Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Soru 5421Soru

Denge konumu OO noktası olan ve t=0t = 0 anında denge konumundan pozitif yönde geçerek basit harmonik hareket yapmaya başlayan bir cismin uzanım-zaman (xtx-t) grafiği şekildeki gibidir.

Cismin hareket periyodu T=12 sT = 12\text{ s} olduğuna göre, hareketin t=1 st = 1\text{ s} anında cismin hareketi ile ilgili;

I. Uzanımı, genliğinin yarısına eşittir.
II. Hız ve ivme vektörleri zıt yönlüdür.
III. Hızının büyüklüğü, maksimum hız büyüklüğünün yarısına eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve II

Cevap

Uzanımı genliğinin yarısına eşittir ve hız ile ivme vektörleri zıt yönlüdür.
Cismin t=1 st = 1\text{ s} anındaki uzanımı, sinüs fonksiyonunun değeri doğrultusunda genliğinin yarısına (R/2R/2) eşittir. Bu anda cisim denge konumundan uzaklaşmakta olduğu için hız vektörü pozitif yönü gösterirken, ivme vektörü geri çağırıcı özelliğinden ötürü denge konumuna yani negatif yöne doğrudur. Hızın büyüklüğü ise açısal değerin kosinüsüyle orantılı olup maksimum değerinin yarısı değil, kök üç bölü iki katıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Cismin uzanım denklemini yazmak ve belirtilen andaki değerini bulmak.
t=0t = 0 anında denge konumundan pozitif yönde geçen cismin uzanım denklemi x(t)=Rsin(ωt)x(t) = R \sin(\omega t) şeklindedir. Açısal frekans ω=2πT=2π12=π6 rad/s\omega = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{12} = \frac{\pi}{6}\text{ rad/s}'dir. t=1 st = 1\text{ s} anında uzanım x(1)=Rsin(π6)=Rsin(30)=R2x(1) = R \sin(\frac{\pi}{6}) = R \sin(30^\circ) = \frac{R}{2} olur. Dolayısıyla birinci öncül doğrudur.
Zamana bağlı uzan��m değişimi sinüs fonksiyonu ile belirlenir.
2
Hız ve ivme vektörlerinin yönlerini belirlemek.
t=1 st = 1\text{ s} anında cisim pozitif bölgededir (x>0x > 0) ve denge konumundan uzaklaşmaktadır (maksimum genliğe t=3 st = 3\text{ s}'de ulaşacaktır). Bu yüzden hız vektörü pozitif yönlüdür (v>0\vec{v} > 0). Basit harmonik harekette ivme vektörü her zaman denge konumuna doğrudur (a=ω2x\vec{a} = -\omega^2 \vec{x}). Cisim pozitif bölgede olduğundan ivme vektörü negatif yönlüdür (a<0\vec{a} < 0). Bu durumda hız ve ivme vektörleri zıt yönlüdür. Dolayısıyla ikinci öncül doğrudur.
İvme her zaman geri çağırıcı özellikten dolayı denge konumunu gösterir, hız ise hareket yönündedir.
3
Hız büyüklüğünü maksimum hız büyüklüğü cinsinden hesaplamak.
Hız denklemi v(t)=ωRcos(ωt)v(t) = \omega R \cos(\omega t) şeklindedir. Maksimum hız vmaks=ωRv_{\text{maks}} = \omega R olduğuna göre, t=1 st = 1\text{ s} anındaki hız v(1)=vmakscos(π6)=vmakscos(30)=32vmaksv(1) = v_{\text{maks}} \cos(\frac{\pi}{6}) = v_{\text{maks}} \cos(30^\circ) = \frac{\sqrt{3}}{2} v_{\text{maks}} olur. Bu değer maksimum hızın yarısı değildir. Dolayısıyla üçüncü öncül yanlıştır.
Hızın zamana göre değişimi kosinüs fonksiyonuna bağlıdır ve uzanımla doğrusal bir ilişkisi yoktur.

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette uzanım, hız ve ivmenin zamana göre sinüzoidal değişimi ve vektörel yön analizleri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5422Soru

Lazer ışığı, uyarılmış emisyon (uyarılmış yayılma) süreciyle elde edilen, tüm fotonları aynı frekansta, aynı fazda ve aynı yönde hareket eden tutarlı (koherent) bir ışımadır.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Verilen ifade doğrudur. Lazer ışığı, uyarılmış emisyon mekanizmasıyla üretilen ve aynı faz ile frekansta salınan fotonlardan oluşan tutarlı bir ışımadır.
Lazer ışığı, uyarılmış emisyon yoluyla üretilen, aynı frekansta, aynı fazda ve aynı doğrultuda hareket eden fotonların oluşturduğu tutarlı (koherent) bir ışık demetidir.

Adım Adım Çözüm

1
Lazer ışığının oluşum mekanizmasını inceleme
Lazer ışığının temelinde uyarılmış emisyon (stimulated emission) süreci yatmaktadır.
Uyarılmış emisyon, uyarılmış bir atomun dışarıdan gelen uygun enerjili bir fotonun etkisiyle, gelen fotonla tamamen aynı özelliklere sahip ikinci bir foton yayınlaması olayıdır.
2
Yayınlanan fotonların özelliklerini analiz etme
Bu süreçte üretilen tüm fotonlar aynı frekansa, aynı faza ve aynı yayılma doğrultusuna sahiptir.
Uyarılmış emisyonda salınan foton, kendisini tetikleyen fotonun adeta bir kopyasıdır. Bu durum ışığın tek renkli (monokromatik) ve tutarlı (koherent) olmasını sağlar.

Anahtar Kavram

Lazer ışınlarının uyarılmış emisyon ile üretilmesi ve tutarlılık (koherens) özelliği.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5423Soru

İki ucu açık 120 cm120\text{ cm} uzunluğundaki boş bir cam borunun sol ucundan 27 C27\text{ }^\circ\text{C} sıcaklıktaki HeHe gazı, sağ ucundan ise TT sıcaklığındaki SO2SO_2 gazı aynı anda gönderiliyor.

Gazlar cam borunun sol ucundan 80 cm80\text{ cm} uzaklıkta karşılaştıklarına göre, SO2SO_2 gazının sıcaklığı (TT) kaç C^\circ\text{C}'dir?
(Mol kütleleri: He=4 g/molHe = 4\text{ g/mol}, SO2=64 g/molSO_2 = 64\text{ g/mol})

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 927

Cevap

927 °C
HeHe gazının aldığı yol 80 cm80\text{ cm}, SO2SO_2 gazının aldığı yol ise 40 cm40\text{ cm}'dir. Bu durumda hızlar oranı vHevSO2=2\frac{v_{He}}{v_{SO_2}} = 2 olur. Graham Difüzyon Yasası formülü (vHevSO2=THe×MSO2TSO2×MHe\frac{v_{He}}{v_{SO_2}} = \sqrt{\frac{T_{He} \times M_{SO_2}}{T_{SO_2} \times M_{He}}}) uygulandığında ve THe=300 KT_{He} = 300\text{ K} değeri yerine yazıldığında, SO2SO_2 gazının mutlak sıcaklığı 1200 K1200\text{ K} olarak bulunur. Bu değer Celsius birimine çevrildiğinde 927 C927\text{ }^\circ\text{C} elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Gazların cam boruda aldıkları yolları belirleyerek difüzyon hızları oranını bulmak.
HeHe gazı 80 cm80\text{ cm}, SO2SO_2 gazı ise 12080=40 cm120 - 80 = 40\text{ cm} yol almıştır. Buradan hızlar oranı vHevSO2=8040=2\frac{v_{He}}{v_{SO_2}} = \frac{80}{40} = 2 olarak bulunur.
Aynı sürede alınan yol, gazlar��n difüzyon hızları ile doğru orantılıdır.
2
HeHe gazının sıcaklığını Kelvin birimine çevirmek.
THe=27+273=300 KT_{He} = 27 + 273 = 300\text{ K}
Gaz yasaları ve difüzyon hesaplamalarında mutlak sıcaklık (Kelvin) kullanılmalıdır.
3
Graham Difüzyon Yasası'nı uygulayarak SO2SO_2 gazının mutlak sıcaklığını (TSO2T_{SO_2}) hesaplamak.
2=300TSO2×644    2=4300TSO2    12=300TSO2    14=300TSO2    TSO2=1200 K2 = \sqrt{\frac{300}{T_{SO_2}} \times \frac{64}{4}} \implies 2 = 4 \sqrt{\frac{300}{T_{SO_2}}} \implies \frac{1}{2} = \sqrt{\frac{300}{T_{SO_2}}} \implies \frac{1}{4} = \frac{300}{T_{SO_2}} \implies T_{SO_2} = 1200\text{ K}
Graham Yasası'na göre gazların difüzyon hızlarının oranı, mutlak sıcaklıklarının karekökü ile doğru, mol kütlelerinin karekökü ile ters orantılıdır.
4
SO2SO_2 gazının Kelvin cinsinden bulunan sıcaklığını Celsius (C^\circ\text{C}) birimine dönüştürmek.
tSO2=1200273=927 Ct_{SO_2} = 1200 - 273 = 927\text{ }^\circ\text{C}
Soruda sıcaklık değeri Celsius (C^\circ\text{C}) cinsinden sorulmuştur.

