Çalışma Sermayesi Yönetimi

122 soru

Bir işletmenin stok yönetimi verileri aşağıdaki gibidir:

- Yıllık talep: $10.000$ birim
- Sipariş verme maliyeti: $200$ TL/sipariş
- Birim elde bulundurma maliyeti: $4$ TL/yıl
- Ortalama tedarik süresi: $5$ gün
- Günlük ortalama talep: $28$ birim

İşletme, tedarik süresindeki olası dalgalanmalara karşı halihazırda $40$ birim emniyet stoku tutmaktadır. (Bir yıl $360$ gün kabul edilmektedir.)

İşletmenin ana tedarikçisi, lojistik süreçlerinde yaşanan global aksaklıklar nedeniyle ortalama teslim süresinin $5$ gün olarak kalacağını, ancak teslimatlardaki gecikme gün sayısının sapmasının (varyansının) belirgin şekilde artacağını bildirmiştir. İşletme yönetimi, mevcut müşteri hizmet düzeyini (stoksuz kalmama olasılığını) aynen korumaya karar vermiştir.

Bu yeni durum karşısında, işletmenin uygulaması gereken Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) ve Yeniden Sipariş Noktası (YSN) değerleri için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

ESM 1000 birim olarak sabit kalır, YSN ise 180 birimin üzerine çıkarılmalıdır.

ESM tedarik riskini dengelemek için 1000 birimin üzerine çıkarılır, YSN 180 birim olarak sabit kalır.

ESM 1000 birim olarak sabit kalır, YSN ise emniyet stoku ihtiyacı azalacağı için 180 birimin altına düşürülür.

Hem ESM hem de YSN risk artışına bağlı olarak sırasıyla 1000 ve 180 birimin üzerine çıkarılmalıdır.

ESM stok bulundurma maliyetini kısmak için 1000 birimin altına düşürülür, YSN ise 180 birim olarak sabit kalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: ESM 1000 birim olarak sabit kalır, YSN ise 180 birimin üzerine çıkarılmalıdır.

Cevap

ESM'nin 1000 birim olarak sabit kalacağını, YSN'nin ise 180 birimin üzerine çıkarılması gerektiğini belirten seçenektir.

Doğru yanıt, ESM formülünün tedarik süresindeki varyansından bağımsız olduğunu ve 1000 birimde sabit kalacağını, buna karşılık artan riskin emniyet stokunu artırmayı zorunlu kıldığını ve dolayısıyla YSN'nin (Beklenen Teslimat Süresindeki Talep + Emniyet Stoku) 180 birimin üzerine çıkması gerektiğini doğru şekilde tespit etmektedir.

Adım Adım Çözüm

Mevcut Ekonomik Sipariş Miktarını (ESM) hesapla.

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot 10000 \cdot 200}{4}} = \sqrt{1000000} = 1000

birim.

Değişim öncesi temel döngü stoku sipariş miktarını tespit etmek için.

Mevcut Yeniden Sipariş Noktasını (YSN) hesapla.

YSN = (28 \text{ birim/gün} \cdot 5 \text{ gün}) + 40 \text{ birim emniyet stoku} = 140 + 40 = 180

birim.

Değişim öncesi sipariş tetikleme seviyesini belirlemek için.

Tedarik süresindeki varyans (sapma) artışının etkilerini analiz et.

Hizmet düzeyini korumak için artan belirsizliğe karşı Emniyet Stoku artırılmalıdır (

>40

). ESM parametreleri (

D, S, H

) değişmediği için ESM aynı kalır (

1000

Emniyet stokunun tedarik süresi belirsizliklerini sönümleme işlevi vardır; ESM ise sadece öngörülebilir talep ve maliyet optimizasyonu ile ilgilidir.

Yeni YSN değerinin yönünü belirle.

Yeni

YSN = 140 + \text{Yeni Emniyet Stoku}

. Emniyet stoku

40

'ın üzerine çıkacağı için, YSN de kesinlikle

180

birimin üzerine çıkarılmalıdır.

Formüldeki toplama işlemi gereği, emniyet stokundaki artış doğrudan YSN'yi yükseltir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı ve Emniyet Stoku İlişkisi

Soru 102Soru →

Güneş enerjisi panelleri üretimi ve kurulumu yapan Sigma A.Ş., yıl içindeki mevsimsel talep dalgalanmalarına bağlı olarak ortaya çıkan geçici dönen varlık ihtiyacının tamamını ve sürekli dönen varlıklarının ise yarısını kısa vadeli ticari ve banka kredileriyle finanse etmektedir. Şirket yönetimi, makroekonomik göstergelerdeki dalgalanmalar ve olası bir kredi daralması riskine karşı pasif yapısını yeniden yapılandırmaya karar vermiştir. Yeni alınan yönetim kurulu kararına göre şirket; duran varlıklarının, sürekli dönen varlıklarının tamamının ve hatta geçici dönen varlık ihtiyacının önemli bir kısmının finansmanında uzun vadeli tahvil ihracı ve özkaynak kullanımına geçecektir.

Normal getiri eğrisi (kısa vadeli faizlerin uzun vadeli faizlerden düşük olduğu) varsayımı altında, Sigma A.Ş.'nin eski ve yeni finansman politikaları ile bu yapısal değişimin risk-getiri profili üzerindeki beklenen etkisi aşağıdakilerin hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Şirket atılgan (agresif) finansman politikasından ihtiyatlı (muhafazakâr) finansman politikasina geçiş yapmıştır; bu politika değişikliği işletmenin net çalışma sermayesini büyüterek likidite riskini azaltacak ancak atıl fon oluşumu ve yüksek fonlama maliyeti sebebiyle kârlılığını düşürecektir.

Şirket uyumlu (dengeli) finansman politikasından ihtiyatlı finansman politikasina geçiş yapmıştır; uzun vadeli yabancı kaynakların maliyeti kısa vadeli kaynaklara göre daha düşük olacağından işletmenin hem likidite riski azalacak hem de kârlılık oranı artacaktır.

Şirket atılgan (agresif) finansman politikasından uyumlu (dengeli) finansman politikasina geçiş yapmıştır; varlıkların ekonomik ömürleri ile kaynakların vadelerinin eşleştirilmesi, işletmenin finansal kaldıraç derecesini artırarak özkaynak kârlılığını yükseltecektir.

Şirket ihtiyatlı finansman politikasından atılgan (agresif) finansman politikasina geçiş yapmıştır; kısa vadeli yabancı kaynak ağırlığının azaltılması net çalışma sermayesini daraltacağından işletmenin ödeme güçlüğüne düşme riski artacaktır.

Şirket atılgan (agresif) finansman politikasından uyumlu (dengeli) finansman politikasina geçiş yapmıştır; sürekli dönen varlıkların uzun vadeli fonlarla karşılanması net çalışma sermayesini sıfırlayarak risk ve getiri arasında optimum dengeyi sağlayacaktır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Şirket atılgan (agresif) finansman politikasından ihtiyatlı (muhafazakâr) finansman politikasina geçiş yapmıştır; bu politika değişikliği işletmenin net çalışma sermayesini büyüterek likidite riskini azaltacak ancak atıl fon oluşumu ve yüksek fonlama maliyeti sebebiyle kârlılığını düşürecektir.

Cevap

Şirketin başlangıçta kısa vadeli kaynakları yoğun kullandığı atılgan (agresif) finansman politikasından, uzun vadeli kaynakları yoğun kullandığı ihtiyatlı (muhafazakâr) finansman politikasına geçiş yaptığını ve bunun likidite riskini düşürüp kârlılığı azaltacağını belirten seçenektir.

