Examkin

Tüm alıştırma soruları

8734 soru

Tüm türler8,734Çoktan seçmeli4,865Çoklu seçim1Doğru / Yanlış289Sayısal852Eşleştirme1,797Sıralama842Boşluk doldurma63Kısa cevap25
Soru 121Soru →
3⋅9x−10⋅3x+3=03 \cdot 9^x - 10 \cdot 3^x + 3 = 0 denkleminin gerçel köklerinin çarpımı −1-1'dir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Verilen ifade doğrudur, denklemin gerçel köklerinin çarpımı -1'dir.
Verilen ifade doğrudur çünkü denklemin gerçel kökleri x=1x = 1 ve x=−1x = -1 olup çarpımları −1-1'dir.

Adım Adım Çözüm

1
Denklemde uygun bir değişken dönüşümü yaparak denklemi ikinci dereceden denklem formuna getirin.
3x=t3^x = t (t>0t > 0) dönüşümü uygulanırsa 9x=(3x)2=t29^x = (3^x)^2 = t^2 olur. Denklem 3t2−10t+3=03t^2 - 10t + 3 = 0 halini alır.
Üstel denklemi çözülebilir ikinci dereceden bir cebirsel denkleme dönüştürmek amacıyla.
2
Elde edilen ikinci dereceden denklemin köklerini çarpanlara ayırma yöntemiyle bulun.
3t2−10t+3=0  ⟹  (3t−1)(t−3)=03t^2 - 10t + 3 = 0 \implies (3t - 1)(t - 3) = 0 eşitliğinden t1=3t_1 = 3 ve t2=13t_2 = \frac{1}{3} elde edilir.
tt değişkenine bağlı denklemin köklerini belirlemek amacıyla.
3
Bulunan tt değerlerini kullanarak asıl değişken olan xx değerlerini (köklerini) hesaplayın.
3x=3  ⟹  x1=13^x = 3 \implies x_1 = 1 ve 3x=13  ⟹  x2=−13^x = \frac{1}{3} \implies x_2 = -1 gerçel kökleri elde edilir.
3x=t3^x = t dönüşümünü geri alarak asıl denklemin çözüm kümesine ulaşmak için.
4
Elde edilen gerçel köklerin çarpımını hesaplayarak ifadenin doğruluğunu kontrol edin.
x1⋅x2=1⋅(−1)=−1x_1 \cdot x_2 = 1 \cdot (-1) = -1 bulunur.
Denklemin kökler çarpımı iddiasının doğruluğunu doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Değişken değiştirme yöntemiyle üstel denklemlerin çözümü ve kök özelliklerinin incelenmesi
Soru 122Soru →
Grafiği yy-eksenine göre simetrik olan bir ff fonksiyonu, her xx gerçel sayısı için
(x2+3)⋅f(−x)=2x4+5x2−3(x^2 + 3) \cdot f(-x) = 2x^4 + 5x^2 - 3
eşitliğini sağlamaktadır.

Buna göre, f(2)f(2) değeri kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 7

Cevap

Aranan f(2)f(2) değeri 7'dir.
Grafiği yy-eksenine göre simetrik olan fonksiyonlar çift fonksiyondur ve çift fonksiyonlarda her xx gerçel sayısı için f(−x)=f(x)f(-x) = f(x) eşitliği sağlanır. Bu kural verilen denklemde yerine yazıldığında, (x2+3)f(x)=2x4+5x2−3(x^2 + 3)f(x) = 2x^4 + 5x^2 - 3 elde edilir. Bu eşitlikte x=2x = 2 yazıldığında 7⋅f(2)=497 \cdot f(2) = 49 denklemi kurulur ve buradan f(2)=7f(2) = 7 olarak bulunur.

Adım Adım Çözüm

1
Grafiğin yy-eksenine göre simetri özelliğini kullanarak f(−x)f(-x) ifadesini f(x)f(x) cinsinden yazmak
f(−x)=f(x)f(-x) = f(x)
Bir fonksiyonun grafiğinin yy-eksenine göre simetrik olması, o fonksiyonun çift fonksiyon olduğunu gösterir ve çift fonksiyonlar tanım gereği bu eşitliği sağlar.
2
Elde edilen f(−x)=f(x)f(-x) = f(x) eşitliğini verilen denklemde yerine koyarak denklemi sadeleştirmek
(x2+3)⋅f(x)=2x4+5x2−3(x^2 + 3) \cdot f(x) = 2x^4 + 5x^2 - 3
Denklemdeki bilinmeyen fonksiyon ifadesini tek bir biçimde temsil ederek çözüm sürecini kolaylaştırmak.
3
Denklemde xx yerine 2 yazarak f(2)f(2) değerini hesaplamak
f(2)=7f(2) = 7
Soruda istenen f(2)f(2) değerine doğrudan ulaşmak için değişkenin yerine ilgili sayısal değeri yazıp gerekli aritmetik işlemleri yapmak.

Anahtar Kavram

Grafiği y-eksenine göre simetrik olan çift fonksiyonlarda f(-x) = f(x) özelliğinin kullanılması
Soru 123Soru →

I. an=2n−6n−3a_n = \frac{2n - 6}{n - 3}
II. bn=3n+12n+4b_n = \frac{3n + 12}{n + 4}
III. cn=4n−82n−4c_n = \frac{4n - 8}{2n - 4}

Yukarıda genel terimleri verilen ifadelerden hangileri bir sabit dizi belirtir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yalnız II

Cevap

Yalnız II seçeneği doğrudur. Bir ifadenin dizi belirtebilmesi için pozitif tam sayılar kümesinde tanımlı olması gerekir. İkinci ifadenin paydasını sıfır yapan değer negatif olduğundan dizi tanımlıdır ve sadeleştirildiğinde sabit bir değer alır.
Doğru cevap yalnızca ikinci ifadenin sabit bir dizi belirttiğini gösteren seçenektir. Bir ifadenin dizi belirtebilmesi için pozitif tam sayılar kümesinde tanımlı olması gerekir. İkinci ifadenin paydasını sıfır yapan değer negatif bir sayı olan -4 sayısıdır. Negatif sayılar dizilerin tanım kümesinde yer almadığı için dizi tüm terimleri için tanımlıdır ve sadeleştirildiğinde sabit bir değer alır. Birinci ve üçüncü ifadelerin paydalarını sıfır yapan değerler ise pozitif tam sayılar olduğundan bu ifadeler dizi belirtmezler.

Adım Adım Çözüm

1
Dizi tanımını ve tanımlılık koşulunu belirleyelim.
Bir genel terimin dizi belirtebilmesi için tüm pozitif tam sayılar (n∈Z+n \in \mathbb{Z}^+) için tanımlı olması gerekir. Rasyonel ifadelerde paydayı sıfır yapan nn değerinin pozitif tam sayı olup olmadığı incelenmelidir.
Dizilerin tanım kümesi pozitif tam sayılar kümesidir.
2
Birinci ifadeyi inceleyelim: an=2n−6n−3a_n = \frac{2n - 6}{n - 3}
Paydayı sıfır yapan değer n−3=0⇒n=3n - 3 = 0 \Rightarrow n = 3 olur. 33 bir pozitif tam sayı olduğundan, dizinin 3. terimi (a3a_3) tanımsızdır.
Tanımsız terim bulunduğundan bu ifade bir dizi belirtmez.
3
İkinci ifadeyi inceleyelim: bn=3n+12n+4b_n = \frac{3n + 12}{n + 4}
Paydayı sıfır yapan değer n+4=0⇒n=−4n + 4 = 0 \Rightarrow n = -4 olur. −4-4 pozitif tam sayı olmadığından dizi tüm pozitif tam sayılarda tanımlıdır. Sadeleştirildiğinde bn=3(n+4)n+4=3b_n = \frac{3(n+4)}{n+4} = 3 sabit değerini alır.
Her n∈Z+n \in \mathbb{Z}^+ için bn=3b_n = 3 sabit değerine eşit olduğundan bu ifade bir sabit dizidir.
4
Üçüncü ifadeyi inceleyelim: cn=4n−82n−4c_n = \frac{4n - 8}{2n - 4}
Paydayı sıfır yapan değer 2n−4=0⇒n=22n - 4 = 0 \Rightarrow n = 2 olur. 22 bir pozitif tam sayı olduğundan, dizinin 2. terimi (c2c_2) tanımsızdır.
Tanımsız terim bulunduğundan bu ifade bir dizi belirtmez.