Anahtar Kavram

Graham Difüzyon Yasası ve sıcaklık-mol kütlesi ilişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5424Soru

Boşlukta +y+y yönünde titreşen elektrik alan (E\vec{E}) ve z-z yönünde titreşen manyetik alan (B\vec{B}) bileşenlerine sahip bir elektromanyetik dalga yayılmaktadır. Bu dalga, yayılma doğrultusu değişmeden boşluktan kırılma indisi n>1n > 1 olan saydam bir ortama geçmektedir.

Buna göre, dalganın bu geçişiyle ilgili;

I. Dalga boşlukta x-x yönünde ilerlemektedir.
II. Dalganın saydam ortamdaki yayılma hızı azalırken, elektrik alan genliğinin manyetik alan genliğine oranı (E/BE/B) değişmez.
III. Saydam ortama geçen dalganın frekansı değişmezken, dalga boyu azalır.

yargılarından hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

Elektromanyetik dalga boşlukta x-x yönünde ilerler ve saydam ortama geçtiğinde frekansı sabit kalırken dalga boyu azalır. Dolayısıyla I ve III numaralı yargılar doğrudur.
Elektromanyetik dalganın elektrik alanı +y+y ve manyetik alanı z-z yönünde titreştiğinde, sağ el kuralına göre yayılma yönü x-x olur. Dalga boşluktan kırıcılığı daha büyük olan saydam bir ortama geçtiğinde frekansı değişmez fakat hızı azaldığı için dalga boyu azalır. Bu nedenle, dalganın x-x yönünde ilerlediğini belirten birinci ifade ile frekansının değişmeyip dalga boyunun azalacağını belirten üçüncü ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Sağ el kuralı kullanılarak dalganın yayılma yönünün belirlenmesi
Sağ elin dört parmağı elektrik alan vektörü yönünde (+y+y) tutulup, avuç içi manyetik alan vektörü yönüne (z-z, yani sayfa düzleminin içine doğru) bakacak şekilde büküldüğünde, açık olan başparmak dalganın yayılma yönünü (hız vektörünü) gösterir. Bu durumda başparmak x-x yönünü göstermektedir. Dolayısıyla I. öncül doğrudur.
Elektromanyetik dalgalarda elektrik alan, manyetik alan ve yayılma hızı vektörleri birbirine diktir ve yayılma yönü E×B\vec{E} \times \vec{B} vektörel çarpım yönündedir.
2
Ortam değişiminin yayılma hızına ve E/BE/B oranına etkisinin incelenmesi
Dalga kırılma indisi n>1n > 1 olan ortama geçtiğinde hızı v=c/nv = c/n bağıntısına göre azalır. Elektromanyetik dalgalarda elektrik alan ve manyetik alan genlikleri oranı dalganın o ortamdaki yayılma hızına eşittir (E/B=vE/B = v). Hız azaldığı için E/BE/B oranı da azalır. Dolayısıyla II. öncül yanlıştır.
Elektromanyetik dalgaların boşluktaki hızı cc iken, maddesel ortama geçtiklerinde hızları azalır ve alan genliklerinin oranı bu hıza bağlı olarak küçülür.
3
Ortam değişiminin frekans ve dalga boyuna etkisinin incelenmesi
Dalga bir ortamdan diğerine geçerken frekansı değişmez (ff sabittir). Hız (vv) azaldığı için v=fλv = f \cdot \lambda bağıntısı gereği dalga boyu (λ\lambda) da azalır. Dolayısıyla III. öncül doğrudur.
Dalgaların frekansı yalnızca kaynağa bağlıdır ve ortam değişiminden etkilenmez; dalga boyu ise hızla doğru orantılı olarak değişir.

Anahtar Kavram

Elektromanyetik dalgaların yayılma yönü sağ el kuralıyla bulunur; hızı ortama bağlı olarak değişirken frekansı kaynağa bağlıdır ve sabittir. Elektrik alan genliğinin manyetik alan genliğine oranı ortamdaki yayılma hızını verir.
Soru 5425Soru

Atom fiziğinde, uyarılmış enerji seviyelerindeki elektronların temel hâle ya da daha düşük bir enerji seviyesine geçişleri sırasında kendiliğinden ve uyarılmış emisyon olmak üzere iki farklı ışıma süreci gerçekleşebilir.

Buna göre, kendiliğinden ve uyarılmış emisyon süreçleri ile bu süre��ler sonucu elde edilen lazer ışınlarının özellikleri hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Uyarılmış emisyon sürecinde, uyarılmış durumdaki bir elektronun alt enerji seviyelerinden birine inmesi için dışarıdan uygun enerjili bir fotonun uyarım yapması gerekir ve bu geçiş sonucunda gelen fotonla aynı frekansta, aynı yönde ve aynı fazda özdeş bir foton daha salınır.

Cevap

Uyarılmış emisyon sürecinde, uyarılmış durumdaki bir elektronun alt enerji seviyelerinden birine inmesi için dışarıdan uygun enerjili bir fotonun uyarım yapması gerekir ve bu geçiş sonucunda gelen fotonla aynı frekansta, aynı yönde ve aynı fazda özdeş bir foton daha salınır.
Uyarılmış emisyonda, uyarılmış durumdaki elektronun alt seviyeye inmesini tetikleyen dış fotonla aynı faza, yöne ve enerjiye sahip özdeş bir foton salınır. Bu süreç lazer ışığının temelini oluşturur.

Adım Adım Çözüm

1
Emisyon türlerini analiz etme
Kendiliğinden emisyonda uyarılmış elektron dış etki olmadan alt seviyeye inerken; uyarılmış emisyonda dışarıdan gelen ve enerji farkına tam eşit olan bir foton elektronu alt seviyeye inmeye zorlar.
Uyarılmış emisyon ile kendiliğinden emisyon arasındaki temel mekanizma farkını ortaya koymak.
2
Uyarılmış emisyonun sonuçlarını değerlendirme
Uyarılmış emisyon sonucunda salınan foton, uyarıcı foton ile aynı faza, doğrultuya, frekansa ve enerjiye sahiptir. Bu durum lazer ışığının tek renkli (monokromatik) ve uyumlu (koherent) olmasını sağlar.
Lazer ışığının oluşum prensibini açıklamak.
3
Seçeneklerdeki kavram yanılgılarını belirleme
Lazer ışığının hızının sıradan ışıkla aynı olduğu, uyarıcı fotonun enerjisinin tam eşit olması gerektiği, saçılan fotonun hızının değişmediği ve MR cihazlarında radyo dalgaları kullanıldığı tespit edilir.
Doğru seçeneğe ulaşmak ve yanlış olan yargıları çürütmek.