Doğru seçenek; işletmenin eski ve yeni finansman stratejilerini ile bunların sonuçlarını eksiksiz analiz etmektedir. İşletmenin eski politikasında sürekli dönen varlıklarının bir kısmı kısa vadeli borçlarla finanse edildiği için politika 'atılgan' statüsündedir. Yeni kararla birlikte geçici dönen varlıkların da bir kısmının uzun vadeli kaynaklarla karşılanması politikayı 'ihtiyatlı' hale getirir. İhtiyatlı politikada işletmenin kısa vadeli yükümlülükleri azalacağından net çalışma sermayesi genişler ve likidite riski düşer. Fakat, bu güvenli yapının bir bedeli vardır: Uzun vadeli fonların faiz oranlarının genelde daha yüksek olması ve ihtiyacın düşük olduğu dönemlerde bu uzun vadeli fonların kasada atıl (boşta) beklemesine rağmen faiz işlemeye devam etmesi, işletmenin genel kârlılığını düşürür.

Adım Adım Çözüm

İşletmenin eski (mevcut) finansman politikasını tanımlama

Eski politika: Atılgan (Agresif) Finansman Politikası.

İşletme sadece mevsimsel (geçici) dönen varlık ihtiyacını değil, yapısal olan sürekli dönen varlıklarının yarısını da kısa vadeli kredilerle finanse etmektedir. Kısa vadeli yabancı kaynak kullanımı geçici dönen varlıkları aştığı için bu durum atılgan politikaya işaret eder.

İşletmenin yeni finansman politikasını tanımlama

Yeni politika: İhtiyatlı (Muhafazakâr) Finansman Politikası.

İşletme yeni durumda duran varlıklar ve sürekli dönen varlıklara ek olarak, geçici dönen varlıklarının da bir kısmını uzun vadeli (tahvil ve özkaynak) fonlarla finanse edecektir. Uzun vadeli fonlar sürekli varlık ihtiyacını aştığı için bu ihtiyatlı politikadır.

Bu politika değişiminin risk ve kârlılık üzerindeki etkisini analiz etme

Likidite riski azalır, kârlılık düşer.

Kısa vadeli borçların yerini uzun vadeli fonların alması net çalışma sermayesini (Dönen Varlıklar - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar) artırarak işletmenin likidite riskini (ödeme güçlüğü riskini) azaltır. Ancak normal getiri eğrisinde uzun vadeli fonların faiz maliyeti daha yüksektir ve mevsimsel ihtiyacın olmadığı ölü dönemlerde bu fonlar atıl kalarak işletmeye boş yere faiz yükü bindirir, bu da kârlılığı düşürür.

Anahtar Kavram

Çalışma Sermayesi Finansman Politikalarının Risk-Getiri Etkileşimi

Soru 103Soru →

Sipariş üzerine özel maksatlı endüstriyel makine üretimi yapan bir sanayi işletmesi, üretim sürecinde ihtiyaç duyduğu yüksek maliyetli ithal parçaları tedarikçilerinden sağladığı ticari kredilerle finanse etmektedir. Aynı zamanda, sözleşme imzaladığı müşterilerinden sipariş anında iş bedelinin büyük bir kısmını nakit avans olarak tahsil etmektedir. İşletmenin yıl boyunca kesintisiz sürdürdüğü temel üretim faaliyetleri için bilançosunda asgari bir hammadde ve nakit düzeyini koruması gerekirken; özellikle ilkbahar aylarında açılan yoğun kamu ihaleleri döneminde kapasite kullanım oranı artmakta ve ek dönen varlık ihtiyacı doğmaktadır.

Bu işletmenin çalışma sermayesi yapısı incelendiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi finansal yönetim teorisine göre kesinlikle doğrudur?

İşletmenin bilançosunda yer alan dönen varlıkların toplamı net çalışma sermayesini oluştururken; bu varlıklardan ihaleler döneminde oluşan kısa vadeli yabancı kaynakların çıkarılmasıyla brüt çalışma sermayesi elde edilir.

İşletmenin bahar aylarındaki ihaleler sebebiyle katlandığı dönemsel kapasite artışından kaynaklanan fon ihtiyacı sürekli çalışma sermayesini; yıl boyunca muhafaza edilmesi gereken asgari hammadde düzeyi ise geçici çalışma sermayesini ifade eder.

İşletmenin tedarikçilere olan ticari borçları ve müşterilerden tahsil ettiği avansların toplamı, bilançosundaki toplam dönen varlıkları aştığı takdirde, işletmenin negatif net çalışma sermayesi pozisyonunda olduğu kabul edilir.

İşletmenin negatif net çalışma sermayesine sahip olması durumunda, likidite durumu güçleneceği için asit-test oranı doğrudan artış gösterir ve stokların nakde dönüşme hızı önemsiz hale gelir.

İşletmenin dönen varlık ihtiyacının tamamını özkaynaklar ve uzun vadeli yabancı kaynaklarla finanse etmesi, net çalışma sermayesini eksiye düşürerek işletmeyi yüksek riskli agresif bir yapıya sokar.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletmenin tedarikçilere olan ticari borçları ve müşterilerden tahsil ettiği avansların toplamı, bilançosundaki toplam dönen varlıkları aştığı takdirde, işletmenin negatif net çalışma sermayesi pozisyonunda olduğu kabul edilir.

Cevap

Net çalışma sermayesi, işletmenin dönen varlıkları ile kısa vadeli yabancı kaynakları (KVYK) arasındaki farkı ifade eder. Ticari borçlar (satıcılara olan borçlar) ve alınan sipariş avansları bilançonun KVYK grubunda yer alır. Eğer bir işletmenin bu nitelikteki kısa vadeli borçlarının toplamı, sahip olduğu brüt çalışma sermayesini (toplam dönen varlıkları) aşarsa, aradaki fark eksi (-) değer alacaktır. Bu durum finansal yönetim literatüründe 'negatif net çalışma sermayesi' olarak adlandırılır ve işletmenin kısa vadeli yükümlülüklerini karşılamada zorlanabileceğini (yüksek likidite riski taşıdığını) gösterir. Doğru ifade bu yapısal matematiksel gerçeği tam olarak yansıtmaktadır.

Adım Adım Çözüm

Çalışma sermayesi kavramlarının temel tanımlarını hatırlamak.

Dönen varlıklar toplamı Brüt Çalışma Sermayesidir. Dönen Varlıklar - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar = Net Çalışma Sermayesidir.

Seçeneklerdeki tanımlamaların doğruluğunu teyit etmek için ana formüllere ihtiyaç vardır.

Sürekli ve Geçici çalışma sermayesi ayrımını senaryoya uygulamak.

Senaryodaki 'yıl boyunca korunan asgari hammadde/nakit' sürekli çalışma sermayesini, 'ihale dönemindeki ek ihtiyaç' ise geçici çalışma sermayesini yansıtır.

Dönemsel dalgalanmalar ile taban gereksinim arasındaki farkı doğru eşleştirmek için.

Negatif Net Çalışma Sermayesi durumunun şartlarını değerlendirmek.

Kısa vadeli yabancı kaynaklar (ticari borçlar, alınan avanslar vb.) toplamının dönen varlıkları geçmesi matematiksel olarak net çalışma sermayesinin sıfırın altına (negatif) düşmesi anlamına gelir.

Doğru seçenekte sunulan önermenin yapısal geçerliliğini kanıtlamak için.

Anahtar Kavram

Brüt, Net, Negatif Net ile Sürekli ve Geçici Çalışma Sermayesi Kavramları

Soru 104Soru →

Bilişim teknolojileri alanında faaliyet gösteren ve bugüne kadar yatırımlarının finansmanında vade uyumu (dengeli) yaklaşımını benimseyen Omega A.Ş.'nin yönetim kurulu, piyasadaki kısa vadeli faiz oranlarının uzun vadeli oranlara göre kalıcı olarak düşeceği beklentisiyle yeni bir strateji kararı almıştır. Alınan karara göre işletme;

I. Kasa ve banka mevcudunu asgari seviyeye indirip, alacak tahsil sürelerini kısaltarak satış hacmine oranla daha düşük seviyede bir dönen varlık tutma yoluna gidecektir.
II. Sadece geçici dönen varlıklarını değil, sürekli dönen varlıklarının da önemli bir kısmını kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse etmeye başlayacaktır. Duran varlıkların finansmanında ise uzun vadeli kaynak kullanımına devam edilecektir.

