Genel Farmakoloji

Birinci derece (first-order) eliminasyon kinetiğine sahip bir ilacın eliminasyon yarı ömrü ($t_{1/2}$) $6\text{ saattir}$. Bu ilacın sabit hızda intravenöz infüzyonuna başlandıktan sonra, plazmada yaklaşık kararlı durum konsantrasyonuna ($C_{ss}$) ulaşması için geçmesi gereken süre aşağıdakilerden hangisidir?

İlaçların vücuda uygulama yolları, gastrointestinal kanaldan emilim süreçleri ve sistemik dolaşıma geçiş mekanizmaları dikkate alındığında, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

$50$ yaşında erkek hasta, kronik atriyal fibrilasyon nedeniyle warfarin kullanmaktadır. Diş eti enfeksiyonu tanısıyla tedaviye metronidazol eklenen hastada, $4$ gün sonra yaygın ekimozlar ve burun kanaması şikayeti gelişmiştir. Yapılan laboratuvar incelemesinde INR değerinin terapötik aralığın çok üzerine çıktığı saptanmıştır. İlaç etkileşimi sonucu warfarinin metabolizmasının inhibe edilmesiyle ortaya çıkan bu dozla ilişkili farmakolojik şiddetlenme, istenmeyen ilaç reaksiyonları sınıflamasında aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

Yeni geliştirilen bir ilacın farmakokinetik çalışmaları sırasında, oral yoldan uygulanan dozun $$'inin gastrointestinal mukozadan emilerek portal dolaşıma geçtiği saptanmıştır. Portal ven aracılığıyla karaciğere gelen bu ilacın, ilk geçiş etkisi (first-pass effect) sırasında $$ oranında hepatik ekstraksiyona uğradığı belirlenmiştir. Buna göre, bu ilacın oral yoldaki sistemik biyoyararlanımı ($F$) yüzde kaçtır?

İlaç metabolizmasında görevli enzimlerin (örneğin $CYP2D6$ veya $NAT2$) genetik polimorfizm nedeniyle aktivitesinin düşük olması (yavaş metabolize edici fenotip), bu enzimlerle metabolize olan ilaçların plazma konsantrasyonu ve toksisite riski açısından aşağıdakilerden hangisiyle benzer bir klinik sonuç doğurur?

Farmakolojik bir deneyde, bir reseptörün tam agonisti olan ilacın log doz-yanıt eğrisi oluşturulmuştur. Daha sonra ortama bu agonist ile aynı reseptöre reversibl (geri dönüşümlü) olarak bağlanan kompetitif bir antagonist eklendiğinde, agonist ilacın doz-yanıt eğrisinde meydana gelen temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Hepatik ekstraksiyon oranı yüksek ($E > 0.7$) olan ve eliminasyonu hepatik kan akımına bağımlı (perfüzyon sınırlı) gerçekleşen lipofilik bir ilacın farmakokinetik özellikleri incelenmektedir. Karaciğer metabolizma enzimlerini güçlü şekilde indükleyen bir ajanın (örneğin rifampisin) eş zamanlı kullanımı durumunda, karaciğer kan akımının ($Q_H$) sabit kaldığı varsayılırsa, bu ilacın **sistemik klerensi ($Cl_{sistemik}$) ve oral biyoyararlanımı ($F$)** üzerindeki en olası etki aşağıdakilerden hangisidir?

Bir farmakoloji laboratuvarında, muskarinik reseptörlerin tam agonisti olan $X$ maddesinin izole düz kas preparatındaki doz-yanıt ilişkisi incelenmektedir. Kontrol eğrisi elde edildikten sonra ortama farklı özelliklerdeki $K, L$ ve $M$ ajanları eklenerek deneyler tekrarlanmış ve şu gözlemler kaydedilmiştir:

- **$K$ ajanı:** $X$ ilacının doz-yanıt eğrisini paralel olarak sağa kaydırmış; ancak $X$ dozu yeterince artırıldığında başlangıçtaki maksimum yanıt ($E_{max}$) değerine ulaşılmıştır.
- **$L$ ajanı:** Ortamda $X$ maddesi yokken dokuda bazal değerin üzerinde bir kasılma oluşturmuş; ancak yüksek konsantrasyondaki $X$ maddesinin oluşturacağı teorik maksimum yanıtı baskılamış, buna rağmen $X$ dozu aşırı artırıldığında kısıtlama aşılarak %100 yanıta ulaşılabilmiştir.
- **$M$ ajanı:** $X$'in doz-yanıt eğrisinin eğimini ve $E_{max}$ değerini düşürmüş; doku defalarca yıkansa dahi $X$'in oluşturduğu yanıtlar eski haline dönmemiştir.

Bu deneysel verilere dayanarak yapılan aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

İlaçların uygulama yolları, ilacın sistemik dolaşıma ulaşmadan önce karaciğerde uğrayacağı metabolizma miktarını (ilk geçiş etkisi) doğrudan etkiler.

Buna göre, aşağıdaki uygulama yollarından hangisinde emilen ilaç, oral yolla alınan ilaçlara benzer şekilde portal ven aracılığıyla karaciğere taşınır ve belirgin bir ilk geçiş etkisine maruz kalır?