Anahtar Kavram

Uyarılmış Emisyon ve Lazer Oluşumu
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5426Soru

Bir çift yarıkta girişim (Young) deneyi düzeneğinde, yarıklar düzlemi ile perde arasındaki uzaklık LL, yarıklar arasındaki mesafe dd olacak şekilde üç farklı durum hazırlanmıştır. Bu durumlarda ekranda oluşan girişim desenlerinin saçak genişliklerini (Δx\Delta x) en büyük olandan en küçük olana doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru sıralama Durum 1, Durum 2, Durum 3 şeklindedir (Δx1>Δx2>Δx3\Delta x_1 > \Delta x_2 > \Delta x_3).
Saçak genişliği formülü Δx=λLdn\Delta x = \frac{\lambda L}{d \cdot n} olarak verilir. Sabit LL ve dd değerleri altında saçak genişliği doğrudan λ/n\lambda/n oranıyla belirlenir. Durum 1 için bu oran 600600, Durum 2 için 600/12=500600/1{}2 = 500, Durum 3 için ise 450450 değerini vermektedir. Bu değerlerin büyüklük sıralaması en büyükten en küçüğe Durum 1 > Durum 2 > Durum 3 şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Çift yarıkta girişim (Young) deneyinde saçak genişliğini veren matematiksel modeli belirleyiniz.
Saçak genişliği formülü Δx=λLdn\Delta x = \frac{\lambda L}{d \cdot n} şeklindedir. Burada λ\lambda ışığın boşluktaki dalga boyu, LL yarıklar düzlemi ile perde arasındaki uzaklık, dd yarıklar arasındaki mesafe ve nn deneyin gerçekleştirildiği ortamın kırıcılık indisidir.
Parametre değişimlerinin saçak genişliği üzerindeki etkilerini matematiksel olarak kıyaslayabilmek için bu ilişkiyi kurmak gerekir.
2
Her üç durum için verilen parametre değerlerini formülde yerine yazarak saçak genişliği bağıntılar��nı çıkarınız.
Durum 1 için: Δx1=600Ld1=600Ld\Delta x_1 = \frac{600 \cdot L}{d \cdot 1} = 600 \cdot \frac{L}{d} olur. Durum 2 için: Δx2=600Ld12=500Ld\Delta x_2 = \frac{600 \cdot L}{d \cdot 1{}2} = 500 \cdot \frac{L}{d} olur. Durum 3 için: Δx3=450Ld1=450Ld\Delta x_3 = \frac{450 \cdot L}{d \cdot 1} = 450 \cdot \frac{L}{d} olur.
Farklı ortam ve dalga boyu koşullarında oluşan saçak genişliklerini ortak çarpanlar (Ld\frac{L}{d}) cinsinden yazarak karşılaştırılabilir hale getirmek için.
3
Elde edilen saçak genişliği değerlerini sayısal büyüklüklerine göre en büyükten en küçüğe doğru sıralayınız.
Sayısal katsayılar karşılaştırıldığında 600>500>450600 > 500 > 450 ilişkisi bulunur. Buradan saçak genişlikleri arasında Δx1>Δx2>Δx3\Delta x_1 > \Delta x_2 > \Delta x_3 sıralaması elde edilir.
Soruda talep edilen en büyük saçak genişliğinden en küçük saçak genişliğine doğru sıralama hedefine ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Young deneyinde saçak genişliği, kullanılan ışığın dalga boyu ile doğru orantılı, ortamın kırıcılık indisi ile ters orantılıdır.
Soru 5427Soru

Bir fotosel lambanın katot yüzeyine saniyede düşen foton sayısı sabit tutularak frekansı ff olan tek renkli ışık düşürüldüğünde, devrede oluşan maksimum akım şiddeti ImaxI_{\text{max}}, kesme gerilimi ise VkesmeV_{\text{kesme}} olmaktadır. Katot metalinin eşik enerjisi E0E_0 olduğuna göre;

I. Gönderilen ışığın frekansı (ff) artırılırsa VkesmeV_{\text{kesme}} artar.
II. Gönderilen ışığın frekansı (ff) artırılırsa ImaxI_{\text{max}} artar.
III. Katot metalinin eşik enerjisi (E0E_0) daha büyük olan bir metal kullanılırsa VkesmeV_{\text{kesme}} azalır.

yargılarından hangileri doğrudur? (Elektron kopma şartının her durumda sağlandığı varsayılacaktır.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I ve III

Cevap

I ve III yargıları doğrudur.
Fotoelektrik olayda Einstein denklemine göre (hf=E0+eVkesmeh \cdot f = E_0 + e \cdot V_{\text{kesme}}), saniyedeki foton sayısı sabit tutulup ışığın frekansı artırıldığında foton enerjisi artar ve kesme gerilimi yükselir. Katot metalinin eşik enerjisi artırıldığında ise foton enerjisi sabit olduğu için elektronların kinetik enerjisi ve dolayısıyla kesme gerilimi azalır. Maksimum akım şiddeti ise saniyedeki foton sayısı sabit olduğundan değişmez. Bu durum, birinci ve üçüncü yargıların doğru, ikinci yargının ise yanlış olduğunu gösterir.

Adım Adım Çözüm

1
Einstein'ın fotoelektrik denklemi yazılır.
Efoton=E0+Ek(maks)hf=E0+eVkesmeE_{\text{foton}} = E_0 + E_{\text{k(maks)}} \Rightarrow h \cdot f = E_0 + e \cdot V_{\text{kesme}}
Fotoelektrik olayda enerji korunumunu ifade etmek ve kesme gerilimi ile frekans ve eşik enerjisi arasındaki ilişkiyi kurmak için bu denklem gereklidir.
2
Işığın frekansı (ff) artırıldığında kesme geriliminin değişimi incelenir.
hfh \cdot f artarken E0E_0 sabit kalır, bu yüzden eVkesmee \cdot V_{\text{kesme}} artar. Dolayısıyla birinci yarg�� doğrudur.
Frekans artışı doğrudan foton enerjisini artırır, bu da kopan elektronların maksimum kinetik enerjisini ve onları durdurmak için gereken kesme gerilimini artırır.
3
Işığın frekansı (ff) artırıldığında maksimum akım şiddetinin değişimi incelenir.
ImaxI_{\text{max}} değişmez. Dolayısıyla ikinci yargı yanlıştır.
Maksimum akım şiddeti, katottan saniyede kopan elektron sayısına bağlıdır. Saniyede düşen foton sayısı sabit tutulduğu için kopan elektron sayısı ve dolayısıyla doyma akımı olan maksimum akım şiddeti değişmez.
4
Eşik enerjisi (E0E_0) daha büyük bir metal kullanıldığında kesme geriliminin değişimi incelenir.
hfh \cdot f sabitken E0E_0 artar, bu yüzden eVkesmee \cdot V_{\text{kesme}} azalır. Dolayısıyla üçüncü yargı doğrudur.
Foton enerjisi sabitken metalin elektronları tutma enerjisi (eşik enerjisi) artarsa, kopan elektronlara kalan kinetik enerji azalır ve onları durdurmak için daha küçük bir kesme potansiyeli gerekir.

Anahtar Kavram

Fotoelektrik olayda enerji korunumu (Einstein denklemi) ve fotoelektrik devre parametrelerinin (frekans, eşik enerjisi, ışık şiddeti) akım-gerilim grafiğindeki karşılıkları.
Soru 5428Soru

Aşağıda farklı sıcaklıklarda bulunan ideal gazlar verilmiştir:

I. 200 K200\text{ K} sıcaklığındaki H2H_2 gazı
II. 300 K300\text{ K} sıcaklığındaki HeHe gazı
III. 600 K600\text{ K} sıcaklığındaki CH4CH_4 gazı
IV. 1200 K1200\text{ K} sıcaklığındaki SO2SO_2 gazı

Bu gazların ortalama difüzyon hızlarını en yüksek olandan en düşük olana doğru sıralayınız.