Buna göre, Omega A.Ş.'nin benimsediği yeni çalışma sermayesi yatırım ve finansman politikaları ile bu durumun işletmenin risk-getiri profiline beklenen etkisi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Yatırım Politikası: Atılgan, Finansman Politikası: Atılgan / Etki: İşletmenin net çalışma sermayesi daralır, likidite riski en yüksek seviyeye çıkarken beklenen kârlılık artar.

Yatırım Politikası: İhtiyatlı, Finansman Politikası: Atılgan / Etki: Düşük dönen varlık tutarı sayesinde faaliyet riski azalır, ancak kısa vadeli borç yükü kârlılığı düşürür.

Yatırım Politikası: Atılgan, Finansman Politikası: Uyumlu (Dengeli) / Etki: Sürekli dönen varlıklar kısa vadeli kaynakla finanse edildiği için risk seviyesi dengelenir, kârlılık ortalamada kalır.

Yatırım Politikası: Atılgan, Finansman Politikası: İhtiyatlı / Etki: Kısa vadeli kaynak kullanımının ağırlığı arttığı için finansman maliyetleri yükselir ve işletmenin net kâr marjı daralır.

Yatırım Politikası: İhtiyatlı, Finansman Politikası: Uyumlu (Dengeli) / Etki: Artan kısa vadeli borçlar finansal kaldıraç etkisi yaratarak hisse başına kâr dalgalanmalarını ve finansal riski azaltır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yatırım Politikası: Atılgan, Finansman Politikası: Atılgan / Etki: İşletmenin net çalışma sermayesi daralır, likidite riski en yüksek seviyeye çıkarken beklenen kârlılık artar.

Cevap

İşletmenin aldığı kararlar doğrultusunda yatırım politikası atılgan, finansman politikası atılgandır. Bu durum net çalışma sermayesini daraltarak likidite riskini en yüksek seviyeye çıkarırken, beklenen kârlılığı artırır.

Verilen senaryoda, işletme dönen varlıklarını minimize ederek (I. madde) 'Atılgan Yatırım Politikası' izlemektedir. Aynı zamanda, sürekli dönen varlıklarının fonlamasında uzun vadeli kaynaklar yerine kısa vadeli yabancı kaynakları kullanarak (II. madde) 'Atılgan Finansman Politikası' benimsemiştir. Her iki tarafın da atılgan olması; işletmenin net çalışma sermayesinin (Dönen Varlıklar - Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar) ciddi şekilde daralmasına yol açar. Bu durum işletmenin likidite riskini zirveye taşırken, düşük maliyetli kısa vadeli fon kullanımının ve varlık devir hızının artması kârlılık beklentisini yükseltir.

Adım Adım Çözüm

Yatırım politikasını analiz et

Satışlara oranla düşük seviyede dönen varlık (kasa, alacak vb.) tutulması 'Atılgan (Agresif) Yatırım Politikası'dır.

Varlık (aktif) tarafında likiditenin düşük tutulması, kârlılığı artırma amacı taşır ancak riski yükseltir.

Finansman politikasını analiz et

Sürekli dönen varlıkların önemli bir kısmının kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmesi 'Atılgan (Agresif) Finansman Politikası'dır.

Kaynak (pasif) tarafında vade uyumu ilkesi terk edilerek, daha ucuz olan ancak geri ödeme baskısı yaratan kısa vadeli fonların ağırlığı artırılmıştır.

Risk ve kârlılık etkisini sentezle

Hem aktifte hem pasifte atılgan strateji seçilmesi, işletmenin likidite (ödeme güçlüğü) riskini maksimize ederken, düşük maliyetli fonlama ve yüksek varlık devir hızı sayesinde beklenen kârlılığı artırır.

Risk ve getiri arasında doğru orantı vardır. İşletme, getiri beklentisini yükseltmek için en yüksek riskli bileşimi tercih etmiştir.

Anahtar Kavram

Çalışma Sermayesine Yatırım ve Finansman Politikaları Arasındaki Etkileşim ve Risk-Getiri Ödünleşimi

Soru 105Soru →

Bir işletmenin yıllık kredili satış tutarı $3.600.000$ TL, bilançosunda yer alan ortalama ticari alacaklar kalemi ise $400.000$ TL olarak gerçekleşmiştir.

İşletmenin bir yılı $360$ gün olarak kabul edildiğine göre, alacak tahsil süresi (ortalama tahsilat süresi) kaç gündür?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 40

Cevap

İşletmenin alacak tahsil süresi 40 gündür.

Alacak tahsil süresi, bir yıldaki gün sayısının alacak devir hızına bölünmesiyle elde edilir. İlk olarak yıllık kredili satışlar (

3.600.000

TL), ortalama ticari alacaklara (

400.000

TL) bölünerek alacak devir hızı

9

olarak bulunur. Ardından

360

gün, bulunan devir hızına (

9

) bölünerek ortalama tahsilat süresinin

40

gün olduğu hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

Alacak devir hızının hesaplanması.

3.600.000 \div 400.000 = 9

defa.

Ortalama tahsilat süresini bulmak için öncelikle alacakların bir yıl içinde kaç kez tahsil edildiğini gösteren alacak devir hızı bulunmalıdır.

Alacak tahsil süresinin hesaplanması.

360 \div 9 = 40

gün.

Bir yıldaki kabul edilen gün sayısının (

360

) alacak devir hızına bölünmesiyle, alacakların ortalama tahsil edilme süresi gün cinsinden bulunur.

Anahtar Kavram

Alacak Devir Hızı ve Ortalama Tahsilat Süresi (DSO)

Soru 106Soru →

Tedarik zinciri optimizasyonu kapsamında hammadde alımlarını değerlendiren bir işletme, nakliye ve gümrükleme gibi her siparişte katlanılan sabit nitelikli giderlerden tasarruf etmek amacıyla tek seferde alım yaptığı parti büyüklüğünü (sipariş miktarını) artırmayı planlamaktadır.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) yaklaşımına göre, işletmenin bir defada tedarik ettiği ürün miktarını artırması sonucunda stok maliyet kalemlerinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Yıllık sipariş verme maliyeti düşerken, yıllık elde bulundurma maliyeti artar.

Yıllık sipariş verme maliyeti artarken, yıllık elde bulundurma maliyeti düşer.

Toplam stok maliyeti içindeki sipariş verme ve elde bulundurma maliyetleri eşzamanlı olarak artar.

Sipariş miktarının artması stok devir hızını yükselteceğinden elde bulundurma maliyeti belirgin şekilde azalır.

Yıllık sipariş verme maliyeti sabit kalırken, ortalama stok süresi kısaldığı için elde bulundurma maliyeti düşer.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yıllık sipariş verme maliyeti düşerken, yıllık elde bulundurma maliyeti artar.