$62$ yaşında erkek hasta, esansiyel hipertansiyon tanısıyla felodipin ($10 \text{ mg/gün}$) tedavisi almaktadır. Kan basıncı kontrol altında olan hasta, son iki haftadır her sabah düzenli olarak taze sıkılmış greyfurt suyu içmeye başladığını ifade etmektedir. Son birkaç gündür belirgin ayak bileği ödemi, baş dönmesi ve halsizlik şikayetleri ile başvuran hastanın fizik muayenesinde kan basıncı $95/60 \text{ mmHg}$ olarak saptanmıştır. Bu hastada ilaç yan etkilerinin belirginleşmesinden sorumlu olan temel farmakokinetik değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

Ketokonazol gibi güçlü bir sitokrom $P450$ ($CYP$) enzim inhibitörü kullanan bir hastada, aynı enzim yolağıyla metabolize edilen başka bir ilacın farmakokinetik süreçlerinde beklenen temel değişiklik aşağıdakilerden hangisidir?

$34$ yaşında, dirençli şizofreni tanısıyla $6$ aydır klozapin tedavisi gören ve klinik durumu stabil olan erkek hasta, son iki haftadır sigarayı bıraktığını ifade etmektedir. Hasta, son birkaç gündür belirginleşen aşırı sedasyon ve dün geçirdiği jeneralize tonik-klonik nöbet şikayetiyle acil servise başvuruyor. Bu hastadaki klinik tablonun en olası nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Tedaviye dirençli bir solid tümörün sağaltımı için geliştirilen ve metabolizmasında $CYP2D6$ enziminin kritik rol oynadığı yeni bir biyoteknolojik ilaç adayı üzerinde çalışmalar sürmektedir. Bu ilacın kısıtlı bir hasta grubunda ($100-300$ kişi) terapötik etkinliğinin ilk kez araştırıldığı, aynı zamanda yan etki profili ve optimum doz aralığının belirlendiği araştırma evresinde, 'yavaş metabolize edici' ($PM$) fenotipe sahip bireylerde beklenenden yüksek plazma konsantrasyonları ve buna bağlı ciddi nötropeni saptanmıştır. Buna göre, söz konusu klinik araştırma evresi ve bu ilacın mevcut tedavilere göre belirgin bir klinik üstünlük vaat etmesi durumunda FDA tarafından geliştirme sürecini hızlandırmak amacıyla verilen statü aşağıdakilerden hangisidir?

İlaçların büyük bir kısmı geniş yüzey alanı nedeniyle ince bağırsaklardan emilir; bu nedenle midenin içeriğini duodenuma boşaltma hızı emilim hızını belirleyen kritik bir faktördür. Diyabetik gastroparezisi olan bir hastada mide boşalma hızının yavaşladığı bilindiğine göre, ince bağırsaklardan pasif difüzyonla emilen bir analjezik ilacın farmakokinetik parametrelerinde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Zayıf bazik karakterde ($pKa = 8.4$) olan bir ilacın farmakokinetik özellikleri ve sindirim sistemindeki davranışı incelenmektedir. Bu ilacın iyonizasyon dengesi ve absorpsiyon süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Kronik atriyal fibrilasyon nedeniyle varfarin kullanan $65$ yaşındaki bir hastaya, pnömoni tanısıyla antibiyotik tedavisi başlanmıştır. Bir hafta sonra hastada yaygın ekimozlar ve diş eti kanaması saptanmış; INR değerinin $9,0$ (Normal aralık: $2,0 - 3,0$) olduğu görülmüştür. İlacın farmakolojik etkisinin öngörülebilir bir artışı (Tip A reaksiyon) olarak değerlendirilen bu etkileşime, aşağıdaki antibiyotiklerden hangisinin sitokrom P450 ($CYP$) enzimlerini inhibe etmesi neden olmuştur?

İntravenöz yolla bolus uygulanan çok yüksek lipofilik özelliğe sahip bir genel anestezik ilacın (örneğin tiyopental) etkisinin hızla sonlanması redistribüsyon (yeniden dağılım) süreci ile gerçekleşirken; aynı ilacın uzun süreli infüzyonu sonrası plazma konsantrasyonunun $\%50$ oranında azalması için gereken sürenin (bağlama duyarlı yarı ömür - context-sensitive half-life) belirgin şekilde uzadığı gözlenir. Bu farmakokinetik farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Toksikolojik bir acil durumda, alınan toksik maddenin farmakokinetik verileri incelendiğinde sanal dağılım hacminin ($V_d$) $15 L/kg$ gibi çok yüksek bir değerde olduğu saptanmıştır. Bu ilacın vücuttaki dağılım özellikleri ve tedavi planlaması ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Plazma proteinlerine, özellikle de albümine yüksek oranda bağlanan asidik bir ilacın tedavisi sırasında hastada şiddetli karaciğer yetmezliğine bağlı hipoalbüminemi gelişmiştir. Bu klinik durumda, söz konusu ilacın plazma dağılımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Hücre zarı reseptörleri ile kenetli G proteinleri (heterotrimerik G proteinleri), ligandın bağlanmasıyla aktif hale gelerek hücre içi sinyal iletimini başlatır. Aktive olan stimülatör G proteininin ($\alpha_s$ alt birimi), efektör enzim olan adenilat siklazdan ayrılarak tekrar inaktif (trimerik) yapıya dönmesini sağlayan temel moleküler mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?