Examkin

Kamu Giderleri Kavramı ve Özellikleri

129 soru

Soru 41Soru →

Kamu ekonomisi ile özel sektör ekonomisi arasındaki yapısal ve işleyişsel farklılıklar, bu iki kesimin harcama kararlarını, finansman yöntemlerini ve hedeflerini derinden etkilemektedir.

Buna göre, kamu giderleri ile özel giderlerin karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu harcamalarının temel amacı sosyal refahı artırmak olsa da, devletin rasyonellik ilkesi gereği uygulayacağı tüm kamu projelerinde elde edilecek parasal finansal getirinin alternatif piyasa maliyetlerinden yüksek olması zorunludur.

Cevap

Kamu projelerinde tıpkı özel sektördeki gibi her zaman finansal parasal getirinin yüksek olması gerektiği savı yanlıştır. Kamu hizmetlerinde asıl olan finansal kâr değil, toplumsal (sosyal) faydanın maksimize edilmesidir.
Kamu giderleri ile özel giderler arasındaki en belirgin fark hedeflenen amaçtır. Özel giderlerde temel dürtü kar maksimizasyonu (parasal getiri) iken, kamu giderlerinde temel amaç sosyal refahın artırılmasıdır. Devletin rasyonel davranması, elindeki kıt kaynaklarla toplumsal faydayı en üst düzeye çıkarması demektir. Bu doğrultuda kamu projelerinin kabulü için özel sektörün aksine piyasa fiyatları üzerinden hesaplanan dar kapsamlı bir finansal (parasal) kârlılık şartı aranmaz. Birçok kamusal hizmet doğrudan gelir getirmemesine rağmen, yarattığı pozitif dışsallıklar nedeniyle kamu tarafından üstlenilir.

Adım Adım Çözüm

1
Seçeneklerdeki ifadelerin kamu ve özel harcamalar arasındaki hangi yapısal farklara (finansman, karar mekanizması, amaç, fayda-maliyet) değindiğini analiz et.
Güdüsel amaç farklılığı incelendiğinde; özel sektörün kar maksimizasyonu, kamu sektörünün ise sosyal refah maksimizasyonu hedeflediği görülür.
Harcamaların temel felsefesi anlaşıldığında, hangi kuralların hangi sektöre ait olduğu kolayca ayırt edilir.
2
Kamu projelerinin kabul kriterlerini özel sektör yatırımlarıyla karşılaştır.
Özel sektör bir yatırımı yalnızca kârlıysa (finansal getirisi fırsat maliyetinden yüksekse) kabul eder. Devlet ise piyasanın üretmediği veya yetersiz ürettiği (eğitim, sağlık, altyapı, savunma) kamusal mallara yatırım yapar.
Bu tür mal ve hizmetlerde fiyatlandırma yapılamadığı veya yapılması etkinliği bozduğu için finansal kârlılık ölçütü geçerli değildir.
3
Yanlış olan ifadeyi tespit et.
Tüm kamu projelerinde parasal finansal getirinin yüksek olmasının zorunlu olduğunu iddia eden seçenek, kamu ve özel harcama amaçlarını (motive farklılığını) birbirine karıştırmakta ve yanlıştır.
Toplumsal maliyet-fayda analizi ile özel sektör maliyet-fayda analizi arasındaki temel fark bu noktadır.

Anahtar Kavram

Kamu ve Özel Giderlerin Temel Dinamikleri (Amaç, Karar, Finansman ve Kriter Farkları)
Soru 42Soru →

Kamu giderlerinin tanımlanmasında ve sınırlarının belirlenmesinde idari-hukuki unsurlar ile mali-iktisadi unsurlar birlikte değerlendirilmektedir. Özellikle 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, merkezi yönetim kapsamındaki kamu harcamalarının hukuki ve kurumsal çerçevesini çizerken; maliye bilimi, bu harcamaların niteliğini iktisadi unsurlarla da açıklar.

Buna göre, bir harcamanın "mali ve iktisadi unsur" taşıdığını gösteren ve onu özel kesim giderlerinden ayıran temel nitelik aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Harcamanın, devletin egemenlik gücüne dayalı bir zorunluluk barındırması, 'kamusal yarar' saikiyle yapılması ve ulusal kaynakların parasal bir aktarımını ifade etmesi

Cevap

Harcamanın, devletin egemenlik gücüne dayalı bir zorunluluk barındırması, 'kamusal yarar' saikiyle yapılması ve ulusal kaynakların parasal bir aktarımını ifade etmesi
Kamu giderlerinin iktisadi ve mali unsuru; harcamanın ulusal kaynakların kullanımını gerektiren parasal bir nitelik taşıması, temel amacının toplumsal refahı artırmak (kamusal yarar) olması ve bunun devletin egemenlik gücünden doğan bir zorunluluk (cebriyet) ile finanse edilmesidir. Bu durum onu kâr amacı güden, serbest iradeye ve gönüllülüğe dayanan özel kesim harcamalarından ayırır.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki temel ayrımı analiz et
Sorunun, kamu giderlerinin 'hukuki-idari' unsurları ile 'mali-iktisadi' unsurları arasındaki farkı ve kamu-özel kesim harcama farkını vurguladığı belirlenir.
Hangi unsurun arandığının tespiti, çeldirici nitelikteki hukuki tanımların elenmesini sağlar.
2
Kamu giderinin hukuki ve idari unsurlarını tanımla
Yasama organının bütçe kanunuyla yetki vermesi ve harcamanın kamu tüzel kişiliğine sahip bir idarece yapılmasının hukuki unsur olduğu tespit edilir.
Hukuki unsurları bilmek, bu unsurları içeren çeldirici seçeneği elemeye yarar.
3
Kamu giderinin mali ve iktisadi unsurlarını tanımla
İktisadi unsurun; parasal bir transfer/kullanım içermesi, kamusal yarar amacı gütmesi ve finansmanında devletin egemenlik gücünden doğan bir zorunluluk (cebriyet) bulunması olduğu belirlenir.
Doğru yanıtın kavramsal çerçevesi netleştirilir.
4
Seçenekleri bu kriterlere göre değerlendir
Özel kesim saiklerini, dar/geniş kapsam hatalarını ve hukuki unsurları içeren seçenekler elenerek iktisadi tanımı eksiksiz veren seçeneğe ulaşılır.
Sorunun en doğru ve eksiksiz şekilde çözümlenmesi sağlanır.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin İktisadi ve Mali Unsurları
Soru 43Soru →

Kamu ekonomisi ve özel sektör ekonomisi, kaynak tahsisi ve harcama kararları bakımından farklı dinamiklere ve kurumsal yapılara sahiptir.

Bu iki alanın temel özelliklerinin karşılaştırılmasına ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi teorik olarak yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel kesimde harcama kararlarının temel sürükleyicisi kâr maksimizasyonu iken; kamu kesiminde de kaynak tahsisinde etkinliği sağlamak amacıyla, siyasal karar alma süreçleri dışlanarak tüm kamu yatırımlarının doğrudan finansal kârlılık yaratması hedeflenir.

