Koşullu Olasılık

36 soru

Soru 21Soru

A ve B torbaları ile ilgili aşağıdaki bilgiler verilmiştir:

* A torbasında: 4 sarı, 2 mavi bilye vardır.
* B torbasında: 3 sarı, 5 mavi bilye vardır.

Hilesiz bir zar havaya atılıyor. Zarın üst yüzüne gelen sayı 3'ten küçükse A torbasından, 3 veya daha büyükse B torbasından rastgele bir bilye çekiliyor.

Çekilen bilyenin sarı olduğu bilindiğine göre, bu bilyenin A torbasından alınmış olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 817\frac{8}{17}

Cevap

817\frac{8}{17}
Çekilen bilyenin sarı olduğu bilindiğine göre, örnek uzayımız artık tüm bilyeler değil, sadece 'sarı bilye çekilen durumlar' kümesidir. Bu durumda Bayes teoremi kullanılır.

İstenen Durum: A torbasından Sarı gelmesi = 13×46=29=836\frac{1}{3} \times \frac{4}{6} = \frac{2}{9} = \frac{8}{36}

Tüm Durumlar: (A'dan Sarı) + (B'den Sarı) = 836+(23×38)=836+14=836+936=1736\frac{8}{36} + (\frac{2}{3} \times \frac{3}{8}) = \frac{8}{36} + \frac{1}{4} = \frac{8}{36} + \frac{9}{36} = \frac{17}{36}

Olasılık = I˙stenenTu¨m=8/3617/36=817\frac{\text{İstenen}}{\text{Tüm}} = \frac{8/36}{17/36} = \frac{8}{17} bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Zar atışına göre torbaların seçilme olasılıklarını hesapla.
Zar {1, 2, 3, 4, 5, 6} olmak üzere 6 durumludur.
P(A Torbası)=P(Zar<3)=P({1,2})=26=13P(\text{A Torbası}) = P(\text{Zar} < 3) = P(\{1, 2\}) = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}
P(B Torbası)=P(Zar3)=P({3,4,5,6})=46=23P(\text{B Torbası}) = P(\text{Zar} \geq 3) = P(\{3, 4, 5, 6\}) = \frac{4}{6} = \frac{2}{3}
Olasılık ağacının ilk dalını oluşturmak için torba seçim olasılıkları gereklidir.
2
Her torbadan sarı bilye çekilme olasılığını hesapla (P(SA)P(S|A) ve P(SB)P(S|B)).
A Torbası (4 Sarı, 2 Mavi, Toplam 6): P(SA)=46=23P(S|A) = \frac{4}{6} = \frac{2}{3}
B Torbası (3 Sarı, 5 Mavi, Toplam 8): P(SB)=38P(S|B) = \frac{3}{8}
Koşullu olasılık formülünde kullanılacak parçaları bulmak gerekir.
3
Toplam olasılık kuralı ile çekilen bilyenin sarı olma olasılığını (P(S)P(S)) bul.
P(S)=P(A)P(SA)+P(B)P(SB)P(S) = P(A) \cdot P(S|A) + P(B) \cdot P(S|B)
P(S)=(1323)+(2338)=29+624P(S) = \left(\frac{1}{3} \cdot \frac{2}{3}\right) + \left(\frac{2}{3} \cdot \frac{3}{8}\right) = \frac{2}{9} + \frac{6}{24}
P(S)=29+14=836+936=1736P(S) = \frac{2}{9} + \frac{1}{4} = \frac{8}{36} + \frac{9}{36} = \frac{17}{36}
Bayes teoreminin paydası olan 'tüm sarı gelme durumları' hesaplanmalıdır.
4
Koşullu olasılık formülünü uygula: P(AS)=P(AS)P(S)P(A|S) = \frac{P(A \cap S)}{P(S)}.
P(AS)=P(A)P(SA)P(S)=2/917/36P(A|S) = \frac{P(A) \cdot P(S|A)}{P(S)} = \frac{2/9}{17/36}
Paydaları eşitlemek için 29=836\frac{2}{9} = \frac{8}{36} yazılır.
P(AS)=8/3617/36=817P(A|S) = \frac{8/36}{17/36} = \frac{8}{17}
İstenen durum (A'dan Sarı), tüm olası durumlara (Herhangi bir Sarı) oranlanır.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Koşullu Olasılık

İpuçları

1
Önce zar atışına göre hangi torbanın seçilme ihtimalinin ne olduğunu hesaplayın (1/3 ve 2/3).
2
İki ayrı durumu hesaplayın: 1) A torbası seçilip sarı gelmesi, 2) B torbası seçilip sarı gelmesi.
3
Koşullu olasılık formülü: (A'dan Sarı gelme olasılığı) / (Toplam Sarı gelme olasılığı).

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu 'B torbasından gelme olasılığı' için çözünüz veya bilye renklerini değiştirerek deneyiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 22Soru

Bir kamu kurumunda çalışan personelin 35\frac{3}{5}'i idari işler biriminde, geri kalanı ise teknik işler biriminde görev yapmaktadır. İdari işler birimindeki personelin 13\frac{1}{3}'ü, teknik işler birimindeki personelin ise 14\frac{1}{4}'ü yüksek lisans mezunudur.

Bu kurumdan rastgele seçilen bir personelin yüksek lisans mezunu olduğu bilindiğine göre, bu personelin idari işler biriminde görev yapıyor olma olasılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 23\frac{2}{3}

Cevap

Seçilen personelin idari işler biriminde olma olasılığı 23\frac{2}{3} olarak bulunur.
Kurumda yüksek lisans mezunu olan toplam kişi sayısı, her iki birimdeki mezunların toplamıdır. İdari birimdeki mezunların sayısı bu toplam mezun sayısına oranlandığında, yüksek lisans mezunu olduğu bilinen birinin idari birimde çalışma olasılığı elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam personel sayısı için paydalara uygun bir değer belirleme
Toplam personel sayısı 60x60x olsun.
Hesaplamalarda kesirlerle uğraşmamak için 55, 33 ve 44 sayılarının ortak katı seçilmiştir.
2
Birimlerdeki personel sayılarını hesaplama
İdari İşler: 60x×35=36x60x \times \frac{3}{5} = 36x, Teknik İşler: 60x36x=24x60x - 36x = 24x.
Personelin 35\frac{3}{5}'i idari, geri kalanı tekniktir.
3
Yüksek lisans mezunu sayılarını belirleme
İdari & Yüksek Lisans: 36x×13=12x36x \times \frac{1}{3} = 12x. Teknik & Yüksek Lisans: 24x×14=6x24x \times \frac{1}{4} = 6x.
Birimlerdeki yüksek lisans oranları personelin kendi grupları üzerinden hesaplanır.
4
Koşullu olasılık formülünü uygulama
Toplam Yüksek Lisanslı: 12x+6x=18x12x + 6x = 18x. Olasılık: 12x18x=23\frac{12x}{18x} = \frac{2}{3}.
Koşullu olasılıkta istenen durum (İdari ve Yüksek Lisans), bilinen duruma (Tüm Yüksek Lisanslılar) bölünür.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık (Bayes Teoremi Uygulaması)

İpuçları

1
Toplam personel sayısını paydaların ortak katı olan bir sayı (örneğin 100 veya 60) kabul ederek başlayın.
2
Sadece yüksek lisans mezunu olan personellerin sayılarını bulun. Örnek uzayınız (payda) bu toplam sayı olacaktır.
3
İdari birimde görev yapan yüksek lisanslı sayısını, toplam yüksek lisanslı sayısına oranlayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, üç farklı birim ve birimlere göre hata oranları üzerinden kurgulayarak çözmeyi deneyin.