(Mol kütleleri: H=1 g/molH = 1\text{ g/mol}, He=4 g/molHe = 4\text{ g/mol}, C=12 g/molC = 12\text{ g/mol}, O=16 g/molO = 16\text{ g/mol}, S=32 g/molS = 32\text{ g/mol})

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Gazların ortalama difüzyon hızları en yüksek olandan en düşük olana doğru sırasıyla H2H_2, HeHe, CH4CH_4 ve SO2SO_2 şeklindedir.
Gazların difüzyon hızları T/M\sqrt{T/M} değeri ile doğru orantılıdır. Yapılan hesaplamalar sonucunda en yüksek değer 1010 ile H2H_2 gazına, en düşük değer ise yaklaşık 4334{}33 ile SO2SO_2 gazına aittir. Bu nedenle doğru sıralama H2>He>CH4>SO2H_2 > He > CH_4 > SO_2 şeklindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen ideal gazların mol kütlelerini (MM) parantez içindeki atom kütlelerinden yararlanarak hesaplayınız.
H2H_2 için: 2×1=2 g/mol2 \times 1 = 2\text{ g/mol}
HeHe için: 4 g/mol4\text{ g/mol}
CH4CH_4 için: 12+4×1=16 g/mol12 + 4 \times 1 = 16\text{ g/mol}
SO2SO_2 için: 32+2×16=64 g/mol32 + 2 \times 16 = 64\text{ g/mol}
Ortalama difüzyon hızı moleküllerin mol kütlesiyle ilişkili olduğundan bu değerlerin bulunması gerekir.
2
Kinetik teoriye göre gazların ortalama difüzyon hızlarının (vv) mutlak sıcaklık (TT) ve mol kütlesi (MM) ile olan matematiksel ilişkisini belirleyiniz.
vTMv \propto \sqrt{\frac{T}{M}} bağıntısı geçerlidir.
Hızın sıcaklığın kareköküyle doğru, mol kütlesinin kareköküyle ters orantılı olduğunu kullanmak karşılaştırma yapmayı sağlar.
3
Her bir gaz için TM\frac{T}{M} oranını hesaplayınız.
- H2H_2 için: 2002=100\frac{200}{2} = 100
- HeHe için: 3004=75\frac{300}{4} = 75
- CH4CH_4 için: 60016=375\frac{600}{16} = 37{}5
- SO2SO_2 için: 120064=1875\frac{1200}{64} = 18{}75
Kök içindeki değerleri karşılaştırarak doğrudan hız sıralamasına ulaşmak hedeflenir.
4
Hesaplanan oranların büyüklüklerini karşılaştırarak gazların hızlarını sıralayınız.
100>75>375>1875100 > 75 > 37{}5 > 18{}75 olduğundan ortalama difüzyon hızları sırasıyla vH2>vHe>vCH4>vSO2v_{H_2} > v_{He} > v_{CH_4} > v_{SO_2} şeklindedir.
Oranların karekökü alındığında da büyüklük sıralaması değişmeyeceğinden, en büyük orana sahip olan gaz en hızlıdır.

Anahtar Kavram

Graham Difüzyon Yasası'na göre gazların yayılma hızları, mutlak sıcaklığın karekökü ile doğru, mol kütlelerinin karekökü ile ters orantılıdır.
Soru 5429Soru

Sürtünmelerin ihmal edildiği yatay düzlemde, maksimum genlik noktasından serbest bırakılarak basit harmonik hareket yapmaya başlayan bir cismin periyodu TT dir. Buna göre, cismin harekete başladığı andan itibaren ge��en bazı sürelerdeki ivme büyüklüklerini küçükten büyüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

İvme büyüklüklerinin küçükten büyüğe doğru sıralaması a3<a2<a1a_3 < a_2 < a_1 şeklindedir.
Maksimum genlikten serbest bırakılan cisim denge konumuna doğru hareket ettikçe uzanımı azalır. İvme büyüklüğü uzanımla doğru orantılı olduğundan, zaman ilerledikçe (t1t_1'den t3t_3'e doğru) ivme büyüklüğü de azalır. Dolayısıyla en küçük ivme en son ana karşılık gelen değerdir.

Adım Adım Çözüm

1
Cismin başlangıç koşullarına göre uzanım fonksiyonunu yazma.
Cisim maksimum genlikten (x=Ax = A) serbest bırakıldığı için uzanım denklemi x(t)=Acos(ωt)x(t) = A \cos(\omega t) olur. Burada ω=2πT\omega = \frac{2\pi}{T} açısal frekanstır.
Zamana bağlı konum ve dolayısıyla ivme değişimini analiz etmek amacıyla başlangıç fazına uygun fonksiyon seçilmiştir.
2
Belirtilen zamanlardaki faz açılarını hesaplama.
t1=T12t_1 = \frac{T}{12} için ωt1=2πTT12=π6\omega t_1 = \frac{2\pi}{T} \cdot \frac{T}{12} = \frac{\pi}{6} radyan (3030^\circ);
t2=T8t_2 = \frac{T}{8} için ωt2=2πTT8=π4\omega t_2 = \frac{2\pi}{T} \cdot \frac{T}{8} = \frac{\pi}{4} radyan (4545^\circ);
t3=T6t_3 = \frac{T}{6} için ωt3=2πTT6=π3\omega t_3 = \frac{2\pi}{T} \cdot \frac{T}{6} = \frac{\pi}{3} radyan (6060^\circ) olarak bulunur.
Trigonometrik fonksiyonların değerlerini standart açılar cinsinden bulabilmek için zaman değerleri açıya dönüştürülmüştür.
3
İvme büyüklüklerinin uzanım cinsinden değerlerini bulma.
İvme büyüklüğü a=ω2xa = \omega^2 |x| bağıntısıyla uzanımla doğru orantılıdır.
a1=ω2Acos(30)=32ω2A0,866amaksa_1 = \omega^2 A \cos(30^\circ) = \frac{\sqrt{3}}{2} \omega^2 A \approx 0,866 a_{\text{maks}}
a2=ω2Acos(45)=22ω2A0,707amaksa_2 = \omega^2 A \cos(45^\circ) = \frac{\sqrt{2}}{2} \omega^2 A \approx 0,707 a_{\text{maks}}
a3=ω2Acos(60)=0,5ω2A=0,5amaksa_3 = \omega^2 A \cos(60^\circ) = 0,5 \omega^2 A = 0,5 a_{\text{maks}} elde edilir.
Her bir andaki ivme büyüklüğünü maksimum ivme referansıyla karşılaştırmak için değerler hesaplanmıştır.
4
Hesaplanan ivme büyüklüklerini karşılaştırarak küçükten büyüğe sıralama.
0,5amaks<0,707amaks<0,866amaks0,5 a_{\text{maks}} < 0,707 a_{\text{maks}} < 0,866 a_{\text{maks}} olduğundan sıralama a3<a2<a1a_3 < a_2 < a_1 olur.
Soruda istenen küçükten büyüğe doğru sıralama sonucuna ulaşmak için.

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette uzanım ve ivme büyüklükleri denge konumuna olan uzaklıkla doğru orantılıdır. Maksimum genlik noktasından harekete başlayan cisim için zamana bağlı değişim kosinüs fonksiyonuyla ifade edilir.
Soru 5430Soru

Radyoaktif çekirdeklerin bozunması sürecinde salınan alfa (α\alpha), beta-eksi (β\beta^-) ve gama (γ\gamma) ışınlarının madde içindeki nüfuz etme (maddeden geçebilme) yeteneklerini en büyükten en k��çüğe doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Radyoaktif ışınların madde içindeki nüfuz etme yeteneklerinin büyükten kü��üğe doğru sıralaması sırasıyla Gama ışınları, Beta-eksi tanecikleri ve Alfa tanecikleri şeklindedir.
Gama ışınları kütlesiz ve yüksüz yüksek enerjili elektromanyetik dalgalardır, maddeyle en az etkileşime girerek en yüksek nüfuz etme yeteneğini gösterirler. Alfa tanecikleri ise kütlesi ve yükü en büyük olan tanecikler olarak en fazla iyonlaştırma yapıp en düşük nüfuz etme yeteneğine sahiptirler. Beta tanecikleri ise kütle ve yük açısından bu ikisinin arasında değerler alır.