Cevap

Kamu yatırımlarının siyasal karar alma süreçlerinden bağımsız olarak salt finansal kârlılık hedeflediğini belirten ifade yanlıştır.
Kamu kesiminde harcama kararlarının nihai amacı finansal kâr elde etmek değil, toplumsal refahı (kamu yararını) maksimize etmektir. Kamu yatırımları finansal kârlılığa göre değil, sosyal fayda-maliyet analizlerine göre gerçekleştirilir. Ayrıca devletin kaynak tahsis süreci, piyasa mekanizmasından ziyade siyasal karar alma süreçleri (seçmen tercihleri, parlamento onayları, bütçe hakkı) ile şekillenir. Dolayısıyla, kamu yatırımlarında siyasal süreçlerin dışlandığını ve tüm yatırımların salt finansal kârlılık amacı taşıdığını iddia eden ifade kamu ekonomisi teorisine tamamen aykırıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu harcamaları ile özel harcamaların kuruluş ve faaliyet amaçlarını (güdülerini) karşılaştırmak.
Özel kesim harcamaları bireysel veya kurumsal kâr (finansal getiri) maksimizasyonunu hedeflerken, kamu kesimi toplumsal refahı ve kamu yararını maksimize etmeyi amaçlar.
İki sektörün kaynak tahsis felsefesindeki en temel ayrım amacıdır.
2
Karar alma mekanizmalarını değerlendirmek.
Özel kesim kararları fiyat mekanizması ile şekillenirken, kamu harcamalarının tahsisi ve büyüklüğü oylama, seçmen tercihleri ve parlamento bütçe hakkı gibi siyasal süreçler eliyle belirlenir.
Devletin kaynak tahsisinde piyasa dışı mekanizmalar esastır.
3
Seçenekleri bu kuramsal çerçevede test etmek.
Kamu yatırımlarının siyasal süreçleri dışlayarak doğrudan finansal kârlılık yaratmasının hedeflendiğini öne süren ifadenin teorik gerçeklikle bağdaşmadığı tespit edilir.
Soru bizden yanlış olan yargıyı bulmamızı istemektedir.

Anahtar Kavram

Kamu harcamalarının temel amacı (sosyal fayda) ve harcama kararlarının siyasal süreçlerle (bütçe hakkı) belirlenmesi.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 44Soru →

Türk mali sisteminde kamu giderlerinin hukuki ve kurumsal çerçevesi 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile belirlenmiştir. Kanun, kamu giderini tanımlarken hem harcamanın niteliğini hem de harcamayı gerçekleştiren idarenin yasal statüsünü (genel yönetim kapsamı) esas almaktadır.

Buna göre, aşağıdaki harcama veya mali işlemlerden hangisi 5018 sayılı Kanun'un "kamu gideri" tanımı ve kurumsal kapsamı içinde yer almaz?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İktisadi Devlet Teşekküllerinin ticari faaliyetleri kapsamında kendi öz gelirlerinden finanse ettikleri üretim tesisi yatırımları

Cevap

İktisadi Devlet Teşekküllerinin ticari faaliyetleri kapsamında kendi öz gelirlerinden finanse ettikleri üretim tesisi yatırımları
İktisadi Devlet Teşekküllerinin (İDT) yatırımları, geniş (ekonomik) anlamda kamu gideri niteliği taşısa da, dar (hukuki) anlamda 5018 sayılı Kanun kapsamında kamu gideri sayılmaz. Bunun temel nedeni, KİT'lerin 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'na ekli cetvellerde (Genel Yönetim Kapsamı) yer almamasıdır. Kanunun kamu gideri tanımı, yalnızca bu kanun kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinden yapılan nakit çıkışlarını kapsar.

Adım Adım Çözüm

1
5018 sayılı Kanun'un 3. maddesindeki kamu gideri tanımının unsurlarını hatırlamak.
Kanuna göre kamu gideri; mal/hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, faizler, borçlanma genel giderleri, iskontolu satış farkları, transferler, bağış ve yardımları kapsar.
Seçeneklerdeki işlem türlerinin Kanun metninde geçip geçmediğini teyit etmek için.
2
5018 sayılı Kanun'un kurumsal kapsamını (Genel Yönetim) analiz etmek.
Genel yönetim; merkezi yönetim (I ve II sayılı cetveller), sosyal güvenlik kurumları (IV sayılı cetvel) ve mahalli idarelerden (III sayılı cetvel) oluşur.
Harcamayı yapan idarenin bu kanuna tabi olup olmadığını belirlemek için.
3
Seçenekleri bu iki kritere (işlem türü ve kurumsal kapsam) göre değerlendirmek.
Borçlanma genel giderleri, iskontolu satış farkları, bağış/yardımlar ve mahalli idare transferleri hem tanım hem de idare olarak kanun kapsamındadır. Ancak İktisadi Devlet Teşekkülleri (KİT'ler) 5018 sayılı Kanun'un kapsamı dışındadır.
Doğru yanıtı (kapsam dışı olanı) izole etmek için.

Anahtar Kavram

5018 Sayılı Kanuna Göre Kamu Gideri Tanımı ve Kurumsal Kapsam
Soru 45Soru →

Devletin veya diğer kamu tüzel kişilerinin, üstlendikleri kamusal görevleri yerine getirebilmek amacıyla yaptıkları harcamalar genel olarak 'kamu gideri' şeklinde tanımlanır. Bir ödemenin kamu gideri niteliği taşıyabilmesi için hukuki, idari, iktisadi ve mali unsurları bir arada barındırması gerekir. 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda da kamu kaynaklarının kullanımı bu unsurlar çerçevesinde düzenlenmiştir.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir harcamanın kamu gideri sayılabilmesi için gereken 'iktisadi ve mali unsurlar'ı ifade etmektedir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Harcamanın, özel kesimdeki gibi bireysel kar maksimizasyonu amacıyla değil, toplumsal refahı maksimize eden kamusal yarar güdüsüyle ve parasal bir değer olarak yapılması

Cevap

Harcamanın kar maksimizasyonu yerine kamusal yarar güdüsüyle ve parasal bir değer olarak yapıldığını ifade eden seçenektir.
Kamu giderlerinin iktisadi ve mali unsurları, kamu kesiminin kaynakları kullanımı, bu kullanımın parasal bir değer ifade etmesi ve nihai olarak özel kesimdeki kar maksimizasyonu yerine 'kamusal yarar' (sosyal fayda) sağlama motivasyonuna dayanmasıdır. Bu özellikler, harcamanın idari prosedürünü değil, ekonomik doğasını ve mali boyutunu yansıtır.

Adım Adım Çözüm

1
Soruda istenen kavramsal ayrımın tespit edilmesi
Kamu giderlerinin 'hukuki-idari' unsurları ile 'iktisadi-mali' unsurları arasındaki farkın belirlenmesi gerektiği anlaşıldı.
Seçeneklerdeki ifadelerin hem doğruluğunu hem de ait olduğu kategoriyi (hukuki mi, iktisadi mi) değerlendirmek için.
2
Hukuki ve idari unsurların elenmesi
Kamu tüzel kişiliği tarafından yapılmasını ve bütçe kanunuyla yetkilendirilmesini içeren seçenekler, hukuki/idari unsur oldukları için elendi.
Kanunilik, yetki ve idari yapı iktisadi bir analizden ziyade hukuki meşruiyetle ilgilidir.
3
Yanlış maliye teorisi ifadelerinin elenmesi
Gönüllü mübadele esasını ve tamamen özelleştirilmiş şirketleri kamu gideri kapsamında gösteren seçenekler, kavramsal olarak yanlış oldukları için elendi.
Kamu maliyesi egemenlik gücüne (zorunluluğa) dayanır ve 5018 sayılı kanun özel şirketleri kapsamaz.
4
İktisadi ve mali unsurun doğrulanması
Harcamanın parasal niteliği ve nihai motivasyonunun (toplumsal refah/kamusal yarar) iktisadi unsur olarak belirlenmesi.
Kaynak tahsisinin piyasa ekonomisi (kar) yerine kamu ekonomisi (sosyal fayda) kurallarına göre yapılması doğrudan iktisadi bir unsurdur.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin İktisadi ve Mali Unsurları
Soru 46Soru →

Kamu maliyesi literatüründe kamu giderlerinin kapsamı belirlenirken 'dar anlamda' ve 'geniş anlamda' kamu gideri ayrımı yapılmaktadır. Bu ayrım, mali saydamlık ve hesap verilebilirlik ilkeleri gereği 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nda yer alan kurumsal sınıflandırma ile de paralellik gösterir.

