denizdeki (lagün) güvenli ve öngörülebilir sularda balık avlarken herhangi bir ayin ya da dinsel-büyüsel pratiğe başvurmadıkları; buna karşın tehlikeli, fırtınalı ve belirsizliklerle dolu açık denize çıkarken yoğun ritüeller gerçekleştirdikleri tespit edilmiştir. Benzer şekilde, çağdaş sosyolojik analizlerde de bireylerin çaresizlik, ölüm riski, büyük yıkımlar veya açıklanamayan travmatik doğa olayları karşısında dinsel inançlara yönelerek bir sığınak aradıkları görülür.

Bu parçada yer alan tespit ve gözlemler, din kurumunun aşağıdaki toplumsal ya da bireysel işlevlerinden hangisini doğrudan örneklendirmektedir?

Bir e-ticaret platformunda satıcı olan Ahmet Bey, piyasada talebi çok yüksek olan ancak tedariki azalan bir temizlik ürününün elindeki tüm stoklarını satıştan çekmiştir. Ahmet Bey, ürünün piyasada tamamen tükenmesini bekleyip fiyatların normalin çok üzerine çıkmasının ardından elindeki stokları yüksek fiyattan piyasaya sürmeyi planlamaktadır.

Buna göre Ahmet Bey’in gerçekleştirmeyi planladığı bu eylem, İslam iktisat ahlakındaki a��ağıdaki kavramlardan hangisiyle doğrudan ilişkilidir ve yasaklanmasının temel ahlaki gerekçesi nedir?

Mantıksal açıdan geçerli ve tutarlı bir tanım yapabilmek, tanımlanan kavramın sınırlarının doğru çizilmesine ve zihinde şüpheye yer bırakmayacak şekilde canlanmasına bağlıdır. Klasik mantıkta bu amac�� gerçekleştirmek adına belirli tanımlama kuralları vazedilmiştir. Bu kuralların ihlal edilmesi durumunda tanım mantıksal değerini yitirir.

Buna göre;
I. Hukuk, hukuki kurallarla belirlenmiş toplumsal düzenin kendisidir.
II. Öğretmen, sadece lise düzeyindeki öğrencilere ders anlatan eğitimcidir.
III. Öfke, insanın mantık süzgecini yırtıp atan kara bir fırtınadır.

tanımlarında s��rasıyla ihlal edilen tanım kuralları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Klasik mantıkta karşı olum karesi kurallarına göre, 'Bazı metaller iletkendir' önermesinin doğru olduğu kabul edildiğinde, bu önermenin çelişiği olan 'Hiçbir metal iletken değildir' önermesinin doğruluk değeri kesinlikle yanlış olur.

Aşağıda verilen âşık edebiyatı dörtlüklerini, hece ölçüsü, üslup ve tema özelliklerini dikkate alarak sağdaki uygun nazım biçimi ve türü eşleştirmeleriyle eşleştiriniz.

Tanzimat Dönemi Türk edebiyatında kıskançlık ve intikam temalarını merkeze alan bu yapıtta, kıskançlık duygusunun insan psikolojisi ve çevresi üzerindeki yıkıcı etkileri realist ve natüralist bir bakış açısıyla sergilenir. Yazar, olayları sadece toplumsal ahlak çerçevesinde ele almaz; karakterlerin davranışlarını soyaçekim (kalıtım) ve çevre faktörleriyle açıklamaya çalışır. Romanın başkahramanının, eşi Suphi'nin evdeki cariye Sırrıcemal ile yakınlaşması üzerine kapıldığı kıskançlık krizi, trajik olaylar zincirinin başlangıcı olur. Türk edebiyatında ilk psikolojik roman denemesi olarak kabul edilen bu yapıt aşağıdakilerden hangisidir?

Klasik mantıkta yer alan döndürme kurallarına göre, tümel olumlu ($A$) bir önermenin ters döndürmesi yine tümel olumlu ($A$) bir önerme olurken; tikel olumsuz ($O$) bir önermenin düz döndürmesinin yapılamayacağı bilgisi doğru mudur?

İlk Çağ medeniyet havzalarında siyasi gücün örgütlenme biçimleri; feodal/şehir devletlerinden merkezi krallıklara ve ardından geniş coğrafyalara hükmeden imparatorluklara doğru evrilmiştir. Aşağıda bu süreçte ortaya çıkan bazı önemli siyasi, idari ve hukuksal gelişmeler verilmiştir:

I. Pers İmparatorluğu'nun, genişleyen sınırları kontrol altında tutmak amacıyla ülkeyi "satraplık" adı verilen eyaletlere ayırarak merkezi bir yönetim ve posta teşkilatı kurması
II. Sümer şehir devletlerinden Lagaş'ta, rahip-kralların otoritesini sınırlamak ve sosyal adaletsizliği önlemek amacıyla ilk yazılı yasal düzenlemelerin yapılması
III. Makedonyalı Büyük İskender'in Doğu Seferi'yle Asya ve Avrupa medeniyetlerini sentezleyen Helenizm kültürünü ortaya çıkararak çok uluslu evrensel bir imparatorluk yapısı kurması
IV. Babil Devleti'nde Kral Hammurabi'nin, gücünü tanrısal olmaktan ziyade dünyevi bir temele (orduya) dayandırarak ilk mutlak ve merkeziyet��i krallık modelini oluşturması

Bu gelişmelerin kronolojik olarak geçmişten günümüze doğru sıralaması nasıl olmalıdır?