Anahtar Kavram

Dizi tanım kümesi ve rasyonel sabit dizilerde tanımlılık koşulu.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 124Soru →
f(x)=log⁡∣x−5∣(35+2x−x2)f(x) = \log_{|x-5|}(35 + 2x - x^2)

fonksiyonunun en geniş tanım kümesindeki xx tam sayılarının toplamı kaçtır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: -4

Cevap

Verilen fonksiyonun en geniş tanım kümesindeki xx tam sayılarının toplamı −4-4 olur.
Logaritma fonksiyonunun tanımlı olması için tabandaki ∣x−5∣|x-5| ifadesinin sıfırdan büyük ve 1'den farklı olması gerekir. Bu durumda xx değeri 44, 55 ve 66 olamaz. Aynı zamanda argümandaki 35+2x−x235 + 2x - x^2 ifadesi sıfırdan büyük olmalıdır. Bu eşitsizlik çözüldüğünde −5<x<7-5 < x < 7 aralığı elde edilir. Bu aralıktaki tam sayılardan 4,5,64, 5, 6 değerleri hariç tutulup geri kalan −4,−3,−2,−1,0,1,2,3-4, -3, -2, -1, 0, 1, 2, 3 sayıları toplandığında elde edilen sonuç −4-4 olur.

Adım Adım Çözüm

1
Tabanın pozitif ve 1'den farklı olma şartını inceleme
x≠4x \neq 4, x≠5x \neq 5 ve x≠6x \neq 6
Logaritma tanımı gereği taban ∣x−5∣>0|x-5| > 0 ve ∣x−5∣≠1|x-5| \neq 1 olmalıdır.
2
Logaritması alınan ifadenin pozitif olma şartını inceleme
x∈(−5,7)x \in (-5, 7)
Logaritmanın argümanı pozitif olmalıdır, yani 35+2x−x2>035 + 2x - x^2 > 0 eşitsizliği sağlanmalıdır.
3
Elde edilen koşulları kesiştirip tam sayı değerlerini toplama
Toplam = −4-4
(−5,7)(-5, 7) aralığındaki tam sayılardan 4,54, 5 ve 66 değerleri hariç tutularak kalan tam sayıların toplamı alınır.

Anahtar Kavram

Bir logaritma fonksiyonunun tanımlı olabilmesi için tabanının pozitif ve 1'den farklı, logaritması alınan ifadenin ise pozitif olması gerekir.
Soru 125Soru →
(an)(a_n) dizisinin genel terimi
an=log⁡3(n2−10n+34)a_n = \log_3(n^2 - 10n + 34)
olarak veriliyor.
Buna göre, bu dizinin en küçük terimi kaçtır?
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: 22

Cevap

Dizinin en küçük terimi 2'dir.
Dizinin genel terimindeki ifadenin en küçük değeri, parabolün tepe noktası olan n = 5 pozitif tam sayısı için gerçekleşir. Bu noktadaki terimin değeri log_3(9) = 2 olarak elde edilir.

Adım Adım Çözüm

1
Dizinin en küçük terimini bulmak için genel terimdeki logaritma fonksiyonunun iç kısmının en küçük değerini alması gerekir.
f(n) = n^2 - 10n + 34 ifadesinin minimum değeri bulunmalıdır.
Logaritma tabanı (3) 1'den büyük olduğu için, logaritmanın içerisindeki ifade kü��üldükçe genel değer de küçülür.
2
İkinci dereceden f(n) = n^2 - 10n + 34 fonksiyonunun tepe noktası apsisi (r) hesaplanır.
r = -(-10) / (2 * 1) = 5
Kolları yukarı doğru olan bir parabol en küçük değerini tepe noktasında alır.
3
r = 5 de��eri bir pozitif tam sayı olduğu için dizi indisi olarak kullanılabilir. Bu değer genel terimde yerine yazılır.
a_5 = log_3(5^2 - 10 * 5 + 34) = log_3(25 - 50 + 34) = log_3(9)
Dizi tanım kümesi pozitif tam sayılardan oluşur ve n = 5 bu tanıma uygundur.
4
Elde edilen logaritma ifadesinin değeri hesaplanır.
log_3(9) = log_3(3^2) = 2
Logaritma tanımı gereği 3'ün karesi 9'dur, bu nedenle log_3(9) = 2 olur.

Anahtar Kavram

Bir dizinin en küçük terimini bulurken, genel terimi bir fonksiyon gibi düşünerek minimum noktası aranır. Ancak bulunacak minimum noktasının apsisi (n değeri) mutlaka bir pozitif tam sayı olmalıdır.
Soru 126Soru →
log⁡3(x+5)⋅log⁡12(x2−4x+4)−23−33−x≥0\log_3(x + 5) \cdot \frac{\log_{\frac{1}{2}}(x^2 - 4x + 4) - 2}{3 - 3^{3-x}} \geq 0 eşitsizliğini sağlayan xx tam sayılarının toplamı kaçtır?
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: -9

Cevap

Eşitsizliğini sağlayan xx tam sayılarının toplamı −9-9'dur.
Logaritmik tanım kümeleri ve payda sınırları dikkate alındığında eşitsizliğin çözüm kümesi [−4,1.5]∪(2,2.5][-4, 1.5] \cup (2, 2.5] olur. Bu kümedeki tam sayılar sadece [−4,1.5][-4, 1.5] aralığından gelen −4,−3,−2,−1,0,1-4, -3, -2, -1, 0, 1 sayılarıdır ve toplamları −9-9 değerine eşittir.

Adım Adım Çözüm

1
Tanım kümesini belirlemek
Tanım kümesi D=(−5,∞)∖{2}D = (-5, \infty) \setminus \{2\} olarak bulunur.
log⁡3(x+5)\log_3(x+5) ifadesinin tanımlı olması için x+5>0  ⟹  x>−5x + 5 > 0 \implies x > -5 olmalıdır. log⁡12(x2−4x+4)\log_{\frac{1}{2}}(x^2 - 4x + 4) ifadesinin tanımlı olması için x2−4x+4>0  ⟹  (x−2)2>0  ⟹  x≠2x^2 - 4x + 4 > 0 \implies (x-2)^2 > 0 \implies x \neq 2 olmalıdır. Ayrıca paydanın sıfır olmaması gerektiğinden 3−33−x≠0  ⟹  3−x≠1  ⟹  x≠23 - 3^{3-x} \neq 0 \implies 3-x \neq 1 \implies x \neq 2 olmalıdır.
2
Çarpanların köklerini ve işaretlerini analiz etmek
Kritik noktalar ve işaret durumları belirlendi.
1) log⁡3(x+5)=0  ⟹  x=−4\log_3(x+5) = 0 \implies x = -4. İfade x>−4x > -4 için pozitif, −5<x<−4-5 < x < -4 için negatiftir.
2) log⁡12(x2−4x+4)−2=0  ⟹  (x−2)2=1/4  ⟹  x=1.5\log_{\frac{1}{2}}(x^2 - 4x + 4) - 2 = 0 \implies (x-2)^2 = 1/4 \implies x = 1.5 veya x=2.5x = 2.5. Logaritma tabanı 1/2<11/2 < 1 olduğundan, 1.5<x<2.51.5 < x < 2.5 (ve x≠2x \neq 2) aralığında bu çarpan pozitif, x<1.5x < 1.5 veya x>2.5x > 2.5 durumlarında negatiftir.
3) 3−33−x=0  ⟹  x=23 - 3^{3-x} = 0 \implies x = 2. Payda ifadesi x>2x > 2 için pozitif, x<2x < 2 için negatiftir.
3
İşaret tablosu oluşturmak
En geniş çözüm kümesi [−4,1.5]∪(2,2.5][-4, 1.5] \cup (2, 2.5] olarak elde edilir.
Belirlenen kökler tablolandığında:
- (−5,−4)(-5, -4) aralığında: (−)⋅(−)/(−)=(−)(-) \cdot (-) / (-) = (-)
- [−4,1.5][-4, 1.5] aralığında: (+)⋅(−)/(−)=(+)(+) \cdot (-) / (-) = (+)
- (1.5,2)(1.5, 2) aralığında: (+)⋅(+)/(−)=(−)(+) \cdot (+) / (-) = (-)
- (2,2.5](2, 2.5] aralığında: (+)⋅(+)/(+)=(+)(+) \cdot (+) / (+) = (+)
- (2.5,∞)(2.5, \infty) aralığında: (+)⋅(−)/(+)=(−)(+) \cdot (-) / (+) = (-)
Eşitsizlik sıfırdan büyük veya eşit olmasını gerektirdiğinden pozitif aralıklar seçilir.
4
Çözüm kümesindeki tam sayıları toplamak
Eşitsizliği sağlayan tam sayıların toplamı −9-9 olarak bulunur.
[−4,1.5][-4, 1.5] aralığındaki tam sayılar −4,−3,−2,−1,0,1-4, -3, -2, -1, 0, 1 şeklindedir. (2,2.5](2, 2.5] aralığında hiçbir tam sayı bulunmaz. Bu tam sayıların toplamı ise (−4)+(−3)+(−2)+(−1)+0+1=−9(-4) + (-3) + (-2) + (-1) + 0 + 1 = -9 olur.