Cevap

İşletmenin tek seferde verdiği sipariş miktarını artırması, yıl içinde verilecek toplam sipariş sayısını azaltacağından yıllık sipariş verme maliyetini düşürür; ancak depoda tutulan ortalama stok miktarını yükselteceğinden yıllık elde bulundurma maliyetini artırır.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modelinde, bir defada verilen sipariş miktarı (Q) ile yıllık sipariş verme maliyeti arasında ters, yıllık elde bulundurma maliyeti arasında ise doğru orantı vardır. İşletme parti büyüklüğünü artırdığında, yıllık talebi karşılamak için daha az sayıda sipariş vermek zorunda kalır ve böylece nakliye, haberleşme gibi her siparişte oluşan maliyetlerin toplamı düşer. Ancak tek seferde daha fazla ürün alındığı için depodaki ortalama stok seviyesi (

Q/2

) yükselir. Bu durum depo kirası, sigorta, fire ve sermaye bağlama gibi elde bulundurma maliyetlerinin artmasıyla sonuçlanır.

Adım Adım Çözüm

Sipariş miktarının yıllık sipariş sayısına etkisini değerlendirmek.

Sipariş miktarı artarsa, yıllık ihtiyacı karşılamak için daha az sayıda sipariş verilir ve sipariş verme maliyetleri azalır.

Yıllık sipariş sayısı, yıllık talebin sipariş miktarına bölünmesiyle (

D/Q

) bulunur. Payda (Q) büyüdükçe sonuç küçülür.

Sipariş miktarının ortalama stok düzeyine etkisini değerlendirmek.

Sipariş miktarı artarsa, depoya giren ürün miktarı artacağından ortalama stok düzeyi yükselir ve elde bulundurma maliyeti artar.

Ortalama stok düzeyi, sipariş miktarının yarısına (

Q/2

) eşittir. Q arttıkça ortalama stok ve buna bağlı maliyetler doğru orantılı olarak artar.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Maliyet İlişkileri

Soru 107Soru →

Kârlılığını maksimize etmeyi hedefleyen bir perakende işletmesi, varlıklarının finansmanında yeni bir strateji benimsemiştir. Bu stratejiye göre işletme; geçici dönen varlıklarının tamamını ve sürekli dönen varlıklarının da önemli bir bölümünü kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse etmektedir. Duran varlıkların finansmanında ise uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar kullanılmaktadır.

Buna göre işletmenin uygulamaya başladığı çalışma sermayesi finansman politikası ve bu politikanın likidite riski ile kârlılık üzerindeki beklenen etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?

Atılgan (Agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; bu durum işletmenin likidite riskini ve beklenen kârlılığını artırır.

İhtiyatlı (Muhafazakâr) finansman politikası uygulanmaktadır; bu durum işletmenin likidite riskini ve beklenen kârlılığını azaltır.

Atılgan (Agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; bu durum işletmenin likidite riskini düşürürken beklenen kârlılığını da azaltır.

Dengeli (Vade uyumlu) finansman politikası uygulanmaktadır; bu durum risk ve kârlılık arasında nötr bir etki yaratır.

Faaliyet kaldıracı politikası uygulanmaktadır; bu durum likidite riskini artırırken kârlılık üzerinde belirsizlik yaratır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Atılgan (Agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; bu durum işletmenin likidite riskini ve beklenen kârlılığını artırır.

Cevap

Atılgan (Agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; bu durum işletmenin likidite riskini ve beklenen kârlılığını artırır.

Çalışma sermayesi finansmanında geçici dönen varlıkların yanı sıra, sürekli dönen varlıkların da bir kısmının kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmesi 'Atılgan (Agresif) Finansman Politikası' olarak adlandırılır. Kısa vadeli faiz oranları genellikle uzun vadeli oranlardan daha düşük olduğu için bu tercih işletmenin finansman maliyetini azaltır ve beklenen kârlılığını artırır. Ancak kısa vadeli borçların anapara ve faiz ödemeleri çok daha sık yapılacağından, işletmenin vadesi gelen borçlarını ödeyememe (likidite) riski artar.

Adım Adım Çözüm

İşletmenin varlık finansman yapısındaki eşleşmeyi analiz et.

İşletme, geçici dönen varlıklarının tamamını ve sürekli dönen varlıklarının bir bölümünü kısa vadeli kaynaklarla finanse etmektedir.

Vade uyumuna göre hangi çalışma sermayesi finansman politikasının seçildiğini belirlemek için varlık ve kaynak vadelerinin nasıl eşleştiğine bakılmalıdır.

Belirlenen finansman yapısının hangi politikaya ait olduğunu tanımla.

Sürekli dönen varlıkların (uzun vadeli ihtiyaç) kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmesi Atılgan (Agresif) Finansman Politikasıdır.

Dengeli politikadan sapılarak kısa vadeli borçlanmaya ağırlık verilmesi agresif bir yaklaşımdır.

Atılgan politikanın risk ve getiri üzerindeki etkisini değerlendir.

Kısa vadeli kaynakların faiz maliyeti düşük olduğu için kârlılık artar; ancak bu borçların sürekli yenilenme zorunluluğu likidite (ödeme gücü) riskini yükseltir.

Finansta temel kural olan risk-getiri ödünleşimi (trade-off) gereği, yüksek kârlılık beklentisi yüksek risk üstlenilmesini gerektirir.

Anahtar Kavram

Çalışma Sermayesi Finansman Politikaları ve Risk-Getiri İlişkisi

Tahmini Süre:45s

Soru 108Soru →

Bir perakende işletmesine, toptancısı tarafından hammadde alımlarında ' $3/15$ , net $60$ ' ödeme koşulu teklif edilmiştir. İşletme nakit sıkışıklığı nedeniyle ilk $15$ gün içindeki erken ödeme indiriminden faydalanmayıp, fatura bedelini vade sonu olan $60.$ günde ödemeyi tercih etmiştir.

Buna göre, işletmenin erken ödeme iskontosundan vazgeçmesi nedeniyle katlandığı ticari kredinin yıllık maliyeti hesaplanırken dikkate alınması gereken 'fiili kredi kullanım süresi' (vade farkı süresi) kaç gündür?

15

45

60

75

360

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $45$

Cevap

İşletmenin fiili kredi kullanım süresi

45

gündür.

Ticari kredi maliyeti hesaplanırken ödenen zımni (gizli) faizin hangi süre için geçerli olduğu bulunmalıdır. '

3/15

, net

60

' şartında işletme, faturayı ilk

15

gün içinde öderse herhangi bir finansman maliyetine katlanmaz. Dolayısıyla kredili kalınan fiili süre, net vadeden (

60

gün) iskontolu ödeme süresinin (

15

gün) çıkarılmasıyla elde edilen

45

gündür.

Adım Adım Çözüm

Ticari kredinin bileşenlerini belirlemek

İskonto süresi =

15

gün, Net vade =

60

gün

Maliyet hesabında kullanılacak gün sayısını bulmak için verilen şartların analiz edilmesi gerekir.

Fiili kredi kullanım süresini hesaplamak

60 - 15 = 45

gün

İşletme ilk

15

gün faturayı bedelsiz (faizsiz) ödeme hakkına sahiptir. Kredi maliyeti, bu ücretsiz dönem bittikten sonra başlayan süreyi kapsar.

Anahtar Kavram

Ticari Kredi Maliyeti Hesaplamasında Vade Farkı

Soru 109Soru →

Nakit döngüsü (nakit dönüşüm süresi), bir işletmenin hammadde alımı için yaptığı ödeme ile bu hammaddenin işlenip satılması sonucu tahsil edilen nakit arasındaki zaman dilimini ifade eder ve işletmenin ne kadar süreyle dış finansmana ihtiyaç duyduğunu gösterir.

Buna göre, işletmenin çalışma sermayesi ihtiyacını azaltmak ve nakit döngüsünü kısaltmak isteyen bir finans yöneticisinin aşağıdaki stratejilerden hangisini izlemesi beklenir?