Buna göre, aşağıdaki kurumlardan hangisinin yaptığı harcamalar 'dar anlamda kamu gideri' kavramı içinde yer almaktadır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünün sulama kanalı inşası için yaptığı hak ediş ödemeleri

Cevap

Doğru cevap, 5018 sayılı Kanun uyarınca merkezi yönetim bütçesi (Özel Bütçe) kapsamında yer alan Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün yaptığı harcamalardır.
Kamu maliyesinde 'dar anlamda kamu gideri', doğrudan devlet tüzel kişiliğini temsil eden ve 5018 sayılı Kanun'a göre 'Merkezi Yönetim' bütçesi kapsamında yer alan (I sayılı Genel Bütçe, II sayılı Özel Bütçe ve III sayılı Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar) idarelerin yaptığı harcamaları ifade eder. Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğü, II sayılı cetvelde yer alan özel bütçeli bir idaredir. Merkezi yönetim içinde bulunduğu için DSİ'nin yatırımları veya hak ediş ödemeleri dar anlamda kamu gideri olarak kabul edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Dar ve geniş anlamda kamu gideri tanımlarının sınırlarını belirlemek.
Dar anlamda kamu gideri, sadece Devlet tüzel kişiliğini temsil eden 'Merkezi Yönetim' kapsamındaki idarelerin harcamalarıdır. Geniş anlamda kamu gideri ise buna ek olarak mahalli idareler, sosyal güvenlik kurumları, KİT'ler ve fonların harcamalarını kapsar.
Soruda istenen 'dar anlamda kamu gideri' kavramını doğru kurumlarla eşleştirebilmek için temel teorik ayrımı yapmak zorunludur.
2
Seçeneklerdeki kurumları 5018 sayılı Kanun cetvellerine göre sınıflandırmak.
DSİ (II Sayılı Cetvel - Merkezi Yönetim), SGK (IV Sayılı Cetvel - Sosyal Güvenlik), Belediye (Mahalli İdare), BOTAŞ (KİT), İşsizlik Fonu (Bütçe Dışı Fon).
Hangi kurumun merkezi yönetim sınırları içinde (dar anlamda) kaldığını tespit etmek.
3
Merkezi yönetim kapsamındaki idareyi tespit etmek.
Sadece DSİ, merkezi yönetim kapsamındadır (özel bütçeli idare). Diğerleri genel yönetim veya daha geniş kamu kesimi içindedir.
Dar anlamda kamu gideri şartını sağlayan tek kurumu bularak doğru seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Dar ve Geniş Anlamda Kamu Gideri Kapsamı ile 5018 Kurumsal Sınıflandırması
Soru 47Soru →

Bir nakdi çıkışın ilgili mevzuat kapsamında teknik olarak 'kamu gideri' sayılması için, harcamayı yapan kurumun devlet mülkiyetinde olması veya hizmetin toplumsal fayda amacı gütmesi tek başına yeterli değildir. 5018 sayılı Kanun, bu kavramı yalnızca genel yönetim kapsamına dahil olan kamu idarelerinin bütçelerinden yapılan ödemelerle sınırlandırarak kurumsal ve biçimsel bir çerçeve çizmiştir.

Buna göre, makroekonomik analizlerde geniş anlamda kamu ekonomisinin bir parçası olarak kabul edilmesine rağmen, aşağıdaki harcama kalemlerinden hangisi 5018 sayılı Kanun'un kurumsal kapsamı gereği tanımladığı biçimsel 'kamu gideri' statüsünde değerlendirilmez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sermayesinin tamamı devlete ait olan ve piyasa koşullarında ticari esaslara göre faaliyet gösteren anonim şirket statüsündeki bir kuruluşun kapasite artırımı için yaptığı makine alımları

Cevap

Sermayesinin tamamı devlete ait olan ve piyasa koşullarında ticari esaslara göre faaliyet gösteren anonim şirket statüsündeki bir kuruluşun kapasite artırımı için yaptığı makine alımları
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu gideri kavramını yalnızca 'Genel Yönetim' kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinden yapılan ödemelerle sınırlamıştır. Genel yönetim; merkezi yönetim (I, II ve III sayılı cetveller), sosyal güvenlik kurumları (IV sayılı cetvel) ve mahalli idarelerden oluşur. Sermayesinin tamamı devlete ait olsa dahi ticari esaslara göre faaliyet gösteren Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT'ler) ve kamu bankaları gibi anonim şirket statüsündeki kuruluşlar, bu kanunun kurumsal kapsamı (genel yönetim bütçesi) dışındadır. Bu nedenle, geniş anlamda kamu ekonomisinin bir parçası olmalarına rağmen, bu kurumların yaptıkları ticari veya yatırımsal harcamalar 5018 sayılı Kanun'un tanımladığı biçimsel ve yasal anlamdaki 'kamu gideri' sayılmaz.

Adım Adım Çözüm

1
5018 sayılı Kanun'daki kamu gideri tanımının hukuki ve kurumsal çerçevesini belirlemek.
Kanun, kamu giderini yalnızca 'Genel Yönetim' (Merkezi Yönetim, Sosyal Güvenlik, Mahalli İdareler) kapsamındaki idarelerin bütçelerinden yapılan ödemelerle sınırlar.
Harcamanın kanuni statüsünü belirleyen temel ölçüt kurumsal kapsamdır.
2
Seçeneklerdeki kurumların Genel Yönetim şemsiyesi altında yer alıp almadığını analiz etmek.
Üst kurullar (III sayılı cetvel), üniversiteler (II sayılı cetvel), SGK (IV sayılı cetvel) ve belediyeler (Mahalli İdareler) kanunun kapsama alanındadır.
Bu kurumlardan çıkan her ödeme hukuken teknik anlamda kamu gideridir.
3
Ticari esaslara göre çalışan kamu işletmelerinin (İDT, KİK, kamu bankaları) statüsünü değerlendirmek.
Bu kuruluşların sermayesi devlete ait olsa da, bütçeleri Genel Yönetim dışında tutulmuştur.
Kurumsal kapsam dışında kaldıkları için harcamaları geniş anlamda kamu ekonomisinde yer alsa da, 5018 bağlamında dar ve biçimsel kamu gideri tanımına girmez.

Anahtar Kavram

Genel Yönetim Kapsamı ve Kamu Giderinin Dar (Hukuki) Tanımı
Soru 48Soru →

Bir ülkenin makroekonomik dengeleri gözetilerek, merkezi yönetim tarafından dezavantajlı gruplara yönelik kapsamlı bir sosyal konut projesi başlatılırken; aynı dönemde özel bir inşaat firması da yüksek gelir grubuna hitap eden büyük bir yerleşke inşasına girişmiştir. Her iki faaliyet de makro düzeyde toplam talebi etkileyen ve kaynak kullanımını gerektiren birer harcama kalemidir.

Maliye teorisi bağlamında bu iki harcama sürecinin yapısal, hukuki ve işleyişsel özellikleri karşılaştırıldığında, kamu ve özel giderler arasındaki temel ayrıma ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu harcamasının hacmi ve bileşimi siyasal karar alma süreçleriyle belirlenip kural olarak devletin cebri gücüne dayalı gelirlerle finanse edilirken; özel harcamalar piyasadaki fiyat mekanizması rehberliğinde ve tarafların gönüllü mübadelesi esasıyla şekillenir.

Cevap

Kamu harcamasının hacmi ve bileşimi siyasal karar alma süreçleriyle belirlenip kural olarak devletin cebri gücüne dayalı gelirlerle finanse edilirken; özel harcamalar piyasadaki fiyat mekanizması rehberliğinde ve tarafların gönüllü mübadelesi esasıyla şekillenir.
Kamu ve özel giderler arasındaki en temel ayrımlardan biri karar alma süreci ile finansman yapısıdır. Modern maliye teorisinde kamu harcamaları, toplumsal tercihlerin siyasal süreçlerle şekillendiği ve bütçe hukuku çerçevesinde cebri gelirlerle (vergilerle) finanse edildiği bir yapı arz eder. Özel kesim harcamaları ise kâr/fayda maksimizasyonu güdüsüyle, piyasadaki fiyat mekanizması rehberliğinde ve tamamen iradi (gönüllü) koşullarda gerçekleşir.