Anahtar Kavram

Logaritma tabanının 00 ile 11 arasında olması durumunda eşitsizliğin yön değiştirmesi, logaritma tanım kümesi şartları ve rasyonel eşitsizliklerde payda kökünün dışlanması.
Soru 127Soru →
cos⁡(2x)sin⁡(x)−cos⁡(x)=sin⁡(x)−cos⁡(x)\frac{\cos(2x)}{\sin(x) - \cos(x)} = \sin(x) - \cos(x) denkleminin (0,2π)(0, 2\pi) açık aralığındaki farklı gerçel köklerinin sayısı 1'dir.
Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: True

Cevap

Verilen önerme doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Tanım kümesini belirlemek için paydanın sıfırdan farklı olması gerektiği koşulunu yazın.
sin⁡(x)−cos⁡(x)≠0  ⟹  tan⁡(x)≠1\sin(x) - \cos(x) \neq 0 \implies \tan(x) \neq 1. Bu durumda (0,2π)(0, 2\pi) açık aralığında x≠π4x \neq \frac{\pi}{4} ve x≠5π4x \neq \frac{5\pi}{4} olmalıdır.
Paydayı sıfır yapan değerler denklemi tanımsız kılacağından çözüm kümesine dahil edilemez.
2
İçler dışlar çarpımı yaparak denklemi düzenleyin.
cos⁡(2x)=(sin⁡(x)−cos⁡(x))2  ⟹  cos⁡(2x)=sin⁡2(x)−2sin⁡(x)cos⁡(x)+cos⁡2(x)  ⟹  cos⁡(2x)=1−sin⁡(2x)\cos(2x) = (\sin(x) - \cos(x))^2 \implies \cos(2x) = \sin^2(x) - 2\sin(x)\cos(x) + \cos^2(x) \implies \cos(2x) = 1 - \sin(2x) elde edilir.
İfadeyi daha sade bir biçimde yazıp bilinen trigonometrik özdeşliklerden yararlanmak için.
3
Elde edilen cos⁡(2x)+sin⁡(2x)=1\cos(2x) + \sin(2x) = 1 denklemini yarım açı formüllerini kullanarak çarpanlarına ayırın.
cos⁡2(x)−sin⁡2(x)+2sin⁡(x)cos⁡(x)=sin⁡2(x)+cos⁡2(x)  ⟹  2sin⁡(x)cos⁡(x)−2sin⁡2(x)=0  ⟹  2sin⁡(x)(cos⁡(x)−sin⁡(x))=0\cos^2(x) - \sin^2(x) + 2\sin(x)\cos(x) = \sin^2(x) + \cos^2(x) \implies 2\sin(x)\cos(x) - 2\sin^2(x) = 0 \implies 2\sin(x)(\cos(x) - \sin(x)) = 0 bulunur. Buradan sin⁡(x)=0\sin(x) = 0 veya cos⁡(x)−sin⁡(x)=0\cos(x) - \sin(x) = 0 elde edilir.
Çarpanlara ayırma yöntemiyle kök adaylarını belirlemek için.
4
Aday kökleri (0,2π)(0, 2\pi) aralığında bulun ve tanımsızlık koşuluna göre kontrol edin.
sin⁡(x)=0  ⟹  x=π\sin(x) = 0 \implies x = \pi (geçerli kök). cos⁡(x)−sin⁡(x)=0  ⟹  x=π4\cos(x) - \sin(x) = 0 \implies x = \frac{\pi}{4} veya x=5π4x = \frac{5\pi}{4} (paydayı sıfır yaptığından geçersiz). Toplamda sadece 1 adet gerçel kök (x=πx = \pi) vardır.
Bulunan aday köklerin başlangıçtaki denklemi tanımlı yapıp yapmadığını doğrulamak için.

Anahtar Kavram

Trigonometrik denklemlerin çözümünde sadeleştirme adımlarında ortaya çıkan yalancı köklerin payda kontrolü ile elenmesi.
Soru 128Soru →

Doğal çevrenin korunması ve küreselleşen çevre sorunlarıyla mücadele edilmesi amacıyla hazırlanan aşağıdaki uluslararası sözleşmeleri, kabul ediliş yıllarına göre en eskiden en yeniye doğru sıralayınız.

Öğeleri doğru sıraya koymak için sürükleyin

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Sözleşmelerin kabul ediliş yıllarına göre en eskiden en yeniye doğru doğru sıralaması: Ramsar Sözleşmesi (1971), CITES Sözleşmesi (1973), Bern Sözleşmesi (1979) ve Montreal Protokolü (1987) şeklindedir.
Sözleşmelerin uluslararası düzeyde kabul edilme yılları incelendiğinde sırasıyla Ramsar Sözleşmesi 1971, CITES Sözleşmesi 1973, Bern Sözleşmesi 1979 ve Montreal Protokolü 1987 yıllarında imzalanmıştır. Bu nedenle doğru sıralama Ramsar Sözleşmesi, CITES Sözleşmesi, Bern Sözleşmesi ve Montreal Protokolü şeklinde olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Verilen uluslararası sözleşmelerin kabul edildikleri yılları belirleyiniz.
Ramsar Sözleşmesi 1971 yılında, CITES Sözleşmesi 1973 yılında, Bern Sözleşmesi 1979 yılında ve Montreal Protokolü 1987 yılında kabul edilmiştir.
Kronolojik sıralama yapabilmek için sözleşmelerin resmi kabul tarihlerinin bilinmesi gerekmektedir.
2
Bu yılları en eskiden en yeniye doğru sıralayarak doğru diziye ulaşınız.
1971, 1973, 1979 ve 1987 yılları sırasıyla dizildiğinde Ramsar - CITES - Bern - Montreal sıralaması elde edilir.
Soru yönergesi en eski tarihten en yeni tarihe doğru bir dizilim gerektirmektedir.