Tedarikçilere yapılan ticari borç ödemelerinin vadesini uzatmak

Pazar payını artırmak amacıyla müşterilere sunulan kredi vadelerini uzatmak

Üretimde aksama yaşamamak için ortalama hammadde ve mamul stok miktarını artırmak

Satıcıların sunduğu iskontolardan faydalanmak amacıyla ticari borçları erken ödemek

Müşterilerin erken ödeme yapmasını teşvik eden nakit iskontosu uygulamalarını kaldırmak

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Tedarikçilere yapılan ticari borç ödemelerinin vadesini uzatmak

Cevap

Tedarikçilere yapılan ticari borç ödemelerinin vadesini uzatmak

Nakit döngüsü; stokların ve alacakların tahsil edilme sürelerinin toplamından, ticari borçların ödenme süresinin çıkarılmasıyla bulunur. Ticari borçların ödenme vadesinin uzatılması, işletmeden nakit çıkışını geciktirir. Formüldeki negatif işaretli bileşen (çıkarılan değer) büyüdüğü için matematiksel olarak sonuç küçülür, yani nakit döngüsü kısalır.

Adım Adım Çözüm

Nakit döngüsü formülünü ve bileşenlerini hatırlama.

Nakit\ D\ddot{o}ng\ddot{u}s\ddot{u} = Stok\ Devir\ S\ddot{u}resi + Alacak\ Tahsil\ S\ddot{u}resi - Ticari\ Bor\c{c}\ \ddot{O}deme\ S\ddot{u}resi

Stratejilerin formüldeki değişkenleri nasıl etkilediğini analiz etmek.

Döngüyü kısaltacak matematiksel yönleri belirleme.

Nakit döngüsünün kısalması için toplanan değerlerin (stok ve alacak süreleri) azalması, çıkarılan değerin (ticari borç ödeme süresi) ise artması gerekir.

Ticari borçların daha geç ödenmesi nakit çıkışını geciktirir ve işletmenin finansman ihtiyacını azaltır.

Anahtar Kavram

Nakit Döngüsü Optimizasyonu

Soru 110Soru →

Bir perakende işletmesi, stok kontrol süreçlerinde verimliliği artırmak amacıyla mevcut sipariş politikalarını gözden geçirmektedir. İşletmenin temel satış kalemlerinden biri olan belirli bir ürün için yıllık talebi $50.000$ birim, her bir tedarik işlemi için katlanılan sabit sipariş maliyeti $200$ TL ve bir birim ürünün yıllık elde bulundurma maliyeti ise $5$ TL'dir. İşletme hâlihazırda lojistik kolaylık sağlaması amacıyla bu ürünü her seferinde $5.000$ birimlik partiler hâlinde sipariş etmektedir.

Buna göre, işletmenin stok yönetiminde Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) modeline geçiş yapması durumunda, yıllık toplam stok maliyetinde (sipariş verme ve elde bulundurma maliyetleri toplamı) nasıl bir değişim meydana gelir?

4.500

TL azalır.

7.500

TL azalır.

12.000

TL azalır.

3.000

TL artar.

10.000

TL azalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: $4.500$ TL azalır.

Cevap

Yıllık toplam stok maliyeti

4.500

TL azalır.

İşletme başlangıçta tek seferde

5.000

birim sipariş vererek sipariş maliyetlerini düşük tutmaktadır (

2.000

TL), ancak bu politika yüksek miktarda stok tutulmasına yol açarak elde bulundurma maliyetini

12.500

TL'ye çıkarmaktadır (Toplam:

14.500

TL). ESM formülü uygulandığında optimal sipariş miktarı

2.000

birim olarak bulunur. Bu yeni düzeyde, sipariş maliyeti

5.000

TL'ye yükselirken, ortalama stoku yarıdan fazla azalttığı için elde bulundurma maliyeti

5.000

TL'ye düşer (Toplam:

10.000

TL). Başlangıçtaki toplam maliyet ile yeni optimal maliyet kıyaslandığında, işletme toplam stok maliyetinde

4.500

TL'lik bir düşüş (tasarruf) elde eder.

Adım Adım Çözüm

Mevcut durumdaki toplam stok maliyetinin hesaplanması.

Sipariş Sayısı =

50.000 / 5.000 = 10

. Yıllık Sipariş Maliyeti =

10 \times 200 = 2.000

TL. Ortalama Stok =

5.000 / 2 = 2.500

birim. Yıllık Elde Bulundurma Maliyeti =

2.500 \times 5 = 12.500

TL. Mevcut Toplam Maliyet =

2.000 + 12.500 = 14.500

TL.

Maliyet tasarrufunu veya artışını ölçmek için referans noktası olarak mevcut poliçenin toplam maliyeti bulunmalıdır.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünün uygulanarak optimal sipariş miktarının bulunması.

ESM = \sqrt{\frac{2 \times D \times S}{H}} = \sqrt{\frac{2 \times 50.000 \times 200}{5}} = \sqrt{4.000.000} = 2.000

birim.

Toplam stok maliyetlerini minimize eden teorik ideal sipariş seviyesi belirlenmelidir.

ESM seviyesindeki optimal toplam stok maliyetinin hesaplanması.

Yeni Sipariş Sayısı =

50.000 / 2.000 = 25

. Yeni Sipariş Maliyeti =

25 \times 200 = 5.000

TL. Yeni Ortalama Stok =

2.000 / 2 = 1.000

birim. Yeni Elde Bulundurma Maliyeti =

1.000 \times 5 = 5.000

TL. Optimal Toplam Maliyet =

5.000 + 5.000 = 10.000

TL.

Yeni modele geçildiğinde işletmenin katlanacağı minimum maliyet yükünün hesaplanması gerekir.

Mevcut maliyet ile optimal maliyet arasındaki farkın alınması.

14.500 \text{ TL (Eski)} - 10.000 \text{ TL (Yeni)} = 4.500 \text{ TL}

net maliyet azalışı tespit edilir.

ESM modeline geçişin net finansal etkisini (farkını) bulmak hedeflenmiştir.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) Maliyet Optimizasyonu

Soru 111Soru →

Bir kamu hastanesinin malzeme yönetim birimi, stok maliyetlerini optimize etmek amacıyla "Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM)" modelini kullanmaktadır. Hastane yönetimi, tedarik süreçlerini tamamen dijitalleştirerek her bir sipariş verme maliyetini $\%75$ oranında düşürmeyi başarmıştır.

Yıllık malzeme talebinin ve birim elde bulundurma maliyetinin değişmediği varsayıldığında, bu gelişmenin hastanenin optimum sipariş miktarı (ESM) ve minimum noktadaki toplam yıllık stok maliyeti üzerindeki oransal etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

ESM

\%50

azalır, toplam yıllık stok maliyeti

\%50

azalır.

ESM

\%75

azalır, toplam yıllık stok maliyeti

\%75

azalır.

ESM

\%50

azalır, toplam yıllık stok maliyeti değişmez.

ESM

\%75

artar, toplam yıllık stok maliyeti

\%50

azalır.

ESM değişmez, toplam yıllık stok maliyeti

\%75

azalır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: ESM $\%50$ azalır, toplam yıllık stok maliyeti $\%50$ azalır.

Cevap

ESM

\%50

azalır, toplam yıllık stok maliyeti

\%50

azalır.

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM)

ESM = \sqrt{\frac{2DS}{H}}

formülüyle hesaplanır. Sipariş verme maliyeti (

S

) %75 oranında düşerse, yeni maliyet

0.25S

olur. Bu değer formüldeki karekök dışına

0.5

olarak çıkar, bu da ESM'nin başlangıç değerinin yarısına inmesi, yani %50 azalması demektir. Benzer şekilde, optimum noktadaki toplam stok maliyeti

TM = \sqrt{2DSH}

formülüyle hesaplandığından,

S

'deki %75'lik düşüş (

0.25

çarpanı), karekök dışına

0.5

olarak çıkacak ve toplam maliyeti de %50 oranında azaltacaktır.