Adım Adım Çözüm

1
Harcama süreçlerinin amaç ve motivasyonlarını analiz etmek
Kamu harcamalarının temel motivasyonu sosyal refah ve toplumsal fayda iken, özel harcamalarınki kâr maksimizasyonudur.
Kamu otoritesi ile piyasa aktörlerinin ekonomik hayattaki fonksiyonları birbirinden farklıdır.
2
Karar alma ve finansman mekanizmalarını karşılaştırmak
Kamu harcamaları siyasi organların (parlamento vb.) kararıyla yönlendirilir ve vergi gibi cebri yöntemlerle finanse edilir; özel harcamalar ise serbest piyasa ve gönüllü ödemelerle gerçekleşir.
Devletin egemenlik hakkı, ona piyasa aktörlerinde bulunmayan zorlayıcı bir finansman ve yönetim gücü sağlar.

Anahtar Kavram

Kamu ve Özel Giderlerin Yapısal ve İşleyişsel Farklılıkları
Soru 49Soru →

X Kamu İdaresi, görev alanına giren bir bölgede ortaya çıkan acil bir sosyal ihtiyaç üzerine, kendi bütçesinde bu amaca yönelik bir ödenek tahsisi (bütçe kanunu yetkisi) bulunmamasına rağmen elindeki atıl kaynakları kullanarak bir kamu hizmeti gerçekleştirmiştir. Ayrıca bu faaliyete ilişkin mali süreç, ilgili mevzuat uyarınca idare için atanmış 'harcama yetkilisi' sıfatını taşımayan bir birim amiri tarafından talimatlandırılarak yürütülmüştür. İşlem sonucunda kamu kaynaklarında fiili bir azalma meydana gelmiş ve hedeflenen toplumsal fayda sağlanmıştır.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve kamu giderlerinin teorik esasları dikkate alındığında, gerçekleştirilen bu işlemle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bütçe kanunu ile verilmiş bir harcama yetkisinin (ödenek) bulunmaması ve işlemin usulüne uygun atanmış harcama yetkilisi tarafından gerçekleştirilmemesi nedeniyle, faaliyetin iktisadi unsurları tam olsa dahi hukuki ve idari unsurları oluşmamıştır.

Cevap

Bütçe kanunu ile verilmiş bir harcama yetkisinin olmaması ve işlemin harcama yetkilisi tarafından yapılmaması nedeniyle işlemin hukuki ve idari unsurlarının oluşmadığını ifade eden seçenektir.
Kamu giderlerinin temel olarak üç unsuru vardır. İktisadi unsur, kamu kaynaklarının toplumsal ihtiyaçlar için kullanılmasıdır ve olayda fiilen mevcuttur. Ancak hukuki unsur, bu harcamanın Bütçe Kanunu ile idareye verilmiş bir ödeneğe (yetkiye) dayanmasını; idari unsur ise sürecin 5018 sayılı Kanun kapsamında atanmış bir 'harcama yetkilisi' tarafından yürütülmesini zorunlu kılar. Olayda ödenek tahsisi bulunmaması hukuki unsuru, yetkisiz amirin işlem yapması ise idari unsuru sakatlamaktadır. Kaynağın kullanılmış olması hukuki ve idari eksiklikleri gidermez.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki işlemin iktisadi unsurunun değerlendirilmesi
Kamu kaynağı kullanılmış ve toplumsal fayda sağlanmıştır. Dolayısıyla işlemin iktisadi unsuru mevcuttur.
Kamu giderinin fiilen var olup olmadığını tespit etmek için kaynak azalışı ve fayda amacına bakılır.
2
İşlemin hukuki unsurunun değerlendirilmesi
Olayda bütçe kanunu ile tahsis edilmiş bir ödenek (yetki) bulunmamaktadır. Hukuki unsur eksiktir.
Kamu harcamalarının yasama organından alınan izne (kanunilik ilkesi) dayanması zorunludur.
3
İşlemin idari unsurunun ve 5018 sayılı Kanun boyutunun değerlendirilmesi
İşlem, mevzuatta tanımlanmış 'harcama yetkilisi' sıfatı taşımayan yetkisiz bir amir tarafından yapılmıştır. İdari unsur sakattır.
5018 sayılı Kanun, harcamaların idare bütçesinden ödenek tahsis edilen harcama yetkilisinin talimatıyla yapılmasını şart koşar.
4
Değerlendirmelerin sentezlenmesi
İktisadi unsurun gerçekleşmiş olması, hukuki (ödenek) ve idari (harcama yetkilisi) unsurların yokluğunu telafi etmez. İşlem geçerli bir kamu giderinin temel yasal şartlarını taşımamaktadır.
Kamu gideri kavramı, tüm unsurların (hukuki, idari, iktisadi) bir arada bulunmasını gerektirir.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Unsurları (Hukuki, İdari ve İktisadi)
Soru 50Soru →

Makroekonomik istatistikler hazırlanırken kamu kesiminin büyüklüğü, harcamayı yapan kurumların idari statüsüne göre dar veya geniş kapsamlı olarak ölçülebilir. Yalnızca "dar anlamda kamu giderleri"nin dikkate alındığı analitik bir raporda; Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun kurumsal sınıflandırma esasları göz önüne alındığında, aşağıdaki idarelerden hangisinin yaptığı harcamaların yer alması beklenmez?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü

Cevap

Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
Doğru yanıt olan Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü, kamu maliyesi mevzuatımızda Sosyal Güvenlik Kurumları (IV Sayılı Cetvel) başlığı altında yer alır. Maliye teorisinde mahalli idareler, sosyal güvenlik kurumları, fonlar ve KİT'lerin harcamaları merkezi idarenin harcamalarına eklenerek 'geniş anlamda kamu giderleri'ni oluşturur. Bu kurum merkezi yönetimin bütçe şemsiyesinde olmadığından 'dar anlamda kamu giderleri' hesaplamasında yer almaz.

Adım Adım Çözüm

1
Dar anlamda kamu gideri kavramının maliye teorisindeki tanımını ve hukuki karşılığını belirlemek.
Dar anlamda kamu giderleri, yalnızca Merkezi Yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin yaptığı harcamaları ifade eder.
Kavramsal sınırların netleştirilmesi, kurumların doğru sınıflandırılması için ön koşuldur.
2
Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idare türlerini ilgili kanuna göre tespit etmek.
İlgili kanuna göre merkezi yönetim; Genel Bütçeli İdareler (I sayılı cetvel), Özel Bütçeli İdareler (II sayılı cetvel) ve Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlardan (III sayılı cetvel) oluşur.
Hangi kurumların bu üç cetvelden birine ait olduğunu bilmek, dar anlamda kamu gideri hesabına dahil edilecekleri bulmayı sağlar.
3
Seçeneklerdeki kurumların hukuki statülerini ve cetvel konumlarını analiz etmek.
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR), IV sayılı cetvelde yer alan Sosyal Güvenlik Kurumlarından biridir. Diğer seçeneklerdeki kurumlar ise I, II ve III sayılı cetvellerdedir.
Sosyal güvenlik kurumları merkezi yönetim dışında kaldığı için, bu kurumun harcamaları dar değil, geniş anlamda kamu gideri kapsamına girer.

Anahtar Kavram

Dar ve Geniş Anlamda Kamu Gideri Ayrımı ve Kurumsal Sınıflandırma
Soru 51Soru →

Bir devlet kurumunun yürüttüğü hizmetler sırasında ortaya çıkan yeni bir ihtiyacı karşılamak üzere piyasadan mal tedarik etmesi planlanmaktadır. Bu tedarik sürecinin piyasada talep artışı yaratacağı ve kamu faydası sağlayacağı tespit edilmiştir. Ancak 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu sistematiğine göre, bir kamu kaynağının kullanılabilmesi ve yapılan işlemin nizami bir 'kamu gideri' olarak nitelendirilebilmesi için ekonomik ve sosyal unsurların ötesinde, hukuki ve idari kuralların işletilmesi zorunludur.

