Santral Sinir Sistemi Farmakolojisi

Aşağıdaki tabloda beş farklı inhalasyon anesteziğinin kan/gaz partisyon katsayıları ve MAC (Minimum Alveolar Konsantrasyon) değerleri verilmiştir:

Bu veriler ve farmakolojik özellikler dikkate alındığında; miyokardın katekolaminlere duyarlılığını en fazla artırarak aritmi riskini yükselten ajan ile kaynama noktası oda sıcaklığına yakın olduğu için özel (ısıtmalı) vaporizatör gerektiren ajan aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru eşleştirilmiştir?

$74$ yaşında erkek hastaya Alzheimer hastalığı tanısı konuluyor. Özgeçmişinde tip $2$ diyabet ve $2.$ derece atriyoventriküler (AV) blok saptanan hastada, donepezil tedavisi planlanıyor. Bu hastada asetilkolinesteraz inhibitörü kullanımı ile ilgili en önemli klinik çekince aşağıdakilerden hangisidir?

Antidepresan veya antipsikotik kullanımı olan hastalarda gelişen akut hiperpireksi durumlarının ayırıcı tanısında; Serotonin Sendromu, Nöroleptik Malign Sendrom (NMS) ve Antikolinerjik Sendromu birbirlerinden ayırt etmek için kullanılan klinik özelliklerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Bipolar I bozukluk tanısı ile takip edilen ve şu an depresif atakta olan 29 yaşında kadın hasta, kilo almaktan şiddetle kaçınmakta ve yakın gelecekte gebelik planladığını belirtmektedir. Hekim, hastanın metabolik endişelerini ve gebelik planını göz önüne alarak; hem bipolar depresyonda etkinliği kanıtlanmış, hem metabolik yan etki riski düşük, hem de FDA gebelik kategorisi B olan bir atipik antipsikotik ajan başlamaya karar verir. Klinik özellikleri ve güvenlik profili dikkate alındığında, bu hasta için en uygun ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Spinal kord yaralanması veya multipl skleroz gibi üst motor nöron lezyonlarında gelişen şiddetli spastisitenin kontrolünde kullanılan ve intratekal yolla da uygulanabilen baklofen, etkisini metabotropik $GABA_B$ reseptörleri üzerinden gösterir. Bu reseptör kompleksi, fonksiyonel bir birim oluşturabilmek için heterodimerizasyona ihtiyaç duymasıyla diğer birçok $G$-proteini ile kenetli reseptörden ayrılır. Bu reseptör kompleksinin yapısal ve fonksiyonel özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Amfetaminlerin santral sinir sistemindeki etki mekanizmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi, bu ilaçların veziküler düzeydeki moleküler etkisini ve dopamin salınımına katkısını en doğru şekilde açıklar?

Alkol bağımlılığı tedavisi amacıyla kullanılan bir ilaç, karaciğerde asetaldehitin asetata dönüşümünü engelleyerek kanda asetaldehit düzeyinin yükselmesine ve buna bağlı olarak şiddetli flushing (kızarma), taşikardi, bulantı ve baş ağrısı gibi semptomların ortaya çıkmasına neden olur. Bu klinik tabloya (disülfiram-benzeri reaksiyon) yol açan ilacın irreversibl olarak inhibe ettiği temel enzim aşağıdakilerden hangisidir?

45 yaşında, kronik bel ağrısı nedeniyle uzun süredir yüksek doz morfin sülfat tedavisi alan bir hastanın tedavi planına, ağrılarının yeterince kontrol edilememesi üzerine yeni bir analjezik ilaç eklenmiştir. Ancak bu yeni ilacın uygulanmasından kısa bir süre sonra hastada şiddetli abdominal kramplar, terleme, rinore, lakrimasyon ve ajitasyon ile karakterize bir opioid yoksunluk tablosu gelişmiştir. Bu klinik tabloya neden olan, mü ($\mu$) reseptörlerinde parsiyel agonist, kappa ($\kappa$) reseptörlerinde ise antagonist aktivite gösteren ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Kronik kanser ağrısı nedeniyle yaklaşık $6$ aydır yüksek doz morfin sülfat tedavisi alan $55$ yaşında bir erkek hastada, opioid kullanımına bağlı gelişen dirençli konstipasyonun tedavisi için oral naloksegol başlanmıştır. Tedavinin $10.$ gününde hastaya, yeni gelişen supraventriküler taşiaritmi nedeniyle verapamil tedavisi eklenmiştir. Verapamilin ilk dozundan yaklaşık $2$ saat sonra hastada yaygın vücut ağrısı, karın krampları, ishal, terleme, pupillerde dilatasyon ve belirgin ajitasyon gözlenmiştir.

Bu hastada gözlenen akut klinik tablonun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Acil servise görme bulanıklığı ve konfüzyon ile getirilen, kaçak alkol tüketimi öyküsü olan bir hastada, toksik metabolitlerin oluşumunu engellemek amacıyla fomepizol tedavisi uygulanmasına karar verilmiştir. Bu ilaç ve metanol metabolizması ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

28 yaşında bir erkek hasta, eroin kullanımını aniden bıraktıktan yaklaşık $20$ saat sonra karın krampları, şiddetli ishal, burun akıntısı ve terleme şikayetleriyle acil servise başvuruyor. Fizik muayenede hastada yaygın piloereksiyon (tüylerin diken diken olması) ve her iki pupilde belirgin dilatasyon (midriyazis) gözleniyor. Bu hastadaki klinik tablo aşağıdakilerden hangisi için en olası tanıdır?

