Antipsikotik İlaçlar

$54$ yaşında, yaklaşık $10$ yıldır Parkinson hastalığı tanısıyla levodopa/karbidopa tedavisi alan bir erkek hasta, son zamanlarda gelişen canlı görsel halüsinasyonlar ve persekütuar sanrılar nedeniyle psikiyatri polikliniğine getirilmiştir. Hastanın nörolojik muayenesinde Parkinsoniyen bulguların (rijidite, bradikinezi) mevcut tedaviyle kontrol altında olduğu saptanmıştır.

Bu hastada mevcut motor bulguları kötüleştirmeden psikotik semptomların kontrol altına alınması için tercih edilmesi gereken en uygun antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Şizofreni tanısı nedeniyle tedavi altına alınan $31$ yaşındaki bir kadın hastada, tedavinin üçüncü ayında libido kaybı, amenore ve galaktore şikayetleri gelişiyor. Laboratuvar tetkiklerinde serum prolaktin seviyesinin referans değerlerin çok üzerinde olduğu saptanıyor. Bu hastanın kullandığı ilacın 'atipik' bir antipsikotik olduğu bilindiğine göre, mevcut klinik tabloya neden olma olasılığı en yüksek olan ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$24$ yaşında erkek hasta, şizofreni tanısıyla olanzapin tedavisi almaktadır. Tedavinin $3$. ayında yapılan kontrolde hastanın $8$ kg aldığı, kan basıncının arttığı, açlık kan şekerinin ve serum trigliserid düzeylerinin yükseldiği saptanıyor. Bu hastada gelişen metabolik yan etkilerle en güçlü ilişkisi olan reseptör blokajı çifti aşağıdakilerden hangisidir?

Şizofreni tanısıyla izlenen ve daha önce iki farklı antipsikotik tedaviye yeterli yanıt vermeyen $35$ yaşındaki erkek hastada klozapin tedavisine başlanmıştır. Hastanın takibi sırasında görülebilecek aşağıdaki durumlardan hangisi, ilacın idiosinkratik (dozdan bağımsız) bir yan etkisi olup doz azaltılmasıyla düzelmeyen ve tedavinin derhal sonlandırılmasını gerektiren bir durumdur?

$38$ yaşında erkek hasta, acil servise yüksek ateş ($40.5$ $^\circ C$), yaygın kas rijiditesi, ajitasyon ve terleme şikayetleri ile getiriliyor. Özgeçmişinden şizofreni tanısı ile haloperidol ve depresyon nedeniyle sertralin kullandığı öğreniliyor. Fizik muayenede kan basıncı $165/100$ $mmHg$, nabız $120$/dakika ve pupiller normal saptanıyor. Kas tonusunda belirgin artış ("kurşun boru" rijiditesi) mevcut olup, derin tendon reflekslerinin azaldığı (hiporefleksi) gözleniyor. Laboratuvar incelemesinde belirgin lökositoz ve kreatin kinaz ($CK$) yüksekliği saptanıyor.

Bu hastada öncelikle "Nöroleptik Malign Sendrom" tanısı düşünülüyorsa, bu tabloyu "Serotonin Sendromu"ndan klinik olarak ayırt etmede en yardımcı bulgu aşağıdakilerden hangisidir?

Bipolar I bozukluk tanısı ile takip edilen ve şu an depresif atakta olan 29 yaşında kadın hasta, kilo almaktan şiddetle kaçınmakta ve yakın gelecekte gebelik planladığını belirtmektedir. Hekim, hastanın metabolik endişelerini ve gebelik planını göz önüne alarak; hem bipolar depresyonda etkinliği kanıtlanmış, hem metabolik yan etki riski düşük, hem de FDA gebelik kategorisi B olan bir atipik antipsikotik ajan başlamaya karar verir. Klinik özellikleri ve güvenlik profili dikkate alındığında, bu hasta için en uygun ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında erkek hasta, akut psikotik atak nedeniyle acil servise getirilmiş ve kendisine yüksek potanslı bir tipik antipsikotik olan haloperidol tedavisi başlanmıştır. Tedavinin ilk gününde hastanın boyun kaslarında ani gelişen, ağrılı ve istemsiz kasılmalar (akut distoni) gözleniyor. Bu klinik tablonun ortaya çıkmasından sorumlu olan temel mekanizma aşağıdakilerden hangisidir?