Adım Adım Çözüm

1
Alfa taneciklerinin yapıs��nı ve maddeyle etkileşimini belirlemek.
Alfa taneciklerinin kütlesi ve yükü (+2e) fazladır. Bu yüzden içinden geçtikleri maddeyi yüksek oranda iyonlaştırırlar ve enerjilerini hızla kaybederek en düşük nüfuz etme gücüne sahip olurlar.
Yüklü ve ağır parçacıkların maddeyle çarpışma ve etkileşime girme ihtimali daha yüksektir.
2
Beta-eksi taneciklerinin yapısını ve maddeyle etkileşimini incelemek.
Beta-eksi tanecikleri hafif ve tek birim yüklü elektronlardır. İyonlaştırma yetenekleri alfaya göre az olduğu için madde içerisindeki nüfuz etme yetenekleri alfa taneciklerinden daha fazladır.
Kütleleri ve yükleri alfa parçacığına kıyasla daha küçük olduğundan madde atomları arasından daha derinlere ilerleyebilirler.
3
Gama ışınlarının yapısını ve maddeyle etkileşimini belirlemek.
Gama ışınları yüksüz ve kütlesiz yüksek enerjili fotonlardır. Maddeyi iyonlaştırma yetenekleri en düşük, dolayısıyla madde içinden geçebilme (nüfuz etme) yetenekleri en yüksektir.
Elektromanyetik dalgalar yüksüz oldukları için madde parçacıklarıyla doğrudan Coulomb etkileşimi kurmazlar ve engelleri daha kolay aşarlar.
4
Nüfuz etme güçlerini büyükten küçüğe doğru sıralamak.
Nüfuz etme yeteneklerinin doğru sıralaması Gama > Beta-eksi > Alfa şeklindedir.
Maddeyi iyonlaştırma yeteneği ile maddeye nüfuz edebilme yeteneği birbiriyle ters orantılıdır.

Anahtar Kavram

Radyoaktif bozunma ürünlerinin (alfa, beta, gama) iyonlaştırma gücü ile nüfuz etme yeteneği arasındaki ilişki
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5431Soru

Sürtünmesiz yatay düzlemde basit harmonik hareket yapan bir cismin hız vektörü ile geri çağırıcı kuvvet vektörü, hareket süresince her zaman birbirine zıt yönlüdür.

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: False

Cevap

Verilen ifade yanlıştır. Basit harmonik hareket yapan bir cismin geri çağırıcı kuvvet vektörü her zaman denge konumuna doğrudur; hız vektörü ise cismin hareket yönündedir. Cisim denge konumuna doğru yaklaşırken her iki vektör de denge konumunu gösterdiğinden aynı yönlü olur. Dolayısıyla hız ve kuvvet vektörleri her zaman zıt yönlü değildir.
Basit harmonik harekette cisim denge konumuna doğru yaklaşırken hız vektörü ile geri çağırıcı kuvvet vektörü aynı yönlüdür. Dolayısıyla ifadenin her zaman zıt yönlü olduklarını iddia etmesi yanlıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Geri çağırıcı kuvvetin yönünü belirleme
Geri çağırıcı kuvvet her zaman denge konumuna (orijine) doğrudur. Formülü F=mω2xF = -m\omega^2 x şeklindedir ve yönü uzanım (xx) vektörüne her zaman zıttır.
Cisme etki eden net kuvvetin yönünün konum ile ilişkisini analiz etmek.
2
Hız vektörünün yönünü belirleme
Hız vektörü cismin hareket yönündedir. Cisim denge konumundan uzaklaşırken hız vektörü denge konumunun dışını gösterirken, denge konumuna yaklaşırken denge konumuna doğrudur.
Cismin hız yönünü hareketin farklı aşamalarında tespit etmek.
3
Kuvvet ve hız vektörlerinin yönlerini karşılaştırma
Cisim denge konumuna yaklaşırken hız ve geri çağırıcı kuvvet vektörleri aynı yönlü (denge konumuna doğru) olur. Cisim denge konumundan uzaklaşırken ise hız vektörü dışa doğru, geri çağırıcı kuvvet içe doğru olduğundan zıt yönlü olurlar.
Vektörlerin her zaman zıt yönlü olup olmadığını doğrulamak.

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvet her zaman denge konumuna doğrudur. Hız vektörünün yönü ise cismin hareket yönüne bağlıdır. Cisim denge konumuna yaklaşırken kuvvet ve hız vektörleri aynı yönlü, denge konumundan uzaklaşırken zıt yönlüdür.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5432Soru

Bir nükleer fizik laboratuvarında kararsız çekirdeklerin bozunumu sırasında salınan KK, LL ve MM radyasyonlarının özellikleri inceleniyor. Yapılan deneylerde şu gözlemler kaydedilmiştir:

- KK radyasyonu: Havayı iyonlaştırma gücü çok yüksek olup, ince bir kâğıt yaprak tarafından tamamen durdurulabilmektedir.
- LL radyasyonu: Kâğıttan geçebilmekte ancak birkaç milimetrelik alüminyum levha ile durdurulabilmektedir.
- MM radyasyonu: Nüfuz etme (maddelerin içinden geçebilme) gücü en yüksek olan radyasyondur; ancak kalın bir kurşun blok ile büyük oranda zayıflatılabilmektedir.

Buna göre; KK, LL ve MM radyasyonları ve bu radyasyonların salındığı bozunma süreçleri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: M radyasyonunun salındığı bozunma sürecinde, bozunmaya uğrayan çekirdeğin proton ve nötron sayısında bir değişim gerçekleşmez.

Cevap

M radyasyonunun salındığı bozunma sürecinde, bozunmaya uğrayan çekirdeğin proton ve nötron sayısında bir değişim gerçekleşmez.
M radyasyonu gama (\gamma) bozunmasını temsil eder. Gama bozunmasında çekirdek uyarılmış durumdan daha kararlı bir enerji düzeyine geçerken yüksek enerjili bir foton (gama fotonu) yayınlar. Bu süreçte çekirdeğin proton ve nötron sayısında (dolayısıyla kütle numarasında) herhangi bir değişim meydana gelmez. Bu nedenle, M radyasyonunun salındığı bozunma sürecinde çekirdeğin proton ve nötron sayısının değişmeyeceğini belirten ifade doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
K, L ve M ışınımlarının havayı iyonlaştırma ve maddelere nüfuz etme özelliklerine göre hangi radyoaktif bozunma türlerine ait olduğunu belirlemek.
K ışınımının iyonlaştırma gücü en yüksek ve nüfuz etme gücü en düşük olduğundan alfa (\alpha) bozunması, L ışınımının beta (\beta) bozunması ve M ışınımının ise gama (\gamma) bozunması olduğu belirlenir.
Alfa tanecikleri yüksek kütle ve yüke sahip olduklarından havayı çok iyi iyonlaştırır ama kolayca durdurulurlar. Gama ışınları ise yüksüz ve kütlesiz elektromanyetik dalgalar olup iyonlaştırma güçleri çok zayıf ancak nüfuz etme güçleri çok yüksektir.
2
Belirlenen bozunma türlerinin çekirdeğin yapısında (proton, nötron ve nükleon sayıları) meydana getirdiği değişimleri analiz etmek.
Alfa bozunmasında proton sayısı 2, nötron sayısı 2 azalır (kütle numarası 4 azalır). Beta bozunmalarında kütle numarası değişmezken proton sayısı 1 artar (\beta^-) veya 1 azalır (\beta^+). Gama bozunmasında ise proton ve nötron sayılarında hiçbir değişim olmaz.
Bozunma türlerinin korunum yasalarına göre çekirdek üzerindeki etkilerini tespit ederek seçenekleri değerlendirmek.
3
Işınımların boşluktaki hızlarını karşılaştırmak.
M ışınımı (gama) bir elektromanyetik dalga olduğu için boşlukta ışık hızıyla yayılır. L ışınımı (beta) ise kütleli parçacıklar olduğundan hızları ışık hızından küçüktür.
Hız ilişkisi üzerinden yapılan yorumların doğruluğunu kontrol etmek.

Anahtar Kavram

Radyoaktif bozunma türlerinin (alfa, beta, gama) özellikleri ve çekirdek yapısındaki değişimler
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5433Soru

Hava ortamında gerçekleştirilen bir çift yarıkta girişim (Young) deneyinde; tek renkli ı��ık kaynağı, yarıklar düzlemi ve perde yerleştirilerek bir girişim deseni elde ediliyor. Bu deney düzeneğinde aşağıdaki bazı değişiklikler yapılıyor:

I. Yarıklar düzlemi ile perde arasındaki ortam, kırıcılık indisi havadan daha büyük olan şeffaf bir sıvı ile dolduruluyor.
II. Işık kaynağı yarıklar düzlemine paralel olacak şekilde yukarı yönde kaydırılıyor.
III. Yarıklardan birinin önüne ince bir cam levha yerleştiriliyor.