Adım Adım Çözüm

Ekonomik Sipariş Miktarı (ESM) formülünü yazarız.

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot S}{H}}

Sipariş maliyetindeki (S) değişimin ESM üzerindeki matematiksel etkisini görmek için.

Yeni sipariş verme maliyetini (

S_{yeni}

) formülde yerine koyarız.

S_{yeni} = S \cdot (1 - 0.75) = 0.25S

. Yeni

ESM = \sqrt{\frac{2 \cdot D \cdot (0.25S)}{H}} = \sqrt{0.25} \cdot \sqrt{\frac{2DS}{H}} = 0.5 \cdot ESM_{eski}

Maliyet %75 azaldığında, yeni değer eski değerin %25'i (0.25 katı) olur. Karekök dışına 0.5 olarak çıkar, bu da %50 azalma demektir.

Optimum noktadaki toplam stok maliyeti (TM) formülünü yazar ve aynı işlemi uygularız.

TM = \sqrt{2 \cdot D \cdot S \cdot H}

. Yeni

TM = \sqrt{2 \cdot D \cdot (0.25S) \cdot H} = \sqrt{0.25} \cdot \sqrt{2DSH} = 0.5 \cdot TM_{eski}

Toplam maliyet de parametrelerin çarpımının karekökü ile orantılıdır. Sipariş maliyetindeki %75'lik düşüş, optimum toplam maliyeti de %50 oranında azaltır.

Anahtar Kavram

Ekonomik Sipariş Miktarı ve Maliyet Analizi

Soru 112Soru →

Nakit giriş ve çıkışlarının belirsiz olduğu ve günlük dalgalanmalar gösterdiği bir piyasada faaliyet gösteren ZETA A.Ş., nakit yönetiminde stokastik bir yaklaşım olan Miller-Orr Modelini kullanmaya başlamıştır. Firma aynı zamanda likidite-karlılık ödünleşimi (trade-off) çerçevesinde nakit döngüsünü optimize etmeyi ve farklı güdülerle tutulan nakit seviyelerini yeniden düzenlemeyi hedeflemektedir.

Bu firmanın nakit ve pazarlanabilir menkul kıymet yönetimi stratejileri değerlendirildiğinde, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Miller-Orr modeline göre; menkul kıymetlerin nakde dönüştürülmesindeki sabit işlem maliyetlerinin artması veya günlük net nakit akışlarındaki varyansın yükselmesi durumunda, firmanın hedef nakit bakiyesini ve nakit üst sınırını daha yüksek bir seviyede belirlemesi finansal açıdan gereklidir.

Nakit döngüsü süresini optimize etmek isteyen firmanın; hammadde tedarikçilerine olan ticari borçlarını vadesinden önce ödeyerek ortalama ödeme süresini kısaltması ve müşterilerine sunduğu alacak tahsilat süresini uzatması likidite pozisyonunu güçlendirir.

Pazarlanabilir menkul kıymetlere yatırım yapmanın temel amacı, nakdin fırsat maliyetini sıfıra indirerek ihtiyat güdüsüyle tutulan atıl fonların yaratacağı likidite riskini tamamen ortadan kaldırmak ve firmanın karlılığını en üst düzeye çıkarmaktır.

Nakit giriş ve çıkışlarının tamamen belirsiz olduğu senaryolarda Baumol modelinin, nakit akışlarının sabit ve öngörülebilir olduğu durumlarda ise Miller-Orr modelinin kullanılması firmanın nakit yönetimindeki sapmaları en aza indirir.

Firmanın tahsilat şamandırasını (collection float) uzatması ve ödeme şamandırasını (disbursement float) kısaltması, bankadaki kullanılabilir nakit bakiyesini artırarak işlem güdüsüyle nakit bulundurma ihtiyacını azaltır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Miller-Orr modeline göre; menkul kıymetlerin nakde dönüştürülmesindeki sabit işlem maliyetlerinin artması veya günlük net nakit akışlarındaki varyansın yükselmesi durumunda, firmanın hedef nakit bakiyesini ve nakit üst sınırını daha yüksek bir seviyede belirlemesi finansal açıdan gereklidir.

Cevap

Miller-Orr modelinde işlem maliyetlerinin veya nakit akışlarındaki varyansın artmasının, hedef nakit bakiyesini ve üst sınırı yükselteceğini belirten ifade doğrudur.

Miller-Orr modelinde hedef nakit dönüş noktası (

Z

) hesaplanırken, menkul kıymet alım-satım işlem maliyetleri ve günlük nakit akışlarının varyansı (

\sigma^2

) formülün pay kısmında yer alır. Bu nedenle, işlem maliyetlerinin artması veya nakit akışlarındaki belirsizliğin (varyansın) yükselmesi durumunda, firmanın artan risklere karşı korunabilmesi için hedef nakit bakiyesini (

Z

) ve üst nakit sınırını (

H

) daha yüksek bir seviyede belirlemesi finansal olarak gereklidir.

Adım Adım Çözüm

Nakit yönetimi modellerinin (Baumol ve Miller-Orr) temel varsayımlarını karşılaştırın.

Baumol modeli nakit akışlarının kesin ve sabit olduğunu varsayarken, Miller-Orr modeli günlük nakit akışlarında rastgele dalgalanmalar (varyans) olduğunu kabul eder.

Modellerin hangi durumlarda uygulanacağının belirlenmesi.

Miller-Orr modelindeki hedef nakit bakiyesi (

Z

) formülünün bileşenlerini analiz edin.

Z = \sqrt[3]{\frac{3 \cdot F \cdot \sigma^2}{4 \cdot k}} + L

formülüne göre; sabit işlem maliyeti (

F

) ve varyans (

\sigma^2

) pay kısmında olduğundan, bu değerlerin artması

Z

'yi ve dolayısıyla üst sınırı (

H

) artırır.

Değişkenlerin nakit sınırlarına olan matematiksel etkisinin doğrulanması.

Nakit döngüsü ve şamandıra (float) yönetimi stratejilerini değerlendirin.

Nakit döngüsünü kısaltmak için tahsilatlar hızlandırılmalı (tahsilat şamandırası kısaltılmalı) ve ödemeler geciktirilmelidir (ödeme şamandırası uzatılmalı).

Nakit yönetimi stratejilerindeki hatalı yönlendirmelerin tespit edilmesi.

Likidite ve karlılık arasındaki ilişkiyi yorumlayın.

Likiditenin yüksek tutulması (atıl nakit) fırsat maliyeti yaratarak karlılığı düşürür. İkisi arasında her zaman bir ödünleşim (trade-off) mevcuttur.

Finansal yönetimin temel prensiplerinden olan risk-getiri ödünleşiminin doğrulanması.

Anahtar Kavram

Nakit Yönetim Modelleri ve Nakit Döngüsü Optimizasyonu

Soru 113Soru →

Küresel tedarik zincirinde yaşanan ani kesintiler, elektronik bileşen üretimi yapan kurumsal bir şirketin ham madde temin sürelerini öngörülemez hâle getirmiştir. Geçmişte günlük nakit giriş ve çıkışlarını kesin bir doğrulukla (deterministik olarak) tahmin edebilen şirket, mevcut durumda nakit akışlarında yüksek bir günlük varyans ve asimetrik sapmalarla karşı karşıyadır. Şirketin hazine departmanı, likidite riskini güvence altına alırken aynı zamanda âtıl nakdin yaratacağı fırsat maliyetini (kârlılık kaybını) optimum düzeyde dengelemek için nakit yönetimi politikasını güncellemek istemektedir.

Buna göre, şirket yönetiminin nakit ve pazarlanabilir menkul kıymet yönetimi kapsamında alacağı aşağıdaki kararlardan hangisi finansal yönetim ilkeleri açısından doğrudur?