$30$ yaşında şizofreni tanılı bir erkek hastaya birinci kuşak (tipik) bir antipsikotik olan haloperidol başlanmıştır. Bu hastada, atipik antipsikotik kullanan hastalara kıyasla çok daha yüksek sıklıkla görülmesi beklenen yan etki grubu aşağıdakilerden hangisidir?

$35$ yaşında, Tip $2$ diyabet ve obezite ($VKİ: 32$ $kg/m^2$) tanısı olan erkek hastaya şizofreni tanısı konuluyor. Mevcut komorbiditeleri nedeniyle metabolik yan etki profili en düşük olan atipik antipsikotiklerden biri olan ziprasidon tedavisi planlanıyor. Bu ilacın kullanımı sırasında hastada aşağıdaki yan etkilerden hangisinin gelişme riski en yüksektir?

$42$ yaşında şizofreni tanılı erkek hastanın tedavisi, haloperidol kullanımı sonrası gelişen şiddetli parkinsonizm tablosu nedeniyle değiştirilmek istenmektedir. Hastanın eşlik eden morbid obezite ve bozulmuş açlık glukozu olması sebebiyle metabolik açıdan en güvenli seçeneklerden biri tercih edilecektir. Yapılan EKG incelemesinde $QT_c$ mesafesinin sınırda ($440$ ms) olduğu saptanmıştır. Bu klinik tabloda, metabolik yan etkilerinin azlığı nedeniyle avantajlı olan ancak $QT$ intervalini uzatıcı etkisi sebebiyle bu hastada kullanımı sırasında dikkatli olunması gereken antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$22$ yaşında erkek hasta, akut psikotik atak nedeniyle yatırıldığı serviste yüksek potensli bir tipik antipsikotik ilaç tedavisine başlanmıştır. Tedavinin $2$. gününde hastada boyun kaslarında ani ve şiddetli kasılma sonucunda başın yana eğilmesi (tortikolis) ve göz kürelerinin yukarı doğru sabitlenmesi (okülogirik kriz) tablosu gelişmiştir. Hastanın vital bulguları normal sınırlardadır.

Bu hastada gelişen tablonun tedavisi için aşağıdakilerden hangisi en uygundur?

$62$ yaşında erkek hasta, $8$ yıldır Parkinson hastalığı nedeniyle levodopa tedavisi almaktadır. Son aylarda hastada canlı görsel halüsinasyonlar ve paranoid düşünceler gelişmiştir. Nörolojik muayenesinde istirahat tremoru ve bradikinezi saptanan hastanın psikotik bulgularını kontrol altına almak amacıyla yeni bir ilaç başlanması planlanmaktadır. İlgili ilacın reseptör afinite profili incelendiğinde; dopamin $D_2$ reseptörleri için afinitesinin yok denecek kadar az olduğu ($K_i > 1000$ nM), buna karşın serotonin $5\text{-HT}_{2A}$ reseptörleri üzerinde seçici olarak "ters agonist" (inverse agonist) ve antagonist etki gösterdiği saptanmıştır.

Bu farmakolojik profile sahip olan ve Parkinson psikozunda motor semptomları kötüleştirmeden kullanılan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Şizofreni tanısıyla izlenen $28$ yaşında kadın hastanın tedavisinde kullanılan bir ilaç; dopaminerjik aktivitenin yüksek olduğu mezolimbik yolakta antagonist, düşük olduğu mezokortikal yolakta ise agonist gibi davranarak 'dopamin stabilizatörü' olarak adlandırılmaktadır. Bu ilacın aynı zamanda $5$-$HT_{1A}$ reseptörleri üzerinde parsiyel agonist, $5$-$HT_{2A}$ reseptörleri üzerinde ise antagonist etkisi bulunmaktadır. Bu özelliklere sahip olan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

Dirençli şizofreni tanısı ile klozapin tedavisi başlanan ve $450$ mg/gün dozda klinik remisyon sağlanan $34$ yaşında erkek hasta, hastaneden taburcu olduktan bir ay sonra akut psikoz alevlenmesi tablosu ile tekrar başvurmuştur. Yapılan incelemede hastanın ilaçlarını aksatmadan kullandığı ancak hastaneden çıktıktan sonra günde $1.5$ paket sigara içmeye başladığı saptanmıştır. Bu hastada klozapin plazma konsantrasyonunun subterapötik düzeye inmesine ve klinik tablonun alevlenmesine neden olan temel farmakokinetik etkileşim aşağıdakilerden hangisidir?