Bu bağlamda, söz konusu tedarik işleminin hukuki ve idari unsurlar açısından tamamlanmış bir kamu gideri sayılabilmesi için yerine getirilmesi gereken asıl koşul aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İlgili harcama için bütçe kanunu ile ödenek tahsis edilmiş olması ve sürecin mevzuatta tanımlı harcama yetkilisinin talimatıyla yürütülmesi

Cevap

İlgili harcama için bütçe kanunu ile ödenek tahsis edilmiş olması ve sürecin mevzuatta tanımlı harcama yetkilisinin talimatıyla yürütülmesi
Bir harcamanın 'kamu gideri' olabilmesinin hukuki unsuru, söz konusu harcamanın yasama organı tarafından kabul edilen Bütçe Kanunu'nda yer alan bir ödeneğe dayanmasıdır. İdari unsuru ise, bu harcamanın mevzuatta yetkilendirilmiş bir kamu görevlisi (harcama yetkilisi) tarafından verilen harcama talimatı ile usulüne uygun olarak gerçekleştirilmesidir.

Adım Adım Çözüm

1
Soru kökündeki temel kısıtlamayı belirlemek.
Sorunun genel olarak kamu giderlerinin özelliklerini değil, spesifik olarak 'hukuki ve idari unsurlarını' sorduğu tespit edilir.
Kamu giderlerinin iktisadi, sosyal, hukuki ve idari olmak üzere farklı unsurları vardır ve doğru cevaba ulaşmak için bu ayrımın net yapılması gerekir.
2
Hukuki ve idari unsurların tanımlarını hatırlamak.
Hukuki unsurun 'harcamanın yasama organınca bütçe kanunu ile yetkilendirilmesi (ödenek)', idari unsurun ise 'harcamanın idari bir işlemle yetkili makamlarca (harcama yetkilisi) başlatılması' olduğu hatırlanır.
5018 sayılı Kanun sistematiğinde kamu kaynağının kullanılabilmesi için ödenek tahsisi ve harcama talimatı ön şarttır.
3
Seçeneklerdeki ifadeleri unsurlarına göre sınıflandırmak.
Reel kaynak kullanımı (iktisadi unsur), kâr amacı gütmeme (sosyal/amaç unsuru) gibi çeldiriciler elenir.
Bu çeldiriciler kamu giderlerinin doğru özelliklerini yansıtmakla birlikte soruda istenen hukuki ve idari şartları karşılamaz.
4
Doğru seçeneği eşleştirmek.
Bütçe kanunu ile ödenek tahsisi ve harcama yetkilisinin talimatı ifadelerini içeren seçeneğin doğru olduğu sonucuna varılır.
Hukuki meşruiyet bütçe kanunu ile, idari işlem süreci ise harcama yetkilisinin talimatı ile sağlanır.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Hukuki ve İdari Unsurları
Soru 52Soru →

Bir devlet üniversitesinin fen fakültesi dekanlığı, yeni bir genetik araştırma laboratuvarı kurmak üzere harekete geçmiştir. Fakülte dekanı, harcama yetkilisi sıfatıyla ihale sürecini başlatmış ve üniversitenin öz gelirlerinden oluşan banka hesaplarında bu iş için fazlasıyla yeterli nakit bulunduğu tespit edilmiştir. Ancak, söz konusu yatırım projesi için o yılki Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu'nda üniversite bütçesine tahsis edilmiş herhangi bir tertip veya ödenek bulunmamaktadır.

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve kamu giderlerinin unsurları dikkate alındığında, bu harcamanın gerçekleştirilebilirliği ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi hukuken doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bütçe kanunu ile tahsis edilmiş bir ödenek (yasama izni) bulunmadığından kamu giderinin hukuki unsuru eksiktir ve nakit mevcudiyetine rağmen bu harcama gerçekleştirilemez.

Cevap

Bütçe kanunu ile tahsis edilmiş bir ödenek (yasama izni) bulunmadığından kamu giderinin hukuki unsuru eksiktir ve nakit mevcudiyetine rağmen bu harcama gerçekleştirilemez.
Doğru seçenek, kamu giderinin hukuki unsurunun yasama organı tarafından verilen harcama yetkisi, yani 'ödenek' olduğunu vurgulayan seçenektir. 5018 sayılı Kanun'un temel kuralı gereği, bütçede ödeneği bulunmayan hiçbir harcama yapılamaz. Bir kurumun banka hesabında trilyonlarca lira nakit parası (öz geliri) bulunsa dahi, o yılın Bütçe Kanunu'nda ilgili proje veya iş için tahsis edilmiş bir 'ödenek' yoksa, harcama yetkilisi de dâhil olmak üzere hiçbir idari makam bu parayı harcama yetkisine sahip değildir. Bu durum, bütçe hakkının (hukuki unsurun) doğrudan bir sonucudur.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu giderinin temel unsurlarını (hukuki, idari, mali, iktisadi) senaryo ile eşleştir.
Senaryoda idari unsur (harcama yetkilisi) ve mali unsur (yeterli nakit) mevcuttur.
Harcamanın yapılabilmesi için tüm unsurların hukuka uygun şekilde tamamlanmış olması gerekir.
2
5018 sayılı Kanun'a göre hukuki unsurun şartlarını değerlendir.
Hukuki unsur, yasama organının bütçe kanunu ile harcama izni (ödenek) vermesidir. Senaryoda ödenek olmadığı belirtilmiştir.
Bütçe hakkı yasama organına aittir ve bütçede ödeneği bulunmayan işler için harcama yapılamaz.
3
Nakit varlığının ödenek yokluğunu telafi edip edemeyeceğini analiz et.
Kasada veya bankada ne kadar nakit (öz gelir vb.) olursa olsun, bütçe kanunu ile tahsis edilmiş bir ödenek yoksa o para harcanamaz.
Nakit mevcudiyeti ekonomik bir durumdur, ödenek ise hukuki bir yetkidir. İkisi birbirinin yerine geçemez.

Anahtar Kavram

Kamu Giderinin Hukuki Unsuru ve Bütçe İzni
Soru 53Soru →

Kamu giderlerinin sınıflandırılmasında nihai amacı esas alan işlevsel (fonksiyonel) yaklaşımın aksine, harcamayı yapan birimin yasal ve idari niteliğini esas alan kurumsal yaklaşıma göre "dar anlamda" ve "geniş anlamda" kamu gideri ayrımı yapılmaktadır. Kurumsal yaklaşıma ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun bütçe sistematiğine göre, dar anlamda kamu giderleri yalnızca merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareleri içerirken; geniş anlamda kamu giderleri mahalli idareleri, sosyal güvenlik kurumlarını, kamu iktisadi teşebbüslerini (KİT) ve diğer tüm kamu tüzel kişilerini de kapsayarak toplam kamu sektörünü ifade eder.

Buna göre, aşağıdaki idarelerden hangisinin yaptığı harcamalar işlevsel olarak kamu hizmeti niteliği taşısa da, kurumsal yaklaşımla "dar anlamda" kamu giderleri kapsamına dâhil edilemez ve yalnızca "geniş anlamda" kamu giderleri içerisinde değerlendirilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) İşletmesi Genel Müdürlüğü

Cevap

Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) İşletmesi Genel Müdürlüğü
Doğru cevap olan idare, bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) olarak faaliyet göstermektedir. Maliye teorisinde ve yasal bütçe sistematiğinde, merkezi yönetim bütçesi içerisinde yer alan genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumların harcamaları 'dar anlamda kamu gideri' kabul edilir. KİT'ler, mahalli idareler ve sosyal güvenlik kurumları ise merkezi yönetim bütçesi sınırlarının dışındadır; dolayısıyla harcamaları kamu ekonomisinin tamamını kapsayan 'geniş anlamda kamu gideri' kavramı içerisinde değerlendirilir.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu giderlerinde kurumsal yaklaşımın temel ayrımlarını (dar ve geniş anlam) ve bu ayrıma giren idare tiplerini tespit etmek.
Dar anlamda kamu giderleri = Merkezi Yönetim Bütçesi (Genel Bütçe + Özel Bütçe + Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar). Geniş anlamda kamu giderleri = Merkezi Yönetim + Mahalli İdareler + Sosyal Güvenlik Kurumları + KİT'ler + Döner Sermayeler ve Fonlar.
Sorunun çözümü için idarelerin hangi bütçe türüne ve kamu kesimi tanımına girdiğinin net olarak sınıflandırılması zorunludur.
2
Seçeneklerde verilen idarelerin 5018 sayılı Kanun kapsamındaki hukuki statülerini analiz etmek.
Devlet Su İşleri, Karayolları Genel Müdürlüğü ve Türk Standardları Enstitüsü (II) sayılı cetvelde yer alan özel bütçeli idarelerdir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (III) sayılı cetvelde yer alan düzenleyici kurumdur. Bu dört kurum merkezi yönetim bütçesinin parçasıdır.
Merkezi yönetim kapsamındaki tüm idarelerin harcamaları dar anlamda kamu gideri tanımına girdiği için bu seçenekler elenmelidir.
3
Doğru cevap olan kurumun statüsünü kamu kesimi şemasıyla eşleştirmek.
TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü bir Kamu İktisadi Teşebbüsüdür (KİT). KİT'ler yapıları gereği merkezi yönetim bütçesi dışındadır.
Merkezi yönetim bütçesi dışında kalan KİT harcamaları dar anlamda değil, devletin ekonomideki tam varlığını yansıtan geniş anlamda kamu gideri kapsamına girer.

