Devletin Yetkisi ve Bağışıklıkları

Bir yabancı devletin bayrağını taşıyan özel bir ticaret gemisinin Türk karasularında veya bir Türk limanında bulunduğu sırada, gemi mürettebatı arasında işlenen bir yaralama suçu üzerinde Türkiye'nin yargı yetkisini kullanması, uluslararası hukukta devletlerin yetki alanına ilişkin aşağıdaki ilkelerden hangisinin bir gereğidir?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisi genellikle mülkilik, şahsilik veya koruma ilkelerine dayanır. Ancak bazı suçların niteliği gereği, hiçbir geleneksel bağ (suçun işlendiği yer, failin veya mağdurun uyruğu) bulunmasa dahi tüm devletlerin bu suçları işleyenleri yargılama yetkisi olduğu kabul edilir. Buna göre, devletlerin uluslararası toplumun ortak menfaatlerini korumak amacıyla kullandığı "evrensel yetki" (evrensellik ilkesi) kapsamında değerlendirilebilecek suçlar arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

$A$ Devleti'nin sınır hattına oldukça yakın bir bölgede düzenlenen resmi bir kutlama sırasında ateşlenen büyük ölçekli bir havai fişek, rüzgârın etkisiyle rotasından saparak sınırı geçmiş ve $B$ Devleti topraklarında bulunan bir akaryakıt istasyonunun infilak etmesine yol açmıştır. Patlama sonucunda $B$ Devleti'nde geniş çaplı maddi hasar ve can kaybı meydana gelmiştir.

Uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde, suç oluşturan fiilin bir devletin ülkesinde başlamasına rağmen sonucun veya etkilerinin başka bir devletin ülkesinde gerçekleşmesi durumunda, sonucun gerçekleştiği $B$ Devleti'nin bu olay üzerinde yargı yetkisi kullanabilmesini sağlayan ilke aşağıdakilerden hangisidir?

A Devleti Adalet Bakanlığı, B Devleti'nde yerleşik özel bir mobilya firması ile bakanlık binasında kullanılmak üzere standart ofis mobilyalarının alımı için bir sözleşme imzalamıştır. Teslimat sonrası çıkan uyuşmazlık nedeniyle firma, B Devleti mahkemelerinde tazminat davası açmıştır. A Devleti, işlemin bir kamu hizmeti (adalet yönetimi) için yapıldığını belirterek yargı bağışıklığı itirazında bulunmuştur.

Sınırlı yargı bağışıklığı (restrictive immunity) teorisi uyarınca, B Devleti mahkemesinin bu uyuşmazlıkta yargı yetkisine sahip olup olmadığını belirlerken izlemesi gereken temel yöntem aşağıdakilerden hangisidir?

Yabancı bir devletin vatandaşı olan ve Türkiye Cumhuriyeti ile herhangi bir tabiiyet bağı bulunmayan bir şahsın, ikamet ettiği yabancı bir ülkede Türkiye Cumhuriyeti'nin resmi kurumları tarafından kullanılan 'Yüksek Güvenlikli Diplomatik Haberleşme Şifreleri'ni yasa dışı yollarla ele geçirip sızdırdığı ve bu eylemiyle devletin milli güvenliğini doğrudan tehdit ettiği tespit edilmiştir.

Uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin, bu şahsı kendi mahkemelerinde yargılayabilmesi için dayanabileceği temel yetki ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Türk inşaat firmasının Katar'daki şantiyesinde şef olarak görev yapan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı (A), şantiyede meydana gelen ve bir yerel işçinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan iş kazasında "taksirle ölüme sebebiyet verme" suçlamasıyla karşı karşıya kalmıştır. Olayın ardından Türkiye'ye dönen (A) hakkında Katar makamları iade talebinde bulunmuş, ancak Türkiye "vatandaşın iade edilmemesi" kuralı gereği bu talebi reddederek (A) hakkında Türk mahkemelerinde yargılama süreci başlatmıştır.