Nakit akışlarındaki rastlantısallık nedeniyle Baumol modeli yerine stokastik yapıdaki Miller-Orr modelinin benimsenmesi, ihtiyat güdüsüyle bulundurulan nakit alt sınırının yükseltilmesi ve kilitli kutu (lock-box) gibi uygulamalarla tahsilat şamandırasının (float) daraltılması

Nakit döngüsü süresini kısaltarak firmada kalan likiditeyi artırmak amacıyla, müşterilerden yapılacak tahsilatlara ilişkin posta ve işlem şamandırası sürelerinin uzatılması, tedarikçilere yapılacak nakit çıkışlarında ise ödeme şamandırasının daraltılması

Likidite açıklarını günlük olarak izlemek ve modelin gerektirdiği nakit kontrol sınırlarını anlık belirleyebilmek için, doğrudan nakit giriş-çıkışlarını (tahsilat ve tediyeyi) gösteren nakit akım tablosu yerine tahakkuk esasına dayalı net işletme sermayesi fon akım tablolarının referans alınması

Yüksek belirsizlik ortamında dahi kârlılığı maksimize edebilmek için agresif çalışma sermayesi politikasına geçiş yapılarak dönen varlıkların toplam varlıklar içindeki payının asgari seviyeye indirilmesi ve serbest nakdin işletme faaliyetlerinden ziyade spekülasyon güdüsüyle kullanılması

İşletmenin acil işlem güdülü nakit ihtiyacını karşılamak üzere, yurt içi piyasalardan kaynaklanan 30-60 gün vadeli standart ticari alacakların vadesinden önce hızla nakde dönüştürülmesinde, faktoring sözleşmeleri yerine yalnızca orta ve uzun vadeli yatırım mallarında kullanılan forfaiting yönteminin uygulanması

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Nakit akışlarındaki rastlantısallık nedeniyle Baumol modeli yerine stokastik yapıdaki Miller-Orr modelinin benimsenmesi, ihtiyat güdüsüyle bulundurulan nakit alt sınırının yükseltilmesi ve kilitli kutu (lock-box) gibi uygulamalarla tahsilat şamandırasının (float) daraltılması

Cevap

Rastlantısal nakit akışlarına uygun olarak Miller-Orr modelinin seçilmesi, ihtiyat güdülü alt sınırın artırılması ve tahsilat şamandırasının daraltılmasını içeren stratejik karar doğrudur.

Doğru strateji; nakit akışlarının rastlantısal olduğu durumlarda çalışabilen tek araç olan Miller-Orr modelinin kullanılması, artan belirsizlik karşısında ihtiyat güdüsüyle tutulan asgari nakit sınırının (güvenlik marjının) yükseltilmesi ve işletmenin likiditesini güçlendirmek için tahsilat şamandırasının (kilitli kutu vb. yöntemlerle) daraltılarak nakit girişinin hızlandırılmasıdır. Bu adımların tümü likidite-kârlılık ödünleşimini yüksek belirsizlik ortamına en uygun şekilde adapte eder.

Adım Adım Çözüm

Senaryodaki nakit akışı yapısının analiz edilmesi

Nakit giriş ve çıkışları kesin (deterministik) yapıdan, varyansı yüksek (stokastik/rastlantısal) yapıya geçmiştir.

Kullanılacak nakit yönetim modelini belirlemek için çevre koşullarının tespiti şarttır.

Uygun nakit yönetimi modelinin seçilmesi

Kesinlik varsayan Baumol modeli yerine, dalgalanmalara uygun üst, alt ve dönüş noktaları olan Miller-Orr modeli tercih edilmelidir.

Baumol modeli rastlantısal nakit akışlarında optimal nakit bakiyesini yönetemez.

Nakit tutma güdülerinin risk profiline göre uyarlanması

Belirsizlik ve varyans arttığı için 'ihtiyat güdüsüyle' tutulan güvenlik nakit stoku (alt sınır) yükseltilmelidir.

Beklenmeyen ödeme krizlerini önlemek ve likidite riskini düşürmek ancak ihtiyat bakiyesinin artırılmasıyla mümkündür.

Nakit döngüsü ve şamandıra (float) optimizasyonunun yönünün belirlenmesi

Tahsilat şamandırası (postada veya işlemde geçen süre) daraltılmalı/kısaltılmalı, nakit girişleri hızlandırılmalıdır.

Likiditeyi artırıp dış kaynak ihtiyacını azaltmanın temel yolu alacakları en kısa sürede tahsil etmektir.

Anahtar Kavram

Nakit Yönetim Modelleri ve Şamandıra (Float) Optimizasyonu

Soru 114Soru →

Halka açık bir imalat şirketinin yıl sonu bilançosu ve dipnotları incelendiğinde çalışma sermayesine ilişkin şu bulgulara ulaşılmıştır:

I. Sektördeki diğer firmalara kıyasla, işletmenin toplam aktifleri içinde nakit, alacaklar ve stoklardan oluşan dönen varlık kalemlerinin payı oldukça yüksek tutulmuştur.
II. İşletmenin duran varlıklarının tamamı, sürekli dönen varlıklarının tamamı ve mevsimsel dalgalanmalardan kaynaklanan geçici dönen varlıklarının da önemli bir kısmı; uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar kullanılarak finanse edilmiştir.

Bu bilgilere göre, işletmenin benimsediği çalışma sermayesi yatırım ve finansman politikaları ile bunun risk-getiri ödünleşimi üzerindeki etkisine dair aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İşletme hem yatırım hem de finansman açısından ihtiyatlı (muhafazakâr) politikalar benimsemiştir; bu yapı likidite riskini en aza indirirken kârlılık potansiyelini de en alt seviyeye çeker.

İşletme yatırım açısından atılgan (agresif), finansman açısından ise ihtiyatlı bir politika izlemekte olup, bu zıt stratejiler sayesinde risk ve getiri arasında optimum bir denge hedeflenmektedir.

Geçici dönen varlıkların uzun vadeli kaynaklarla finanse edilmesi vade uyumu (dengeli) finansman stratejisinin bir gereğidir ve işletmenin net işletme sermayesini sıfıra yaklaştırır.

Uzun vadeli finansman kaynaklarının ağırlıklı olarak kullanımı işletmenin faaliyet kaldıracını artırmış olup, firmanın agresif bir finansal yapıyla yüksek getiri hedeflediğine işaret eder.

İşletme her iki alanda da ihtiyatlı politikalar benimsemiş olsa da, kısa vadeli kaynakların getireceği yüksek finansman maliyetinden kaçınıldığı için kârlılığı sektör ortalamasının üzerine çıkacaktır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İşletme hem yatırım hem de finansman açısından ihtiyatlı (muhafazakâr) politikalar benimsemiştir; bu yapı likidite riskini en aza indirirken kârlılık potansiyelini de en alt seviyeye çeker.

Cevap

Verilen senaryoda işletme, dönen varlıklarının payını yüksek tutarak varlık tarafında 'ihtiyatlı (muhafazakâr) yatırım politikası' uygulamaktadır. Finansman tarafında ise geçici dönen varlıkların bir kısmını bile uzun vadeli (daha güvenli ancak maliyetli) kaynaklarla fonlayarak 'ihtiyatlı finansman politikası' benimsemiştir. Varlık tarafında düşük getirili likit değerlerin tutulması ve pasif tarafında daha yüksek maliyetli uzun vadeli fonların ağırlıkta olması, işletmenin toplam riskini (likidite ve refinansman riskini) en aza indirirken kârlılığını da mümkün olan en düşük seviyeye çeker.

Adım Adım Çözüm

I. öncüldeki varlık yapısı analiz edilir.

Dönen varlıkların toplam aktif içindeki payının yüksek tutulması, işletmenin likiditesini yüksek tuttuğunu ve dolayısıyla 'ihtiyatlı (muhafazakâr)' yatırım politikası uyguladığını gösterir.