Alternatif Yöntem

Bayes Formülü kullanılarak: P(I˙dariY.Lisans)=P(I˙dari)P(Y.LisansI˙dari)P(Y.Lisans)=(3/5)(1/3)(3/51/3)+(2/51/4)P(İdari|Y.Lisans) = \frac{P(İdari) \cdot P(Y.Lisans|İdari)}{P(Y.Lisans)} = \frac{(3/5) \cdot (1/3)}{(3/5 \cdot 1/3) + (2/5 \cdot 1/4)} şeklinde doğrudan hesaplanabilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 23Soru

Bir kamu kurumunun arşivinde bulunan dosyaların %60\%60’ı A birimine, geri kalanlar ise B birimine aittir. Yapılan denetimler sonucunda A birimine ait dosyaların %10\%10’unun, B birimine ait dosyaların ise %20\%20’sinin hatalı olduğu tespit edilmiştir. Arşivden rastgele seçilen bir dosyanın hatalı olduğu bilindiğine göre, bu dosyanın A birimine ait olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 37\frac{3}{7}

Cevap

Arşivden seçilen hatalı dosyanın A birimine ait olma olasılığı 37\frac{3}{7} olarak bulunur.
Doğru cevap olan 37\frac{3}{7} ifadesi, toplam 1414 birimlik 'hatalı dosya' kümesi içerisinde A birimine ait olan 66 birimlik payın sadeleşmiş halidir. Koşullu olasılık mantığına göre, 'hatalı olduğu bilindiğine göre' ifadesi örnek uzayı sadece hatalı dosyalarla sınırlandırır.

Adım Adım Çözüm

1
Toplam dosya sayısını varsayarak birimlere dağıtın.
Toplam dosya sayısı 100100 olsun. Bu durumda A birimine ait 6060 dosya, B birimine ait 10060=40100 - 60 = 40 dosya bulunur.
Yüzde hesaplamalarını kolaylaştırmak için örnek uzayı 100100 olarak belirlemek işlem kolaylığı sağlar.
2
Her bir birimdeki hatalı dosya sayılarını ayrı ayrı hesaplayın.
A birimindeki hatalı dosyalar: 60×10100=660 \times \frac{10}{100} = 6 adet. B birimindeki hatalı dosyalar: 40×20100=840 \times \frac{20}{100} = 8 adet.
Koşullu olasılık için istenen durum ve kısıtlanmış örnek uzay verilerini elde etmek gerekir.
3
Koşula bağlı olarak yeni (kısıtlanmış) örnek uzayı belirleyin.
Toplam hatalı dosya sayısı: 6+8=146 + 8 = 14 adet.
Soruda dosyanın hatalı olduğu bilindiği için, olasılık hesabı artık tüm dosyalar üzerinden değil, sadece hatalı dosyalar üzerinden yapılmalıdır.
4
İstenen durum sayısını yeni örnek uzay sayısına oranlayın.
Olasılık = A birimine ait hatalı dosyalarToplam hatalı dosyalar=614=37\frac{\text{A birimine ait hatalı dosyalar}}{\text{Toplam hatalı dosyalar}} = \frac{6}{14} = \frac{3}{7}
Koşullu olasılık formülü olan P(AH)=P(AH)P(H)P(A | H) = \frac{P(A \cap H)}{P(H)} uyarınca sonuç elde edilir.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık: Bir olayın gerçekleştiği bilindiğinde, başka bir olayın gerçekleşme olasılığının hesaplanmasıdır. Bu durumda örnek uzay, gerçekleşen olayla kısıtlanır.

İpuçları

1
Soruda dosyanın hatalı olduğu bilindiği söyleniyor. Bu, paydanızın tüm dosyalar değil, sadece toplam hatalı dosyalar olacağı anlamına gelir.
2
Toplam dosya sayısını 100100 kabul ederek A ve B birimlerindeki hatalı dosya sayılarını (örneğin 66 ve 88) bulun.
3
İstenen olasılığı hesaplamak için A birimindeki hatalı sayısını (66), toplam hatalı sayısına (6+8=146+8=14) bölün.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, üç farklı birim (A, B, C) ve farklı hata oranları kullanarak çözerek konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Bayes Teoremi kullanılarak da çözülebilir: P(AH)=P(HA)P(A)P(HA)P(A)+P(HB)P(B)P(A|H) = \frac{P(H|A) \cdot P(A)}{P(H|A) \cdot P(A) + P(H|B) \cdot P(B)} formülüyle P(AH)=0,100,60(0,100,60)+(0,200,40)=0,060,06+0,08=0,060,14=37P(A|H) = \frac{0,10 \cdot 0,60}{(0,10 \cdot 0,60) + (0,20 \cdot 0,40)} = \frac{0,06}{0,06 + 0,08} = \frac{0,06}{0,14} = \frac{3}{7} elde edilir.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 24Soru

Bir torbada 3 mavi, 4 kırmızı ve 2 yeşil bilye bulunmaktadır. Torbadan rastgele iki bilye aynı anda çekiliyor.

Çekilen bilyelerin renklerinin birbirinden farklı olduğu bilindiğine göre, bu bilyelerden birinin mavi diğerinin kırmızı olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 613\frac{6}{13}

Cevap

I˙stenenkos\culluolasılıkdeg˘eri613tu¨r.İstenen koşullu olasılık değeri \frac{6}{13}'tür.
Soruda 'çekilen bilyelerin renklerinin farklı olduğu bilindiğine göre' ifadesi örnek uzayı kısıtlar. Toplam 36 olası ikiliden, renkleri aynı olan 10 durum (MM, KK, YY) çıkarıldığında geriye 26 durum kalır. Bu 26 durum içinden Mavi-Kırmızı olanlar 12 tanedir. Olasılık 12/2612/26, sadeleştirilince 6/136/13 bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Tüm olası ikili çekimlerin sayısını hesapla (Genel Örnek Uzay).
Top: 3M + 4K + 2Y = 9 bilye. (92)=9×82=36\binom{9}{2} = \frac{9 \times 8}{2} = 36.
Olasılık hesabının temelini oluşturmak için toplam durum sayısı bilinmelidir.
2
Koşul olan 'renklerin farklı olması' durumunun sayısını bul (Yeni Örnek Uzay).
Aynı renk olma durumları: (32)\binom{3}{2} (Mavi) + (42)\binom{4}{2} (Kırmızı) + (22)\binom{2}{2} (Yeşil) = 3 + 6 + 1 = 10. Farklı renk durumları: 3610=2636 - 10 = 26.
Koşullu olasılıkta payda, koşulun sağlandığı durum sayısıdır (Ekos\culE_{koşul}).
3
İstenen 'birinin mavi diğerinin kırmızı' olma durum sayısını bul (ABA \cap B).
Mavi ve Kırmızı seçimi: (31)×(41)=3×4=12\binom{3}{1} \times \binom{4}{1} = 3 \times 4 = 12.
Pay kısmına, hem koşulu sağlayan hem de istenen özelliklere sahip durumlar yazılır.
4
Koşullu olasılığı hesapla.
P(A|B) = 1226=613\frac{12}{26} = \frac{6}{13}.
İstenen durum sayısı / Koşullu örnek uzay sayısı.