Türkiye'nin, kendi vatandaşının yabancı bir ülkede işlediği iddia edilen bu suç üzerinde yargı yetkisi kullanması, uluslararası hukukta aşağıdaki yetki ilkelerinden hangisi ile açıklanır?

$2026$ yılında eğitim amacıyla Kanada'nın Toronto şehrinde bulunan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, yerel bir parkta yürüyüş yaptığı sırada kimliği belirsiz bir yabancı tarafından saldırıya uğramış ve yaralanmıştır. Bu olay üzerine Türkiye'nin, suçun mağdurunun kendi vatandaşı olmasına dayanarak söz konusu suçla ilgili yargılama yetkisi tesis etmesi, uluslararası hukukta aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilir?

Uluslararası hukukta "Troyka" olarak adlandırılan üst düzey devlet temsilcilerinin (Devlet Başkanı, Hükümet Başkanı ve Dışişleri Bakanı) sahip olduğu kişisel bağışıklık (ratione personae) ile bu kişilerin görevleri sona erdikten sonraki hukuki statüleri arasındaki ilişki büyük önem taşımaktadır.

Buna göre, görev süresi sona ermiş eski bir Dışişleri Bakanı'nın yabancı bir devletin ulusal mahkemeleri önündeki yargı bağışıklığıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan bir şahsın, ikamet ettiği yabancı bir ülkede, Türkiye'nin milli güvenliğini sarsacak nitelikteki stratejik savunma yazılımlarının şifrelerini ele geçirmesi ve devletin resmi belgelerinde kullanılan elektronik imzaları taklit etmesi durumunda; Türkiye'nin bu kişi hakkında yargı yetkisi kullanabilmesi uluslararası hukuktaki hangi yetki ilkesine dayanmaktadır?

2026 yılında Macaristan’ın başkenti Budapeşte’de düzenlenen bir akademik konferansa katılan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir öğretim üyesi, konakladığı otelin lobisinde bir Macaristan vatandaşı tarafından fiziksel saldırıya uğramış ve ağır yaralanmıştır. Türkiye’nin, yabancı bir ülkede kendi vatandaşına karşı işlenen bu suç fiili üzerinde yargılama yetkisi iddia etmesi, uluslararası hukukta devletin yetki kullanmasına ilişkin aşağıdaki ilkelerden hangisi ile açıklanır?

Alfa Devleti vatandaşı olan bir finans uzmanı, turistik amaçla bulunduğu Beta Devleti'ndeyken, Alfa Devleti'nin vergi mevzuatına aykırı nitelikte bir gizli hesap yönetimi gerçekleştirmiştir. Beta Devleti kanunlarına göre bu işlem suç teşkil etmemesine rağmen, Alfa Devleti makamları söz konusu kişinin kendi vatandaşı olması ve Alfa Devleti'nin mali çıkarlarını etkilemesi hasebiyle ilgili kişi hakkında gıyabi yargılama başlatmış ve kişinin ülkeye döndüğü anda tutuklanacağını ilan etmiştir.

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisinin sınırlarını belirleyen ilkeler dikkate alındığında, Alfa Devleti'nin bu olayda kullandığı yargı yetkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukukta devletin bağışıklıkları rejimi uyarınca, bir devletin yabancı bir mahkeme tarafından verilen tazminat kararına uymaması durumunda, o devletin yabancı ülkedeki malları üzerinde icra (hüküm sonrası zorlayıcı önlemler) işlemleri yürütülebilmesi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Uluslararası hukukta devletlerin yargı yetkisi sınırlarını belirleyen çeşitli ilkeler bulunmaktadır. Bu kapsamda, bir devletin kendi ülkesi dışında suç işleyen bir vatandaşını, sadece kendi uyruğuna sahip olması (failin vatandaşlığı) esasına dayanarak yargılamak istemesi durumunda başvurulan yetki ilkesi aşağıdakilerden hangisidir?