Anahtar Kavram

Geniş ve Dar Anlamda Kamu Giderleri Sınıflandırması
Soru 54Soru →

5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu giderini kurumsal kapsam, hukuki dayanak ve mali sonuç gibi unsurları dikkate alarak belirli bir teknik çerçevede tanımlamıştır.

Buna göre;
I. Ticari esaslara göre faaliyet gösteren bir Kamu İktisadi Kuruluşunun (KİK) kapasite artırımı amacıyla yaptığı makine alım ödemeleri,
II. Sosyal Güvenlik Kurumunun ilgili mevzuat çerçevesinde kendi bütçesinden gerçekleştirdiği sağlık hizmeti alım bedelleri,
III. Bir büyükşehir belediyesinin yapım işleri sözleşmesine istinaden bütçesinden gerçekleştirdiği nakdi hakediş ödemeleri,
IV. Genel bütçeli bir idarenin nakit çıkışı gerektirmeksizin, envanterinde bulunan malları mülkiyet devri yoluyla ayni yardım olarak dağıtması

işlemlerinden hangileri 5018 sayılı Kanun'un tanımladığı 'kamu gideri' kapsamı içinde yer alır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

Doğru seçenek II ve III numaralı öncülleri içeren seçenektir.
5018 sayılı Kanun'un 3. maddesi kamu giderini tanımlarken kurumsal olarak 'genel yönetim kapsamındaki idareleri' (Merkezi Yönetim, SGK, Mahalli İdareler) sınır kabul eder ve eylemin 'nakit çıkışı' şeklinde gerçekleşmesini zorunlu kılar. Sosyal Güvenlik Kurumu (II) ve büyükşehir belediyesi (III) bu kapsama dahildir ve ilgili ödemeleri bütçeden yapılan nakit çıkışı niteliğindedir. Buna karşın, KİK (I) kurum olarak kapsam dışıyken, ayni yardımlar (IV) nakit çıkışı gerektirmediğinden tanımın mali unsurunu taşımaz.

Adım Adım Çözüm

1
5018 sayılı Kanun'un kamu gideri tanımındaki kurumsal kapsamı belirlemek.
Kanun sadece 'Genel Yönetim' kapsamındaki idareleri (Merkezi Yönetim, Sosyal Güvenlik Kurumları ve Mahalli İdareler) kapsar.
Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT/KİK) bu tanımın dışındadır, bu nedenle I. öncül elenir.
2
Tanımdaki mali unsuru ve ödeme biçimini analiz etmek.
Tanım açıkça 'nakit çıkışlarını' ifade etmektedir.
Ayni yardımlar bir kaynak tahsisi olsa da nakit çıkışı yaratmadığından 5018 kapsamındaki teknik gider tanımına girmez, bu nedenle IV. öncül elenir.
3
Kalan öncülleri kanunun şartlarıyla eşleştirmek.
Sosyal Güvenlik Kurumu (II) ve Büyükşehir Belediyesi (III) genel yönetim kapsamındadır ve yaptıkları işlemler nakdi ödemedir.
Her iki işlem de hukuki dayanaktan (mevzuat/sözleşme) kaynaklanan bütçe içi nakit çıkışları olduğundan tanıma tam uyar.

Anahtar Kavram

5018 Sayılı Kanuna Göre Kamu Giderinin Hukuki ve Mali Unsurları
Soru 55Soru →

Kamu mali disiplininin sağlanması ve bütçe büyüklüklerinin hesaplanması süreçlerinde, kamu kesiminin kurumsal yapısı dikkate alınarak 'dar kapsamlı' ve 'geniş kapsamlı' gider ayrımları yapılmaktadır. Yürürlükteki kamu mali yönetimi mevzuatı uyarınca dar anlamda kamu giderleri, yalnızca merkezi yönetim bütçesine dahil olan idarelerin gerçekleştirdiği harcamaları ifade ederken; mahalli idareler, sosyal güvenlik kurumları ve kamu iktisadi teşebbüsleri gibi yapıların giderleri bu kapsamın dışında tutularak geniş anlamda kamu giderlerine dahil edilir.

Bu hukuki ve idari sınırlandırma dikkate alındığında, aşağıdaki harcama kalemlerinden hangisi dar anlamda kamu giderleri içerisinde sınıflandırılır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) frekans tahsisi ihalesi hazırlıkları için yaptığı cari harcamalar

Cevap

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun (BTK) frekans tahsisi ihalesi hazırlıkları için yaptığı cari harcamalar
Dar anlamda kamu giderleri, hukuki ve idari sınıflandırma gereği yalnızca merkezi yönetim bütçesi (genel bütçe, özel bütçe ve düzenleyici/denetleyici kurum bütçeleri) kapsamındaki idarelerin yaptığı harcamaları kapsar. Doğru seçenekte yer alan Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), düzenleyici ve denetleyici kurumlar grubunda (III sayılı cetvel) yer aldığından bütçesi merkezi yönetim bütçesine dahildir. Bu nedenle BTK'nın harcamaları dar anlamda kamu gideridir.

Adım Adım Çözüm

1
Dar anlamda kamu gideri kavramının yasal çerçevesini tanımla.
Dar anlamda kamu gideri, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idarelerin (genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlar) harcamalarını ifade eder.
Dar kapsam ile geniş kapsam arasındaki yasal ayrım çizgisi merkezi yönetim bütçesi sınırıdır.
2
Seçeneklerde yer alan kurumların hukuki statülerini merkezi yönetim bütçesi bağlamında analiz et.
Belediyeler (mahalli idare), fonlar, TPAO gibi KİT'ler ve üniversite döner sermayeleri merkezi yönetim bütçesi kapsamı dışındadır. Bu birimlerin harcamaları geniş anlamda kamu gideridir.
Kurumların bütçe türlerinin tespiti, giderin dar mı yoksa geniş anlamda mı olduğunu kesinleştirir.
3
Merkezi yönetim bütçesi içerisinde yer alan idareyi belirle.
Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK), düzenleyici ve denetleyici bir kurum olarak merkezi yönetim bütçesi (III sayılı cetvel) içerisindedir.
Merkezi yönetim bütçesi içinde yer aldığından, yapmış olduğu ihale hazırlık harcamaları dar anlamda kamu gideri kapsamındadır.

Anahtar Kavram

Dar ve Geniş Anlamda Kamu Gideri Ayrımı ve Kurumsal Kapsam
Soru 56Soru →

Kamu maliyesinde giderlerin kapsamı belirlenirken, harcamayı gerçekleştiren kurumun hukuki statüsü ve bütçe yapısı dikkate alınarak 'dar' ve 'geniş' anlamda iki farklı sınır çizilmektedir. Dar anlamda kamu giderleri, geleneksel olarak sadece devlet tüzel kişiliğini temsil eden merkezi yönetim kapsamındaki idarelerin harcamalarını ifade etmektedir.