Buna göre; yapılan bu değişikliklerin hangilerinde perdedeki saçak genişliği (Δx\Delta x) değişmezken, merkezî aydınlık saçağın (A0A_0) konumunda bir kayma gözlenir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: II ve III

Cevap

II ve III öncüllerinin doğru olduğunu belirten seçenek.
İkinci öncülde ışık kaynağının yukarı kaydırılması yarıklar arasında faz farkı yaratarak merkezî saçağı aşağı kaydırır fakat saçak genişliğini değiştirmez. Üçüncü öncülde yarık önüne cam konulması da ışığı geciktirerek saçağı cam yönüne kaydırır fakat yine saçak genişliğini değiştirmez. Bu nedenle her iki işlem de soruda istenen şartları sağlamaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci öncül için saçak genişliği ve merkezî aydınlık saçak konumunu analiz etme.
Saçak genişliği Δx=λ0Ldn\Delta x = \frac{\lambda_0 L}{d \cdot n} formülüyle hesaplanır. Ortamın kırıcılık indisi (nn) artırıldığında saçak genişliği (Δx\Delta x) azalır. Sistem geometrik olarak simetrik kaldığı için merkezî aydınlık saçak (A0A_0) kaymaz. Bu nedenle I. öncül aranan şartı sağlamaz.
Ortamın kırıcılık indisinin saçak genişliği üzerindeki matematiksel etkisini belirlemek için.
2
İkinci öncül için ışık kaynağının kaydırılmasının etkilerini analiz etme.
Işık kaynağının yarıklar düzlemine paralel olarak yukarı kaydırılması, üstteki yarığa gelen dalgaların alttakine göre fazca öne geçmesine (daha erken ulaşmasına) yol açar. Bu faz farkını dengelemek amacıyla merkezî aydınlık saçak (A0A_0) aşağı yönde kayar. Bu işlem λ,L,d,n\lambda, L, d, n parametrelerini değiştirmediği için saçak genişliği (Δx\Delta x) değişmez. Dolayısıyla II. öncül aranan şartı sağlar.
Kaynağın hareketinin yarıklar arasındaki faz farkına ve saçak genişliğine etkisini belirlemek için.
3
Üçüncü öncül için yarık önüne yerleştirilen cam levhanın etkilerini analiz etme.
Yarıklardan birinin önüne ince cam levha yerleştirildiğinde, camın kırıcılık indisi havadan büyük olduğu için bu yarıktan geçen ışık gecikir. Girişen dalgalarda oluşan bu gecikme nedeniyle merkezî aydınlık saçak (A0A_0) geciken kaynak tarafına (cam levhanın konulduğu yarık yönüne) doğru kayar. Bu işlem de saçak genişliği formülündeki ana parametreleri değiştirmediğinden saçak genişliği (Δx\Delta x) sabit kalır. Dolayısıyla III. öncül aranan şartı sağlar.
Cam levhanın oluşturduğu optik yol farkı ve faz gecikmesinin girişim deseni üzerindeki etkisini belirlemek için.

Anahtar Kavram

Young deneyinde saçak genişliği formülü bileşenleri ve faz farkı oluşturan durumların girişim deseninin kaymasına etkileri.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5434Soru

Doğada kendiliğinden radyoaktif olan kararsız bir 90232Th_{90}^{232}\text{Th} (Toryum) çekirdeği, ardışık bozunmalar gerçekleştirerek kararlı bir 82208Pb_{82}^{208}\text{Pb} (Kurşun) çekirdeğine dönüşmektedir. Bu dönüşüm süreci boyunca çekirdekten sadece alfa (α\alpha) ve beta-eksi (β\beta^-) parçacıkları salınmaktadır.

Buna göre, 90232Th_{90}^{232}\text{Th} çekirdeğinin kararlı 82208Pb_{82}^{208}\text{Pb} çekirdeğine dönüşümü sırasında salınan toplam alfa (α\alpha) ve beta-eksi (β\beta^-) parçacıklarının sayıları aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Alfa: 6, Beta-eksi: 4

Cevap

Alfa parçacığı sayısı 6, beta-eksi parçacığı sayısı ise 4'tür.
Kütle ve atom numarası korunum kuralları uygulandığında; kütle numarasındaki 24 birimlik azalış sadece 6 alfa bozunmasıyla sağlanabilir. Bu durumda proton sayısındaki değişim dengelendiğinde, net çekirdek yükünün korunması için 4 adet beta-eksi bozunmasının gerçekleştiği görülür.

Adım Adım Çözüm

1
Kütle numarasının korunumunu yazarak salınan alfa (α\alpha) parçacığı sayısını (xx) bulmak.
232=208+4x+0y24=4xx=6232 = 208 + 4x + 0y \Rightarrow 24 = 4x \Rightarrow x = 6 (alfa parçacığı)
Alfa bozunmasında kütle numarası 4 azalırken, beta-eksi bozunmasında kütle numarası değişmez.
2
Atom numarasının (yük) korunumunu yazarak salınan beta-eksi (β\beta^-) parçacığı sayısını (yy) bulmak.
90=82+2xy90=82+2(6)y90=94yy=490 = 82 + 2x - y \Rightarrow 90 = 82 + 2(6) - y \Rightarrow 90 = 94 - y \Rightarrow y = 4 (beta-eksi parçacığı)
Alfa bozunmasında atom numarası 2 azalırken, beta-eksi bozunmasında atom numarası 1 artar.

Anahtar Kavram

Radyoaktif bozunmalarda kütle numarası ve atom numarası (yük) korunur.
Soru 5435Soru

Aşağıda verilen geçiş metali bileşikleri ile bu bileşiklerde yer alan merkez metal atomlarının yükseltgenme basamaklarını doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

MnO2\text{MnO}_2 bileşiğindeki mangan (25Mn_{25}\text{Mn})
K2CrO4\text{K}_2\text{CrO}_4 bileşiğindeki krom (24Cr_{24}\text{Cr})
Cu2S\text{Cu}_2\text{S} bileşiğindeki bakır (29Cu_{29}\text{Cu})
Fe(NO3)3\text{Fe}(\text{NO}_3)_3 bileşiğindeki demir (26Fe_{26}\text{Fe})

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

MnO2\text{MnO}_2 bileşiğindeki mangan +4+4, K2CrO4\text{K}_2\text{CrO}_4 bileşiğindeki krom +6+6, Cu2S\text{Cu}_2\text{S} bileşiğindeki bakır +1+1 ve Fe(NO3)3\text{Fe}(\text{NO}_3)_3 bileşiğindeki demir +3+3 yükseltgenme basamağına sahiptir.
Bileşiklerdeki elementlerin bilinen sabit yükseltgenme basamakları (alkali metaller için +1+1, oksijen için genelde 2-2, nitrat kökü için 1-1 ve sülfür için 2-2) kullanılarak toplam yükün sıfıra eşitlenmesiyle merkez metal atomlarının yükseltgenme basamakları doğru eşleştirilmiştir.

Adım Adım Çözüm

1
MnO2\text{MnO}_2 bileşiğindeki manganın yükseltgenme basamağını hesaplamak için oksijenin 2-2 değerlik aldığı kabul edilerek denklem kurulur.
Mn+2(2)=0Mn=+4\text{Mn} + 2(-2) = 0 \Rightarrow \text{Mn} = +4 bulunur.
Nötr bileşiklerin toplam yükü sıfıra eşittir.
2
K2CrO4\text{K}_2\text{CrO}_4 bileşiğindeki kromun yükseltgenme basamağını bulmak amacıyla potasyum için +1+1 ve oksijen için 2-2 değerleri denklemde yerine yazılır.
2(+1)+Cr+4(2)=0Cr=+62(+1) + \text{Cr} + 4(-2) = 0 \Rightarrow \text{Cr} = +6 bulunur.
1A grubu metalleri bileşiklerinde her zaman +1+1 yükseltgenme basamağına sahiptir.
3
Cu2S\text{Cu}_2\text{S} bileşiğindeki bakırın yükseltgenme basamağını bulmak amacıyla kükürdün metallerle yaptığı ikili bileşiklerde 2-2 değerlik aldığı göz önüne alınarak denklem kurulur.
2(Cu)+(2)=0Cu=+12(\text{Cu}) + (-2) = 0 \Rightarrow \text{Cu} = +1 bulunur.
Bakır değişken yükseltgenme basamağı alabilen bir geçiş metalidir; bu bileşikte kükürdün yükünü dengelemektedir.
4
Fe(NO3)3\text{Fe}(\text{NO}_3)_3 bileşiğindeki demirin değerliğini bulmak için çok atomlu bir iyon olan nitratın (NO3\text{NO}_3^-) yükünün 1-1 olduğu kullanılır.
Fe+3(1)=0Fe=+3\text{Fe} + 3(-1) = 0 \Rightarrow \text{Fe} = +3 bulunur.
Katyonların ve anyonların toplam yükü sıfır olmalıdır.