Lokal anesteziklerin sinir lifleri üzerindeki seçici blokaj özellikleri ve lif duyarlılığını etkileyen faktörler dikkate alındığında, klinik uygulama ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$45$ yaşındaki bir hasta, uykusuzluk tedavisi için reçete edilen ilacını aşırı dozda alması sonucu gelişen bilinç bulanıklığı ve somnolans şikayetiyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenede solunumun deprese olduğu gözleniyor. Hastaya uygulanan flumazenil tedavisi sonrası semptomların hızla düzeldiği ve hastanın uyandığı görülüyor. Bu hastada kullanılan ilacın farmakolojik özellikleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

52 yaşında bir kadın hasta, şiddetli majör depresif bozukluk nedeniyle $20 \, mg/gün$ fluoksetin kullanmaktadır. Klinik yanıtın yetersiz olması üzerine hekimi fluoksetini kesmiş ve 1 hafta sonra selektif olmayan bir MAO inhibitörü olan tranilsipromin tedavisine başlamıştır. Tedavinin ikinci gününde hasta; ajitasyon, konfüzyon, $39.8^\circ C$ ateş, taşikardi ve aşırı terleme şikayetleriyle acil servise getirilmiştir. Fizik muayenesinde pupillerin midriyatik olduğu, bağırsak seslerinin hiperaktif seyrettiği ve alt ekstremitelerde spontan klonus eşlik eden hiperrefleksi saptanmıştır. Bu hastadaki klinik tabloyu, benzer bulgularla seyredebilen Nöroleptik Malign Sendrom'dan (NMS) ayırt etmede en değerli olan klinik bulgu aşağıdakilerden hangisidir?

$28$ yaşında, jeneralize tonik-klonik nöbetleri nedeniyle antiepileptik tedavi alan erkek hastanın kontrol muayenesinde belirgin diş eti hiperplazisi ve hirsutizm (vücut kıllanmasında artış) saptanmıştır. Bu hastada kullanılan ilacın metabolik özellikleri ve diğer etkileriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

$42$ yaşında, eroin bağımlılığı nedeniyle $80$ mg/gün metadon idame tedavisi gören bir hasta, geçirdiği bir kaza sonrası gelişen akut ağrı şikayetiyle başvurduğu poliklinikte bir opioid analjezik reçete edilmiştir. İlacın ilk dozunu uyguladıktan kısa bir süre sonra hastada aniden şiddetli midriyazis, lakrimasyon, terleme, piloereksiyon ve huzursuzluk gibi yoksunluk sendromu bulguları ortaya çıkmıştır. Yapılan incelemede, bu tabloya neden olan ilacın mü-opioid ($\mu$) reseptörlerine morfinden çok daha yüksek afiniteyle bağlandığı ancak intrinsik aktivitesinin düşük (parsiyel agonist) olduğu saptanmıştır.

Bu klinik tabloya neden olan ilaç ve reseptör profili aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Multipl skleroz tanısı ile takip edilen 35 yaşındaki bir erkek hasta, bacaklarında gelişen şiddetli ve ağrılı kas spazmları nedeniyle tedavi edilmektedir. Hastaya başlanan ilacın, spinal kord düzeyinde inhibitör bir nörotransmitterin metabotropik reseptörlerini aktive ederek etki gösterdiği ve potasyum iletkenliğini artırarak hiperpolarizasyon oluşturduğu bilinmektedir. Hasta ilacı aniden kestiğinde işitsel halüsinasyonlar ve nöbet geçirme riski ile karşı karşıya kalmıştır.

Yukarıda tarif edilen etki mekanizmasına ve yan etki profiline sahip ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ($DEHB$) tanısı konulan $8$ yaşındaki bir çocukta ilk seçenek ilaç olarak tercih edilen metilfenidatın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?

$24$ yaşında erkek hasta, bir eğlence mekanında madde kullanımını takiben gelişen şiddetli çarpıntı, aşırı terleme, ajitasyon ve belirgin çene kilitlenmesi (bruksizm) şikayetleriyle acil servise getiriliyor. Fizik muayenede kan basıncı $165/105$ $mmHg$, nabız $125/dk$ ve vücut sıcaklığı $38.8^{\circ}C$ saptanıyor. Hastanın arkadaşları, hastanın gece boyunca kontrolsüz şekilde çok fazla su tükettiğini ifade ediyor. Laboratuvar incelemesinde serum sodyum düzeyi $127$ $mEq/L$ (Normal: $135-145$ $mEq/L$) olarak ölçülüyor.

Bu klinik tabloya ve laboratuvar bulgusuna neden olan en olası psikoaktif madde aşağıdakilerden hangisidir?

$45$ yaşında spinal kord yaralanması olan bir hastada, şiddetli alt ekstremite spastisitesini tedavi etmek amacıyla bir ilaç reçete edilmiştir. Hasta ilacı bir süre düzenli kullandıktan sonra aniden bırakmış ve acil servise konfüzyon, halüsinasyonlar ile jeneralize tonik-klonik nöbet geçirme şikayetleriyle başvurmuştur. Bu hastada geri çekilme (withdrawal) sendromuna yol açan ilacın temel etki mekanizması aşağıdakilerden hangisidir?