29 yaşında erkek hasta, şizofreninin pozitif semptomları (halüsinasyonlar, delüzyonlar) nedeniyle tedavi görmüş ve bu semptomları kısmen düzelmiştir. Ancak son dönemde hastada belirgin bir sosyal çekilme, anhedoni, konuşma miktarında azalma ve genel bir motivasyon kaybı gibi negatif semptomlar ön plana çıkmıştır.

Bu hastanın tedavisinde, $D_2$ ve $D_3$ reseptörleri üzerinde parsiyel agonist etkinlik gösteren, ancak $D_3$ reseptör afinitesinin $D_2$ reseptörlerinden daha yüksek olması nedeniyle özellikle negatif semptomlar ve kognitif disfonksiyon üzerinde üstün etkinlik göstermesi beklenen antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$38$ yaşında erkek hasta, şizofreninin negatif semptomları (duygulanımda kütleşme, sosyal içe çekilme, anhedoni) nedeniyle takip edilmektedir. Daha önce kullandığı tipik antipsikotiklerle ciddi ekstrapiramidal yan etkiler gelişen hastada tedavi değişikliği planlanmıştır. Hekimi; atipik antipsikotikler arasında sınıflandırılan ancak diğerlerinden farklı olarak $5-HT_{2A}$ reseptörlerine afinitesi bulunmayan, düşük dozlarda presinaptik $D_2/D_3$ otoreseptörlerini selektif olarak bloke ederek dopaminerjik tonusu artıran bir ilaç başlamaya karar vermiştir. Bu ilaçla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Kronik şizofreni tanısı olan $31$ yaşındaki bir hastada, uygulanan antipsikotik tedaviye bağlı olarak serum prolaktin düzeylerinde belirgin artış ve buna ikincil libido kaybı saptanmıştır. Hastanın tedavisi; $D_2$ reseptörlerine yüksek afinite ile bağlanan ancak intrensek aktivitesi düşük olan (parsiyel agonist) ve $5-HT_{2A}$ reseptörlerini bloke eden bir ilaçla değiştirilmiştir. Bu hastada yeni başlanan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

$35$ yaşında kadın hasta, şizofreni tanısıyla risperidon tedavisi alırken amenore ve galaktore şikayetleriyle başvuruyor. Yapılan tetkiklerde serum prolaktin düzeyi $120$ ng/mL (Normal $< 25$ ng/mL) saptanıyor. Hastanın psikotik semptomları kontrol altında olmasına rağmen, prolaktin yüksekliğine bağlı bu yan etkiler nedeniyle ilaç değişikliği planlanıyor. Aşağıdaki antipsikotiklerden hangisi, $D_2$ reseptörlerinde parsiyel agonist etkisi sayesinde hem serum prolaktin düzeyini düşürebilen hem de metabolik yan etki riski düşük olan en uygun seçenektir?

$32$ yaşında kadın hasta, bipolar bozukluk tip $1$ tanısıyla takip edilmektedir. Mevcut depresif atağı nedeniyle tedaviye yeni bir atipik antipsikotik eklenmiştir. Bu ilacın farmakolojik profilinde $D_2$ ve $5\text{-}HT_{2A}$ antagonizmasına ek olarak, yüksek afiniteli $5\text{-}HT_7$ antagonizması dikkat çekmektedir. İlacın $H_1$ ve $M_1$ reseptör afinitesi oldukça düşüktür. Hasta, tedaviye uyumlu olduğunu belirtmesine rağmen iki hafta sonunda semptomlarında düzelme olmadığını ifade etmiştir. Yapılan sorgulamada hastanın, kilo alımından çekindiği için ilacı sabah aç karnına aldığı öğrenilmiştir.

Bu klinik tablo ve farmakolojik özellikler dikkate alındığında, bahsi geçen ilaç ve bu ilaç için doğru olan klinik bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

28 yaşında kadın hasta, şizofreni tanısıyla haloperidol tedavisi almaktadır. Takibinde hastada belirgin ekstrapiramidal yan etkiler ve amenore-galaktore (hiperprolaktinemi) gelişmesi üzerine mevcut tedavisi değiştirilmek isteniyor. Bu hastada nigrostriatal ve tuberoinfundibuler yolaklarda dopamin salınımını artırarak yan etki riskini azaltan, $5-HT_{2A}$ reseptör blokajı $D_2$ reseptör blokajından daha güçlü olan antipsikotik ilaç aşağıdakilerden hangisidir?