Anahtar Kavram

Küresel çevre sorunlarını önlemek amacıyla imzalanan uluslararası sözleşmelerin tarihsel gelişim sırası ve temel amaçları.
Soru 129Soru →

Aşağıda verilen günlük yaşam durumlarını, ilgili oldukları sosyolojik kavramlarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Bir okul müdürünün, okulda disiplin suçu işleyen kendi çocuğuna ceza verip vermeme konusunda babalık rolü ile yöneticilik rolü arasında kararsız kalması
Bir çocuk gelişim uzmanının, edindiği mesleki bilgi ve beceriler sayesinde kendi çocuğunu büyütürken annelik rolünü çok daha kolay ve başarılı şekilde yerine getirmesi
Bir cerrahın, gerçekleştirdiği başarılı ameliyatlar sayesinde hastaları ve çevresindeki insanlar tarafından büyük bir takdir, saygı ve güven kazanması

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Bir okul müdürünün kendi çocuğuna ceza vermekte zorlanması durumu 'rol çatışması' ile, çocuk gelişim uzmanının annelik rolünü kolaylaştırması durumu 'rol pekişmesi' ile, cerrahın başarılarından dolayı saygı görmesi durumu ise 'toplumsal saygınlık' ile eşleşir.
Okul müdürünün disiplin cezası kararında yaşadığı çelişki rol çatışması kavramıyla, çocuk gelişim uzmanının mesleki bilgisinin anneliğini kolaylaştırması rol pekişmesi kavramıyla, cerrahın başarıları sonucu gördüğü takdir ise toplumsal saygınlık kavramıyla eşleşmektedir.

Adım Adım Çözüm

1
İlk durumdaki okul müdürünün davranışını analiz etmek.
Müdürlük statüsünün getirdiği kuralları uygulama rolü ile babalık statüsünün getirdiği koruma rolü arasında bir uyuşmazlık (çatışma) olduğu görülür.
Bireyin sahip olduğu iki farklı statüye dair rollerin çelişmesi durumunu tespit etmek amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
2
İkinci durumdaki çocuk gelişim uzmanının davranışını analiz etmek.
Mesleki rolünün (çocuk gelişim uzmanlığı), ailedeki rolünü (annelik) kolaylaştırdığı ve desteklediği görülür.
Bir rolün diğerini destekleyip kolaylaştırmasını ifade eden kavramı belirlemek amacıyla bu adım gerçekleştirilir.
3
Üçüncü durumdaki cerrahın durumunu analiz etmek.
Cerrahın mesleğindeki başarısı sayesinde toplumdan takdir ve saygı topladığı görülür.
Bireyin sergilediği başarılı rollerin sonucunda kazandığı toplumsal takdiri ifade eden kavramı belirlemek amacıyla bu adım gerçekleştirilir.

Anahtar Kavram

Toplumsal rol ilişkileri (rol çatışması, rol pekişmesi) ve toplumsal saygınlık kavramlarının ayırt edilmesi.
Tahmini Süre:1m 30s
Soru 130Soru →

Doğal kaynak potansiyeli ile ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyleri arasındaki ilişki farklılık göstermektedir. Aşağıda haritadaki konumları belirtilen ülkeleri, doğal kaynak-ekonomi ilişkisini yansıtan en uygun kalkınma profilleriyle eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Japonya (Haritada I numara ile gösterilen ülke)
Nijerya (Haritada II numara ile gösterilen ülke)
Rusya (Haritada III numara ile gösterilen ülke)
Somali (Haritada IV numara ile gösterilen ülke)

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Haritada I numara ile gösterilen Japonya, doğal kaynak yönünden fakir ancak yüksek teknolojiye sahip profil ile; II numara ile gösterilen Nijerya, zengin kaynaklara rağmen teknolojik yetersizlik barındıran profil ile; III numara ile gösterilen Rusya, hem zengin kaynaklara hem de teknolojik altyapıya sahip profil ile; IV numara ile gösterilen Somali ise hem kaynak hem sermaye yetersizliği çeken profil ile eşleşmektedir.
Kalkınma modellerinde ülkelerin sahip olduğu doğal kaynak miktarı kadar bu kaynakları işleyecek sermaye ve teknoloji düzeyi de belirleyicidir. Japonya kaynak fakiri-gelişmiş, Nijerya kaynak zengini-az gelişmiş, Rusya kaynak zengini-gelişmiş, Somali ise kaynak fakiri-az gelişmiş profilindedir.

Adım Adım Çözüm

1
Haritada I numara ile gösterilen Doğu Asya ülkesi Japonya'nın kaynak ve gelişmişlik durumu belirlenir.
Japonya, doğal kaynak yönünden fakir ama gelişmiş bir ülkedir; dolayısıyla ham maddeyi ithal edip işleyen profile karşılık gelir.
Ülkenin sanayileşmiş yapısı ve beşerî sermayesi bu eşleştirmeyi gerektirir.
2
Haritada II numara ile gösterilen Batı Afrika ülkesi Nijerya'nın kaynak ve gelişmişlik durumu belirlenir.
Nijerya, zengin petrol rezervlerine sahip olmasına rağmen ekonomik olarak az gelişmiştir; yani kaynak yönünden zengin ancak teknoloji yönünden yetersiz profile uyar.
Sermaye ve altyapı yetersizliği ülkenin ham madde ihraç etmesine yol açmaktadır.
3
Haritada III numara ile gösterilen Rusya'nın kaynak ve gelişmişlik durumu belirlenir.
Rusya hem zengin doğal kaynaklara hem de gelişmiş sanayiye sahiptir; dolayısıyla zengin kaynak-gelişmiş sanayi profili ile eşleşir.
Geniş coğrafyadaki yer altı kaynakları modern sanayi altyapısıyla ekonomiye kazandırılmaktadır.
4
Haritada IV numara ile gösterilen Somali'nin kaynak ve gelişmişlik durumu belirlenir.
Somali hem doğal kaynak fakiridir hem de az gelişmiştir; dolayısıyla her iki açıdan da yetersiz olan profile karşılık gelir.
Coğrafi sınırlılıklar ve sosyo-ekonomik altyapı eksikliği bu durumu ortaya çıkarmıştır.

Anahtar Kavram

Ülkelerin doğal kaynak potansiyeli ve ekonomik gelişmişlik düzeyi arasındaki ilişki
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 131Soru →

Bir üniversitenin psikoloji bölümünde araştırma yapan iki uzmanın, danışanların sosyal kaygı problemlerini ele alma biçimleri şu şekildedir:

Dr. Selen: "Bireyin sosyal ortamlarda hissettiği yoğun kaygının temelinde, çocukluk döneminde otoriter figürlerle yaşadığı ve farkında olmadan zihninin derinliklerine ittiği çözülmemiş çatışmalar yatmaktadır. Bu nedenle terapi sürecinde serbest çağrışım ve rüya analizi gibi yöntemlerle bu bilinçdışı süreçleri açığa çıkarmalıyız."

Dr. Barı��: "Ben bu durumun daha çok bireyin sosyal ortamlardaki gözlenebilir eylemleri ve bu eylemlerin çevreden aldığı tepkilerle ilişkili olduğunu düşünüyorum. Kaygılı davranışlar, çevre tarafından farkında olunmadan onaylanarak veya kaçınma davranışı ödüllendirilerek öğrenilmiştir. Çözüm için uyarıcı-tepki bağlarını yeniden düzenlemeli ve yeni davranışsal alışkanlıklar kazandırmalıyız."