Buna göre, aşağıdaki kurumlardan hangilerinin gerçekleştirdiği harcamalar dar anlamda kamu gideri tanımının dışında kalmasına rağmen, geniş anlamda kamu gideri kapsamına dâhil edilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: İl özel idareleri ve kamu iktisadi teşebbüsleri

Cevap

İl özel idareleri ve kamu iktisadi teşebbüsleri
Geniş anlamda kamu giderleri; merkezi yönetim idarelerine ek olarak mahalli idareler (belediyeler, il özel idareleri, köyler), kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT), sosyal güvenlik kuruluşları ve döner sermayeli işletmelerin harcamalarını kapsar. Dar anlamda kamu gideri ise sadece merkezi yönetim bütçesi (genel bütçe, özel bütçe ve düzenleyici/denetleyici kurumlar) sınırları içindeki harcamaları ifade eder. İl özel idareleri ve kamu iktisadi teşebbüsleri merkezi yönetim dışında yer aldıkları için dar anlamda kamu gideri kapsamında sayılamaz, ancak devletin ekonomideki toplam hacmini yansıtan geniş anlamda kamu giderlerine dâhil edilirler.

Adım Adım Çözüm

1
Dar anlamda kamu giderlerinin çerçevesini belirlemek.
Dar anlamda kamu giderleri, 5018 sayılı Kanun uyarınca Merkezi Yönetim Bütçesi'ne dâhil olan genel bütçeli, özel bütçeli ve düzenleyici/denetleyici kurumların harcamalarından oluşur.
Soruda istenen 'dar anlamda kamu gideri dışında kalma' koşulunu sağlayacak kurumları eleyebilmek için temel sınırın çizilmesi gerekir.
2
Geniş anlamda kamu giderlerinin unsurlarını analiz etmek.
Geniş anlamda kamu giderleri; merkezi yönetime ek olarak mahalli idareler, kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT), sosyal güvenlik kuruluşları ve fonları kapsar.
Dar kapsamda olmayıp devletin toplam ekonomik hacmine katkı sunan birimlerin tespit edilmesi gereklidir.
3
Seçeneklerdeki kurumları sınıflandırmak.
Üniversiteler, düzenleyici kurumlar, bakanlıklar ve yargı organları merkezi yönetim kapsamındadır (dar anlam). Ancak il özel idareleri ve KİT'ler merkezi yönetim dışındadır ve yalnızca geniş anlama dâhildir.
Verilen iki koşulu da (dar anlamda olmama + geniş anlamda olma) eşzamanlı sağlayan seçeneğe ulaşmak.

Anahtar Kavram

Dar ve Geniş Anlamda Kamu Giderleri Kurumsal Sınıflandırması
Soru 57Soru →

Bir ülkenin maliye bakanlığında uzman yardımcısı olarak görev yapan Emre, hazırladığı raporda kamu harcamalarını analiz ederken hukuki biçim ile iktisadi öz arasındaki farklara dikkat çekmek istemektedir. Raporda, bir harcamanın sadece yetkili idarece yapılmasının onun niteliğini tam olarak açıklayamayacağı, aynı zamanda kaynak kullanımının ekonomik etkileri ve harcamanın temel saikinin de incelenmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Bu senaryodaki yaklaşıma göre, kamu giderlerinin 'iktisadi ve mali unsurları' dikkate alındığında aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Kamu giderleri iktisadi olarak ulusal kaynakların parasal bir meblağ şeklinde tahsisini ifade ederken; bu harcamaları özel kesim giderlerinden ayıran temel mali saik kâr amacı gütmeksizin kamusal yarar sağlamaktır.

Cevap

Kamu giderlerinin iktisadi olarak ulusal kaynakların parasal tahsisini ifade etmesi ve temel saikinin kamusal yarar sağlamak olmasıdır.
Doğru seçenek, kamu giderlerinin iktisadi ve mali boyutlarını hukuki şekil şartlarından arındırarak net bir biçimde tanımlamaktadır. İktisadi anlamda kamu gideri, ulusal kaynakların parasal bir değer olarak devletçe kullanılmasıdır. Mali ve amaca yönelik boyutunda ise, bu harcamaların piyasa ekonomisindeki özel sektörün kâr maksimizasyonu hedefinden ayrılarak tamamen 'kamusal yarar' sağlama saikiyle gerçekleştirilmesi yatar.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu giderlerinin 'hukuki-idari' unsurları ile 'iktisadi-mali' unsurlarını birbirinden kavramsal olarak ayırt et.
Yasama organı izni ve yetkili idare tarafından yapılma hukuki unsurlardır. Kaynak kullanımı, parasal değer ve kamusal yarar amacı ise iktisadi-mali unsurlardır.
Soruda hukuki biçim ile iktisadi öz arasındaki farka dikkat çekilerek doğrudan iktisadi ve mali unsurlar sorulmuştur.
2
Seçeneklerdeki ifadeleri kamu ve özel kesim harcamalarının güdüsel farklılıkları çerçevesinde değerlendir.
Özel kesim harcamaları gönüllü mübadeleye ve kâr amacına dayanırken; kamu giderleri kamusal yarar hedefler ve genellikle devletin zorlayıcı egemenlik gücüyle finanse edilir.
Mali unsurun temelinde piyasa mekanizmasından farklılaşan bu kamusal güdü ve finansman yapısı yatar.
3
Hukuki unsurları iktisadi unsur gibi sunan ve 5018 sayılı Kanun'un kapsamını yanlış yorumlayan çeldiricileri tespit edip ele.
İdare tanımını iktisadi unsur sayan, dar/geniş anlamı karıştıran, kamu harcamasını gönüllü sayan ve özelleştirilmiş kurumları 5018 kapsamında değerlendiren yanlış seçenekler elenir.
Doğru tespit, kavramsal sınırların ve kanuni çerçevenin net bir şekilde idrak edilmesine bağlıdır.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Unsurları
Soru 58Soru →

Kamu ekonomisi ve özel sektör ekonomisi; karar alma mekanizmaları, amaç fonksiyonları ve kaynak tahsisi süreçleri bakımından yapısal farklılıklara sahiptir.

Kamu harcamaları ile özel harcamalar arasındaki kavramsal, işleyişsel ve yapısal farklılıklara ilişkin aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Özel kesim harcama kararları fiyat mekanizması aracılığıyla merkezi olmayan biçimde alınırken; kamu harcamalarına ilişkin kararlar, siyasal karar alma süreci ve yasal prosedürler çerçevesinde kolektif olarak belirlenir.

Cevap

Kamu harcamalarının siyasal karar alma süreciyle, özel harcamaların ise piyasadaki fiyat mekanizmasıyla merkezi olmayan biçimde belirlendiğini ifade eden seçenek doğrudur.
Kamu ve özel kesim arasındaki en yapısal farklardan biri karar alma sürecidir. Özel sektörde bireyler ve firmalar piyasa mekanizması içinde oluşan fiyat sinyallerine göre bağımsız kararlar alırlar (merkezi olmayan yapı). Kamu sektöründe ise kaynakların toplum adına nasıl kullanılacağına dair kararlar, bütçe süreci, parlamento oylamaları ve bürokratik hiyerarşi gibi siyasi mekanizmalarla kolektif olarak alınır.

Adım Adım Çözüm

1
Kamu ve özel kesimin amaç fonksiyonlarını karşılaştır.
Özel kesim kâr maksimizasyonunu, kamu kesimi ise toplumsal refahı ve kamu yararını amaçlar.
Her iki kesimin harcama motivasyonlarındaki temel farklılığı tespit etmek için.
2
Yatırım projelerinin değerlendirilmesinde kullanılan analiz yöntemlerini incele.
Özel kesim finansal maliyet-fayda analizi kullanırken, devlet dışsallıkları ve paha biçilemeyen faktörleri dikkate alan sosyal maliyet-fayda analizi kullanır.
Kaynak tahsisinde somut ve soyut faydaların nasıl ölçüldüğünü ayırt etmek için.
3
Karar alma mekanizmalarını değerlendir.
Özel harcamalar piyasada fiyat mekanizmasıyla iradi olarak gerçekleşirken, kamu harcamaları meclis onayı ve bütçe gibi siyasal (kolektif) süreçlerle cebri/yarı cebri nitelikte belirlenir.
Harcama kararlarının dayandığı sistematiği bulmak için.
4
Kamu harcamalarının kapsamını ve alt türlerini (transfer harcamaları) tanımla.
Geniş anlamda kamu harcamaları KİT'leri de kapsar ve devletin yaptığı transfer ödemeleri karşılıksız nitelik taşır.
Yanlış seçeneklerdeki kapsam ve nitelik hatalarını elemek için.