Anahtar Kavram

Geçiş metallerinin nötr bileşiklerindeki yükseltgenme basamaklarının hesaplanması.
Soru 5436Soru

Düşey bir yayın ucuna asılarak salınım yaptırılan 5 kg5\text{ kg} kütleli bir cisim, 3 s3\text{ s} periyotla basit harmonik hareket yapmaktadır. Cismin denge konumundan uzanımı 20 cm20\text{ cm} olduğu anda cisme etki eden geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü kaç N\text{N}'dur? (π=3\pi = 3 alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 4

Cevap

Cisme etki eden geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü 4 N4\text{ N}'dur.
Cisme etki eden geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü F=mω2xF = m \cdot \omega^2 \cdot x bağıntısı ile hesaplanır. Periyot T=3 sT = 3\text{ s} ve π=3\pi = 3 verildiğine göre açısal frekans ω=2πT=2 rad/s\omega = \frac{2\pi}{T} = 2\text{ rad/s} olur. 20 cm20\text{ cm} uzanım 02 m0{}2\text{ m}'ye karşılık gelir. Buradan kuvvetin büyüklüğü F=52202=4 NF = 5 \cdot 2^2 \cdot 0{}2 = 4\text{ N} olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Açısal frekansın (ω\omega) hesaplanması
ω=2 rad/s\omega = 2\text{ rad/s}
Geri çağırıcı kuvvet bağıntısında açısal frekans değerinin kullanılması
2
Uzanım değerinin metreye (SI birimi) dönüştürülmesi
x=02 mx = 0{}2\text{ m}
Kuvvetin Newton cinsinden bulunabilmesi için uzanımın metre cinsinden olması gerekliliği
3
Geri çağır��cı kuvvetin büyüklüğünün hesaplanması
F=4 NF = 4\text{ N}
F=mω2xF = m \cdot \omega^2 \cdot x bağıntısının kullanılması

Anahtar Kavram

Basit harmonik harekette geri çağırıcı kuvvet uzanım ile doğru orantılıdır ve F=mω2xF = -m\omega^2 x bağıntısı ile hesaplanır.

Alternatif Yöntem

Alternatif olarak yay sabiti kk hesaplanabilir. k=mω2=522=20 N/mk = m \cdot \omega^2 = 5 \cdot 2^2 = 20\text{ N/m}'dir. Buradan Hooke Yasası kullanılarak geri çağırıcı kuvvetin büyüklüğü F=kx=2002=4 NF = k \cdot x = 20 \cdot 0{}2 = 4\text{ N} olarak elde edilir.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 5437Soru

Radyoaktif çekirdeklerin gerçekleştirdiği bazı bozunma türleri ile bu bozunmaların çekirdeğin yapısındaki nötron ve proton sayıları üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir.

Buna göre, sol sütundaki bozunma türlerini sağ sütundaki uygun etkilerle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Alfa (α\alpha) bozunması
Beta-eksi (β\beta^-) bozunması
Beta-artı (β+\beta^+) bozunması
Gama (γ\gamma) bozunması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Alfa bozunması çekirdeğin hem proton hem de nötron sayısının 2'şer azalmasıyla; Beta-eksi bozunması nötron sayısının 1 azalıp proton sayısının 1 artmasıyla; Beta-artı bozunması nötron sayısının 1 artıp proton sayısının 1 azalmasıyla; Gama bozunması ise proton ve nötron sayılarının değişmeyip sadece enerji seviyesinin azalmasıyla eşleşir.
Alfa bozunmasında bir helyum çekirdeği salındığından proton ve nötron sayıları 2 azalır. Beta-eksi bozunmasında nötron protona dönüştüğü için nötron sayısı 1 azalırken proton sayısı 1 artar. Beta-artı bozunmasında proton nötrona dönüştüğü için proton sayısı 1 azalırken nötron sayısı 1 artar. Gama bozunmasında ise sadece enerji salınımı olduğundan nükleon sayıları değişmez.

Adım Adım Çözüm

1
Alfa bozunmasının çekirdek yapısına etkisini inceleme
Çekirdekten 24He_{2}^{4}\text{He} fırlatıldığı için proton sayısı (Z) ve nötron sayısı (N) 2 azalır.
Alfa parçacığı 2 proton ve 2 nötron barındırır.
2
Beta-eksi bozunmasının nükleer dönüşümünü inceleme
Nötron sayısı 1 azalırken proton sayısı 1 artar, kütle numarası (A) değişmez.
Çekirdekteki bir nötron, zayıf nükleer kuvvet aracılığıyla proton, elektron ve karşıt nötrinoya dönüşür.
3
Beta-artı bozunmasının nükleer dönüşümünü inceleme
Proton sayısı 1 azalırken nötron sayısı 1 artar, kütle numarası (A) değişmez.
Çekirdekteki bir proton, zayıf nükleer kuvvet aracılığıyla nötron, pozitron ve nötrinoya dönüşür.
4
Gama bozunmasının yapısını ve etkisini inceleme
Proton ve nötron sayıları değişmez, çekirdeğin uyarılma enerjisi azalır.
Gama bozunması sadece elektromanyetik foton salınımıyla gerçekleşen bir enerji düzey geçişidir.

Anahtar Kavram

Radyoaktif bozunmalarda (alfa, beta, gama) nükleer dönüşüm mekanizmaları ve korunum yasaları.
Soru 5438Soru

Gazların davranışlarını tanımlamak için basınç (PP), hacim (VV), sıcaklık (TT) ve miktar (nn) gibi betimleyici özellikler kullanıl��r. Kimyasal hesaplamalarda bu özelliklerin birimlerinin birbirine dönüştürülmesi oldukça önemlidir.

Bir laboratuvarda bulunan ideal bir gaz örneğinin ölçülen özellikleri aşağıdaki gibidir:
- Hacim (VV): 15000 mL15000\text{ mL}
- Sıcaklık (tt): 73C-73^\circ\text{C}
- Basınç (PP): 228 cmHg228\text{ cmHg}

Bu gaz örneğine ait ölçüm değerleri sırasıyla litre (L\text{L}), Kelvin (K\text{K}) ve atmosfer (atm\text{atm}) birimlerine dönüştürülüyor.

Buna göre, elde edilen yeni değerlerin sayısal toplamı (VL+TK+PatmV_{\text{L}} + T_{\text{K}} + P_{\text{atm}}) kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 218

Cevap

Elde edilen birimlerin sayısal değerleri toplamı 218'dir.
Verilen hacim, sıcaklık ve basınç değerleri sırasıyla standart gaz birimleri olan litreye (15000 mL=15 L15000\text{ mL} = 15\text{ L}), Kelvin'e (73+273=200 K-73 + 273 = 200\text{ K}) ve atmosfere (228 cmHg/76=3 atm228\text{ cmHg} / 76 = 3\text{ atm}) dönüştürülmüştür. Bu değerlerin sayısal toplamı 15+200+3=21815 + 200 + 3 = 218 olarak hesaplanır.