Bu diyalogda Dr. Selen ve Dr. Barış'ın savunduğu psikolojik yaklaşımlar aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru olarak verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Psikodinamik yaklaşım - Davranışçı yaklaşım

Cevap

Psikodinamik yaklaşım - Davranışçı yaklaşım seçeneği doğrudur.
Dr. Selen'in açıklamalarında yer alan bilinçdışı, çocukluk dönemi çatışmaları ve serbest çağrışım ifadeleri psikodinamik yaklaşıma; Dr. Barış'ın açıklamalarında yer alan gözlenebilir eylemler, uyarıcı-tepki bağları ve öğrenme vurgusu ise davranışçı yaklaşıma aittir. Dolayısıyla doğru sıralama psikodinamik yaklaşım ve davranışçı yaklaşım olmalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
İlk konuşmacı olan Dr. Selen'in açıklamalarını analiz etmek.
Çocukluk dönemi çatışmaları, zihnin derinliklerine itilme (bastırma), bilinçdışı süreçler, serbest çağrışım ve rüya analizi kavramlarının öne çıktığı görülür. Bu kavramlar psikodinamik (psikoanalitik) yaklaşıma aittir.
İlk uzmanın benimsediği felsefi/psikolojik ekolü saptamak.
2
İkinci konuşmacı olan Dr. Barış'ın açıklamalarını analiz etmek.
Gözlenebilir eylemler, uyarıcı-tepki bağları, öğrenilmiş davranışlar ve çevresel pekiştireçler (onaylanma/ödüllendirilme) vurgulanmaktadır. Bu kavramlar davranışçı (bihevyorist) yaklaşıma aittir.
İkinci uzmanın benimsediği felsefi/psikolojik ekolü saptamak.
3
Belirlenen iki yaklaşımı sırasıyla birleştirerek doğru eşleşmeyi bulmak.
Sıralama sırasıyla 'Psikodinamik yaklaşım - Davranışçı yaklaşım' şeklinde olmalıdır.
Soru kökündeki sırayla uyumlu doğru seçeneği belirlemek.

Anahtar Kavram

Psikolojide Ekoller ve Yaklaşımlar (Psikodinamik ve Davranışçı Yaklaşımlar)
Soru 132Soru →

Tanzimat I. Dönem sanatçıları, klasik edebiyat anlayışından sıyrılarak Batı tarzı yeni türlerde eserler vermiş; bunun yanı sıra dil, sözlük ve halk bilimi (folklor) gibi alanlarda öncü çalışmalar yapmışlardır. Aşağıda sol sütunda bu dönemde kaleme alınan bazı önemli eserler, sağ sütunda ise bu eserlerin edebiyat tarihimiz açısından taşıdığı önem ve işlevler karışık olarak verilmiştir. Buna göre, sol sütundaki eserleri sağ sütundaki açıklamalarla doğru bir şekilde eşleştiriniz.

Soldaki öğeye tıklayın, sonra eşleşen sağdaki öğeye tıklayın

Öğeler

Celalettin Harzemşah
Durub-ı Emsal-i Osmaniye
Rüya
Kamus-ı Türki

Eşleşmeler

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap

Doğru eşleşme şu şekildedir: Celalettin Harzemşah eseri, yazarın tiyatro hakkındaki kuramsal görüşlerini barındıran önsözüyle öne çıkan tarihi konulu oyun açıklamasıyla; Durub-ı Emsal-i Osmaniye eseri, edebiyatımızda atasözlerini bir araya getiren ilk sistemli folklorik derleme çalışması açıklamasıyla; Rüya eseri, Sadrazam Ali Paşa'ya yönelik eleştirilerin yer aldığı, karşılıklı konuşma şeklinde kurgulanmış hicivli düzyazı eseri açıklamasıyla; Kamus-ı Türki eseri ise Türkçe kelimelerin köken ve anlamlarını yine Türkçe olarak açıklayan ilk kapsamlı millî sözlük çalışması açıklamasıyla eşleşir.
Tanzimat I. Dönem eserleri, getirdikleri yenilikler ve üstlendikleri işlevlerle Türk edebiyatında ilklere imza atmışlardır. Celalettin Harzemşah tiyatro teorisi önsözüyle, Durub-ı Emsal-i Osmaniye ilk atasözü derlemesi olmasıyla, Rüya mülakat tarzı ilk hiciv düzyazısı olmasıyla, Kamus-ı Türki ise ilk Türkçe-Türkçe millî sözlük olmasıyla bu nitelikleri tam olarak karşılar.

Adım Adım Çözüm

1
Celalettin Harzemşah eserinin türünü ve önsözünün edebiyat tarihindeki işlevini belirlemek.
Bu eserin Namık Kemal tarafından yazılan tarihi bir tiyatro oyunu olduğu ve 'Celal Mukaddimesi' adlı önsözünde tiyatro kuramının açıklandığı belirlenir.
Tanzimat I. Dönem'de tiyatro teorisinin gelişimini kavramak.
2
Durub-ı Emsal-i Osmaniye adlı çalışmanın amacını ve içeriğini saptamak.
Bu çalışmanın Şinasi tarafından Türk atasözlerini derlemek amacıyla hazırlanan ilk sistemli folklorik çalışma olduğu tespit edilir.
Dönemin dil ve halk bilimi alanındaki öncü faaliyetlerini ayırt etmek.
3
Ziya Paşa'nın Rüya adlı eserinin yapısını ve edebi yönünü incelemek.
Sadrazam Ali Paşa'yı eleştirmek amacıyla rüya motifi kullanılarak mülakat/karşılıklı konuşma biçiminde yazılan hiciv eseri olduğu belirlenir.
Tanzimat dönemindeki siyasi hiciv ve röportaj türlerinin ilk örneklerini tanımak.
4
Şemsettin Sami'nin Kamus-ı Türki eserinin sözlükçülük tarihindeki yerini saptamak.
Türkçe kelimeleri temel alıp yine Türkçe tanımlarla açıklayan ilk kapsamlı millî sözlük çalışması olduğu anlaşılır.
Dil çalışmalarındaki millîleşme ve sözlükçülük aşamalarını analiz etmek.

Anahtar Kavram

Tanzimat I. Dönem Türk Edebiyatı Eser, Sanatçı ve Tür Özellikleri
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 133Soru →

Bir sosyolog, babaları mavi yakalı işçi olan ancak kendileri üniversite eğitimi alarak beyaz yakalı yönetici pozisyonuna yükselmiş 20 bireyin, yeni statülerine uyum sağlarken yaşadıkları deneyimleri ve kültürel tüketim pratiklerini incelemektedir. Sosyolog, bu ama��la önceden hazırladığı sorular eşliğinde katılımcılarla yüz yüze, derinlemesine görüşmeler gerçekleştirmiştir.

Bu araştırmanın konusu ve kullanılan veri toplama tekniğiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Araştırmada, dikey toplumsal hareketlilik yaşamış bireylerin deneyimlerini anlamak amacıyla mülakat (görüşme) tekniği kullanılmıştır.

Cevap

Araştırmada, dikey toplumsal hareketlilik yaşamış bireylerin deneyimlerini anlamak amacıyla mülakat (görüşme) tekniği kullanılmıştır.
Araştırmada ele alınan bireylerin statü değişimi (işçi ailesinden yöneticiliğe) dikey toplumsal hareketlilik kavramına uygundur. Yüz yüze yürütülen derinlemesine görüşmeler ise sosyolojide mülakat tekniği olarak adlandırılır. Dolayısıyla bu iki unsuru doğru eşleştiren seçenek doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Paragrafta verilen araştırmanın yöntemini belirlemek.
Araştırmacının 20 katılımcı ile önceden hazırlanan sorularla yüz yüze yaptığı görüşmeler, nitel bir araştırma tekniği olan mülakatı (görüşmeyi) işaret etmektedir.
Yöntemsel analizi doğru yapmak.
2
Araştırma konusundaki toplumsal değişim türünü analiz etmek.
Mavi yakalı işçi ailesinden gelip beyaz yakalı yönetici pozisyonuna yükselmek, bireyin sınıf ve tabaka değiştirmesi anlamına geldiğinden dikey toplumsal hareketliliktir.
Konunun sosyolojik kavramsal karşılığını bulmak.
3
Seçeneklerdeki hem kavramsal hem yöntemsel unsurları eşleştirerek doğru cevabı saptamak.
Dikey toplumsal hareketliliğin mülakat yöntemiyle incelendiğini belirten seçeneğin doğru olduğu görülür. Diğer seçenekler ise yatay hareketlilik, statü-rol ilişkisi, kültürleşme ve aile türleri gibi kavramları ya da kullanılan teknikleri yanlış eşleştirmiştir.
Yanıtı netleştirmek.