Düşük getirili likit varlıkların fazla olması riski azaltırken aynı oranda kârlılığı da düşürür.

II. öncüldeki fonlama (kaynak) yapısı analiz edilir.

Geçici dönen varlıkların dahi kısa vadeli borçlar yerine uzun vadeli kaynaklarla finanse edilmesi, 'ihtiyatlı (muhafazakâr)' finansman politikasıdır.

Uzun vadeli fonlar refinansman riskini (vade riskini) ortadan kaldırır ancak faiz maliyetleri kısa vadeli borçlara göre daha yüksek olduğundan kârlılığı törpüler.

İki politikanın risk ve kârlılık üzerindeki birleşik etkisi sentezlenir.

Varlık tarafında düşük getirili fon kullanımı, kaynak tarafında ise yüksek maliyetli fon kullanımı bir araya geldiğinde; işletmenin iflas (likidite) riski sıfıra yaklaşırken, elde edeceği kâr marjı da minimum seviyeye iner.

Risk ve getiri arasında doğru orantılı bir ödünleşimi (trade-off) vardır.

Anahtar Kavram

Çalışma Sermayesinde Yatırım ve Finansman Politikalarının Bütünleşik Analizi

Tahmini Süre:1m 30s

Soru 115Soru →

Otomotiv yan sanayisinde faaliyet gösteren Delta A.Ş.'nin finansal tabloları incelendiğinde; duran varlıklarının tamamının ve sürekli dönen varlıklarının yalnızca %60'ının uzun vadeli yabancı kaynaklar ve özkaynaklar (devamlı sermaye) ile finanse edildiği görülmüştür. Sürekli dönen varlıkların kalan %40'lık kısmı ile geçici dönen varlıkların tamamı ise kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmektedir.

Buna göre, Delta A.Ş.'nin uyguladığı çalışma sermayesi finansman politikası ve bu politikanın işletmenin finansal yapısı üzerindeki beklenen etkisi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak ifade edilmiştir?

Atılgan (agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; net işletme sermayesini azaltarak likidite riskini yükseltir ancak kısa vadeli kaynak maliyetlerinin genellikle daha düşük olması nedeniyle kârlılığı artırması beklenir.

Dengeli (vade uyumlu) finansman politikası uygulanmaktadır; geçici dönen varlıklar kısa vadeli kaynaklarla finanse edildiği için varlık ve kaynak vadeleri eşleştirilmiş olup risk ile getiri optimum düzeyde dengelenmiştir.

İhtiyatlı (muhafazakâr) finansman politikası uygulanmaktadır; duran varlıkların tamamı uzun vadeli kaynaklarla finanse edildiğinden işletmenin likidite riski minimuma indirilmiş, ancak kârlılık düşmüştür.

Atılgan (agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; bu politika işletmenin faaliyet kaldıracını (DOL) yükselterek kârlılık potansiyelini artırır, ancak satış hacmindeki dalgalanmalara karşı işletmeyi daha korumasız hale getirir.

Atılgan (agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; kısa vadeli borçların ağırlığının artması işletmenin finansman maliyetlerini yükselterek kârlılığı düşürürken, fonlama esnekliği sayesinde likidite riskini azaltır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Atılgan (agresif) finansman politikası uygulanmaktadır; net işletme sermayesini azaltarak likidite riskini yükseltir ancak kısa vadeli kaynak maliyetlerinin genellikle daha düşük olması nedeniyle kârlılığı artırması beklenir.

Cevap

Verilen senaryoda işletme, daimi olarak bilançoda tutulması gereken 'sürekli dönen varlıkların' bir kısmını kısa vadeli borçlarla finanse etmektedir. Bu tercih, işletmenin Atılgan (Agresif) Finansman Politikası uyguladığının kesin göstergesidir. Bu politikanın doğası gereği, kısa vadeli borçların ağırlığı arttığı için net işletme sermayesi daralır ve borç ödeme riski (likidite riski) artar. Diğer yandan, piyasa koşullarında genellikle kısa vadeli fonlamanın faiz yükü uzun vadeli fonlamaya göre daha düşük olduğundan, azalan finansman giderleri işletmenin kârlılığını pozitif yönde etkiler.

Adım Adım Çözüm

İşletmenin varlık yapısı ile finansman kaynakları arasındaki vade eşleşmesini analiz et.

Duran varlıkların tümü ve sürekli dönen varlıkların %60'ı uzun vadeli kaynaklarla; sürekli dönen varlıkların %40'ı ve geçici dönen varlıkların tümü ise kısa vadeli kaynaklarla finanse edilmektedir.

Uygulanan finansman politikasının türünü belirlemek için varlıkların likidite süreleri ile kaynakların vade yapısının nasıl eşleştirildiğinin tespit edilmesi ilk adımdır.

Tespit edilen eşleşmeye dayanarak uygulanan çalışma sermayesi finansman politikasını tanımla.

Uzun vadeli ve kalıcı bir ihtiyaç olan 'sürekli dönen varlıkların' %40'lık bir kısmının kısa vadeli yabancı kaynaklarla finanse edilmesi, işletmenin Atılgan (Agresif) Finansman Politikası uyguladığını kanıtlar.

Dengeli (vade uyumlu) politikada sürekli dönen varlıkların tamamı uzun vadeli finanse edilirken, atılgan politikada uzun süreli fon gerektiren varlıkların bir bölümü kısa vadeli borçlarla karşılanarak risk alınır.

Atılgan finansman politikasının işletmenin risk ve getiri profili üzerindeki yapısal etkisini değerlendir.

Kısa vadeli borç kullanım ağırlığının artması işletmenin likidite (ödeme güçlüğü) riskini yükseltir. Buna karşın, kısa vadeli fonların maliyetinin uzun vadeli fonlara kıyasla daha düşük olması işletmenin faiz giderlerini azaltarak kârlılığını artırır.

Finansal yönetimde risk-getiri ödünleşimi prensibi geçerlidir. Atılgan politika, daha düşük maliyetli kısa vadeli fonları tercih ederek getiriyi maksimize etmeyi amaçlarken, vadesi çabuk gelen borçlar nedeniyle finansal riski üstlenmeyi gerektirir.

Anahtar Kavram

Çalışma Sermayesi Finansman Politikaları ve Risk-Getiri Ödünleşimi

Tahmini Süre:2m 0s

Soru 116Soru →

Bir imalat işletmesi, pazardaki rekabet avantajını güçlendirmek için mevcut alacak politikasını revize etmeyi düşünmektedir. Yönetim kurulu toplantısında sunulan rapora göre, kredi koşullarının yumuşatılmasıyla birlikte aşağıdaki projeksiyonlar yapılmıştır:

Mevcut Durum Verileri:
- Yıllık satış hacmi: $90.000$ birim
- Ortalama tahsilat süresi: $30$ gün
- Şüpheli alacakların satışlara oranı: $\%2$

Politika Değişikliği Sonrası Beklentiler:
- Yıllık satış hacmi: $108.000$ birim
- Ortalama tahsilat süresi: $50$ gün
- Şüpheli alacakların satışlara oranı: $\%4$

İşletmenin ürettiği mamulün birim satış fiyatı $100$ TL, birim değişken maliyeti ise $80$ TL'dir. İşletmenin fonlar için öngördüğü fırsat maliyeti (beklenen getiri oranı) $\%24$ 'tür.

(Analizde $1$ yıl $360$ gün olarak alınacak ve alacaklara bağlanan fon hesaplamasında değişken maliyetler temel alınacaktır.)

Buna göre, önerilen kredi politikasının işletmeye sağlayacağı net finansal etki ve alınması gereken karar aşağıdakilerden hangisinde doğru ifade edilmiştir?