Anahtar Kavram

Koşullu olasılıkta, örnek uzay daraltılır. P(AB)=s(AB)s(B)P(A|B) = \frac{s(A \cap B)}{s(B)} formülü kullanılır, burada s(B)s(B) koşulu sağlayan durum sayısıdır.

İpuçları

1
Önce tüm olası ikililerin sayısını hesaplayın, ardından 'renklerin farklı olduğu' durumların sayısını bularak yeni örnek uzayınızı belirleyin.
2
Renklerin farklı olduğu durumları tek tek (MK, MY, KY) toplayarak veya tüm durumlardan aynı renk olma (MM, KK, YY) durumlarını çıkararak bulabilirsiniz.
3
Payda: Tüm durumlar (36) eksi Aynı Renkler (3+6+1=10) = 26. Pay: Mavi ve Kırmızı sayısı (3x4=12). Oran 12/26.

Alternatif Yöntem

Kombinasyon yerine gruplandırma yöntemi: Farklı renk grupları MK (3x4=12), MY (3x2=6), KY (4x2=8). Toplam koşullu durum = 12+6+8 = 26. İstenen (MK) = 12. Sonuç 12/26.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 25Soru

Bir bakanlık bünyesinde düzenlenen hizmet içi eğitim seminerine katılan personel; A, B ve C olmak üzere üç farklı çalışma grubuna ayrılmıştır. Bu gruplardaki personel sayıları ve seminer sonundaki sınavda başarılı olma yüzdeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

GrupPersonel SayısıBaşarı Yüzdesi
A40%40
B40%60
C20%15

Seminere katılanlar arasından rastgele seçilen bir personelin sınavda başarılı olduğu bilinmektedir.

Buna göre, seçilen bu personelin B grubunda yer alma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 2443\frac{24}{43}

Cevap

Seçilen personelin B grubundan olma olasılığı 2443\frac{24}{43}'tür.
Koşullu olasılık sorularında, 'bilindiğine göre' ifadesinden önceki durum yeni örnek uzayımızı oluşturur. Burada sınavda başarılı olanlar yeni evrensel kümemizdir. A grubundan 16, B grubundan 24, C grubundan 3 olmak üzere toplam 43 başarılı personel vardır. Bizden bu kişinin B grubundan olma olasılığı istendiği için, B grubundaki başarılı sayısını (24) toplam başarılı sayısına (43) böleriz. Cevap 2443\frac{24}{43} bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Her gruptaki başarılı personel sayısını hesapla.
A grubu: 40×40100=1640 \times \frac{40}{100} = 16 kişi.
B grubu: 40×60100=2440 \times \frac{60}{100} = 24 kişi.
C grubu: 20×15100=320 \times \frac{15}{100} = 3 kişi.
Olasılık hesabı için istenen ve tüm durumların sayısal değerlerine ihtiyaç vardır.
2
Toplam başarılı personel sayısını (Örnek Uzay) bul.
Toplam Başarılı = 16+24+3=4316 + 24 + 3 = 43 kişi.
Soruda 'sınavda başarılı olduğu bilindiğine göre' dendiği için örnek uzay sadece başarılı personelden oluşur.
3
B grubundaki başarılı personel sayısını toplam başarılı sayısına oranla.
Olasılık = B Grubu Bas¸arılıToplam Bas¸arılı=2443\frac{\text{B Grubu Başarılı}}{\text{Toplam Başarılı}} = \frac{24}{43}
Koşullu olasılık formülü: P(BBas\carılı)=n(BBas\carılı)n(Bas\carılı)P(B | Başarılı) = \frac{n(B \cap Başarılı)}{n(Başarılı)}.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık (Bayes Teoremi Mantığı)

İpuçları

1
Önce her bir grupta kaç kişinin sınavda başarılı olduğunu hesaplayınız.
2
Soruda 'sınavda başarılı olduğu bilindiğine göre' dendiği için, toplam personel sayısını değil, sadece başarılı olan toplam personel sayısını payda olarak almalısınız.
3
Toplam başarılı sayısı = A(başarılı) + B(başarılı) + C(başarılı). İstenen ise sadece B(başarılı) sayısıdır. Oranlayınız.

Daha Fazla Pratik

Benzer verilerle, seçilen personelin 'başarısız' olduğu bilindiğine göre C grubundan olma olasılığını hesaplayınız.

Alternatif Yöntem

Ağaç diyagramı çizerek; kökten gruplara (A, B, C) ve oradan başarı/başarısızlık dallarına giderek, 'Başarılı' ile biten tüm yolların toplamını paydaya, B yolundan gelen başarıyı paya yazabilirsiniz.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 26Soru

Bir belediyenin çözüm merkezine gelen şikayetlerin %60\%60’ı altyapı birimiyle, geri kalanı ise çevre birimiyle ilgilidir. Altyapı birimine gelen şikayetlerin %80\%80’i, çevre birimine gelen şikayetlerin ise %70\%70’i aynı gün içerisinde çözüme kavuşturulmaktadır. Bu çözüm merkezine gelen ve aynı gün içerisinde çözüme kavuşturulduğu bilinen bir şikayetin altyapı birimiyle ilgili olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1219\frac{12}{19}

Cevap

Çözüldüğü bilinen bir şikayetin altyapı birimiyle ilgili olma olasılığı 1219\frac{12}{19}'dur.
Çözüldüğü bilinen bir şikayetin altyapı birimine ait olma olasılığı, altyapı birimindeki çözülen şikayet olasılığının (0,480,48), toplam çözülen şikayet olasılığına (0,760,76) oranlanmasıyla elde edilir. Bu işlem sonucunda 4876\frac{48}{76} kesri 44 ile sadeleşerek 1219\frac{12}{19} sonucuna ulaşılır.

Adım Adım Çözüm

1
Birimlerin olasılıklarını belirleme
P(Altyapı)=0,60P(\text{Altyapı}) = 0,60 ve P(C¸evre)=0,40P(\text{Çevre}) = 0,40
Şikayetlerin %60\%60'ı altyapı, geri kalanı (%100%60=%40\%100 - \%60 = \%40) çevredir.
2
Hem birime ait olan hem de çözülen şikayetlerin olasılıklarını hesaplama
P(AltyapıC¸o¨zu¨ldu¨)=0,60×0,80=0,48P(\text{Altyapı} \cap \text{Çözüldü}) = 0,60 \times 0,80 = 0,48 ve P(C¸evreC¸o¨zu¨ldu¨)=0,40×0,70=0,28P(\text{Çevre} \cap \text{Çözüldü}) = 0,40 \times 0,70 = 0,28
Her birimin kendi içindeki çözüm oranları verilmiştir.
3
Toplam çözülme olasılığını bulma
P(C¸o¨zu¨ldu¨)=0,48+0,28=0,76P(\text{Çözüldü}) = 0,48 + 0,28 = 0,76
Koşullu olasılık formülündeki örnek uzayımızı sınırlayan durum tüm çözülen şikayetlerdir.
4
Koşullu olasılık formülünü uygulama
P(AltyapıC¸o¨zu¨ldu¨)=0,480,76=4876=1219P(\text{Altyapı} | \text{Çözüldü}) = \frac{0,48}{0,76} = \frac{48}{76} = \frac{12}{19}
İstenen durumun olasılığı, koşul olarak verilen durumun olasılığına bölünür.