Anahtar Kavram

Sosyolojide mülakat (görüşme) tekniği ve dikey toplumsal hareketlilik ilişkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 134Soru →

Descartes, skolastik düşüncenin madde ile zihni iç içe geçiren ve doğayı gizil güçler ya da ereksel (teleolojik) nedenlerle açıklayan yaklaşımına karşı çıkar. Ona göre fiziksel dünya ile zihinsel dünya birbirinden tamamen ayrı iki tözdür. Düşünen töz (res cogitans), yer kaplamayan ama düşünen bilinçli yapıyken; uzamlı töz (res extensa), düşünmeyen ama mekanda yer kaplayan maddi yapıdır. Descartes bu keskin ayrımıyla, doğadaki tüm nesneleri ve canlı organizmaları matematiksel ve geometrik kurallarla işleyen birer makine olarak tan��mlar. Maddi dünyadan ruhsal nitelikleri, amaçsallığı ve mistik kuvvetleri tamamen uzaklaştıran bu düalizm, modern doğa bilimlerinin gelişiminde kurucu bir rol oynamıştır.

Bu parçaya göre, Descartes'ın geliştirdiği töz düalizminin modern bilimsel anlayışın önünü açmasındaki temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Doğayı ereksel ve aşkın niteliklerden arındırıp onu mekanik ve ölçülebilir bir nedensellik ilişkisi içinde nesnelleştirmesi

Cevap

Doğayı ereksel ve aşkın niteliklerden arındırıp onu mekanik ve ölçülebilir bir nedensellik ilişkisi içinde nesnelleştirmesi
Descartes zihin (düşünen töz) ile maddeyi (uzamlı töz) birbirinden tamamen ayırarak maddi dünyayı tin dışı, mekanik ve matematiksel yasalara göre işleyen bir alan olarak tanımlamıştır. Bu durum, skolastik felsefenin doğayı ereksel (amaçsal) ve aşkın güçlerle açıklayan yaklaşımına son vermiş; doğanın mekanik, nicel ve ölçülebilir bir nedensellik çerçevesinde nesnel olarak incelenmesinin, yani modern doğa bilimlerinin doğuşunun yolunu açmıştır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada sunulan Descartes'ın töz düalizmi (ikicilik) yaklaşımını ve skolastik doğa anlayışına getirdiği eleştiriyi incelemek.
Descartes'ın zihin ve maddeyi tamamen ayrı iki bağımsız töz olarak tanımladığı ve maddeyi ruhsal niteliklerden arındırdığı belirlenir.
Descartes'ın metafiziksel bölünmesinin doğa tasavvurunu nasıl değiştirdiğini anlamak için.
2
Maddi tözün (res extensa) parçadaki tanımından yola çıkarak doğanın nasıl bir yapıya büründüğünü saptamak.
Maddi dünyanın, üzerinde hiçbir amaçsallık veya gizil güç barındırmayan, tamamen mekanik ve matematiksel yasalara göre işleyen bir makine olarak görüldüğü anlaşılır.
Bu mekanik ve matematiksel doğa tasarımının, doğayı ölçülebilir kılan yönünü ortaya çıkarmak için.
3
Mekanik doğa anlayışının modern doğa bilimlerinin doğuşuna ve bilimsel yönteme sağladığı katkıyı belirlemek.
Doğanın ereksel (teleolojik) ve teolojik açıklamalardan temizlenerek nesnel, denetlenebilir ve ölçülebilir bir fiziksel çalışma alanı hâline geldiği sonucuna ulaşılır.
Kartezyen düalizmin modern bilimin gelişimindeki kurucu rolünü tam olarak temellendirmek için.

Anahtar Kavram

Kartezyen felsefede töz düalizmi ve modern bilime etkisi
Tahmini Süre:2m 0s
Soru 135Soru →

Bir gelişim psikoloğu, yeni yürümeye başlayan çocukların (18−2418-24 aylık) serbest oyun ortamındaki oyuncak çeşitliliğinin (az sayıda çok işlevli oyuncak vs. çok sayıda tek işlevli oyuncak) çocuklar��n odaklanma süreleri ve oyun içi yaratıcılık düzeyleri üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu amaçla benzer gelişimsel özelliklere ve sosyo-ekonomik arka plana sahip çocuklardan iki grup oluşturulmuştur. Deney grubuna sadece 44 adet çok işlevli ahşap blok verilirken, kontrol grubuna 2020 adet tek işlevli plastik oyuncak (araba, hazır figür vb.) sağlanmıştır. Her iki grup da aynı ısı, ışık ve gürültü seviyesine sahip odalarda, 3030 dakika boyunca gözlemlenmiş ve çocukların tek bir oyuncakla kesintisiz oynama süreleri (odaklanma) ile oyuncakları alışılmışın dışında kullanma sıklıkları (yaratıcılık) kaydedilmiştir.

Buna göre araştırmayla ilgili olarak,

I. Bağımsız değişken, çocuklara sunulan oyuncakların işlevsellik yapısı ve sayısıdır.
II. Çocukların tek bir oyuncakla kesintisiz oynama süreleri ile oyuncakları farklı amaçlarla kullanma sıklıkları bağımlı değişkenlerdir.
III. Çocukların yaş aralığı, gelişimsel özellikleri ve oyun odasının fiziksel koşulları kontrol altında tutulan (sabit) değişkenlerdir.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: I, II ve III

Cevap

Araştırmada manipüle edilen oyuncak yapısı ve sayısı bağımsız değişkeni, ölçülen odaklanma ve yaratıcılık düzeyleri bağımlı değişkenleri, sabit tutulan yaş ve oda koşulları ise kontrol değişkenlerini temsil ettiği için öncüllerin tamamı doğrudur.
Araştırmada etkisi incelenen neden konumundaki oyuncakların yapısı ve sayısı bağımsız değişkeni; bu durumun sonucunda ölçülen odaklanma süreleri ve oyun içi yaratıcılık düzeyleri bağımlı değişkenleri; gruplar arasında sabit tutulan yaş ve oda koşulları ise kontrol değişkenlerini temsil etmektedir. Bu nedenle öncüllerin tamamı doğrudur.

Adım Adım Çözüm

1
Araştırmadaki neden-sonuç ilişkisini kurarak bağımsız değişkeni saptamak.
Bağımsız değişkenin çocuklara sunulan oyuncakların işlevsellik yapısı ve sayısı olduğu belirlenir.
Bağımsız değişken, araştırmacının doğrudan manipüle ettiği ve etkisi incelenen neden durumundaki değişkendir.
2
Bağımsız değişkenin etkisiyle ortaya çıkan sonucu, yani bağımlı değişkenleri saptamak.
Bağımlı değişkenlerin çocukların odaklanma süreleri ve oyun içi yaratıcılık düzeyleri olduğu belirlenir.
Bağımlı değişken, bağımsız değişkene bağlı olarak değişen ve ölçülen sonuç durumundaki değişkendir.
3
Deney sürecinde sabit tutulan ve gruplar arasında fark yaratması engellenen kontrol değişkenlerini belirlemek.
Kontrol değişkenlerinin çocukların yaş aralığı, gelişimsel özellikleri ve oyun odasının fiziksel koşulları olduğu belirlenir.
Kontrol değişkenleri, deneyin güvenirliğini sağlamak için sabit tutulan ve etkisi arındırılan faktörlerdir.
4
Tüm öncüllerin doğruluğunu birleştirerek doğru seçeneğe ulaşmak.
I, II ve III numaralı ifadelerin tamamının doğru olduğu sonucuna varılır.
Yapılan analizler doğrultusunda her üç öncülün de bilimsel metodolojiye uygun olarak doğru tanımlandığı görülür.