Uluslararası hukuk düzeninde devletlerin yargı yetkisini tesis ederken kullandıkları ilkeler, genellikle suç ile devlet arasında belirli bir hukuki bağın (tabiiyet, yer veya menfaat) varlığını gerektirir. Ancak bazı suçların niteliği, bu bağların hiçbirine ihtiyaç duyulmaksızın her devletin yargılama yapabilmesine imkan tanır. Buna göre, bir devletin aşağıdaki olaylardan hangisi üzerinde yargı yetkisini kullanması 'evrensel yetki' (evrensellik ilkesi) kapsamında değerlendirilir?

Uluslararası hukukta devletin yetkisi ve bağışıklıkları çerçevesinde ele alınan devletin icra bağışıklığı ($immunity$ $from$ $execution$) kurumu, temel olarak aşağıdaki durumlardan hangisine yönelik bir hukuki koruma sağlar?

Almanya'da yaşayan bir İtalyan vatandaşının, Türkiye Cumhuriyeti'nin mali güvenliğini hedef alarak sahte Türk Lirası basması ve piyasaya sürmeye çalışması durumunda; suçun yurt dışında ve bir yabancı tarafından işlenmiş olmasına rağmen Türkiye'nin bu kişi üzerinde yargı yetkisi bulunmasını sağlayan temel ilke aşağıdakilerden hangisidir?

(A) Devleti'nde faaliyet gösteren bir suç şebekesi, sahte sağlık raporları ve ölüm belgeleri düzenleyerek bu evrakı posta yoluyla (B) Devleti'nde bulunan bir sigorta şirketine iletmiş; şirket bu belgelere dayanarak yüklü miktarda haksız tazminat ödemesi gerçekleştirmiştir. Suçun hazırlık ve icra hareketlerinin bir kısmı (A) Devleti'nde gerçekleşmiş olsa da, suçun tamamlanması ve zararlı neticenin (B) Devleti'nde meydana gelmesi nedeniyle (B) Devleti'nin yargı yetkisi tesis etmesi, uluslararası hukukta mülkilik ilkesinin hangi özel görünümü ile ifade edilir?

$A$ Devleti sınırları içerisinden ateşlenen bir silahın, sınırın diğer tarafındaki $B$ Devleti'nde bulunan bir kişiye isabet ederek ölümüne neden olması durumunda; suçun neticesinin kendi ülkesinde gerçekleşmiş olması gerekçesiyle $B$ Devleti'nin bu fiil üzerinde yargı yetkisi kullanması, uluslararası hukukta aşağıdaki ilkelerden hangisi ile ifade edilir?

Uluslararası hukukta devletlerin cezai yargı yetkisini tesis ederken başvurdukları geleneksel kriterler; suçun işlendiği yer (mülkilik), failin uyruğu (aktif şahsilik) veya mağdurun uyruğu (pasif şahsilik) gibi unsurlarla devlet arasında makul bir bağ kurulmasını gerektirir. Ancak soykırım, insanlığa karşı suçlar ve deniz haydutluğu gibi tüm uluslararası toplumu hedef alan ve 'insanlığın ortak düşmanı' (*hostis humani generis*) kabul edilen suçlarda, bu tür somut bağlar aranmaksızın her devletin yargılama yetkisine sahip olduğu kabul edilir.

Buna göre; A Devleti vatandaşının, B Devleti topraklarında B Devleti vatandaşlarına yönelik gerçekleştirdiği soykırım suçundan dolayı, olayla toprak veya şahsiyet bakımından hiçbir illiyet bağı bulunmayan C Devleti tarafından yargılanabilmesi aşağıdaki ilkelerden hangisiyle açıklanabilir?

Uluslararası hukukta devletin yargı bağışıklığı ($immunity$ $from$ $jurisdiction$) ile icra bağışıklığı ($immunity$ $from$ $execution$) arasındaki hukuki ilişki ve devlet mallarına yönelik cebri icra sınırlamaları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?