Adım Adım Çözüm

1
Hacim birimini mililitreden (mL) litreye (L) dönüştürme
15 L15\text{ L}
Hacim dönü��ümü için 1 L=1000 mL1\text{ L} = 1000\text{ mL} eşitliği kullanılır. Bu nedenle 15000 mL/1000=15 L15000\text{ mL} / 1000 = 15\text{ L} elde edilir.
2
Sıcaklık birimini Celsius dereceden (°C) Kelvin'e (K) dönüştürme
200 K200\text{ K}
Sıcaklık dönüşümü için T(K)=t(C)+273T(\text{K}) = t(^\circ\text{C}) + 273 eşitliği uygulanır. Bu nedenle 73+273=200 K-73 + 273 = 200\text{ K} elde edilir.
3
Basınç birimini santimetre cıvadan (cmHg) atmosfer (atm) birimine dönüştürme
3 atm3\text{ atm}
Basınç dönüşümü için 1 atm=76 cmHg1\text{ atm} = 76\text{ cmHg} eşitliği kullanılır. Bu nedenle 228/76=3 atm228 / 76 = 3\text{ atm} elde edilir.
4
Dönüştürülen sayısal değerleri toplama
218
Soruda istenen VL+TK+PatmV_{\text{L}} + T_{\text{K}} + P_{\text{atm}} toplamını bulmak için bulgular toplanır: 15+200+3=21815 + 200 + 3 = 218.

Anahtar Kavram

Gazların betimleyici özelliklerinin tanımlanması ve birim dönüştürme işlemleri
Soru 5439Soru

Bir araştırma laboratuvarında, başlangıçta eşit sayıda kararsız çekirdeğe sahip radyoaktif İyot-131 (131I^{131}\text{I}) ve Radon-222 (222Rn^{222}\text{Rn}) izotopları bulunmaktadır. 131I^{131}\text{I} izotopunun yarı ömrü 88 gün, 222Rn^{222}\text{Rn} izotopunun yarı ömrü ise 44 gündür.

Buna göre, 2424 günün sonunda 131I^{131}\text{I} numunesinin aktivitesinin (AIA_{\text{I}}), 222Rn^{222}\text{Rn} numunesinin aktivitesine (ARnA_{\text{Rn}}) oranı (AIARn\frac{A_{\text{I}}}{A_{\text{Rn}}}) kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 44

Cevap

İyot-131 numunesinin aktivitesinin Radon-222 numunesinin aktivitesine oranı 4'tür.
İyot-131'in yarı ömrü 8 gün olduğundan 24 gün (3 yarı ömür) sonunda çekirdek sayısı başlangıçtakinin 8'de 1'ine düşer. Radon-222'nin yarı ömrü 4 gün olduğundan 24 gün (6 yarı ömür) sonunda çekirdek sayısı başlangıçtakinin 64'te 1'ine düşer. Aktivite formülü A=λNA = \lambda N olup bozunma sabiti λ\lambda yarı ömürle ters orantılıdır. Bu nedenle İyot-131'in bozunma sabiti Radon-222'nin yarısıdır. Değerler yerine yazıldığında aktivitelerin oranı 4 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
İzotopların bozunma sabitlerini yarı ömürleri cinsinden ifade etmek.
İyot-131 için λI=ln28\lambda_{\text{I}} = \frac{\ln 2}{8}, Radon-222 için λRn=ln24\lambda_{\text{Rn}} = \frac{\ln 2}{4} bulunur.
Radyoaktif bozunma sabiti (λ\lambda) ile yarı ömür (T1/2T_{1/2}) arasında λ=ln2T1/2\lambda = \frac{\ln 2}{T_{1/2}} ilişkisi vardır.
2
2424 gün sonunda numunelerde kalan kararsız çekirdek sayılarını hesaplamak.
İyot-131 için 2424 gün 33 yarı ömürdür ve kalan çekirdek sayısı NI=N023=N08N_{\text{I}} = \frac{N_0}{2^3} = \frac{N_0}{8} olur. Radon-222 için 2424 gün 66 yarı ömürdür ve kalan çekirdek sayısı NRn=N026=N064N_{\text{Rn}} = \frac{N_0}{2^6} = \frac{N_0}{64} olur.
Geçen süre içindeki yarı ömür sayısı n=tT1/2n = \frac{t}{T_{1/2}} ile bulunur ve kalan çekirdek sayısı N=N0(12)nN = N_0 \cdot (\frac{1}{2})^n formülüyle hesaplanır.
3
Aktivite formülünü (A=λNA = \lambda N) kullanarak 2424 gün sonundaki aktivitelerin oranını bulmak.
AI=λINI=ln28N08=N0ln264A_{\text{I}} = \lambda_{\text{I}} N_{\text{I}} = \frac{\ln 2}{8} \cdot \frac{N_0}{8} = \frac{N_0 \ln 2}{64} ve ARn=λRnNRn=ln24N064=N0ln2256A_{\text{Rn}} = \lambda_{\text{Rn}} N_{\text{Rn}} = \frac{\ln 2}{4} \cdot \frac{N_0}{64} = \frac{N_0 \ln 2}{256} olur. Buradan oran AIARn=25664=4\frac{A_{\text{I}}}{A_{\text{Rn}}} = \frac{256}{64} = 4 elde edilir.
Bir numunenin aktivitesi, birim zamandaki bozunma sayısı olup bozunma sabiti ile kalan kararsız çekirdek sayısının çarpımına eşittir.

Anahtar Kavram

Radyoaktif yarı ömür, bozunma sabiti ve aktivite arasındaki ilişki.
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 5440Soru

Bir laboratuvar deneyinde, sızdırmaz çelik bir kapta bulunan 05 mol0{}5\text{ mol} ideal helyum (He\text{He}) gazının hacmi 8200 mL8200\text{ mL} ve basıncı 1140 mmHg1140\text{ mmHg} olarak ölçülmüştür.

Buna göre, bu gaz örneğinin sıcaklığı kaç C^{\circ}\text{C}'dir?
(Gaz sabiti R=0082 Latm/(molK)R = 0{}082\text{ L}\cdot\text{atm/(mol}\cdot\text{K)} alınız.)

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 27

Cevap

Helyum gazının sıcaklığı 27 C27\text{ }^{\circ}\text{C}'dir.
Doğru yanıt olan sıcaklık değeri, 1140 mmHg1140\text{ mmHg} basıncın 15 atm1{}5\text{ atm}'ye ve 8200 mL8200\text{ mL} hacmin 82 L8{}2\text{ L}'ye doğru dönüştürülmesiyle ideal gaz denkleminde yerine konularak bulunan 300 K300\text{ K} mutlak sıcaklığından 273273 çıkarılmasıyla 27 C27\text{ }^{\circ}\text{C} olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Basınç birimini mmHg\text{mmHg}'den atm\text{atm}'ye dönüştürme
P=1140760=15 atmP = \frac{1140}{760} = 1{}5\text{ atm}
İdeal gaz denkleminde basınç birimi olarak atm\text{atm} kullanılmalıdır.
2
Hacim birimini mL\text{mL}'den L\text{L}'ye dönüştürme
V=82001000=82 LV = \frac{8200}{1000} = 8{}2\text{ L}
İdeal gaz denkleminde hacim birimi olarak L\text{L} kullanılmalıdır.
3
İdeal gaz denklemini (PV=nRTP \cdot V = n \cdot R \cdot T) kullanarak Kelvin cinsinden sıcaklığı (TT) hesaplama
T=1582050082=300 KT = \frac{1{}5 \cdot 8{}2}{0{}5 \cdot 0{}082} = 300\text{ K}
Denklemdeki bilinmeyen mutlak sıcaklık (TT) değerini bulmak için.
4
Kelvin cinsinden bulunan sıcaklığı Celsius (C^{\circ}\text{C}) birimine dönüştürme
t=300273=27 Ct = 300 - 273 = 27\text{ }^{\circ}\text{C}
Soru kökünde sıcaklığın Celsius (C^{\circ}\text{C}) cinsinden değeri istendiği için.

Anahtar Kavram

İdeal gaz denklemindeki değişkenlerin birim dönüştürmeleri (basınç için atm\text{atm}, hacim için L\text{L}, sıcaklık için K\text{K})
Tahmini Süre:2m 0s
ÖncekiSayfa 272 / 437Sonraki
Tüm alıştırma soruları — YKS AYT (Alan Yeterlilik Testi) | Examkin