Anahtar Kavram

Koşullu olasılık, bir BB olayının gerçekleştiği bilindiğinde AA olayının gerçekleşme olasılığıdır: P(AB)=P(AB)P(B)P(A|B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)}

İpuçları

1
Soruda şikayetin çözüldüğü kesin bir bilgi olarak verilmiştir. Bu, tüm şikayetler yerine sadece çözülen şikayetler kümesine odaklanmanız gerektiğini gösterir.
2
Önce toplam çözülen şikayet olasılığını hesaplayın. Bunun için hem altyapıdan çözülenleri hem de çevreden çözülenleri toplamalısınız.
3
İstenen olasılık: (Altyapı ve Çözüldü) / (Tüm Çözülenler) şeklindedir. Yani 0,60×0,800,60×0,80+0,40×0,70\frac{0,60 \times 0,80}{0,60 \times 0,80 + 0,40 \times 0,70} işlemini yapmalısınız.

Daha Fazla Pratik

Bağımsız olaylar ve koşullu olasılık arasındaki farkı pekiştirmek için iki olayın kesişiminin olasılıkların çarpımına eşit olup olmadığını kontrol ettiğiniz soruları inceleyebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Toplam 100 şikayet olduğunu varsayalım. 60 tanesi altyapı, 40 tanesi çevredir. Altyapı şikayetlerinin 48'i (60×0,8060 \times 0,80), çevre şikayetlerinin 28'i (40×0,7040 \times 0,70) çözülmüştür. Toplam çözülen şikayet sayısı 48+28=7648 + 28 = 76 olur. Çözülen 76 şikayetten 48'i altyapı ile ilgilidir. Olasılık 4876=1219\frac{48}{76} = \frac{12}{19} olur.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 27Soru

Bir şehir kütüphanesine kayıtlı olan üyelerin %40\%40’ı öğrencilerden, geri kalanı ise yetişkinlerden oluşmaktadır. Kütüphaneden alınan kitapların teslim süreleriyle ilgili yapılan bir incelemede şu veriler elde edilmiştir:

* Öğrencilerin %20\%20’si kitapları teslim süresinden sonra iade etmiştir.
* Yetişkinlerin %10\%10’u kitapları teslim süresinden sonra iade etmiştir.

Kütüphaneden kitap alan üyeler arasından rastgele seçilen bir kişinin kitabını teslim süresinden sonra iade ettiği bilindiğine göre, bu kişinin öğrenci olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 47\frac{4}{7}

Cevap

Kitabını geciktiren birinin öğrenci olma olasılığı 47\frac{4}{7}'dir.
Verilen bilgilere göre 100100 kişiden 88 öğrenci ve 66 yetişkin geciktirme yapmıştır. Toplam geciktirme yapan 1414 kişi arasından seçilen kişinin öğrenci olma olasılığı 8/148/14 sadeleştirildiğinde 47\frac{4}{7} sonucunu verir.

Adım Adım Çözüm

1
Kütüphane üye sayılarını yüzdelere uygun şekilde belirleyelim.
Toplam üye sayısını 100100 kabul edersek; Öğrenci sayısı 4040, Yetişkin sayısı 6060 olur.
Yüzdelik hesaplamaları kolaylaştırmak için toplamı 100 olarak varsaymak standart bir yöntemdir.
2
Her grupta kitabını teslim süresinden sonra iade eden (geciktiren) kişi sayısını hesaplayalım.
Öğrenci geciktiren: 40×20100=840 \times \frac{20}{100} = 8 kişi. Yetişkin geciktiren: 60×10100=660 \times \frac{10}{100} = 6 kişi.
Koşullu olasılık için hem kesişim kümesini hem de koşul kümesini belirlemek gerekir.
3
Koşulun belirlediği yeni örnek uzayını (tüm geciktirenler) bulalım.
Toplam geciktiren sayısı: 8+6=148 + 6 = 14.
Soru 'geciktirdiği bilindiğine göre' dediği için payda kısmına sadece geciktirenlerin toplamı yazılmalıdır.
4
İstenen durumu (geciktiren öğrenciler) toplam geciktirenlere oranlayalım.
Olasılık = 814=47\frac{8}{14} = \frac{4}{7}.
Koşullu olasılık formülü olan P(AB)=P(AB)P(B)P(A|B) = \frac{P(A \cap B)}{P(B)} uygulanmıştır.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık

İpuçları

1
Toplam üye sayısını 100 kişi olarak kabul ederek işe başlayın.
2
Sadece geciktirme yapan kişilerin sayısını bulun. Bu sayı sizin yeni paydanız (örnek uzayınız) olacaktır.
3
Geciktiren öğrenci sayısını, toplam geciktiren sayısına oranlayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu 'zamanında teslim eden birinin yetişkin olma olasılığı' şeklinde değiştirerek çözmeyi deneyebilirsiniz.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 28Soru

Bir kamu hastanesindeki randevu sisteminde kayıtlı olan 6060 hastanın randevu türlerine ve muayene olacakları polikliniklere göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Randevu TürüUzman DoktorPratisyen DoktorToplam
İnternet121224243636
Telefon8816162424
Toplam202040406060

Sistemden rastgele seçilen bir randevunun telefon ile alındığı bilindiğine göre, bu randevunun pratisyen doktor muayenesi için olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 23\frac{2}{3}

Cevap

İki bölü üç
Doğru cevap, telefonla alınan randevuların (toplam 2424) içinden pratisyen doktora ait olanların (1616) oranını ifade eder. Koşullu olasılık mantığına göre, 'bilinen' durum payda olur, bu durumun içindeki 'istenen' özellik ise pay olur. Bu durumda 1624\frac{16}{24} sadeleşince 23\frac{2}{3} sonucuna varılır.

Adım Adım Çözüm

1
Koşula göre örnek uzayın daraltılması
Örnek uzay = 2424
Seçilen randevunun telefon ile alındığı 'bilindiği' için, tüm randevular yerine sadece telefonla alınan randevular (toplam 2424 adet) dikkate alınır.
2
İstenen durumun belirlenmesi
İstenen durum sayısı = 1616
Telefonla alınan randevular kümesi içerisinde pratisyen doktor polikliniğine ait olan randevu sayısı tablodan 1616 olarak bulunur.
3
Koşullu olasılık hesaplaması
Olasılık = 1624\frac{16}{24}
Olasılık değeri, istenen durum sayısının, daraltılmış örnek uzaydaki toplam durum sayısına bölünmesiyle elde edilir.
4
Kesrin sadeleştirilmesi
Sonuç = 23\frac{2}{3}
1616 ve 2424 sayıları 88 ile sadeleştiğinde en basit haliyle 23\frac{2}{3} oranına ulaşılır.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık

İpuçları

1
Soruda 'bilindiğine göre' ifadesi, bu sorunun bir koşullu olasılık sorusu olduğunu gösterir.
2
İnternetle alınan randevuları tamamen görmezden gelerek sadece 'Telefon' satırına odaklanın.
3
Telefonla alınan toplam kaç randevu var ve bunların kaçı pratisyen doktora ait? Bu iki sayıyı birbirine oranlamanız yeterlidir.