Aşağıda, Tanzimat Edebiyatının oluşum sürecinde rol oynayan kültürel veya kurumsal gelişmeler ile bunların Türk edebiyatının genel özelliklerine olan yansımaları verilmiştir. Sol sütundaki gelişmeleri, sağ sütundaki doğru edebi sonuçlarla eşleştiriniz.

Bir sosyal deneyde, kalabalık bir caddede aniden yere yığılan bir kişinin etrafında çok sayıda geçici izleyici bulunmasına rağmen, yardıma ilk koşan kişinin ortaya çıkma süresinin oldukça uzun olduğu gözlenmiştir. Aynı olay, caddede yalnızca bir ya da iki kişinin bulunduğu tenha anlarda tekrarlandığında ise çevredeki kişilerin hemen yardıma yöneldiği tespit edilmiştir.

Sosyal psikolojide, gruptaki birey sayısı arttıkça sorumluluğun paylaşılarak her bir bireyin yardım etme olasılığının düşmesini ifade eden bu durum, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Bir safâ bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâda
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a
İşte üç çifte kayık iskelede âmâde
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a

Nedim'e ait bu dörtlük ve temsil etti��i nazım şekliyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Tanzimat I. Dönem sanatçılarından Ziya Paşa, 1868 yılında Londra'da yayımladığı bir makalede Türk edebiyatının asıl kaynağının halk şiiri ve dili olduğunu savunmuştur. Ancak 1874 yılında yayımladığı antolojinin ön sözünde bu görüşüyle çelişerek Divan edebiyatını Türk edebiyatının asıl kaynağı olarak ilan etmiş ve halk şiirini küçümsemiştir. Onun bu tutarsızlığı, aynı dönemde 'vatarı', 'hürriyeti' gibi kavramları şiire taşıyan yakın arkadaşı Namık Kemal tarafından sert bir dille eleştirilmiştir. Namık Kemal, arkadaşının bu geriye dönüşünü ve çelişkili görüşlerini eleştirmek amacıyla Türk edebiyatının ilk edebi eleştiri eseri kabul edilen yapıtı kaleme almıştır.

Bu parçada bahsedilen edebi gelişmeyle ilgili olarak Ziya Paşa'nın görüş değiştirdiği eserler ve Namık Kemal'in bu duruma tepki olarak yazdığı ilk eleştiri eseri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Düşünen bir zihin olmasaydı bile, uzayda yer kaplayan nesneler var olmaya devam edecekti. Çünkü var olmak; eni, boyu ve derinliği olan fiziksel bir cisim olmaktan ibarettir. İnsan zihni de dahil olmak üzere evrendeki her şey, maddesel parçacıkların mekanik hareketleriyle açıklanabilir. Cisimsel olmayan hiçbir tözün varlığından söz etmek mümkün değildir.

Bu parçada dile getirilen görüşler, varlık felsefesindeki (ontoloji) aşağıdaki yaklaşımlardan hangisiyle uyuşmaktadır?

Bir çocuk, babasının tornavida kullanarak gevşemiş bir vidayı nasıl sıktığını dikkatlice gözlemlemiştir. Daha sonra benzer bir durumla karşılaştığında, babasının sergilediği adımları taklit ederek vidayı kendisi de başarıyla sıkmıştır.

Bu durum aşağıdaki öğrenme türlerinden hangisine örnek oluşturur?

Toplumsal yapıyı oluşturan temel manevi unsurları kavramsal düzeyde bilmek sosyolojik analizler için son derece önemlidir.

Buna göre, sol sütunda verilen toplumsal yapı unsurlarını sağ sütundaki doğru tanımlarıyla eşleştiriniz.

Tanzimat I. Dönem Türk edebiyatında yeni edebî türlerin ilk örnekleri verilmiş ve edebî hayata yön veren kuramsal tartışmalar yaşanmıştır. Aşağıdaki sol sütunda verilen eserleri, sağ sütunda yer alan edebiyat tarihimizdeki önemleriyle doğru biçimde eşleştiriniz.

Yapay zekâ çalışmalarında insan zihninin bilgiyi alma, depolama, geri çağırma ve işleme süreçleri model alınmaktadır. Bu alanda çalışan bazı bilim insanları, insan davranışlarını anlamak için zihindeki bilgi işleme mekanizmalarının çözülmesi gerektiğini savunur. Ancak diğer bazı bilim insanları bu görüşe karşı çıkarak, insan zihninin doğrudan gözlemlenemeyen soyut bir 'kara kutu' olduğunu, psikolojinin bilim olabilmesi için sadece gözlenebilir uyarıcı-tepki ilişkilerine odaklanması gerektiğini ileri sürer.

Bu tartışmada geçen iki farklı görüşün temsil ettiği psikolojik yaklaşımlar sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Dış dünyadan alınan bir bilginin zihnimizde işlenerek kalıcı hale gelmesi sürecinde gerçekleşen bellek aşamalarını, bilginin ilk girişinden itibaren sırasıyla düzenleyiniz.