Anahtar Kavram

Psikolojide Araştırma Yöntemleri: Deneysel Yöntemin Değişkenleri
Soru 136Soru →

Bir sosyolog, metropollerden Ege kıyılarına göç eden emekli bireylerin yeni yaşamlarındaki toplumsal uyum süreçlerini ve yalnızlık deneyimlerini derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Sosyolog; katılımcıların göç kararı sonrasında eski sosyal çevrelerinden kopuşlarını, yeni yerleşim yerlerindeki komşuluk ilişkilerini ve gün içindeki zamanı nasıl anlamlandırdıklarını onların kendi ifadeleri, duygusal tonlamaları ve kişisel öyküleri üzerinden anlamak istemektedir. Ancak araştırmacının zamanı kısıtlıdır ve katılımcıların kendi özel yaşam alanlarına doğrudan müdahale etmeden, onların kendilerini güvende hissederek samimi paylaşımlarda bulunabileceği esnek bir veri toplama süreci tasarlaması gerekmektedir.

Buna göre, sosyoloğun hem araştırmanın derinlemesine ve öznel niteliğini koruyabilmesi hem de zaman sınırını gözeterek katılımcıların özel alanlarının gizliliğine saygı duyabilmesi için aşağıdaki araştırma yöntem veya tekniklerinden hangisini kullanması en uygundur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Yarı yapılandırılmış görüşme

Cevap

Yarı yapılandırılmış görüşme
Araştırmacının amacı bireylerin öznel deneyimlerini, duygularını ve anlam dünyalarını kendi ifadeleriyle derinlemesine ortaya çıkarmaktır. Bu hedef nitel bir yaklaşımı gerektirir. Zamanın kısıtlı olması ve özel alanın gizliliğinin korunması ihtiyacı göz önünde bulundurulduğunda, hem belirli bir esneklik sunan hem de araştırmacının doğrudan katılımcının günlük yaşamına sızmasını gerektirmeyen yarı yapılandırılmış görüşme tekniği en uygun seçenektir.

Adım Adım Çözüm

1
Araştırma konusunun niteliğini belirlemek
Araştırma konusu bireylerin uyum süreçleri ve yalnızlık gibi öznel ve duygusal deneyimlerini kapsadığından nitel araştırma yaklaşımlarına yönelinmelidir.
Öznel anlamlandırmaları ve hisleri doğrudan katılımcının kendi ağzından dinlemek nitel teknikleri zorunlu kılar.
2
Araştırmanın sınır ve kısıtlılıklarını analiz etmek
Kısıtlı zaman ve özel alanın gizliliğine saygı duyma gerekliliği belirlenmiştir.
Bu kısıtlar, araştırmacının uzun süre sahada kalmasını gerektiren katılımlı gözlem gibi yöntemleri eler.
3
Seçeneklerdeki yöntemleri kısıtlara göre elemek
Anket öznel derinliği ıskalar; monografi tek bir birime odaklanır; olay incelemesi sınırlandırılmış tekil vakalar içindir. Katılımlı gözlem ise zaman ve etik sınırlar nedeniyle elenir.
Hedeflenen derinliğe en kısa sürede ve özel alana müdahale etmeden ulaşabilecek esnek tekniği bulmak gerekir.
4
En uygun veri toplama tekniğini seçmek
Görüşme kılavuzu yardımıyla hem zamanı yöneten hem de katılımcıya serbestçe konuşma alanı açan yarı yapılandırılmış görüşmenin en uygun teknik olduğu saptanır.
Yarı yapılandırılmış görüşme, araştırmanın öznel derinlik ihtiyacı ile zaman ve gizlilik kısıtlarını aynı anda karşılar.

Anahtar Kavram

Sosyolojide Veri Toplama Tekniklerinin Sınırlılıkları ve Seçim Kriterleri
Soru 137Soru →

Klasik Türk edebiyatında dörtlükler ve bentlerle kurulan nazım şekillerinin yapısal, kökensel ve içeriksel özellikleri birbirinden farklılık gösterir.

Buna göre, bent ve dörtlüklerle kurulan divan şiiri nazım şekilleriyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Türklerin divan şiirine kazandırdığı tuyuğ; tıpkı rubai gibi yirmi dört farklı aruz kalıbıyla yazılabilen, aaba kafiye şemasına sahip ve çoğunlukla Azeri ile Çağatay sahasında yaygın olan tek dörtlükten oluşmuş bir nazım şeklidir.

Cevap

Türklerin divan şiirine kazandırdığı tuyuğun rubai gibi yirmi dört farklı aruz kalıbıyla yazıldığını belirten ifade yanlıştır; çünkü tuyuğ sadece aruzun tek bir kalıbıyla yazılır.
Türklerin divan edebiyatına kazandırdığı tuyuğ nazım şekli, rubai gibi yirmi dört farklı aruz kalıbıyla değil, yalnızca aruzun 'Fâilâtün Fâilâtün Fâilün' kalıbıyla yazılır. Bu sebeple tuyuğun rubai gibi çok sayıda kalıpla yazılabildiğini iddia eden ifade hatalıdır.

Adım Adım Çözüm

1
Dörtlük ve bentlerle kurulan divan edebiyatı nazım şekillerinin (terkibibent, terciibent, murabba, şarkı, rubai, tuyuğ) temel yapısal ve kökensel özelliklerini hatırlayınız.
Terkibibent ve terciibent uzun bentlerden oluşur; murabba ve şarkı dörder dizeliktir; rubai ve tuyuğ ise tek dörtlükten ibarettir.
Her bir nazım şeklinin kurallarını bilmek seçenekleri doğru analiz etmemizi sağlar.
2
Tek dörtlükten oluşan rubai ve tuyuğ nazım şekillerinin aruz kalıbı yönünden farklarını karşılaştırınız.
Tuyuğ sadece 'Fâilâtün Fâilâtün Fâilün' kalıbıyla yazılabilirken, rubaide yirmi dört farklı aruz kalıbı tercih edilebilir.
Bu iki benzer şeklin en belirleyici farkı kullanılan aruz kalıbı sayısıdır.
3
Yanlış bilgi içeren seçeneği belirleyip işaretleyiniz.
Tuyuğun rubai gibi yirmi dört farklı aruz kalıbıyla yazıldığını öne süren ifadenin yanlış olduğu saptanır.
Soruda bizden yanlış olan yargıyı bulmamız istenmiştir.

Anahtar Kavram

Tuyuğ ve Rubai Arasındaki Aruz Kalıbı Farkı
Soru 138Soru →

Galatasaray Spor Kulübünün kurucuları arasında yer alıp kulübün ilk kaptanlığını yapan, edebiyat tarihimizde ise Fecr-i Âti topluluğunun kurucu üyelerinden biri olarak tanınan şair; bireysel temaların yanı sıra millî duygulara da yönelmiştir. Fransız yazar Victor Hugo'nun Türk-Yunan Savaşı üzerine kaleme aldığı *Mavi Gözlü Yunan Çocuğu* şiirine karşı duyduğu tepkiyle yazdığı, Türk milletinin tarihî onurunu ve direnişini savunan *Kin* adlı şiiriyle büyük ün kazanmış ve Mustafa Kemal Atatürk'ün de takdirini kazanmıştır.

Bu parçada edebî kişiliği ve eseri hakkında bilgi verilen Fecr-i Âti şairi aşağıdakilerden hangisidir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Emin Bülent Serdaroğlu

Cevap

Emin Bülent Serdaroğlu
Parçada bahsedilen Galatasaray kuruculuğu, ilk kaptanlık görevi ve en önemlisi Victor Hugo'nun şiirine tepki olarak yazılan ünlü *Kin* şiiri doğrudan Emin Bülent Serdaroğlu'na aittir.