Daha Fazla Pratik

Tablodaki verileri kullanarak, seçilen bir randevunun uzman doktora ait olduğu bilindiğine göre internet üzerinden alınmış olma olasılığını hesaplayınız.
Tahmini Süre:1m 15s
Soru 29Soru

Bir kamu kurumunun düzenlediği görevde yükselme sınavına giren 50 personelin sınav sonuçları ve cinsiyet dağılımları incelenmiştir. Personelin 30'unun erkek olduğu, toplamda 20 personelin sınavda başarılı olduğu ve başarılı olan erkek personel sayısının 14 olduğu tespit edilmiştir.

Buna göre, bu gruptan rastgele seçilen bir personelin sınavda başarısız olduğu bilindiğine göre, bu kişinin kadın olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 715\frac{7}{15}

Cevap

Sınavda başarısız olduğu bilinen bir personelin kadın olma olasılığı 715\frac{7}{15}'tir.
Soruda 'seçilen kişinin başarısız olduğu bilindiğine göre' dendiği için örnek uzayımız tüm personel (50) değil, sadece başarısız olan personel (30) olur. İstenen durum ise bu grubun içindeki kadın sayısıdır. Toplam 20 kadın personelin 6'sı başarılı (20 toplam başarılı - 14 başarılı erkek) olduğuna göre, 14'ü başarısızdır. Olasılık 1430=715\frac{14}{30} = \frac{7}{15} bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen sayıları kullanarak eksik verileri tamamlayacak bir tablo veya liste oluşturun.
Toplam: 50, Erkek: 30 \Rightarrow Kadın: 20. Toplam Başarılı: 20 \Rightarrow Toplam Başarısız: 30.
Örnek uzayı ve istenen durum sayısını bulmak için tüm grupların sayılarına ihtiyacımız vardır.
2
Başarısız kadın personel sayısını hesaplayın.
Başarılı Kadın = Toplam Başarılı (20) - Başarılı Erkek (14) = 6. Başarısız Kadın = Toplam Kadın (20) - Başarılı Kadın (6) = 14.
İstenen durum (pay), 'başarısız ve kadın' olanların sayısıdır.
3
Koşullu olasılık formülünü uygulayın: P(Kadın | Başarısız) = n(Kadın ∩ Başarısız) / n(Başarısız).
n(Başarısız) = 30 (Koşul/Payda). n(Kadın ∩ Başarısız) = 14 (İstenen/Pay). Oran: 1430=715\frac{14}{30} = \frac{7}{15}.
Koşul 'başarısız olması' olduğu için örnek uzayımız 50 değil, 30 kişidir.

Anahtar Kavram

Koşullu olasılıkta örnek uzay, verilen koşulu sağlayan eleman kümesine indirgenir.

İpuçları

1
Soruda verilenleri bir tabloya yerleştirmeyi deneyin: Satırlar (Erkek/Kadın), Sütunlar (Başarılı/Başarısız).
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 30Soru

Bir kamu kurumunda görevde yükselme sınavına giren personel; Hukuk, Teknik ve İdari olmak üzere üç farklı hizmet sınıfından oluşmaktadır. Sınava katılanların dağılımı ve bu personelin yazılı sınav ile mülakattaki başarı oranları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Hizmet SınıfıKatılım OranıYazılı Sınav Başarı OranıMülakat Başarı Oranı
Hukuk%30%40%50
Teknik%50%20%60
İdari%20%60%30

Not: Mülakata sadece yazılı sınavı geçenler alınmış olup, tablodaki mülakat başarı oranları yazılı sınavı geçmiş personel üzerinden hesaplanmıştır.

Sınavı asil olarak kazanmak için her iki aşamada da başarılı olmak gerekmektedir. Buna göre, sınavı asil olarak kazanan bir personelin Teknik hizmet sınıfından olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 513\frac{5}{13}

Cevap

Sınavı kazanan bir personelin Teknik hizmet sınıfından olma olasılığı 513\frac{5}{13}'tür.
Soruda verilen koşullu olasılık yapısı bir ağaç diyagramı veya Bayes formülü ile çözülmelidir. İstenen durum, sınavı kazanan kişinin Teknik sınıftan olmasıdır. Öncelikle her sınıfın toplam başarı katkısı hesaplanır: Hukuk (0,300,400,50=0,0600,30 \cdot 0,40 \cdot 0,50 = 0,060), Teknik (0,500,200,60=0,0600,50 \cdot 0,20 \cdot 0,60 = 0,060) ve İdari (0,200,600,30=0,0360,20 \cdot 0,60 \cdot 0,30 = 0,036). Toplam başarı olasılığı bu değerlerin toplamı olan 0,1560,156'dır. Teknik sınıfın bu başarıdaki payı 0,0600,060 olduğu için, aranan olasılık 0,0600,156=60156=513\frac{0,060}{0,156} = \frac{60}{156} = \frac{5}{13} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Her hizmet sınıfı için 'sınavı kazanma' (hem yazılı hem mülakatı geçme) olasılıklarını hesapla.
Hukuk: 0,30×0,40×0,50=0,060,30 \times 0,40 \times 0,50 = 0,06
Teknik: 0,50×0,20×0,60=0,060,50 \times 0,20 \times 0,60 = 0,06
İdari: 0,20×0,60×0,30=0,0360,20 \times 0,60 \times 0,30 = 0,036
Bir personelin kazanması için; o sınıftan olması, yazılıyı geçmesi ve mülakatı geçmesi olaylarının hepsi gerçekleşmelidir (Çarpma Kuralı).
2
Tüm sınıflar için toplam kazanma olasılığını (Örnek Uzay) bul.
P(Kazanma)=0,06+0,06+0,036=0,156P(\text{Kazanma}) = 0,06 + 0,06 + 0,036 = 0,156
Ayrık olayların olasılıkları toplanır (Toplam Olasılık Kanunu).
3
Bayes teoremi ile koşullu olasılığı hesapla: P(TeknikKazanma)=P(Teknik ve Kazanma)P(Kazanma)P(\text{Teknik} | \text{Kazanma}) = \frac{P(\text{Teknik ve Kazanma})}{P(\text{Kazanma})}
0,060,156=60156\frac{0,06}{0,156} = \frac{60}{156}
İstenen durum (Teknik sınıfının katkısı) bölü Tüm durumlar.
4
Kesri en sade haline getir.
60156\frac{60}{156} ifadesi 12 ile sadeleştirilirse 513\frac{5}{13} bulunur.
Sonuç seçeneklerdeki formatla eşleştirilir.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Toplam Olasılık