Anahtar Kavram

Kamu ve Özel Giderlerin Temel Özellikleri ve Karşılaştırmalı Analizi
Soru 59Soru →

Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı bir il müdürlüğü, bölgesinde yaşanan şiddetli kuraklık nedeniyle çiftçilere destek olmak amacıyla acil bir tohum alımı ve dağıtımı gerçekleştirmiştir. Yapılan bu alımın maliyeti, tarımsal üretimin çökmesini engelleyerek sağladığı toplumsal faydanın çok altındadır. Ancak Sayıştay denetiminde, bu alım için bütçe kanunuyla tahsis edilmiş herhangi bir ödenek bulunmadığı ve satın alma işleminin, ilgili mevzuatta 'harcama yetkilisi' olarak tanımlanmayan bir alt birim amiri tarafından resen başlatılıp sonuçlandırıldığı tespit edilmiştir.

Buna göre, gerçekleştirilen bu işlem kamu giderlerinin temel unsurları açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Sağlanan toplumsal fayda nedeniyle iktisadi bir nitelik taşımasına rağmen; harcamanın bütçe ödeneğine dayanmaması hukuki unsurunu, yetkili kılınmamış bir kişi tarafından talimatlandırılması ise idari unsurunu sakatlamıştır.

Cevap

Sağlanan toplumsal fayda nedeniyle iktisadi bir nitelik taşımasına rağmen; harcamanın bütçe ödeneğine dayanmaması hukuki unsurunu, yetkili kılınmamış bir kişi tarafından talimatlandırılması ise idari unsurunu sakatlamıştır.
Modern maliye teorisinde ve 5018 sayılı Kanun kapsamında bir işlemin 'kamu gideri' sayılabilmesi için üç temel unsuru bir arada taşıması gerekir: İktisadi unsur (kaynak kullanımı ve toplumsal fayda), hukuki unsur (Bütçe Kanunu ile tahsis edilmiş ödenek) ve idari unsur (harcama yetkilisi tarafından talimatlandırılması ve belgelendirilmesi). Verilen senaryoda işlem iktisadi olarak rasyonel ve faydalı olsa dahi, ödeneksiz yapıldığı için hukuki açıdan, yetkisiz kişi tarafından yapıldığı için de idari açıdan sakat olup geçerli bir kamu gideri vasfı taşımaz.

Adım Adım Çözüm

1
Olaydaki işlemin iktisadi unsurunu değerlendir.
Tohum alımı yapılarak tarımsal üretimin çökmesinin engellenmesi, kaynak kullanıldığını ve toplumsal fayda sağlandığını gösterir (İktisadi unsur mevcuttur).
Kamu giderlerinin iktisadi unsuru, devletin mal ve hizmet alarak üretim faktörlerini kullanması ve toplumsal fayda yaratmasıdır.
2
Olaydaki işlemin hukuki unsurunu değerlendir.
Bütçe kanunu ile tahsis edilmiş bir ödenek bulunmamaktadır, bu nedenle yasama organının izni yoktur (Hukuki unsur eksiktir).
Kamu giderlerinin hukuki unsuru, harcamanın anayasal ve yasal bir dayanağının olması, özellikle de Bütçe Kanunu ile ödenek tahsis edilmesidir.
3
Olaydaki işlemin idari unsurunu değerlendir.
İşlem, ilgili mevzuatta 'harcama yetkilisi' sıfatı taşımayan bir birim amiri tarafından yapılmıştır (İdari unsur eksiktir).
Kamu giderlerinin idari unsuru, harcamanın 5018 sayılı Kanun'da belirtilen yetkili amirler (harcama yetkilisi) ve ilgili idari prosedürler çerçevesinde yapılmasıdır.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Hukuki ve İdari Unsurları
Soru 60Soru →

Karayolları ulaşımında güvenliği artırmak amacıyla planlanan bir tünel aydınlatma projesinin hayata geçirilmesi sürecinde, bir yüklenici firmaya ödeme yapıldığı tespit edilmiştir. Proje sayesinde trafik kazalarında belirgin bir azalma sağlanmış ve piyasadan reel kaynak kullanılarak iktisadi bir etki yaratılmıştır. Ancak bu harcama işlemine ait belgelerin Sayıştay tarafından incelenmesi sonucunda şu bulgulara ulaşılmıştır:

• Projenin finansmanı için o yıla ait bütçe yasasında ilgili hizmete yönelik bir ödenek tahsis edilmemiştir.
• Harcama süreci, mevzuatın açıkça yetkilendirdiği makamın yazılı onayı alınmadan başlatılmış ve yürütülmüştür.

Kamu giderleri teorisi bağlamında bu durum analiz edildiğinde, yapılan harcamanın niteliğine ilişkin aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenebilir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Ödenek olmaksızın harcama yapılması işlemin hukuki unsurunu ihlal ederken, yetkili makamın yazılı onayı olmadan sürecin yürütülmesi idari unsurun eksikliğini gösterir.

Cevap

Ödenek olmaksızın harcama yapılması işlemin hukuki unsurunu ihlal ederken, yetkili makamın yazılı onayı olmadan sürecin yürütülmesi idari unsurun eksikliğini gösterir.
Kamu giderlerinin hukuki unsuru, harcamanın kanuna (özellikle bütçe kanunundaki ödenek tertibine) dayanmasını ifade eder. Bütçede ödenek bulunmaması doğrudan hukuki unsuru ihlal eder. İdari unsur ise harcamanın yetkili idari makamlarca (harcama yetkilisi) ve usulüne uygun idari işlemlerle (harcama talimatı vs.) yapılmasını gerektirir. Yetkili onayı olmadan sürecin yürütülmesi de idari unsurun eksikliğini gösterir. Bu nedenle, birinci durumun hukuki ihlal, ikinci durumun ise idari ihlal olduğunu belirten ifade kesinlikle doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Senaryodaki birinci bulgunun (ödenek yokluğu) hangi unsurla ilgili olduğunu belirlemek.
Bütçe kanunu ile ödenek verilmesi, yasama organının harcama izni olup harcamanın 'hukuki unsurunu' oluşturur. Ödenek yokluğu doğrudan hukuki unsurun ihlalidir.
Bir kamu giderinin yapılabilmesi için öncelikle kanuni bir dayanağının (bütçe kanununda yer alan bir ödenek tertibinin) olması yasal bir zorunluluktur.
2
Senaryodaki ikinci bulgunun (yetkili makamın yazılı onayının olmaması) hangi unsurla ilgili olduğunu tespit etmek.
Harcamanın mevzuatla belirlenmiş idari otoriteler (harcama yetkilisi) tarafından gerçekleştirilmesi 'idari unsur' kapsamındadır. Onay eksikliği idari unsuru zedeler.
Kamu idareleri, harcamalarını idari işlemler (harcama talimatı, ödeme emri belgesi vb.) silsilesiyle yerine getirmek zorundadır.
3
Projenin sağladığı fayda ve kaynak kullanımının durumunu değerlendirmek.
Trafik kazalarının azalması 'sosyal unsur' (kamu yararı), piyasadan reel kaynak kullanılarak aydınlatma yapılması ise 'iktisadi unsur'dur. Bu unsurlar senaryoda fiilen gerçekleşmiştir.
İşlem hukuken ve idari açıdan sakat olsa da, sahada ekonomik ve sosyal sonuçlar doğurmuştur.

Anahtar Kavram

Kamu Giderlerinin Hukuki ve İdari Unsurları
ÖncekiSayfa 3 / 7Sonraki