Adım Adım Çözüm

1
Parçada verilen biyografik ve edebi ipuçlarını incelemek.
Sanatçının Galatasaray Spor Kulübünün kurucu ortağı ve ilk kaptanı olduğu, Fecr-i Âti topluluğunda yer aldığı ve Victor Hugo'nun şiirine tepki olarak yazılan ünlü *Kin* şiirinin sahibi olduğu belirlenir.
Metindeki ayırt edici özellikleri saptamak doğru cevaba ulaşmak için ilk adımdır.
2
Eser ve yazar eşleştirmesini Fecr-i Âti dönemi şairleri bağlamında yapmak.
Fecr-i Âti topluluğunda hece ölçüsüyle yazılmış millî içerikli şiirleri ve özellikle de ünlü *Kin* şiiri bulunan ismin Emin Bülent Serdaroğlu olduğu bilgisiyle doğru şık belirlenir.
Biyografik özelliklerin edebi eser bilgisiyle birleştirilmesi kesin cevaba götürür.
3
Diğer seçeneklerin neden doğru olamayacağını doğrulamak.
Ahmet Haşim'in bireysel şiir anlayışını koruduğu, Cenap Şahabettin'in Servet-i Fünun şairi olduğu, Tahsin Nahit'in adalar şiirleri ve tiyatrolarıyla bilindiği, Mehmet Âkif Ersoy'un ise Fecr-i Âti ile ilişkisinin bulunmadığı tespit edilerek çeldiriciler elenir.
Çeldiricilerin doğrulanması cevabın güvenirliğini artırır.

Anahtar Kavram

Fecr-i Âti Temsilcileri ve Eserleri
Soru 139Soru →

Aşağıda Servet-i Fünun şiirinden alınan iki farklı şiir parçası ve bu parçaların günümüz Türkçesine çevirileri verilmiştir:

I. Şiir Parçası:
*Orijinal:*
"Sarmış ufuklarını senin yine bir dûd-ı muannid,
Bir zulmet-i beyzâ ki peyâpey mütezâyid..."
*Günümüz Türkçesi:*
"Ufuklarını senin yine inatçı bir duman sarmış,
Gittikçe artan beyaz bir karanlık..."

II. Şiir Parçası:
*Orijinal:*
"Bir beyaz lerze, bir dumanlı uçuş,
Eşini gāib eyleyen bir kuş
Gibi kar..."
*Günümüz Türkçesi:*
"Bir beyaz titreyiş, dumanlı bir uçuş,
Eşini kaybetmiş bir kuş
Gibi kar..."

Bu iki şiir parçası ve temsil ettikleri sanatçıların sanat anlayışları göz önünde bulundurulduğunda, aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Birinci parça, parnasizmden etkilenerek İstanbul'u gerçekçi ve karamsar bir tasvirle ele alan Tevfik Fikret'e; ikinci parça ise sembolizmin ahenk ve musiki ilkeleri doğrultusunda doğa tasviri yapan Cenap Şahabettin'e aittir.

Cevap

Birinci parçanın parnasizmden etkilenerek İstanbul'u gerçekçi ve karamsar bir tasvirle ele alan Tevfik Fikret'e, ikinci parçanın ise sembolizmin ahenk ve musiki ilkeleri doğrultusunda doğa tasviri yapan Cenap Şahabettin'e ait olduğunu belirten seçenek doğrudur.
Doğru seçenekte belirtildiği üzere, birinci parça Tevfik Fikret'in parnasizm etkisindeki tasvirci ve karamsar 'Sis' şiirine aittir. İkinci parça ise Cenap Şahabettin'in sembolizmin müzikalite ve ahenk anlayışıyla kaleme aldığı 'Elhan-ı Şita' şiirinden alınmıştır. Bu karşılaştırma her iki şairin edebi kişiliklerini ve şiirlerinin estetik altyapısını doğru bir şekilde ortaya koymaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Birinci şiir parçasının üslup, tema ve kelime kadrosunu analiz etmek.
Dizelerdeki 'dûd-ı muannid' (inatçı duman) ve 'zulmet-i beyzâ' (beyaz karanlık) ifadeleri, Tevfik Fikret'in toplumsal karamsarlığı ve dönemin siyasi baskısını sembolize ettiği ünlü 'Sis' şiirine aittir. Şiirde parnasizmin tasvirci ve nesnel gerçekliği ön plandadır.
Dizelerin kime ve hangi akıma ait olduğunu saptayarak karşılaştırmanın ilk ayağını tamamlamak.
2
İkinci şiir parçasının üslup, tema ve kelime kadrosunu analiz etmek.
Dizelerdeki 'beyaz lerze' (beyaz titreyiş) ve karın yağışının bir kuşun uçuşuna benzetilmesi, Cenap Şahabettin'in 'Elhan-ı Şita' (Kış Nağmeleri) şiirine aittir. Şair bu şiirde sembolizmin müzikalite ve imgeci doğa tasviri anlayışını uygulamıştır.
İkinci dizelerin ait olduğu sanatçıyı ve akımı belirleyerek karşılaştırmayı sonuçlandırmak.
3
Elde edilen veriler doğrultusunda iki sanatçının şiir anlayışlarını karşılaştıran seçeneği belirlemek.
Tevfik Fikret'in parnasist/gerçekçi tasviri ile Cenap Şahabettin'in sembolist/müzikal doğa tasvirini doğru bir şekilde ilişkilendiren seçeneğin doğru cevap olduğu belirlenir.
Şairlerin edebi yönelimlerini ve şiirlerin niteliklerini eşleştirerek doğru şıkka ulaşmak.

Anahtar Kavram

Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin'in şiir anlayışları ile Parnasizm ve Sembolizm akımlarının şiirlerindeki yansımaları
Soru 140Soru →

Septik düşünür Sextus Empiricus'a göre, nesnelerin gerçek doğasına ilişkin birbirine tamamen zıt iddialar eşit düzeyde ikna edicidir. Duyularımız ise hem kişiden kişiye hem de aynı kişide farklı zamanlarda değiştiği için bize güvenilir bir zemin sunmaz. Bu durum karşısında insan, dogmatik bir kabulün peşinden gitmek yerine yargıda bulunmaktan kaçınmalı, yani yargıyı askıya almalıdır (epokhe). Septikler, bu zihinsel duruşun insanı kararsızlığın yarattığı kaygıdan kurtaracağına ve ruh dinginliğine (ataraksiya) ulaştıracağına inanır.

Bu parçada açıklanan septik tavır doğrultusunda, yargıyı askıya almanın (epokhe) felsefi gerekçesi ve nihai sonucu aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla verilmiştir?

Cevabı ve açıklamayı göster

Cevap: Çelişen iddiaların ve duyusal verilerin kesinlik sunmaması - Ruhsal bir huzur ve dinginliğe kavuşma

Cevap

Çelişen iddiaların ve duyusal verilerin kesinlik sunmaması - Ruhsal bir huzur ve dinginliğe kavuşma
Çelişen iddiaların ve duyusal verilerin kesinlik sunmaması durumunda yargıyı askıya almanın, septisizmde insanı ruh dinginliğine ulaştıracağı yönündeki açıklama parçayla doğrudan uyuşmaktadır.

Adım Adım Çözüm

1
Parçadaki temel felsefi kavramlar (epokhe ve ataraksiya) belirlenir.
Epokhe yargıyı askıya alma, ataraksiya ise ruh dinginliği anlamına gelmektedir.
Soruda yargıyı askıya almanın gerekçesi ve sonucu sorulduğu için bu kavramların metindeki işlevini saptamak gerekir.
2
Metinde yargıyı askıya almanın gerekçesi incelenir.
Gerekçe olarak zıt iddiaların eşit derecede ikna edici olması ve duyuların değişkenliği (kesin bilgi sunmaması) gösterilmiştir.
Yargıyı askıya almanın arkasındaki epistemolojik nedeni bulmak için metindeki argümanlar analiz edilir.
3
Yargıyı askıya almanın sonucunun ne olduğu metinden çıkarılır.
Sonucun insanı huzursuzluktan kurtarıp ruh dinginliğine (ataraksiya) ulaştırması olduğu belirlenir.
Epokhe eyleminin pratik hedefini netleştirmek için sonucun karşılığı tespit edilir.

Anahtar Kavram

Septisizmde bilgi edinmenin imkansızlığı, epokhe ve ataraksiya ilişkisi
ÖncekiSayfa 7 / 437Sonraki