İpuçları

1
Her bir hizmet sınıfı için, sınavı başarıyla tamamlayan (Katılım × Yazılı × Mülakat) oranlarını ayrı ayrı hesaplayın.
2
Toplam kazanan oranını bulmak için üç sınıfın başarı katkılarını toplayın. Bu değer paydanız olacaktır.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir mantıkla, üç farklı fabrikada üretilen ürünlerin hatalı çıkma olasılıkları üzerinden 'Hatalı çıkan ürünün X fabrikasından gelme olasılığı' sorusu çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Varsayım Yöntemi: Sınava toplam 1000 kişinin katıldığını varsayın. Hukuk: 300 kişi, Teknik: 500 kişi, İdari: 200 kişi olur. Her gruptan kaç kişinin sınavı geçtiğini tam sayı olarak hesaplayıp oranlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:4m 0s
Soru 31Soru

Standart bir zarın havaya atılması deneyinde, zarın üst yüzüne gelen sayının 33'ten büyük olduğu bilindiğine göre, bu sayının bir çift sayı olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 23\frac{2}{3}

Cevap

Verilen koşul altında sayının çift gelme olasılığı 23\frac{2}{3}'tür.
Zarın üst yüzüne gelen sayının 3'ten büyük olduğu bilindiğine göre, değerlendireceğimiz sayılar sadece 4, 5 ve 6'dır. Bu 3 sayıdan çift olanlar 4 ve 6 olmak üzere toplam 2 tanedir. Bu durumda istenen olasılık 23\frac{2}{3} olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Örnek uzayı ve verilen koşulu belirleme
Tüm durumlar: E={1,2,3,4,5,6}E = \{1, 2, 3, 4, 5, 6\}. Verilen koşul (sayının 3'ten büyük olması): A={4,5,6}A = \{4, 5, 6\}.
Koşullu olasılık sorularında 'bilindiğine göre' ifadesinden önceki kısım, yeni örnek uzayımızı oluşturur.
2
Koşula uygun istenen durumları seçme
İstenen durum (çift sayı olması): B={2,4,6}B = \{2, 4, 6\}. Koşula uyan istenen durumlar (ABA \cap B): {4,6}\{4, 6\}.
İstenen durumun, kısıtlanmış yeni örnek uzayı (A kümesi) içindeki elemanlarını belirlememiz gerekir.
3
Olasılığı hesaplama
P(BA)=s(AB)s(A)=23P(B|A) = \frac{s(A \cap B)}{s(A)} = \frac{2}{3}.
Olasılık değeri, istenen eleman sayısının (22), yeni örnek uzaydaki toplam eleman sayısına (33) oranıdır.

Anahtar Kavram

Koşullu olasılıkta, bir olayın gerçekleştiği biliniyorsa örnek uzay o olayla kısıtlanır.

İpuçları

1
'Olduğu bilindiğine göre' ifadesi, odaklanmamız gereken sayı grubunu sınırlar.
2
Zarın 3'ten büyük geldiğini biliyorsak, elimizde sadece {4,5,6}\{4, 5, 6\} seçenekleri var demektir.
3
Şimdi sadece bu üç sayı ({4,5,6}\{4, 5, 6\}) arasından hangilerinin çift olduğunu bulun ve bu sayıyı tüm grup sayısına bölün.

Daha Fazla Pratik

İki zar atıldığında toplamın 8 olduğu bilindiğine göre, zarlardan en az birinin 5 olma olasılığını hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 32Soru

Bir bakanlığın teftiş kurulunda denetlenen dosyalar; Strateji, Personel ve İdari İşler olmak üzere üç farklı birimden gelmektedir. Kurula gelen dosyaların birimlere göre dağılımı, bu dosyalarda herhangi bir hata bulunma olasılıkları ve hatalı bulunan dosyaların 'kritik hata' sınıfında olma yüzdeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

BirimDosya DağılımıHata Bulunma OranıHatalı Dosyanın 'Kritik' Olma Oranı
Strateji%40%5%10
Personel%35%4%50
İdari İşler%25%8%75

Kurul tarafından rastgele seçilen bir dosyanın incelenmesi sonucunda dosyanın kritik hata içerdiği tespit edilmiştir.

Buna göre, bu dosyanın Personel birimine ait olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 7/24

Cevap

Dosyanın Personel biriminden gelme olasılığı 7/24'tür.
Seçilen dosyanın kritik hata içerdiği bilindiğine göre, bu durumun hangi birimden kaynaklandığını bulmak için Bayes teoremi uygulanır. Her birimin toplam havuz içindeki katkısı (Birim Oranı × Hata Oranı × Kritik Hata Oranı) ayrı ayrı hesaplanır. Personel biriminin katkısı (0.007), toplam kritik hata olasılığına (0.024) oranlandığında sonuç 7/24 bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Olasılıkları tanımla
P(S)=0.40, P(P)=0.35, P(İ)=0.25 (Birim Olasılıkları)
Tablodaki dosya dağılım oranları ondalık sayıya çevrilir.
2
Kesişim olasılıklarını hesapla (Birim ∩ Hata ∩ Kritik)
Strateji: 0.40 × 0.05 × 0.10 = 0.002
Personel: 0.35 × 0.04 × 0.50 = 0.007
İdari: 0.25 × 0.08 × 0.75 = 0.015
Her birimden gelen dosyanın kritik hatalı olma olasılığı: P(Birim) × P(Hata|Birim) × P(Kritik|Hata,Birim)
3
Toplam olasılığı (Örnek Uzay) bul
P(Kritik) = 0.002 + 0.007 + 0.015 = 0.024
Tüm birimlerden gelen kritik hatalı dosya olasılıkları toplanır.
4
Koşullu olasılığı hesapla
P(Personel | Kritik) = 0.007 / 0.024 = 7/24
İstenen durum (Personel'den gelen kritik hata) toplam duruma (Tüm kritik hatalar) bölünür.

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Ağaç Diyagramı ile Koşullu Olasılık Hesabı

İpuçları

1
Önce her bir birimden gelen bir dosyanın 'kritik hatalı' olma olasılığını ayrı ayrı hesaplayın.
2
Bir dosyanın Personel biriminden gelip kritik hatalı olma ihtimali: (Personel Yüzdesi) × (Hata Yüzdesi) × (Kritik Hata Yüzdesi) çarpımıdır.
3
Paydaya 'toplam kritik hata olasılığını' (3 birimin toplamı), paya ise sadece 'Personel biriminin kritik hata olasılığını' yazarak oranlayın.

Daha Fazla Pratik

Benzer bir soruyu, 'kritik hata içermediği bilindiğine göre' koşuluyla çözmeyi deneyin.

Alternatif Yöntem

Ağaç diyagramı çizerek her dalın ucundaki olasılığı (0.002, 0.007, 0.015) bulup görsel olarak oranlayabilirsiniz.
Tahmini Süre:4m 0s
Soru 33Soru

Bir torbada bulunan 10 bilyenin renklerine ve üzerlerindeki desenlere göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir:

RenkYıldızlıYıldızsızToplam
Kırmızı426
Mavi134
Toplam5510

Bu torbadan rastgele çekilen bir bilyenin yıldızlı olduğu bilindiğine göre, bu bilyenin kırmızı renkli olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4/5

Cevap

Çekilen bilyenin kırmızı olma olasılığı 4/5'tir.
Soruda bilyenin yıldızlı olduğu bilgisi verildiği için artık sadece yıldızlı bilyelerle ilgileniyoruz. Toplam 5 yıldızlı bilye bulunmaktadır. Bu 5 bilyeden 4 tanesi kırmızı olduğu için olasılık bu değerlerin birbirine oranı olan dört bölü beştir.

Adım Adım Çözüm

1
Koşula bağlı olarak yeni örnek uzayı (tüm durumları) belirle.
Bilyenin yıldızlı olduğu bilindiği için toplam yıldızlı bilye sayısı olan 55, bizim yeni örnek uzayımız olur.
Koşullu olasılık problemlerinde 'bilindiğine göre' ifadesinden sonra gelen bilgi, tüm durumların sayısını belirler.
2
İstenen durumun (kırmızı ve yıldızlı bilyeler) sayısını belirle.
Tabloya göre hem kırmızı hem de yıldızlı olan bilye sayısı 44'tür.
İstenen olasılık, yeni örnek uzayı içindeki belirli bir alt kümenin gerçekleşme durumudur.
3
Olasılık formülünü uygula.
P(KırmızıYıldızlı)=45P(\text{Kırmızı} | \text{Yıldızlı}) = \frac{4}{5}
Olasılık, istenen durum sayısının tüm (koşullu) durum sayısına oranıdır.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık: Bir olayın gerçekleştiği bilindiğinde, başka bir olayın gerçekleşme olasılığıdır. Örnek uzay, verilen koşula göre daraltılır.

İpuçları

1
'Bilindiğine göre' ifadesinden önceki bilye sayılarını unutun ve sadece 'yıldızlı' bilyelere odaklanın.
2
Toplam kaç tane yıldızlı bilye var? Bunların kaç tanesi kırmızı? Bu iki sayıyı oranlayın.
3
Yıldızlı bilye sayısı 5'tir. Bunların içinden kırmızı olanların sayısı 4 olduğuna göre cevap 4/5 olmalıdır.

Daha Fazla Pratik

İki zarın atıldığı bir deneyde, toplamın 8 olduğu bilindiğine göre zarlardan birinin 5 olma olasılığını hesaplayarak konuyu pekiştirebilirsiniz.

Alternatif Yöntem

Venn şeması çizerek 'Kırmızı bilyeler' kümesi ile 'Yıldızlı bilyeler' kümesinin kesişimini (4) belirleyip, bu kesişimi 'Yıldızlı bilyeler' kümesinin eleman sayısına (5) bölebilirsiniz.
Tahmini Süre:45s
Soru 34Soru

Birinci torbada 4 sarı, 2 mavi; ikinci torbada ise 3 sarı, 3 mavi top bulunmaktadır.

Birinci torbadan rastgele bir top alınıp rengine bakılmaksızın ikinci torbaya atılıyor. Daha sonra ikinci torbadan rastgele bir top çekiliyor.

İkinci torbadan çekilen bu topun mavi olduğu bilindiğine göre, birinci torbadan ikinci torbaya atılan topun sarı olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 35\frac{3}{5}

Cevap

35\frac{3}{5}
Soruda 'ikinci torbadan çekilen topun mavi olduğu bilindiğine göre' ifadesi bir koşullu olasılık sorusudur. Çözüm için tüm 'Mavi Çekme' durumlarının olasılığı hesaplanmalı ve paydaya yazılmalıdır. İstenen durum olan 'Sarı Aktarılıp Mavi Çekilmesi' olasılığı ise paya yazılır.

1. Durum (Sarı Aktar - Mavi Çek): 4637=1242\frac{4}{6} \cdot \frac{3}{7} = \frac{12}{42}
2. Durum (Mavi Aktar - Mavi Çek): 2647=842\frac{2}{6} \cdot \frac{4}{7} = \frac{8}{42}

Toplam Mavi Olasılığı: 12+842=2042\frac{12+8}{42} = \frac{20}{42}

Sonuç: 12/4220/42=1220=35\frac{12/42}{20/42} = \frac{12}{20} = \frac{3}{5}.

Adım Adım Çözüm

1
Olası durumları belirle
İki durum vardır: 1. Durum (Sarı aktarılması ve Mavi çekilmesi) veya 2. Durum (Mavi aktarılması ve Mavi çekilmesi).
Birinci torbadan neyin aktarıldığı, ikinci torbanın yapısını ve dolayısıyla çekiliş olasılığını değiştirir.
2
1. Durumun olasılığını hesapla (Sarı aktar, Mavi çek)
P(Sarı Aktar) = \frac{4}{6} = \frac{2}{3}. İkinci torbada 4 Sarı, 3 Mavi olur (Toplam 7). P(Mavi Çek | Sarı Aktar) = \frac{3}{7}. Çarpım: \frac{2}{3} \cdot \frac{3}{7} = \frac{6}{21} = \frac{2}{7}.
Ardışık olayların gerçekleşme olasılığı çarpılarak bulunur.
3
2. Durumun olasılığını hesapla (Mavi aktar, Mavi çek)
P(Mavi Aktar) = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}. İkinci torbada 3 Sarı, 4 Mavi olur (Toplam 7). P(Mavi Çek | Mavi Aktar) = \frac{4}{7}. Çarpım: \frac{1}{3} \cdot \frac{4}{7} = \frac{4}{21}.
Her iki durum için de ortak paydada kalmak (21 veya 42) işlemi kolaylaştırır.
4
Tüm durumun (Mavi çekilme) olasılığını bul
P(Mavi Çek) = \frac{6}{21} + \frac{4}{21} = \frac{10}{21}.
Ayrık durumların olasılıkları toplanır.
5
Koşullu olasılığı hesapla
P(Sarı Aktar | Mavi Çek) = \frac{\text{1. Durum Olasılığı}}{\text{Toplam Mavi Çekme Olasılığı}} = \frac{6/21}{10/21} = \frac{6}{10} = \frac{3}{5}.
Koşullu olasılık formülü: P(A|B) = P(A \cap B) / P(B).

Anahtar Kavram

Bayes Teoremi ve Koşullu Olasılık

İpuçları

1
Önce iki farklı senaryoyu düşünün: 1. Torbadan Sarı topun aktarıldığı durum ve 2. Torbadan Mavi topun aktarıldığı durum.
2
Her iki senaryo için de sonunda 'Mavi' top çekilme olasılığını ayrı ayrı hesaplayın ve toplayın. Bu sizin paydanız (tüm olası durumlar) olacaktır.
3
Koşullu olasılık formülü: I˙stenen Durumun Olasılıg˘ıKos¸ulun Toplam Olasılıg˘ı\frac{\text{İstenen Durumun Olasılığı}}{\text{Koşulun Toplam Olasılığı}}. İstenen durum: Sarı aktarılıp Mavi çekilmesi.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 35Soru

Bir kamu kurumunda yürütülen projelerin dağılımı ve bu projelerde yapılan denetimlerde tespit edilen "mevzuata aykırılık" oranları aşağıdaki tabloda verilmiştir:

BirimProje DağılımıAykırılık Oranı
A Birimi%40%3
B Birimi%35%4
C Birimi%25%8

Kurumda rastgele seçilen bir proje dosyası denetlenmiş ve dosyanın mevzuata aykırı olduğu tespit edilmiştir.

Buna göre, bu dosyanın C Birimi tarafından hazırlanmış olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 1023\frac{10}{23}

Cevap

Seçilen hatalı dosyanın C birimine ait olma olasılığı 1023\frac{10}{23}'tür.
Soruda, bir olayın gerçekleştiği bilindiğinde (dosyanın hatalı olduğu), bu olayın kaynağının belirli bir grup olma olasılığı sorulmaktadır. Bu bir koşullu olasılık problemidir. Çözüm için 'Ağaç Diyagramı' mantığı veya Bayes formülü kullanılır.

1. Toplam Hata Olasılığı: Her birimin hata katkısı toplanır.
* P(Hata) = (A Oranı × A Hata) + (B Oranı × B Hata) + (C Oranı × C Hata)
* P(Hata) = (0,40×0,03)+(0,35×0,04)+(0,25×0,08)(0,40 \times 0,03) + (0,35 \times 0,04) + (0,25 \times 0,08)
* P(Hata) = 0,012+0,014+0,020=0,0460,012 + 0,014 + 0,020 = 0,046

2. İstenen Durumun Olasılığı: Sadece C biriminden kaynaklanan hata.
* P(C \cap Hata) = 0,0200,020

3. Sonuç: İstenen / Toplam
* 0,0200,046=2046=1023\frac{0,020}{0,046} = \frac{20}{46} = \frac{10}{23}

Adım Adım Çözüm

1
Her bir birimden gelen hatalı dosya olasılıklarını (kesişim kümesi) hesapla.
A Birimi katkısı: 0,40×0,03=0,0120,40 \times 0,03 = 0,012
B Birimi katkısı: 0,35×0,04=0,0140,35 \times 0,04 = 0,014
C Birimi katkısı: 0,25×0,08=0,0200,25 \times 0,08 = 0,020
Her birimin toplam proje içindeki payı ile o birimin hata yapma olasılığı çarpılarak, toplam hataya katkısı bulunur.
2
Toplam hatalı dosya olasılığını (örnek uzayı) bul.
Toplam P(Hata) = 0,012+0,014+0,020=0,0460,012 + 0,014 + 0,020 = 0,046
Koşullu olasılık formülünün paydası için tüm olası 'mevzuata aykırı' durumların toplam olasılığı gerekir.
3
Bayes teoremi veya koşullu olasılık formülünü uygula: P(C | Hata) = P(C ve Hata) / P(Hata).
0,0200,046=2046\frac{0,020}{0,046} = \frac{20}{46}
İstenen durum (C'den gelen hatalı dosya), tüm olası durumlara (toplam hatalı dosya) oranlanır.
4
Kesri sadeleştir.
2046=1023\frac{20}{46} = \frac{10}{23}
Sonuç en sade haliyle ifade edilir.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık (Bayes Teoremi Uygulaması)

İpuçları

1
Önce, rastgele seçilen herhangi bir dosyanın hatalı çıkma olasılığını (toplam olasılık) hesaplayın. A, B ve C birimlerinin her birinden gelen hata katkılarını toplayın.
2
C biriminden gelen hata katkısı 0,25×0,080,25 \times 0,08 şeklindedir. Toplam hata olasılığı ise tüm birimlerin katkılarının toplamıdır.
3
İstenen olasılık = (C'nin Hata Katkısı) / (Toplam Hata Olasılığı) formülünü kullanın.

Daha Fazla Pratik

Birimlerin hata oranları değişmeden, proje dağılımları eşit olsaydı sonucun nasıl değişeceğini inceleyen bir soru çözülebilir.

Alternatif Yöntem

Sayı vererek çözüm: Toplam 10.000 proje olduğunu varsayalım.
- A: 4.000 proje -> %3 hata -> 120 hatalı
- B: 3.500 proje -> %4 hata -> 140 hatalı
- C: 2.500 proje -> %8 hata -> 200 hatalı
- Toplam hatalı proje sayısı = 120 + 140 + 200 = 460.
- C'den gelen hatalı sayısı = 200.
- Olasılık = 200 / 460 = 20 / 46 = 10 / 23.
Tahmini Süre:2m 30s
Soru 36Soru

Bir kamu kuruluşunun insan kaynakları birimi tarafından düzenlenen üst düzey yöneticilik eğitimine katılan 8080 personelin branşlarına ve yabancı dil seviyelerine ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda verilmiştir:

BranşPersonel Sayısıİleri Seviye İngilizce Bilenlerin Oranı (%)
İdari5020
Teknik3040

Eğitime katılanlar arasından rastgele seçilen bir personelin ileri seviye İngilizce bildiği bilindiğine göre, bu personelin İdari branşta olma olasılığı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 511\frac{5}{11}

Cevap

Seçilen personelin İngilizce bildiği bilindiğine göre, İdari branştan gelme olasılığı 511\frac{5}{11} olarak hesaplanır.
Seçilen kişinin İngilizce bildiği bilindiği için örnek uzayımız sadece İngilizce bilen 10+12=2210 + 12 = 22 kişiden oluşur. Bu grup içerisinde İdari branştan gelenlerin sayısı 10 olduğu için olasılık değeri 10/2210/22, sadeleştirildiğinde ise 5/115/11 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Branşlara göre ileri seviye İngilizce bilen personel sayısını hesaplayalım.
İdari: 50×20100=1050 \times \frac{20}{100} = 10 kişi
Teknik: 30×40100=1230 \times \frac{40}{100} = 12 kişi
Koşullu olasılıkta hem istenen durumun hem de örnek uzayın eleman sayılarını belirlemek gerekir.
2
Koşul bilgisini kullanarak yeni örnek uzayını (toplam İngilizce bilen sayısını) belirleyelim.
Toplam İngilizce bilen: 10+12=2210 + 12 = 22 kişi
Seçilen kişinin İngilizce bildiği kesin bir bilgi olduğu için olasılık hesabında payda sadece bu kişilerden oluşmalıdır.
3
İstenen durumu (İdari branştaki İngilizce bilenler) tüm durumlara oranlayalım.
Olasılık = 1022=511\frac{10}{22} = \frac{5}{11}
Olasılık, istenen durum sayısının tüm mümkün durum sayısına (kısıtlanmış örnek uzayı) oranıdır.

Anahtar Kavram

Koşullu Olasılık

İpuçları

1
'Bilindiğine göre' ifadesinden sonra gelen bilgi, yeni örnek uzayınızı (paydayı) belirler.
2
Önce her iki branşta ayrı ayrı kaç kişinin İngilizce bildiğini bulun, ardından bu sayıları toplayarak toplam İngilizce bilen sayısına ulaşın.
3
İdari branştaki 10 kişinin, toplam İngilizce bilen 22 kişiye oranını hesaplayarak sonuca ulaşabilirsiniz.

Daha Fazla Pratik

Benzer sorularda tablo verilerini ağaç diyagramına dönüştürmek, koşullu olasılık yollarını görselleştirmenize yardımcı olur.
Tahmini Süre:1m 30s
ÖncekiSayfa 2 / 2
Koşullu Olasılık Alıştırma Soruları — KPSS Genel Yetenek - Genel Kültür — Sayfa 2 | Examkin